Kiến tánh thành Phật giảng giải

27/11/2016 | Lượt xem: 0

Dẫn nhập:

Kiến Tánh Thành Phật là tác phẩm của Thiền sÆ° Chân Nguyên, soạn vào đời Hậu Lê. Phần đầu sách là lời Tiểu Dẫn và Lời Tá»±a, phần trong sách nói về Kiến tánh thành Phật là phần chánh, phần này nói thẳng về Thiền, vì Thiền tông chủ trÆ°Æ¡ng tu là phải kiến tánh má»›i thành Phật. NhÆ°ng tại sao trong sách Kiến Tánh Thành Phật dạy tu Thiền mà nói về pháp môn tu Tịnh Ä‘á»™? Và, ngài Chân Nguyên lập ra Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa ở chùa Quỳnh Lâm, chùa Hoa Yên, chùa Linh Ứng để làm gì? - Trong sách có hai phần: phần má»™t chỉ thẳng để cho người tu kiến tánh thành Phật, phần hai là phần phÆ°Æ¡ng tiện nhằm để thích hợp vá»›i trình Ä‘á»™ căn cÆ¡ của người bình dân, Ngài dạy tu niệm Phật cầu vãng sanh. Đó là nói sÆ¡ lược qua ná»™i dung quyển sách.

  • 1. CHÁNH VÄ‚N - Lời tiểu dẫn

    I- LỜI TIỂU DẪN

    KHẮC IN LẠI SÁCH KIẾN TÁNH THÀNH PHẬT

    Sách này đặt tên “Kiến Tánh Thành Phật”, nghÄ©a là sao? Bởi muốn cho người ngưỡng má»™ tên này, cần nhận được lý thật của nó. NhÆ° kinh nói: “Vì muốn cho chúng sanh khai, thị, ngá»™, nhập Tri kiến Phật.” Người nhận thấy lý Ä‘ó thì có thể thành Phật. Còn mê nó thì ta cÅ©ng không hề mất. Bởi Tá»± tánh sâu lắng, Bản tâm trong lặng, cao vút tồn tại má»™t mình, cao vượt thoát không gì ngoài. Má»›i biết, tất cả hàm linh đều có đủ đức tánh NhÆ° Lai, do vì chúng sanh chÆ°á»›ng sâu tuệ cạn, nên dùng hằng ngày mà chẳng tá»± thấy. Vậy nên Đức Năng Nhân thầy ta rất thÆ°Æ¡ng xót chúng sanh luân hồi mãi nÆ¡i khổ thú, má»™t lòng vì việc cứu khổ mà dạy cho họ minh tâm kiến tánh. CÅ©ng nhÆ° nhà Nho chúng ta vì “thành đức” dạy cho người cùng tá»™t lý tánh, chỉ là má»™t đạo lý thôi.

    Tôi có má»™t người bạn tâm đắc, nhân nói vá»›i nhau: Chúng ta mang tên Tỳ-kheo, từ lâu Ä‘ã kết chặt nghiệp tập huân nhiá»…m, tá»± bỏ của cải nhà mình Ä‘i làm khách lang thang, chẳng hay biết châu báu trong áo, không lạ gì chẳng thấy tánh! Dù có mà người chẳng khéo nhận thấy Tá»± tánh ấy má»›i ngầm khiến bậc Tiên đức trình thuật lại sách này. Bởi chẳng biết mình có khả năng ấy, Ä‘âu khỏi phạm vào lời răn nhắc: “Khi nói đến tâm tánh thì trừng mắt nhìn nhau?”

    Bản sách này, tôi được Trưởng lão Chính giám viện chùa VÄ©nh Nghiêm tặng cho. Cuối lời tá»±a thấy có ghi: “Đời Lê, niên hiệu Chính Hòa thứ 19 (1698), in tại chùa Long Động”, thì biết khoảng cách từ đời Trần đến đời Hậu Lê ít có người nhận được tông chỉ vậy.

    Tổ sÆ° Tuệ Đăng của chúng tôi sợ rằng càng lâu càng thất truyền, nên Ngài biên soạn tập sách này, cùng lời biện biệt để chỉ bày. Hãy xem bài tá»±a ban đầu, lời Ä‘Æ¡n sÆ¡ mà đầy ý vị, chất phác mà có văn vẻ. Chá»— trÆ°á»›c thuật vừa khuyên người, lại mở bày nghÄ©a ẩn chứa sâu kín, nói thì gồm cả phÆ°á»›c hữu vi, lời thì mang đầy hÆ°Æ¡ng vị kiến tánh. Đó là nghÄ©a tiếp nối bậc Thánh từ trÆ°á»›c, mở mang cho người về sau.

    Song, vá»›i người đồng đạo khi thưởng thức ý vị sách này, hoặc có nhận lấy được Ä‘iều gì, thì cÅ©ng nhÆ° má»™t phen trợ giúp cho việc Ä‘i xa, lên cao, chá»› cho rằng sách này không thể học theo mà phủ nhận Ä‘i. Đời nay Ä‘ã cách xa, lời nói cÅ©ng bị mai má»™t, sách này chẳng còn được lÆ°u hành, nên nÆ°Æ¡ng theo bản cÅ© kính cẩn khắc in lại để truyền rá»™ng ra. NhÆ°ng bản cÅ© nét chữ Ä‘Æ¡n giản và cẩu thả, nay có tạm sá»­a lại cho Ä‘úng. Pháp sá»± này Ä‘ã hoàn thành, tạm mượn ít lời vụng về để tỏ bày duyên khởi, Ä‘âu dám nói là Lời tá»±a!

    Chùa Pháp VÅ©, cuối thu năm Đinh Dậu

    Hậu học Tỳ-kheo Diệu Trạm

    Kính ghi

    Bản Ä‘ược cất giữ tại chùa Pháp VÅ©, thôn Quảng Ná»™i, xã Đồng Lại, tổng Đông Cao, huyện VÄ©nh Lại, phủ Ninh Giang, tỉnh Hải DÆ°Æ¡ng.

    Mùa an cÆ° kiết hạ, tại am Lan-nhã Thiền Dược, bên mé Đông chùa Hoa Yên, núi Yên Tá»­, Hòa thượng Tuệ Đăng Chân Nguyên hiệu san.


  • 2. CHÁNH VÄ‚N - Tá»±a

    II- Tá»°A

    “Kiến Tánh Thành Phật” là liá»…u ngá»™ xÆ°a nay không má»™t vật. Nguồn linh rá»—ng lặng, trong sáng tròn đồng cả thái hÆ°. Pháp tánh bao trùm, nghiá»…m nhiên ánh sáng soi suốt nÆ¡i sát hải, rõ ràng lồ lá»™ ngay trÆ°á»›c mắt. Bản tánh NhÆ° Lai tá»± nhÆ° mà ứng hiện trên trời dÆ°á»›i đất, nên hay tùy loại, tùy hình, hoặc cõi này phÆ°Æ¡ng khác thị hiện ra đời Ä‘á»™ thoát quần sanh. Khai quyền thì phÆ°Æ¡ng tiện có muôn pháp, hiển thật thì há»™i ngá»™ về má»™t tâm. Trỏ Phật quả Bồ-đề vô tÆ°á»›ng, vốn rá»—ng lặng tròn đồng thái hÆ°. Phó pháp ấn tâm tông Bát-nhã lá»™ bày bốn mắt nhìn nhau. Trong kinh Lăng-già, quyển hai, đức Phật Thích-ca Ä‘ã chỉ bày rành rõ. Hàng hậu học ai còn ngờ vá»±c xin hãy mau tìm Kinh tra cứu, tá»± nhiên nghi ngờ hết sạch mà được chứng thật, đốn ngá»™ kiến tánh thành Phật. Cần biết diệu lý của Phật pháp, chẳng dính dáng gì đến văn tá»± ngôn ngữ, bặt hết mọi hí luận, bản tế trong lặng tròn đầy, ba đời chÆ° Phật cuối cùng Ä‘ành ngậm miệng không lời, nhiều đời Tổ sÆ° rốt ráo cÅ©ng im hÆ¡i lặng tiếng. Nên đức Thế Tôn giÆ¡ cành hoa chỉ cho đại chúng, ngài Ma-ha Ca-diếp khế há»™i mỉm cười, thầy trò bốn mắt nhìn nhau, tuệ nhãn chiếu sáng lẫn nhau, thầm lặng ấn tâm, phó pháp truyền y nối vị Tổ.

    Tâm ấn Bát-nhã tròn đồng cả thái hÆ° chân không tỏ rõ, xÆ°a nay vẫn nhÆ° thế. Từ hai mÆ°Æ¡i tám vị Tổ Tây thiên truyền đến sáu vị Tổ Đông Ä‘á»™, chỉ thẳng nối tiếp nhau, bốn mắt nhìn nhau, im lặng nhìn trừng trừng, gượng gọi là tâm ấn mà phó chúc Ä‘ó thôi.

    Đến các Tổ đời sau ứng hiện ra đời, giúp nêu cao việc giáo hóa, diá»…n rá»™ng pháp môn, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện. Việc ứng duyên Ä‘ã xong, nguyện lá»±c còn để lại, Ngữ lục chợt hÆ°ng thạnh, đều lập thành công án, khai sÆ¡n dạy chúng, gậy hét dạy Ä‘uổi, câu câu về nÆ¡i tông, cÆ¡ cÆ¡ chung má»™t lý.

    Hàng thượng căn lãnh ngá»™ thì được cÆ¡ đại hành đại dụng, bậc cao sÄ© biết suốt thì rõ pháp vô trụ vô vi. Song người người xuất gia theo Phật, kẻ kẻ học đạo tham thiền, phải xét rõ tinh tường Kinh Ä‘iển của Phật, Ngữ lục của Tổ, muôn Ä‘uốc ngàn Ä‘èn chỉ má»™t ngọn lá»­a. Nếu người căn cÆ¡ bén nhạy bậc thượng thì há»™i thông muôn pháp thảy ở nguồn tâm. Nếu người bậc hạ chấp nghiêng lệch má»™t bên thì thích theo phép thức tình phân biệt, luống mở to cá»­a ngõ, tình còn hÆ¡n thua, thức chứa nghÄ© suy, kẹt tâm hữu lậu, trái vá»›i ý chỉ vô sanh. Bởi do chÆ°a xét tá»™t trí tá»± nÆ¡i mình, nên còn bị người lừa dối, chìm đắm nÆ¡i giáo nÆ¡i tông, tranh luận nhân ngã, phân biệt kia Ä‘ây, nghÄ© tìm kẽ hở mà công kích lẫn nhau, nhà mình nhà người, đấu lý tranh lời giành hiểu biết. Ai còn nhÆ° thế là chÆ°a vượt khỏi pháp trần phiền não, chÆ°a lãnh há»™i Chân nhÆ° bình đẳng, ngã chấp pháp chấp chẳng quên, thức thần khÆ° khÆ° chấp cứng, sẽ mãi mãi chìm đắm nÆ¡i tông giáo. Ai hay nÆ¡i dốc đứng buông tay, má»›i Ä‘áng gọi Ä‘ích thật trượng phu, xÆ°a nay má»™t vật cÅ©ng không, lÆ°á»›i giáo nÆ¡m bẫy buông sạch. Đó là chá»— gọi: “Má»™ng huyá»…n không hoa, Ä‘âu nhọc nắm bắt, được mất phải quấy, thảy đều buông hết, âm thanh sắc pháp, vốn từ tâm sanh, tâm có phân biệt đều rÆ¡i vào đường tà.” Cho nên nói: “Pháp tánh vốn rá»—ng lặng, không lấy cÅ©ng không thấy. Tánh không tức là Phật, chẳng thể nghÄ© lường được.” Tông chỉ Bát-nhã vốn ngá»™ không chá»— được mà được. Từ xÆ°a đến nay không có kiến chấp sai khác, nguồn chân trong lặng nhiệm mầu, ánh tịch quang vô tÆ°á»›ng vô vi, thể vọng nhÆ° hoa đốm trong không, huyá»…n khởi lên liền có tên có chá»—.

    Hòa thượng Chân Nguyên là người quê ở làng Tiền Liệt, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải DÆ°Æ¡ng, trÆ°á»›c kia còn đồng tá»­ Ä‘i xuất gia theo Phật, lên thẳng chùa Hoa Yên núi Yên Tá»­, được ý chỉ tông ấn dòng Trúc Lâm vá»›i Thiền sÆ° Chân Trú hiệu Tuệ Nguyệt. Không bao lâu Thiền sÆ° Chân Trú nghiá»…m nhiên trở về không (tịch). SÆ° lại gặp thiện tri thức chung nhóm ba huynh đệ, đồng chí hÆ°á»›ng, đồng tu tập, đồng giá»›i phẩm, tham học thành tài.

    SÆ° y cứ kinh Phạm Võng, NhÆ° Lai Ä‘ã phó chúc: “Nếu trong khoảng ngàn dặm có bậc Đại tông sÆ°, phải mau đến ân cần cầu xin thọ giá»›i Bồ-tát.” Ví nhÆ° lầu cao bốn tầng phải theo thứ lá»›p Ä‘i lên. CÅ©ng vậy bốn Ä‘àn giá»›i phẩm có thể lên tá»›i địa vị Phật. SÆ° lại là người học rá»™ng thấy trong kinh Pháp Bảo Đàn, Lục tổ Huệ Năng Ä‘ã được ấn ký ở Hoàng Mai, rồi gặp nhiều hoạn nạn chÆ°a kịp đăng Ä‘àn thọ giá»›i, sau Ä‘ó cÅ©ng thỉnh chÆ° Tăng đồng đến chứng cho cạo tóc, thọ giá»›i má»›i được tròn sáng. Nếu thật là đệ tá»­ Phật không được trái bỏ vượt qua. NhÆ° Lai Ä‘ã nói, quyết phải thuận theo. Ngày trÆ°á»›c Ä‘ã có việc nhÆ° trên, ngày nay Ä‘âu không việc này. Muốn được quả thù thắng, phải tuân theo Ä‘iều này mà vâng làm. SÆ° chuẩn bị đầy đủ ca-sa, tọa cụ, pháp phục, sắm lá»… vật vá»›i tâm thành, vì pháp vượt xa xôi thẳng đến chùa VÄ©nh Phúc trên núi Tôn Côn CÆ°Æ¡ng, phủ Từ SÆ¡n, Kinh Bắc, má»™t lần nữa đảnh lá»… Tôn sÆ° Minh LÆ°Æ¡ng, tức Hòa thượng Mãn Giác truyền pháp tông Lâm Tế, thỉnh cầu lên Ä‘àn thọ giá»›i Bồ-tát. Trong kinh Phật nói: bởi người đắc đạo vốn do nhân duyên từ nhiều kiếp Ä‘ã ngá»™ sâu Chân nhÆ° mà cảm kích đến Phật Tổ.

    SÆ° xúc Ä‘á»™ng than rằng: “Phật xÆ°a sá»›m được công quả cao siêu, do siêng tu thắng hạnh đầu-Ä‘à. HÆ°Æ¡ng hoa muôn vật là ngoại tài, cánh tay hay má»™t ngón tay là ná»™i thân tài, ân Phật khó đền Ä‘áp, đức Tổ Ä‘âu dá»… trả!” SÆ° bèn cung kính đối trÆ°á»›c tượng Phật dùng lá»­a đốt ngón tay phát nguyện: “TrÆ°á»›c đốt má»™t ngón tay, nguyện Ä‘em pháp cúng dường này đền Ä‘áp ân sâu của Phật Tổ, SÆ° trưởng.” Sau SÆ° đốt tiếp má»™t ngón tay nữa: “Nguyện Ä‘em pháp cúng dường này, nÆ°Æ¡ng theo kinh Phạm Võng thọ giá»›i Bồ-tát và thẳng lên mười đại nguyện lá»±c Bồ-đề. Nguyện đời đời tiếp nối Ä‘èn tuệ của chÆ° Phật, kiếp kiếp kế thừa y bát của chÆ° Tổ. Vì tông và giáo đốt ngón tay, kính dâng lên Tổ Điều Ngá»±. Tùy nguyện của chúng hữu tình, mà cảm đến trí vô lậu.”

    SÆ° dốc chí cầu quả Phật Vô thượng Bồ-đề nên nhiếp niệm nÆ¡i núi rừng, ở yên chốn vắng vẻ, tÆ° duy Phật pháp, mở rá»™ng qui mô to lá»›n, còn mãi vá»›i trời đất, gầy dá»±ng nền tảng cho tông và giáo, quần sanh được lợi lạc, pháp giá»›i đều thấm nhuần ân đức. SÆ° từng chọn nÆ¡i phúc địa Việt Nam, vá»›i cảnh chùa Quỳnh Lâm, Hoa Yên là hai cảnh danh lam, khiến trở thành nhÆ° trên há»™i Linh SÆ¡n nÆ°á»›c Tây Thiên Trúc, là cá»™t trời ở Việt Nam, bảo phường của Phật Tổ, nêu cao Ä‘ây là Cá»±c Lạc.

    Người dân thường thì thuế vụ đầy đủ, làm Thích tá»­ tu hành thì đốt hÆ°Æ¡ng chúc Thánh: “Mạch nÆ°á»›c lâu dài, Thiền tông sáng rỡ, tượng pháp lÆ°u truyền, Ä‘á»™ người vô lượng.” Từ Ä‘ó SÆ° hăng hái phát chí nguyện lá»›n, khuyến hóa mọi người khắp nÆ¡i Ä‘em tiền của kết duyên lành, góp phần công đức, rồi ra sức tạo dá»±ng Ä‘ài “Cá»­u Phẩm Liên Hoa”. Qua chín năm thì hoàn thành ba Ä‘ài ở ba nÆ¡i:

    1. Đài Cá»­u phẩm ở chùa Quỳnh Lâm, núi Tiên Du.

    2. Đài Cá»­u phẩm ở chùa Hoa Yên, núi Yên Tá»­.

    3. Đài Cá»­u phẩm ở chùa Linh Ứng, huyện Thanh Hà.

    SÆ° lại khắc in các kinh Pháp Hoa... Ä‘em hết lòng làm Phật sá»± để đền Ä‘áp ân Phật. Tượng đức Di-Ä‘à nổi bật trên Ä‘ài Cá»­u phẩm, và thêm tu sá»­a tượng Ä‘iện, gác chuông chùa Long Động, trong ngoài được vuông tròn, công đức viên mãn, cÅ©ng không quên nguyện lá»±c, quyết chí công phu chỉ cầu quả Phật. Núi Yên Tá»­ vốn là chá»— tu hành, tùy thời dạo Ä‘i qua lại chùa Hoa Yên, Long Động và am Thiền Dược, được thú ở yên lặng lẽ, lại có phÆ°á»›c duyên sanh ra gặp được Phật pháp.

    Triều Lê niên hiệu Chính Hòa (1680-1705), đức Giác Hoàng Cổ Phật sanh trở lại để mở bày hiển rõ tạng Kinh. Mây từ nhuận khắp, mÆ°a pháp thấm đều, từ hàng Thích tá»­ cho đến muôn dân đồng được hưởng ân huệ. Vua tôi mừng tụ há»™i, Ä‘úng thời tiết nhân duyên, Phật pháp hiện tiền. May được chứng quả mà gánh vác Phật pháp, thay Phật tuyên dÆ°Æ¡ng. Đã rõ biết Pháp tánh rá»—ng rang vắng lặng, tròn đồng thái hÆ°; Chân nhÆ° trong lặng nhiệm mầu, vốn không má»™t vật. Tuy trong ánh tịch quang vốn không má»™t pháp, mà phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày có nhiều cá»­a. Xét ngày xÆ°a có thá»±c hành, ngày nay má»›i có thể học theo. Vì vậy kinh Kim Cang phần ba mÆ°Æ¡i hai, há»™i giải câu “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng”, Thiền sÆ° Xuyên Lão nói: “Má»™t câu rốt sau má»›i đến lao quan. Liền được chÆ° Phật ba đời bốn mắt nhìn nhau, sáu đời Tổ sÆ° có phần thối thân.” Đáng bảo là sông ngòi toàn Ä‘óng băng, nÆ°á»›c chẳng thông thoát; tá»™t mắt đều là gai góc, không chá»— đặt chân. Đến trong ấy thêm má»™t mảy tÆ¡, nhÆ° trong mắt để kim; bá»›t má»™t mảy tÆ¡, dường trên thịt lành khoét thành thÆ°Æ¡ng tích. Chẳng phải vì Ä‘oạn dứt yếu tân, bởi do người biết pháp e ngại. Tuy nhiên nhÆ° thế, Phật pháp chỉ nhÆ° trên Ä‘ây, bèn thấy trên đất bằng chết chìm, Ä‘âu có Ä‘èn Ä‘èn mồi sáng mãi. Thượng tọa Xuyên ngày nay chẳng khỏi Ä‘oạt thức ăn trong miệng cọp mạnh, giành hạt châu dÆ°á»›i hàm rồng dữ, mở toang cá»­a mầu của bậc Thánh trÆ°á»›c, người hậu học có lối tiến thân. Buông ra má»™t đường, lại Ä‘âu có ngại? Nói thì toàn bày pháp thể, nín thì riêng lá»™ chân thường, Ä‘á»™ng thì chiếc hạc mảnh mây, tịnh thì an non sắp núi, tiến má»™t bÆ°á»›c nhÆ° voi chúa xoay đầu, lùi má»™t bÆ°á»›c tợ sÆ° tá»­ gầm rống, pháp vÆ°Æ¡ng pháp lệnh Ä‘ang hành, liền hay tá»± tại đối vá»›i pháp. Chỉ nhÆ° má»™t câu rốt sau, làm sao nói? Lại nói được chăng?

    Mây ở đầu non nhàn quá Ä‘á»—i,
    NÆ°á»›c chảy dÆ°á»›i khe rất rá»™n ràng.

    TỤNG:

    Được chá»— thảnh thÆ¡i hãy thảnh thÆ¡i,
    Mây tá»± bay cao nÆ°á»›c tá»± trôi.
    Chỉ thấy mây Ä‘en nhồi sóng lá»›n,
    Thuyền câu chìm đắm chá»­a nghe rồi.

    Âm:

    Đắc ưu du xứ thả ưu du,
    Vân tá»± cao phi thủy tá»± lÆ°u.
    Chỉ kiến hắc vân phiên đại lãng,
    Vị văn trầm khước điếu ngư chu.

    XÆ°a nay không lối nào khác, người thông suốt thì cùng chung má»™t đường. ChÆ° Phật đều có để phÆ°Æ¡ng tiện, vốn thuật lại chí nguyện tiếp nối công phu. Tâm mong người trở thành rường cá»™t cho Phật pháp, để làm mẫu má»±c cho người sau soi xét noi theo. Tôi theo khắp các kinh trong Đại tạng, mở bày tâm địa ra nÆ¡i từ chÆ°Æ¡ng (chữ nghÄ©a) mà soạn thành má»™t bản luận lÆ°u truyền, đặt tên là “Kiến Tánh Thành Phật”.

    Nhằm nêu rõ nguyện lá»±c ra đời, và giúp lo gánh vác sứ mạng NhÆ° Lai, đời đời tiếp nối ngọn Ä‘èn Phật Tổ, làm sáng rá»±c con mắt của trời người. Đời sau ai là người có chí lá»›n, giữ gìn gia phong của Phật, phò trì tượng pháp an ổn lâu dài, thì phÆ°á»›c tuệ trang nghiêm tối thắng. Hoặc kẻ thấy Ä‘ài Cá»­u phẩm hÆ° đổ và các kinh bản cÅ© mục, thì hãy khuyến hóa Ä‘àn-na, cùng nhau góp sức hÆ°ng công tu bổ lại, tá»± rất mừng vui cho mình, thật Ä‘ã làm được nhân duyên tốt đẹp. Nếu hay hết lòng đền Ä‘áp ân Phật, sẽ sá»›m được Di-Ä‘à thọ ký.

    Kệ cảnh tỉnh Ä‘àn-na:

    Quyến thuộc đều bỏ đi,
    Tiền của trả lại người.
    Chỉ căn lành gìn giữ,
    Đường hiểm lương thực đầy.

    Âm:

    Quyến thuộc giai xả khứ
    Tài hóa tán hoàn tha
    Đản trì tá»± thiện căn
    Hiểm đạo sung lương thực.

    NghÄ© đến lạnh hãy lo dệt áo ấm, chá»› đợi sau khi Ä‘ã lạnh. NghÄ© đến khát hãy lo Ä‘ào giếng, chuẩn bị trÆ°á»›c khi chÆ°a khát. Lo sẵn cầu Ä‘ò, làm phÆ°á»›c niệm Phật, in kinh tạo tượng, nhÆ° gấm thêm hoa, lấy làm công án vãng sanh Tây phÆ°Æ¡ng, cá»­u huyền thất tổ cùng chung được vượt lên chín phẩm hoa sen nÆ¡i thế giá»›i Cá»±c Lạc. Kinh nói: “Mình được Ä‘á»™ rồi Ä‘á»™ người, tá»± lợi rồi lợi tha, người Ä‘ã biết tỏ bày cho người chÆ°a biết, người giác trÆ°á»›c chỉ dạy cho người giác sau.” NhÆ° má»™t trăng hiện thành các trăng nÆ¡i ngàn sông, trăng trăng rọi sáng rá»±c; tợ má»™t ngọn Ä‘èn mồi truyền cho Ä‘èn nÆ¡i muôn nhà, Ä‘èn Ä‘èn nối tiếp sáng mãi. Chính quyển luận này là Tâm tông của Phật Tổ. Chính quyển luận này là Kiến tánh thành Phật. Diệu lý của luận này nhÆ° tia lá»­a mặt trời, được chừng má»™t mảy tÆ¡ thì sáng rỡ không cùng tận. Xem học mà ngá»™ đạo thì nhÆ° uống nÆ°á»›c cam lồ. Người lượng cao quán sâu thì suốt tá»™t Ä‘áy nguồn của pháp.

    Hội rằng:

    Bủa lÆ°á»›i giăng ngang sông,
    Được cá má»™t mắt lÆ°á»›i.
    Kinh lục đầy pháp giá»›i,
    Ngá»™ đạo không má»™t chữ.

    Âm:

    Há»™i vân

    La võng bố hoành giang,
    Đắc ngÆ° nhất mục võng.
    Kinh lục mãn pháp giá»›i,
    Ngá»™ đạo vô nhất tá»±.

    Bản tánh rá»—ng lặng, tròn đồng thái hÆ°, trong lặng nhiệm mầu và tròn sáng, trọn không má»™t vật. Nên biết, ngàn kinh muôn luận đều là lời nói chỉ mặt trăng, Ä‘âu ích gì vá»›i lý này. Tin tức ấy nhÆ° thế! nhÆ° thế! Rõ biết muôn pháp, tạm đồng vá»›i hoa đốm trong không. Nếu là bậc thượng cÆ¡, ngại gì má»™t tiếng cười!

    Bài kệ ngá»™ đạo:

    Phật Tổ trong ba đời,
    Bốn mắt cùng nhìn nhau.
    XÆ°a nay không hai lối,
    Thành Phật sát-na thôi.

    Âm:

    Tam thế chư Phật Tổ,
    Tứ mục cộng tương quan.
    Cổ kim vô nhị đạo,
    Thành Phật sát-na gian.

    Đó là chân không vô tÆ°á»›ng, là cha mẹ của trời đất muôn vật, làm nền tảng cho thế giá»›i sanh linh, suốt cả xÆ°a nay, chẳng sanh chẳng diệt. Mây tụ thì tối mà chân không chÆ°a từng tối. Mặt trời soi thì sáng mà chân không chÆ°a từng sáng. Ẩn hiển cùng  bày, sắc không chẳng hai, trời đất muôn vật, chỉ má»™t thể nguyên thần, vô trụ vô vi. Chợt hiện ra mặt thật xÆ°a nay, lìa danh lìa tÆ°á»›ng, mở toang then chốt trên đảnh môn hÆ°á»›ng thượng, Ä‘èn tâm của Phật Tổ truyền sáng mãi không cùng tận. Khi hiển mà nói, thì có tám muôn pháp môn. Vá»›i mật mà ngá»™, thì chỉ bốn mắt nhìn nhau.

    Tôn kính chúc rằng:

    Quốc gia có mãi, ngôi báu kim luân cùng vá»›i trời đất còn hoài.
    Phật đạo không cùng, nối Tổ truyền tông đồng vá»›i Thứu Phong chẳng mất.

    Kính đề tá»±a.

    Trường thủy, hàng hậu học truyền giữ Tổ thiền, Thích tá»­ TrÆ°Æ¡ng Viết Đức tá»± Tính PhÆ°Æ¡ng giữ bản này.

    Triều Lê niên hiệu Chính Hòa thứ 19 (1698), ngày lành mùa Đông năm Mậu Dần khắc in lại.

    Bản khắc in lÆ°u trữ tại chùa Long Động, núi Yên Tá»­, nay lại dời ra lÆ°u trữ tại chùa Quỳnh Lâm để cho người sau hiểu rõ.

    Thích tá»­ Chân Bình ghi chép.


  • 3. CHÁNH VÄ‚N - Kệ kiến tánh

    III- KỆ KIẾN TÁNH

    Má»™t Ä‘iểm rá»—ng rang thể vốn không,
    Muôn Ä‘iều tạo hóa ấy cÆ¡ đồng.
    Bao la thế giá»›i ngoài trời đất,
    Lặng ánh hàn quang cõi cõi trong.
    Ở Thánh chẳng thêm phàm chẳng bá»›t,
    Vuông tròn tùy món mặc dung thông.
    Nghìn sông nÆ°á»›c lắng trăng in bóng,
    Hoa nở khắp nơi rực sắc hồng.

    Âm:

    Nhất Ä‘iểm hÆ° vô thể bản không,
    Vạn ban tạo hóa giá cÆ¡ đồng.
    Bao la thế giá»›i càn khôn ngoại,
    Trạm tịch hàn quang sát hải trung.
    Tại Thánh bất tăng phàm mạc giảm,
    PhÆ°Æ¡ng viên tùy khí nhậm dung thông.
    Thủy trừng nguyệt hiện thiên giang ấn,
    Sắc ánh hoa khai đại địa hồng.

    Hỏi: - Thế nào là Phật?

    Đáp: - Phật là tiếng Phạn ở Ấn Độ, Trung Hoa dịch là Giác. Giác tức là Bản tánh linh giác. Song Bản tánh linh giác này vốn chân thật rá»—ng rang và trong lặng (chân không trạm tịch), tròn đồng vá»›i thái hÆ°, nghiá»…m nhiên sáng rỡ, trùm khắp cả pháp giá»›i. Bản tánh ấy, hay ứng cÆ¡ tiếp vật, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, giÆ¡ tay giở chân, chỉ má»™t thể tròn sáng, mà sáu căn vận dụng thì Tánh giác này ứng hiện. Vì vậy, trong kinh Lăng-già quyển hai, Phật bảo Đại Huệ và các Bồ-tát rằng: “Pháp tánh không tịch, vốn không có ngôn thuyết. Ngôn thuyết đều do bốn thứ tÆ°á»›ng vọng tưởng mà dấy lên.” Thế nào là bốn thứ vọng tưởng? Phật bảo Đại Huệ: Má»™t là tÆ°á»›ng ngôn thuyết, hai là má»™ng ngôn thuyết, ba là quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết, bốn là vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết.

    - TÆ°á»›ng ngôn thuyết, nghÄ©a là từ chính mình vọng tưởng chấp trÆ°á»›c nÆ¡i sắc tÆ°á»›ng mà sanh.

    - Má»™ng ngôn thuyết, nghÄ©a là cảnh giá»›i Ä‘ã trải qua ở trÆ°á»›c, rồi theo Ä‘ó nhá»› nghÄ© lại mà sanh, từ khi thức dậy rồi, cảnh giá»›i không tánh mà sanh.

    - Quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết, nghÄ©a là do oán hận mà tạo nghiệp ở trÆ°á»›c, theo Ä‘ó nhá»› nghÄ© lại mà sanh.

    - Vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết, nghÄ©a là từ chủng tá»­ tập khí do lá»—i chấp trÆ°á»›c hÆ° ngụy từ vô thủy mà sanh.

    Nhân có bốn thứ tÆ°á»›ng ngôn thuyết vọng tưởng mà sanh khua môi uốn lưỡi, rồi Ä‘á»™ng đến hai mảnh da khiến phát ra lời nói. Nếu không có bốn thứ tÆ°á»›ng vọng tưởng ngôn thuyết, tức là cá»™i nguồn thường lạc ngã tịnh, má»™t tánh tròn sáng, muôn đức đầy đủ.

    Lại phần Giải Ký nói: Đây là tÆ°á»›ng ngôn thuyết vọng tưởng. NghÄ©a là vọng thấy hình dáng nam nữ, thân thể, vẻ mặt, thanh sắc tốt xấu, và tất cả của cải, đồ đạc, mọi tÆ°á»›ng đẹp xấu v.v... vọng khởi phân biệt mà có ngôn thuyết, gọi là tÆ°á»›ng ngôn thuyết. Lại nhân má»™ng thấy cảnh giá»›i Ä‘ã trải qua ở trÆ°á»›c, sau khi tỉnh dậy nhá»› nghÄ© lại, vọng chấp phân biệt việc lành dữ, tốt xấu, hÆ¡n kém... gọi là má»™ng ngôn thuyết. Song do nhá»› nghÄ© mình người, oán thân, yêu ghét, lấy bỏ ở trÆ°á»›c mà tạo thành nghiệp, rồi vọng sanh phân biệt mà có ngôn thuyết, gọi là quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết. Hoặc từ vô thủy đến nay, thức thứ tám gồm chứa tá»± tÆ°á»›ng hí luận, chủng tá»­ tập khí, kích thích mạnh mẽ nên sanh phân biệt, gọi là vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết. Tất cả ngôn thuyết chẳng ra ngoài bốn thứ này. Do vọng tưởng làm nhân cho ngôn thuyết, nên lìa ngoài bốn thứ này thì không có nói năng, không chá»— nói năng, tức là chân thật đệ nhất nghÄ©a đế. Đệ nhất nghÄ©a đế tức là chân không vô tÆ°á»›ng, tròn đồng thái hÆ°, lặng lẽ vô sanh.

    Bấy giờ ngài Đại Huệ và các Bồ-tát Ä‘em nghÄ©a này hỏi Thế Tôn: Ngưỡng mong Thế Tôn nói thêm về cảnh giá»›i do ngôn ngữ vọng tưởng hiện ra. Thế nào là chá»— nhân duyên chúng sanh vọng tưởng mà có ngôn thuyết sanh?

    Phật bảo ngài Đại Huệ và các Bồ-tát: NghÄ©a là từ tám chá»—: đầu, ngá»±c, cổ họng, mÅ©i, môi, lưỡi, lợi, răng hòa hợp mà phát ra tÆ°á»›ng âm thanh ngôn thuyết.

    Lại phần Giải Ký nói: Đây là chỉ bày tÆ°á»›ng ngôn ngữ âm thanh. NghÄ©a là ngôn ngữ của chúng sanh phát ra, do bốn thứ vọng tưởng trÆ°á»›c làm nhân và tám thứ đầu, ngá»±c, cổ họng, mÅ©i, môi, lưỡi, lợi, răng ở sau làm duyên, nên có ngôn thuyết.

    NhÆ°ng theo Lão Tá»­ thì nói: “Trong khoảng trời đất, giống nhÆ° ống bá»… lò rèn, rá»—ng mà chẳng cong, Ä‘á»™ng thì càng phát ra.” Đây là nghÄ©a vọng tưởng duyên khí, gió thức thổi Ä‘á»™ng, vô cá»› mà phát ra. Hiện thấy ở thế gian, trong việc ứng dụng hằng  ngày, má»™t niệm vọng khởi thì ba nghiệp khắp dấy lên, mười Ä‘iều ác hăng làm thì tám gió thổi bay, nói năng kia Ä‘ây trùng trùng Ä‘iệp Ä‘iệp.

    Xét theo Ä‘ó thì biết, tÆ°á»›ng ngôn ngữ ở trong cõi chúng sanh là từ bốn thứ vọng tưởng mà sanh, rồi kia Ä‘ây sân si cÅ©ng từ ngôn thuyết nhÆ° thế.

    Đến nhÆ° thần thông của Phật, thì lời nói tợ âm thanh tiếng trống trời, ngay thẳng từ bi, vi diệu hòa nhã. Ngài diá»…n nói pháp có sáu mÆ°Æ¡i bốn thứ tiếng Phạm âm, vang xa khắp cả mười phÆ°Æ¡ng, mọi chúng sanh đều vui thích, nghe tiếng ngá»™ đạo, đồng được giải thoát, tức chẳng phải lời nói từ bốn thứ vọng tưởng.

    Phật bảo ngài Đại Huệ: Không tánh mà làm thành ngôn thuyết, nghÄ©a là nhÆ° lông rùa sừng thỏ..., thế gian hiện thành ngôn thuyết. Đại Huệ! Chẳng phải tánh, chẳng phải phi tánh, chỉ có ngôn thuyết thôi. NhÆ° Ä‘iều ông nói, ngôn thuyết có tánh, có tất cả tánh, luận ông ắt hoại.

    Phần Ký nói: “Đây là nói các pháp tuy không, mà chẳng ngại ngôn thuyết.”

    Đời Đường lại dịch là: “Tuy không các pháp, mà cÅ©ng có ngôn thuyết. Đâu chẳng hiện thấy lông rùa, sừng thỏ, con của người thạch nữ v.v..., ở trong Ä‘ó người đời đều khởi ra ngôn thuyết. Nó chẳng phải có chẳng phải không, mà chỉ có ngôn thuyết thôi. NhÆ° Ä‘iều ông nói, vì có ngôn thuyết nên có các pháp, nếu không có các pháp thì không có ngôn thuyết. Hiện nay sừng thỏ... tuy không có mà chẳng ngại có lời nói. Xét theo Ä‘ó thì nghÄ©a của ông chẳng thành.” Vì vậy nói luận của ông ắt hoại, tỏ ngá»™ các pháp vốn không, do duyên tụ há»™i mà sanh. Đã do duyên há»™i mà sanh, thì sanh vốn không, dù nói nhân nÆ¡i duyên kia sanh, cÅ©ng là giả danh. Đây là Pháp tánh vô sanh, ngôn từ cùng lặng, năng sở đều quên, trong lặng thường trụ, không có lời nói.

    Thế nên đức Thích-ca Thế Tôn lên pháp tòa, tá»± tại không lời, im lặng giây lâu, chính là yếu chỉ trên Ä‘ây. Đại sÆ° Đạt-ma chín năm ngó vách, ngồi nghiêm trang không nói, cÅ©ng Ä‘úng nhÆ° lý này. Người trí quán sâu liền chứng nÆ¡i chân thật không tịch. Do Ä‘ó, thế ngàn non đến đỉnh thì dừng, muôn sá»± tiêu về thể thì bình.

    Thế Tôn lại bảo ngài Đại Huệ và các Bồ-tát: “Chẳng phải tất cả cõi nÆ°á»›c đều có dùng ngôn thuyết. Ngôn thuyết là NhÆ° Lai tùy theo chúng sanh ở cõi Ta-bà. Bởi giáo thể ở phÆ°Æ¡ng này dùng âm thanh và nghe, nên giả tạm làm ra văn tá»±, chÆ°Æ¡ng cú, ngôn từ thì kinh giáo má»›i được an lập. Ngoài ra những thế giá»›i của chÆ° Phật khác, thì diệu lý của Phật pháp chẳng liên quan đến văn tá»±, chẳng dùng ngôn thuyết. Hoặc có cõi Phật dùng mắt nhìn xem mà hiển bày tỏ ngá»™ Pháp tánh. Hoặc có cõi làm ra tÆ°á»›ng, hoặc có cõi nhÆ°á»›ng mày, hoặc có cõi chá»›p mắt, hoặc có cõi mỉm cười, hoặc có cõi hÆ¡i há miệng, hoặc cõi cười nói, hoặc cõi nhá»› nghÄ© cõi nÆ°á»›c, hoặc cõi lay Ä‘á»™ng... dùng những pháp nhÆ° thế mà bày cÆ¡ lá»™ tánh, thảy đều là Phật sá»±, tiếp hóa chúng sanh.”

    Đời Đường lại dịch: “Hoặc có cõi Phật trừng mắt nhìn mà hiển bày pháp, hoặc cõi hiện tÆ°á»›ng khác, hoặc nhÆ°á»›ng mày hoặc chá»›p mắt, hoặc hiện mỉm cười, hoặc hÆ¡i há miệng, cười nói nhá»› nghÄ©, lay Ä‘á»™ng... dùng những việc nhÆ° thế mà hiển bày pháp, khiến mọi quần sanh tỏ ngá»™ Bản tánh.”

    Phật lại bảo Bồ-tát Đại Huệ: “Hãy xem thế giá»›i này những loài chúng sanh nhÆ° ruồi, muá»—i, trùng, kiến v.v... không có ngôn thuyết mà đều làm xong việc, Ä‘âu đợi có ngôn thuyết má»›i hiển bày pháp Æ°?”

    Điều Ä‘ó chứng tỏ, chẳng những các pháp không tánh, hÆ¡n nữa ngôn ngữ cÅ©ng tánh không. NghÄ©a là tÆ°á»›ng các pháp vốn tịch diệt, chẳng thể dùng lời nói tỏ bày. Phật Tổ từ trÆ°á»›c đến chá»— cùng cá»±c, chỉ bốn mắt nhìn nhau, im lặng ấn chứng. Đạo vô ngôn được truyền ra, bắt nguồn từ chá»— thấy nhÆ° trên. Vì vậy, ngài Lâm Tế, Đức SÆ¡n gậy hét truyền dạy. Ngưỡng SÆ¡n tÆ°á»›ng tròn, Thạch Củng giÆ°Æ¡ng cung, Đạo Ngô múa hốt... Các vị Tổ sÆ° đều cùng chung chứng đến chá»— sâu xa. Đây là chánh định lìa lời nói. NghÄ©a là núi sông quả đất chung chuyển pháp luân căn bản, loài vảy, mai, lông, cánh khắp hiện sắc thân tam-muá»™i. Thế nên trong chá»— thường dùng hằng ngày của chúng sanh, thì cá»­a sáu căn đều là chá»— nhập lý ngá»™ đạo, Ä‘âu hoàn toàn phải đợi ngôn thuyết! Nên đức Thế Tôn Ä‘Æ°a cành hoa chỉ cho chúng, ngài Ca-diếp khế há»™i tâm Phật mỉm cười. Phật trÆ°á»›c Phật sau chỉ dùng tâm truyền tâm, chẳng lập văn tá»±.

    Hỏi: - Nếu chẳng lập văn tá»±, lấy gì làm tâm?

    Đáp: - Ông hỏi tôi tức Ä‘ó là tâm ông. Tôi Ä‘áp ông, tức là tâm tôi. Nếu ông không tâm, nhân Ä‘âu biết hỏi tôi? Nếu tôi không tâm, nhân Ä‘âu biết Ä‘áp ông? Chính ngay khi ông hỏi tôi, tức là tâm ông. Tâm này từ vô thủy kiếp cho đến hiện giờ, mọi hành Ä‘á»™ng, tạo tác, ở trong tất cả thời cÅ©ng nhÆ° ngay Ä‘ây, đối diện hiện dùng, tùy cÆ¡ thu buông, đối Ä‘ãi thÆ°a hỏi, chẳng phải tánh là gì? Cái gì thÆ°a hỏi Ä‘ây? Nói năng Ä‘ó là cái gì? Cái gì hay biết hỏi? Đây chính là tánh linh giác căn bản nÆ¡i chính mình của mọi người. Tánh tức là tâm, tâm tức là Phật, Phật tức là đạo, đạo tức là Thiền. Thiền nghÄ©a là kiến tánh. Vì vậy Ä‘Æ°a cành hoa mỉm cười, há»™i được tông yếu Ä‘ó là Thiền. Bốn mắt nhìn nhau, lãnh nhận ý chỉ, Ä‘ó là Thiền. Thiền là lặng lẽ, lặng lẽ nhÆ°ng thường soi sáng, soi sáng nhÆ°ng thường lặng lẽ, thanh tịnh trong lặng nhiệm mầu, tròn đồng thái hÆ°, trọn không má»™t vật, ứng dụng tá»± tại; thể tá»± không tịch, gọi Ä‘ó là Thiền, gọi Ä‘ó là Giác.

    Do tâm thường giác nên gọi Đại Giác Thế Tôn, cÅ©ng gọi Giác VÆ°Æ¡ng NhÆ° Lai hay gọi là chủ hÆ° không. Tức tâm là Phật, trọn không có Phật khác. Tức Phật là tánh, trọn không có tánh khác. NhÆ° nắm tay làm thành do bàn tay, tợ nÆ°á»›c thành sóng. Sóng tức là nÆ°á»›c, bàn tay tức là nắm tay. Nên kinh Hoa Nghiêm nói:

    Nếu người muốn rõ biết,
    Ba đời tất cả Phật.
    Nên quán tánh pháp giá»›i,
    Tất cả chỉ tâm tạo.

    Âm:

    Nhược nhân dục liá»…u tri,
    Tam thế nhất thiết Phật. 
    Ưng quán pháp giá»›i tánh,
    Nhất thiết duy tâm tạo.

    Lại nói: Tâm, Phật và chúng sanh, ba thứ này đều không sai khác. Tất cả Phật pháp, Tá»± tâm sẵn có, thôi Ä‘em tâm tìm kiếm bên ngoài, bỏ cha chạy Ä‘i lang thang. Tiếng Phạn gượng gọi Phật, Trung Hoa nói là Tánh giác. Tánh này chẳng lìa thân ta, nếu người đốn ngá»™ được cá»™i gốc, người này sẽ chóng được thành Phật.

    Thế nào là cá»™i gốc?

    Chỉ dạy rằng: - Cá»™i gốc chính là tâm tánh linh giác của mọi người. Tâm này là cá»™i nguồn của chÆ° Phật, là đất tánh của chúng sanh. Đất thì sản sanh muôn vật, ngàn muôn cây cối, cành lá hoa quả, má»—i má»—i đều nhân nÆ¡i đất mà sanh. Tâm bao gồm muôn pháp, trăm khéo ngàn hay, huyền cÆ¡ diệu lý, má»—i má»—i đều từ tâm dá»±ng lập. Tâm là biển của muôn pháp, từ nÆ¡i thật tế mà ứng hóa ra. Tánh là gốc của muôn hạnh, tùy nÆ¡i má»™t tâm mà biến dùng. Tuệ giải tròn thông, linh minh đầy đủ, gồm trọn muôn pháp chỉ má»™t lý, xuyên suốt muôn thuở chỉ má»™t tâm. Buông ra thì lấy má»™t làm nhiều, thu lại thì lấy nhiều làm má»™t. Nên lập má»™t tâm làm tông, mở ra thì có nhiều cá»­a vô tận. Má»›i nói: “Ba cõi chỉ là tâm, muôn pháp chỉ là thức, má»™t niệm chẳng sanh, các duyên chóng dứt.” Ngá»™ diệu lý nÆ¡i Bản tâm thì tá»™i phÆ°á»›c đều không, mê viên minh của Tá»± tánh thì thiện ác đều ngại. Ngàn dòng sông riêng khác mà đồng nguồn, muôn xe sai biệt mà đồng lối mòn; tất cả muôn pháp đều về má»™t tâm, tâm sanh thì mọi thứ pháp sanh, tâm diệt thì mọi thứ pháp diệt. Do Ä‘ó các ngôi sao đều chầu về hÆ°á»›ng Bắc, muôn dòng sông trọn chảy về Đông, hà sa diệu pháp thảy ở nguồn tâm, đạo pháp hiện tiền, má»™t tâm đầy đủ. Nên biết, ngàn pháp muôn pháp, Phật Phật, Tổ Tổ từ trÆ°á»›c chỉ lấy tâm truyền tâm, chữ “bát” mở toang; lấy tâm ấn tâm, bốn mắt nhìn nhau, hÆ¡n năm ngàn tám trăm quyển, tám mÆ°Æ¡i bốn ngàn pháp môn, mọi thứ phÆ°Æ¡ng tiện, đều từ má»™t chữ tâm ấy lÆ°u xuất, dá»±ng lập. Dù Ä‘em tre bằng núi Tu-di làm bút, lấy nÆ°á»›c bốn biển cả làm má»±c, viết má»™t chữ tâm này vẫn chẳng hết. Kinh nói: “Diá»…n nói má»™t chữ mà cả biển má»±c khó chép hết.” Vô lượng thu lại làm má»™t, má»™t buông ra thành vô lượng. Song thái hÆ° dù rá»™ng mà chẳng thể bao gồm thể kia; mặt trời, mặt trăng tuy sáng mà chẳng thể sánh vá»›i ánh sáng kia. Tâm ấy rá»™ng bao cả thái hÆ°; tánh ấy, lượng trùm khắp pháp giá»›i, tròn lặng sáng rá»±c, không có Đông, Tây, Nam, Bắc, không có bốn phía, trên dÆ°á»›i, không vật có thể sánh, gượng gọi là tâm. Buông ra thì lá»›n không gì ngoài, thu lại thì nhỏ không gì trong. Bởi tâm vÆ°Æ¡ng ẩn hiện, gồm chứa tất cả người vật, trÆ°á»›c trời đất, suốt xÆ°a nay, má»™t mình tồn tại, má»™t mình chiếu soi, không hình không tÆ°á»›ng, không xanh, vàng, đỏ, trắng, không vuông tròn, dài ngắn, không đầu Ä‘uôi trÆ°á»›c sau, không kiếp số, bờ mé, giống nhÆ° hÆ° không, không có mặt mày có thể nói phải quấy. Tuy không xanh, vàng, đỏ, trắng, vuông tròn, dài ngắn, nhÆ°ng hay hiện ra xanh vàng đỏ trắng, vuông tròn dài ngắn.

    Cho nên Thiền sÆ° Xuyên Lão nói:

    Ma-ha Đại pháp vÆ°Æ¡ng,
    Không ngắn cÅ©ng không dài.
    XÆ°a nay không Ä‘en trắng,
    Tùy chá»— hiện xanh vàng.

    Âm:

    Ma-ha Đại pháp vÆ°Æ¡ng,
    Vô Ä‘oản diệc vô trường.
    Bản lai vô táo bạch,
    Tùy xứ hiện thanh hoàng.

    Pháp tánh vốn tùy duyên, sắc không đều chẳng ngại. Vào sông thì tùy khúc uốn quanh; nÆ°á»›c thì thuận theo vật vuông tròn. NhÆ° hạt châu ma-ni, ánh hiện ra năm màu, tùy loại đều hiện, trọn chẳng biến đổi. Dù không hình tÆ°á»›ng mà hay hiện thành tất cả tÆ°á»›ng, chân không mà diệu hữu, bất biến mà tùy duyên. Chân không là ban đầu của tánh, diệu hữu là ban đầu của khí. Nên biết, núi sông, quả đất, sum la vạn tượng, tình vá»›i vô tình, cho đến niệm thô, niệm tế, pháp nhiá»…m, pháp tịnh, không má»™t vật, má»™t trần nào ra ngoài tâm vÆ°Æ¡ng. Đây là diệu hữu.

    Lại nói: - Chẳng phải không, chẳng phải sắc, ứng hóa thành muôn thứ mà chẳng lìa má»™t chân thật. Tâm vÆ°Æ¡ng là thể nhÆ° nhÆ°, trong lặng thường trụ; vốn tá»± viên thành, dường nhÆ° hÆ° không; ứng vật hiện hình, nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c. NghÄ©a là tâm vÆ°Æ¡ng hay ứng hiện vào trong các loài, nên nói là thức hòa hợp. Bản tánh tâm vÆ°Æ¡ng nhÆ° gÆ°Æ¡ng tròn lá»›n hiện các thứ hình sắc. Tâm vÆ°Æ¡ng vốn không hình tÆ°á»›ng, tuy không hình tÆ°á»›ng mà hay hiện thành tất cả các tÆ°á»›ng, nhÆ°ng lại chẳng nhiá»…m tất cả các tÆ°á»›ng. TÆ°á»›ng đến thì hiện, tÆ°á»›ng Ä‘i thì mất, tÆ°á»›ng tụ thì có, tÆ°á»›ng tan thì không; tÆ°á»›ng tuy có đến Ä‘i, tụ tan mà tâm vÆ°Æ¡ng vốn tá»± trong trẻo thường lặng lẽ. NhÆ° gÆ°Æ¡ng tròn lá»›n hay hiện tất cả vật, tuy hay hiện tất cả vật mà chẳng nhiá»…m tất cả vật; vật đến thì hiện, vật Ä‘i thì mất, vật có đến Ä‘i hiện mất, nhÆ°ng gÆ°Æ¡ng vốn tá»± sẵn vậy chẳng Ä‘á»™ng. Vì vậy Ä‘em gÆ°Æ¡ng tròn dụ tâm vÆ°Æ¡ng. Song tâm vÆ°Æ¡ng chẳng nhiá»…m các vật, xÆ°a nay thanh tịnh, trong lặng thường trụ, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt. Nên nói Pháp thân thanh tịnh tức là tánh của mọi người, Báo thân viên mãn tức là trí của mọi người, Hóa thân ngàn trăm ức tức là hạnh của mọi người.

    Pháp thân thanh tịnh là sẵn thanh tịnh nhÆ° vậy, là chí tôn từ bao thuở, thấy biết rất nhiệm mầu, không gì sánh ngang, trong lặng chân thật thanh tịnh, không hình không tÆ°á»›ng, gọi Ä‘ó là Pháp thân thanh tịnh. Pháp thân tuy không hình không tÆ°á»›ng mà hay hiện tất cả hình tÆ°á»›ng. Đã thành các hình tÆ°á»›ng thì gọi Ä‘ó là Ứng thân. Ứng thân thì có thiện ác, tốt xấu, tùy theo nghiệp báo mà thọ lấy thân. Nghiệp báo thiện tức có tÆ°á»›ng tốt, nghiệp báo ác tức có tÆ°á»›ng xấu. Tùy nÆ¡i nghiệp báo mà thọ lấy thân, gọi là Báo thân. Báo thân, nghÄ©a là thân nghiệp báo má»™t đời. Còn Ứng thân tức là thân ứng hiện ra. Sao gọi là thân ứng hiện ra? Tức nhân nghiệp báo cảm thành mà ứng hiện ra có thân, gọi Ä‘ó là thân báo ứng. NghÄ©a là Pháp thân hay ứng vào Sắc thân, ứng nÆ¡i mắt thấy sắc, ứng nÆ¡i tai nghe tiếng, ứng nÆ¡i mÅ©i ngá»­i mùi, ứng nÆ¡i lưỡi Ä‘àm luận, ứng nÆ¡i thân cảm xúc, ứng nÆ¡i ý biết pháp, cho đến giÆ¡ tay Ä‘á»™ng chân đều là Ứng thân.

    Hội rằng:

    Vốn là má»™t tinh minh. Chia thành sáu hòa hợp. Thu sáu hòa hợp lại, vốn là má»™t tinh minh.

    Lại nói: Sao gọi là Hóa thân? Đã vào Ứng thân, Ä‘i đứng nằm ngồi, thấy nghe hiểu biết, làm mọi thứ việc lành, cho đến trăm ngàn pháp môn, phÆ°Æ¡ng tiện diệu hạnh, tùy cÆ¡ biến hóa, ứng dụng không cùng, gọi Ä‘ó là Hóa thân. Tuy riêng có ứng và hóa, cÅ©ng  đều từ Pháp thân lÆ°u xuất nên nói: Ba thân vốn chính là má»™t thân. Kinh nói: “Hàng thượng căn rõ được má»™t, thì muôn việc đều xong.” Nếu nhÆ° còn ngờ vá»±c, hãy nghiệm xét cho tường tận nÆ¡i lý.

    Bởi Chân Phật thì không hình, Chân kinh thì không quyển, bao la pháp giá»›i, tròn đồng thái hÆ°, chẳng thêm chẳng bá»›t, không thiếu không dÆ°, người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành, Bản tánh Di-Ä‘à, Chân kinh Bát-nhã, kho báu nhà mình, nguyên là vật tá»± có. Song tánh đạo không khác, sắc và không nhất nhÆ°, viên dung cả pháp giá»›i, đối diện ở trÆ°á»›c mắt, ứng vật hiện hình nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c.

    Kệ nói:

    Chẳng biết báu trong áo,
    Vô minh say tá»± tỉnh.
    Trăm hài đều rã tan,
    Má»™t vật vững sáng mãi.

    Âm:

    Bất thức y trung bảo,
    Vô minh túy tá»± tỉnh.
    Bách hài câu há»™i tán,
    Nhất vật trấn trường linh.

    Áo là Sắc thân, báu là Tá»± tánh. TrÆ°á»›c kia Lục tổ Huệ Năng đốn ngá»™ Tá»± tánh, tâm châu linh bảo, bèn Ä‘áp vá»›i NgÅ© tổ Hoằng Nhẫn rằng: “Tất cả muôn pháp chẳng lìa Tá»± tánh!”

    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn tá»± thanh tịnh!
    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn chẳng tá»± sanh diệt!
    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn tá»± đầy đủ!
    Đâu ngờ Tá»± tánh hay sanh muôn pháp!

    Hội rằng:

    Tánh đủ mọi lý mà ứng vá»›i muôn sá»±.

    Hỏi Ä‘áp Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Tham học Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Tụng kinh Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Niệm Phật Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Nói năng Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Gậy hét Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    CÆ¡ duyên Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Thế Tôn giÆ¡ cành hoa Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»±  tánh.

    Ngài Ca-diếp mỉm cười Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Lâm Tế hét, Đức SÆ¡n Ä‘ánh, Ngưỡng SÆ¡n tÆ°á»›ng tròn, Thạch Củng giÆ°Æ¡ng cung, Đạo Ngô múa hốt, cÆ¡ duyên của chÆ° Tổ Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Bốn mắt nhìn nhau Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Trưởng lão Câu Chi Ä‘Æ°a ngón tay, giÆ¡ nắm tay Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Lâm Tế phủi tay áo liền Ä‘i Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Khai hoa kết ấn Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Đi đứng ngồi nằm Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Thấy nghe hiểu biết Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Ä‚n cÆ¡m ăn cháo Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Uống nÆ°á»›c uống trà Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Đắp y ôm bát Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Nói năng hỏi Ä‘áp Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Tạo tác, làm việc Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Im im xét tÆ° duy, nói nói Ä‘á»™ng miệng Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Mật thu lại thì không dấu vết, hiển buông ra thì không cùng tận. Bởi lược bày các cÆ¡ chỉ dạy, song đối vá»›i diệu lý khó Ä‘em nói hết. Cần biết mặc áo ăn cÆ¡m, nói năng đối Ä‘áp, sáu căn vận dụng, gậy Ä‘ánh miệng hét, quát mắng khảy tay, Ä‘ánh phách thổi sáo, tiếng tăm cười nói, cho đến gánh nÆ°á»›c bá»­a củi, nÆ¡i nÆ¡i toàn bày lý diệu; vo gạo thổi lá»­a, chá»— chá»— thảy hiện chân cÆ¡. Trăm khéo ngàn hay, cÆ¡ huyền lý diệu, tất cả hành Ä‘á»™ng trọn là Tá»± tánh của mọi người hiển hiện ứng dụng.

    Tỏ rõ rằng:

    TrÆ°á»›c kia Ä‘ã có việc nhÆ° trên, ngày nay Ä‘âu không việc này! XÆ°a nay thấy tánh thành Phật, chung ngá»™ Tâm tông Bát-nhã. TÆ°á»›ng má»™c tuổi tác chẳng đồng, tánh hỏa trÆ°á»›c sau nhÆ° thế. Ai biết ví dụ này, trí tuệ thật rá»™ng sâu. Pháp tánh hằng không, vốn không số kiếp. TrÆ°á»›c sau chỉ má»™t lý, người thông suốt đồng má»™t đường. Cần biết, má»™t tánh linh chân, trong lặng nhÆ° thái hÆ°; Sắc thân năm uẩn thật nhÆ° má»™ng huyá»…n. Quả là trên đảnh môn đủ mắt, liền biết trên hÆ° không không có hoa. Phật ở Tá»± tâm, chá»› tìm kiếm nÆ¡i người được. Nên trong bài phú CÆ° Trần Lạc Đạo, Tổ Điều Ngá»± nói:

    Rõ Chân nhÆ°, tin Bát-nhã, chá»› còn tìm Phật Tổ tây Ä‘ông.

    Chứng thật tÆ°á»›ng, đạt vô vi, Ä‘âu nhọc hỏi kinh thiền nam bắc.

    Khiến người người phản bản hoàn nguyên, cho kẻ kẻ hồi quang tá»± ngá»™. Chỉ chín chắn quán xét sâu xa, rõ được tá»™t người người là Phật, ngá»™ Tâm tông Phật Phật là người. Xin hãy đều thẳng Ä‘ó thừa Ä‘Æ°Æ¡ng, chá»› chạy Ä‘uổi bên ngoài tìm kiếm!

    Kệ rằng:

    I-

    Ngàn kinh muôn luận trỏ tâm tông,
    Bốn mắt trừng nhau mắt tuệ thông.
    Ba thuở NhÆ° Lai truyền pháp ấn,
    Má»™t tâm là Phật sẵn vậy đồng.

    Âm:

    Thiên kinh vạn luận chỉ tâm tông,
    Tứ mục trừng giao tuệ nhãn thông.
    Tam thế NhÆ° Lai truyền pháp ấn,
    Nhất tâm thị Phật bản nhiên đồng.

    II-

    Ngá»™ tâm thành Phật không thừa pháp,
    Mê tánh bôn ba kiếm ngoài tâm.
    Má»™t niệm rá»—ng thênh siêu bản tế,
    Giống hệt rá»­a chân lên mÅ©i thuyền.

    Âm:

    Ngá»™ tâm thành Phật vô dÆ° pháp,
    Mê tánh bôn ba tâm ngoại cầu.
    Nhất niệm khuếch nhiên siêu bản tế,
    Hoàn nhÆ° tẩy cÆ°á»›c thÆ°á»›ng thuyền đầu.

    III-

    Che trời che đất Ä‘ây tâm báu,
    Không cổ không kim Tá»± tánh châu.
    Giá trị càn khôn chÆ°a dá»… trả,
    Sáng ngời pháp giá»›i vẫn hằng nhÆ°.

    Âm:

    Cái thiên cái địa ngô tâm bảo,
    Vô cổ vô kim Tá»± tánh châu.
    Giá trọng càn khôn thù vị đắc,
    Linh quang pháp giá»›i nghiá»…m nhiên nhÆ°.

    IV-     

    Tâm ta, tâm Phật vốn không hai,
    Nhiều kiếp nổi chìm chỉ tại mê.
    Nay Ä‘ã tỏ tường mình tá»± nhận,
    Linh quang lặng chiếu ấy Bồ-đề.

    Âm:

    Ngã tâm bản dữ Phật tâm tề,
    Lịch kiếp phiêu trầm chỉ vị mê.
    Kim nhật phân minh tÆ°Æ¡ng tá»± nhận,
    Linh quang tịch chiếu thị Bồ-đề.

    V-

    Gượng gọi là Phật, gượng nói tâm,
    Pháp tánh sáng tròn suốt cổ kim.
    Thượng trí siêu quần xoay tá»± ngá»™,
    NhÆ° vầy má»›i hiểu đạo cao thâm.

    Âm:

    Cưỡng danh vi Phật cưỡng xÆ°ng tâm,
    Pháp tánh viên minh tuyên cổ kim.
    Thượng trí siêu quần hồi tá»± ngá»™,
    Năng nhÆ° thị giải đạo cao thâm.

    VI-

    Đạt-ma Tây đến má»™t chữ không,
    Toàn y tâm địa để dụng công.
    Chín năm ngó vách không lời nói,
    Má»™t sá»›m truyền tâm Huệ Khả thông.

    Âm:

    Đạt-ma Tây lai nhất tá»± vô,
    Toàn bằng tâm địa dụng công phu.
    Cá»­u niên diện bích vô ngôn thuyết,
    Nhất Ä‘án truyền tâm Huệ Khả sÆ°.

    VII-

    Má»™t Ä‘iểm Ä‘èn tâm Ä‘uốc tuệ sanh,
    Truyền nhau bốn mắt Ä‘ã phân rành.
    Nối hÆ°Æ¡ng tiếp lá»­a luôn sáng mãi,
    Soi khắp đất trời Ä‘á»™ hữu tình.

    Âm:

    Nhất Ä‘iểm tâm đăng tuệ cá»± sanh,
    TÆ°Æ¡ng truyền tứ mục thái phân minh.
    Liên phÆ°Æ¡ng tục diệm quang vô tận,
    Phổ chiếu càn khôn Ä‘á»™ hữu tình.

    VIII-

    Chân Phật, chân kinh thảy ở tâm,
    Kho báu nhà mình chá»› chạy tầm.
    Có ai thá»­ hỏi Ä‘âu là Phật?
    Ngay khi hỏi Ä‘áp tại mắt, âm (lời).

    Âm:

    Chân Phật chân kinh tổng tại tâm,
    Tự gia bảo tạng mạc tha tầm.
    Hữu nhân thí vấn Phật hà tại,
    Ứng đối Ä‘Æ°Æ¡ng thời tại nhãn âm.

    IX-

    Chân kinh chẳng đổi vốn nhÆ° thường,
    Chưa từng mở miệng hiện tỏ tường.
    Nghĩ toan nắm bắt lầm qua mất,
    Má»™t chữ vô sanh thẳng thừa Ä‘Æ°Æ¡ng.

    Âm:

    Chân kinh bất dịch bản nhÆ° thường,
    Vị tằng khai khẩu hiển đường đường.
    Bất khả nghÄ© trì sai thác quá,
    Vô sanh nhất cú trá»±c thừa Ä‘Æ°Æ¡ng.

    X-

    Không văn không chữ đấy chân kinh,
    Má»™t quyển trường không quá phân minh.
    Miệng nói còn xa ba ngàn dặm,
    Tai nghe thêm tiến chục vạn trình.

    Âm:

    Vô văn vô tá»± thị chân kinh,
    Trường không nhất quyển thái phân minh.
    Khẩu tuyên thượng cách tam thiên lý,
    NhÄ© thính tăng dao thập vạn trình.

    XI-

    Chân Phật chân kinh vốn má»™t đồng,
    Tịch quang tròn lặng suốt hÆ° không.
    Thật tế nhất nhÆ° gồm mọi lý,
    Tạm bày muôn pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Âm:

    Chân Phật chân kinh bản nhất đồng,
    Tịch quang viên trạm đẳng hÆ° không.
    Thật tế nhất nhÆ° bao chúng lý,
    Quyền khai vạn pháp Ä‘á»™ quần mông.

    XII-

    Lý mầu Phật pháp không văn tá»±,
    CÆ¡ huyền đạo Tổ chẳng ngữ ngôn.
    Rá»™ng tiếp người sau thông má»™t tuyến,
    Thượng căn mắt thấy đạo tâm còn.

    Âm:

    Phật pháp diệu lý vô văn tá»±,
    Tổ đạo huyền cÆ¡ mạc ngữ ngôn.
    Hoằng tiếp hậu lai thông nhất tuyến,
    Thượng căn mục kích đạo tâm tồn.

    XIII-

    Tâm tông Bát-nhã ai lãnh ngá»™,
    Rõ ràng Tá»± tánh tức NhÆ° Lai.
    Kẻ kẻ viên thành đồng chứng Phật,
    Người người đầy đủ chẳng cầu ai.

    Âm:

    Bát-nhã tâm tông thùy lãnh ngá»™,
    Liá»…u minh Tá»± tánh tức NhÆ° Lai.
    Cá cá viên thành đồng chứng Phật,
    Nhân nhân cụ túc bất cầu ai (tha).

    XIV-    

    Kinh, lục trùng trùng phÆ°Æ¡ng tiện biển,
    CÆ¡ duyên Phật Tổ lÆ°á»›i giáo bao.
    Má»™t tông vô trụ tâm ấn Phật,
    Muôn pháp hữu vi bọt nÆ°á»›c xao.

    Âm: 

    Kinh, lục trùng trùng phÆ°Æ¡ng tiện hải,
    Phật Tổ cÆ¡ duyên giáo võng bao.
    Vô trụ nhất tông Phật tâm ấn,
    Hữu vi vạn pháp thủy phù bào.

    XV-

    Ba thuở Như Lai truyền diệu chỉ,
    Hai người bốn mắt đối nhìn nhau.
    Nguồn linh nÆ°á»›c pháp sa giá»›i chảy,
    Đuốc tuệ sáng thông cõi cõi nào.

    Âm:

    Tam thế Như Lai truyền diệu chỉ,
    Nhị nhân tứ mục nhãn tÆ°Æ¡ng giao.
    Linh nguyên pháp thủy lÆ°u sa giá»›i,
    Tuệ chúc quang thông sát hải dao.

    Cho nên Tổ sÆ° Đại Huệ nói: “Học đạo vốn không nhiều pháp, chỉ lấy tin ngá»™ Tá»± tánh làm khuôn phép. Đời nay nếu chẳng lãnh ngá»™ cÅ©ng gieo được trí Bát-nhã trên đất tánh, đời đời chẳng rÆ¡i vào đường ác, kiếp kiếp chẳng mất thân người, chẳng sanh vào nhà tà kiến, chẳng vào loài quân ma, mầm linh giống trí, đồng tá»­ Ä‘i xuất gia, theo Phật tu hành, má»™t nghe ngàn ngá»™.” Giả sá»­ tham học nhÆ° trên mà chÆ°a triệt, vẫn kết chủng duyên Phật; tu mà chÆ°a thành, còn hÆ¡n quả trời người. Chúng sanh phải gắng sức tá»± Ä‘á»™, Phật chẳng thể Ä‘á»™. Nếu chẳng thật tâm tu hành, bền giữ trai giá»›i, mà ngưỡng trông Phật đến cứu Ä‘á»™, không có lẽ ấy. Nếu tá»± mình chẳng Ä‘oạn trừ nghiệp ác, cứ đợi Phật khác đến cứu Ä‘á»™, thì chÆ° Phật quá khứ Ä‘ã thành đạo, ứng hiện nÆ¡i đời số nhÆ° vi trần, sao chẳng Ä‘á»™ hết tất cả chúng sanh? Vì sao chúng ta còn trôi nổi nÆ¡i biển khổ sanh tá»­ đến nay, chẳng thể thành Phật? Phải biết tá»± tu, tá»± Ä‘á»™, Phật chẳng thể Ä‘á»™. Nên biết, phân ná»­a ở Phật, phân ná»­a ở ta, xét cho tường tận lý này. Hãy gắng sức tá»± tu chá»› á»· lại vào tha lá»±c.

    XÆ°a đức Phật Bổn sÆ° Thích-ca Thế Tôn Ä‘inh ninh dặn dò: Phật còn tại thế, lấy Phật làm thầy, Phật vào Niết-bàn lấy Giá»›i làm thầy. Phật tức là tâm, tâm tức là Phật. Tá»± tánh xÆ°a nay rá»—ng lặng tròn sáng, trong lặng nhiệm mầu, nhÆ° nhÆ° Ä‘ó là chân Phật của ta, dẫu Phật ở đời cÅ©ng không có lý khác. Nên biết người có trí phải lập chí, phÆ°á»›c tuệ song tu, Chân nhÆ° riêng chứng. Niệm niệm từ bi, cá»­a cá»­a lợi ích, thường nói diệu pháp Bát-nhã, phÆ°Æ¡ng tiện tiếp dẫn người sau. Người chÆ°a ngá»™ thì chỉ bày cho tỏ ngá»™, nếu chÆ°a thành mong khiến cho chóng thành. Kinh nói: Tài thí nhÆ° ngọn Ä‘èn chỉ soi sáng má»™t căn phòng, pháp thí nhÆ° mặt trời sáng đầy khắp mười phÆ°Æ¡ng. Tá»± tánh nếu mê, phÆ°á»›c làm sao cứu? Thân người khó được, Phật pháp khó gặp, Thánh tăng khó thấy, chánh pháp khó nghe, lòng tin khó sanh, bạn lành khó há»™i ngá»™. PhÆ°á»›c duyên kim cải, mừng Ä‘ã hợp nhau. May thay nhÆ° rùa mù gặp được bá»™ng cây. Chúng ta bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia nên cầu việc gì? Chá»› tham đắm danh lợi, phải chọn bạn tìm thầy, vì pháp quên mình, lá»™i nÆ°á»›c trèo non, kính lá»… thÆ°a hỏi.

    Hỏi: Thế gian không việc khó, thế gian có hai việc khó. Thế nào là hai việc khó?

    Dạy rằng: Sanh từ Ä‘âu đến? Chết rồi Ä‘i Ä‘âu? Đây là hai việc thật rất khó. Song này các người, do hai việc này mà bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia, lá»™i suối trèo non, tham tìm minh sÆ°, bạn tốt, cúi đầu lá»… bái thÆ°a hỏi: Kính mong Đại đức từ bi, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày cho sáng tỏ lý này, sá»›m được ngá»™ đạo.

    Hỏi: TrÆ°á»›c khi trời đất và cha mẹ chÆ°a sanh, cái thân người này sanh từ Ä‘âu đến?

    Đáp: Vốn từ vô vi đến.

    Lại hỏi: Người sanh ra ở đời, đến khi số hết, chết Ä‘i về Ä‘âu?

    Đáp: Lại từ vô vi Ä‘i.

    Gượng nói đến Ä‘i, mà thật không có đến Ä‘i. Thế nào là thật không có đến Ä‘i? - Chỉ kinh Bát-nhã làm chứng, nói: “TÆ°á»›ng không của các pháp Ä‘ó, chẳng sanh chẳng diệt.” Sanh diệt Ä‘ã không, thì đến Ä‘i Ä‘âu có. Đây là khí âm dÆ°Æ¡ng biến hóa, ngÆ°ng tụ thành hình mà người sanh ra. Sắc thân bốn đại dụ nhÆ° hòn bọt nổi, có sanh có diệt. Còn Pháp thân tròn sáng thì rá»—ng rang, rá»™ng lá»›n, Ä‘ích thật là biển tánh Tỳ-lô, không có lay Ä‘á»™ng, vốn không từ Ä‘âu đến, cÅ©ng không Ä‘i về Ä‘âu, tánh đồng vá»›i hÆ° không, biết khắp mọi nÆ¡i. Vì vậy gọi là xÆ°a nay vô vi, vẫn hằng thường trụ, chân không lồ lá»™, Thật tÆ°á»›ng rành rành, tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, sáng thông bát ngát, trong lặng nhÆ° nhÆ°, đối diện ngay trÆ°á»›c mắt, tại sao chẳng há»™i? Kinh nói: “Chân Phật pháp thân giống nhÆ° hÆ° không.” Đây thật là Pháp thân tức hÆ° không, hÆ° không tức Pháp thân. HÆ° không cùng vá»›i Pháp thân không có tÆ°á»›ng khác, chÆ° Phật cùng vá»›i chúng sanh không có tánh khác. Chẳng ngá»™ Tá»± tánh tức gọi chúng sanh, giác biết Tá»± tánh nên gọi chÆ° Phật. Đó là chân Phật vốn không hình tÆ°á»›ng, đầy khắp cả hÆ° không, thế giá»›i, Ä‘âu có đến Ä‘i? Song Pháp thân viên dung rá»—ng thênh, trong lặng vô vi, trọn không má»™t vật, chẳng rÆ¡i vào các số. Tuy vô vi, chẳng rÆ¡i vào các số, mà cÅ©ng hay ứng vật hiện hình, ẩn hiện cùng bày, sắc và không chẳng hai, đầy đủ mọi lý, làm ra muôn việc. Đó chính là mọi người trong mười hai giờ Ä‘i đứng nằm ngồi, thấy nghe hiểu biết, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, ứng cÆ¡ tiếp vật, giÆ¡ tay Ä‘á»™ng chân, má»™t thể tròn sáng, sáu căn vận dụng, ứng vá»›i tiếng vá»›i âm, hay thấy hay nghe, biết nói biết bàn, biện rõ phải quấy. Nói năng Ä‘ó là gì? Cái gì biết hỏi Ä‘áp? Đây chính là Pháp thân của mọi người, là Tá»± tánh chân không, hay ứng ra âm thanh, miệng lưỡi mà hỏi Ä‘áp. Đấy là tánh chân không người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành, ở Thánh chẳng thêm, ở phàm chẳng bá»›t, không đổi khác, không cÅ© má»›i, không quá khứ hiện tại vị lai, rá»—ng rang bình đẳng, trong lặng tròn sáng, từ vô lượng kiếp đến nay đặc biệt hiện tiền, gió thổi chẳng Ä‘á»™ng, mÆ°a rÆ°á»›i chẳng Æ°á»›t, lá»­a đốt chẳng cháy, mặt trời rọi nóng chẳng khô, chùy nhọn dùi chẳng phủng, Ä‘ao cắt chẳng đứt, thuốc nhuá»™m chẳng Ä‘en, Ä‘á mài chẳng mòn, sÆ°Æ¡ng rét chẳng lạnh, nÆ°á»›c tÆ°á»›i chẳng thấm, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt, lồ lá»™ trÆ°á»›c mắt, rõ ràng soi khắp. Đây là Pháp thân thanh tịnh chân không, không hình không tÆ°á»›ng, tròn đồng thái hÆ°, nghiá»…m nhiên thường trụ. Song hÆ° không rá»™ng lá»›n, bao trùm cả trời đất, xuyên suốt núi sông, tá»™t cả xÆ°a nay, vững mãi nhÆ° vậy. Nên biết, núi sông, quả đất trọn là hoa đốm trong hÆ° không, sắc thân bốn đại là âm dÆ°Æ¡ng huyá»…n hóa, “phàm cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng”. Chân không thì không tÆ°á»›ng, muôn kiếp còn mãi, Ä‘ó là thân vô vi, là thân Chân Phật. Bởi Thật tÆ°á»›ng của Chân Phật vốn là chân không diệu hữu, Thật tÆ°á»›ng của chân không là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Không tÆ°á»›ng chẳng tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là Thật tÆ°á»›ng. Thật tÆ°á»›ng của Pháp thân ấy, trong lặng tròn sáng, rá»—ng rang rá»™ng lá»›n, bao gồm má»™t thể, tròn đồng thái hÆ° trùm cả mười phÆ°Æ¡ng đủ khắp muôn vật.

    Song từ thuở ban sÆ¡ chÆ°a có trời đất, chÆ°a có cha mẹ, má»™t thể chân không, thái hÆ° bình đẳng, lặng lẽ sáng rỡ nhÆ° vậy, tá»± tại viên dung. Trạng thái Ä‘ó, không hình không tÆ°á»›ng, không đầu không Ä‘uôi, không trong không ngoài, không nhỏ không lá»›n, không má»™t không khác, không sáng không tối, không thô không tế, chẳng phải không chẳng phải có, chẳng phải mở chẳng phải Ä‘óng, chẳng phải tụ chẳng phải tan, chẳng phải thành chẳng phải hoại, chẳng phải Ä‘á»™ng chẳng phải tịnh, chẳng phải lại chẳng phải qua, chẳng phải sâu chẳng phải cạn, chẳng phải ngu chẳng phải trí, chẳng phải trái chẳng phải thuận, chẳng phải thông chẳng phải bít, chẳng phải giàu chẳng phải nghèo, chẳng phải má»›i chẳng phải cÅ©, chẳng phải tốt chẳng phải xấu, chẳng phải cứng chẳng phải mềm, không sanh không diệt, không qua không lại, không Ä‘i không đứng, không ngồi không nằm, không già không trẻ, không cao không thấp, không tên không hiệu, không mặt không mày, không nam không nữ, không sắc không thanh, không gan không phổi, không thịt không máu, không xÆ°Æ¡ng không tủy, không tóc không da, không xanh không vàng, không Ä‘en không trắng, không xuân không hạ, không thu không Ä‘ông, không thời không tiết, không số không kiếp, không đầu không cuối, không trÆ°á»›c không sau, không trên không dÆ°á»›i, không giữa không bên, không trong không ngoài, không kia không Ä‘ây, không sanh không tá»­, không Ä‘á»™ng không lay, không dài không ngắn, không vuông không tròn, không tá»™i không phÆ°á»›c, vô lậu vô vi, không tâm không tánh, không lẻ không Ä‘ôi, không được không mất, bởi lược bày tÆ°á»›ng đối Ä‘ãi mà tạm nói, Ä‘âu thể nói tá»™t hết ý nghÄ©a kia. Lìa tất cả tÆ°á»›ng rõ má»™t chẳng má»™t, gọi là “má»™t vật” lại chẳng trúng lý. Rõ vô trụ chẳng phải má»™t, nhận pháp môn chẳng hai. Pháp thân chân thật vốn không hình tÆ°á»›ng, tròn sáng rá»™ng lá»›n, trong lặng nhÆ° thái hÆ°, rá»™ng thì pháp giá»›i chẳng thể chứa, hẹp thì má»™t mảy lông không chá»— lập. Nếu y cứ nÆ¡i thật tế thì vốn không có Sắc thân, người ngá»™ được thì hÆ° không chẳng sanh hoa. Người rõ suốt thì hoàn toàn không má»™t Ä‘iểm che mờ. Vô vị chân nhân rành rành đối trÆ°á»›c mắt, chá»› chấp vào Sắc thân, thân nhÆ° Ä‘iện chá»›p; chá»› tham đắm phÆ°á»›c báo, phÆ°á»›c tợ mây nổi, sanh tá»­ toàn không, Ä‘âu có gì đến Ä‘i, giả gọi là chúng sanh thôi. Bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia, ẩn náu nÆ¡i núi rừng giác ngá»™ gọi là tu hành. Tá»± giác, giác tha, và giác hạnh được viên mãn gọi là Phật.

    Lại nói: Thân ta hiện nay Ä‘ây, là do bốn đại hòa hợp, dụ nhÆ° bốn con rắn Ä‘á»™c đồng nhốt chung má»™t cái rÆ°Æ¡ng; hai con rắn đất và nÆ°á»›c tánh nó nặng chìm xuống, hai con rắn gió và lá»­a thì tánh nhẹ bay lên, đến lúc tan hoại thì má»—i thứ trở về chá»— của nó. NghÄ©a là tóc, lông, răng, móng, da thịt, gân xÆ°Æ¡ng, tủy não, cáu bẩn... đều trở về đất; nÆ°á»›c mắt nÆ°á»›c mÅ©i, máu mủ, mồ hôi, nÆ°á»›c miếng Ä‘àm dãi, tinh khí, đại tiện, tiểu tiện... đều trở về nÆ°á»›c; hÆ¡i ấm trở về lá»­a; Ä‘á»™ng chuyển trở về gió, bốn đại má»—i thứ rã tan, thì thân huyá»…n hiện nay sẽ ở chá»— nào? Rõ biết Sắc thân bốn đại, năm ấm nhóm họp rá»—ng mà nó hiện có ra; nhÆ° Ä‘á nháng, Ä‘iện xẹt, khởi diệt chẳng lìa ngay Ä‘ây mà trở về không. Sóng to nÆ°á»›c lặng, vốn tá»± nhÆ°, Ä‘âu có đến Ä‘i. Sắc thân ngoại vật không thật, nhÆ° má»™ng huyá»…n, không hoa; trong cõi chân tịnh thì Pháp thân nhÆ° vậy, lặng sáng chiếu khắp, thường trụ ở trÆ°á»›c mắt.

    Vốn từ vô vi đến,
    Lại từ vô vi Ä‘i.
    Nay ngá»™ thân vô vi,
    Thường trụ chá»— vô vi.

    Âm:

    Bản tùng vô vi lai,
    Hoàn tùng vô vi khứ.
    Kim ngá»™ vô vi thân,
    Thường trụ vô vi xứ.

    *

    Có vật trÆ°á»›c trời đất,
    Không hình vốn lặng yên.
    Hay làm chủ muôn vật,
    Chẳng theo bốn mùa dời.

    Âm:

    Hữu vật tiên thiên địa,
    Vô hình bản tịch liêu.
    Năng vi vạn vật chủ,
    Bất trục tứ thời diêu.

    Phó Đại SÄ©

    *

    Có hình, giả chóng mất,
    Không tÆ°á»›ng, thật lâu bền.
    Trời đất mặc tạo hóa,
    Pháp thân thường trụ luôn.

    Âm:

    Hữu hình giả tốc vong,
    Vô tÆ°á»›ng thật cá»­u trường.
    Càn khôn nhậm tạo hóa,
    Pháp thân nguyên trụ thường.

    *

    Trước trời đất, mẹ cha chưa sanh,
    Tịch quang tròn lặng ấy nguồn linh.
    Rá»™ng lá»›n vô vi trùm pháp giá»›i,
    Có duyên Ä‘áng Ä‘á»™ ứng theo hình.

    Âm:

    Thiên địa phụ mẫu vị sanh tiền,
    Tịch quang viên trạm thị linh nguyên.
    Quảng đại vô vi chu pháp giá»›i,
    Ứng vật tùy hình Ä‘á»™ hữu duyên.

    *

    Sáng siêu nhật nguyệt vững nhÆ° nhÆ°,
    Soi suốt càn khôn rá»±c thái hÆ°.
    Phật vá»›i chúng sanh đều má»™t tánh,
    Tròn đồng không thiếu cÅ©ng không dÆ°.

    Âm:

    Minh siêu nhật nguyệt trấn nhÆ° nhÆ°,
    Chiếu triệt càn khôn thÆ°á»›c thái hÆ°.
    Phật dữ chúng sanh giai nhất tánh,
    Viên đồng vô khiếm diệc vô dÆ°.

    *

    Sáng ngời má»™t kẻ chủ nhân ông,
    Lặng yên chẳng Ä‘á»™ng ở Linh cung.
    Trong Ä‘ây nếu được không ngăn ngại,
    Bản thể thiên nhiên tá»± rá»—ng không.

    Âm:

    Hoàng hoàng nhất cá chủ nhân ông,
    Tịch nhiên bất Ä‘á»™ng tại Linh cung.
    Đản đắc thá»­ trung vô quái ngại,
    Thiên nhiên bản thể tá»± hÆ° không.

    *

    Di-Ä‘à Tá»± tánh vốn nhÆ° nhÆ°,
    Rá»—ng lặng sáng tròn rá»±c thái hÆ°.
    Cha mẹ chÆ°a sanh, mày mặt thật,
    Trở về Ä‘âu chẳng gặp y Æ°?

    Âm:

    Di-Ä‘à Tá»± tánh bản nhÆ° nhÆ°,
    Không tịch viên quang thÆ°á»›c thái hÆ°.
    Phụ mẫu vị sanh chân diện mục,
    Đông tây qui khứ tất phùng cừ.

    *

    Quang minh lặng chiếu khắp hà sa,
    Phàm Thánh đồng về chung má»™t nhà.
    Pháp tánh viên dung trùm sát hải,
    Lặng trong thường trụ tát-bà-ha.

    Âm:

    Quang minh tịch chiếu biến hà sa,
    Phàm Thánh đồng qui cá»™ng nhất gia.
    Pháp tánh viên dung chu sát hải,
    Trạm nhiên thường trụ tát-bà-ha.

    *

    Má»™t cái xÆ°a nay, má»™t cái không,
    Trong không ẩn hiện thể lại đồng.
    Không đầu không cuối không bờ mé,
    Thường lặng sáng luôn thường biến thông.

    Âm:

    Nhất cá tùng lai nhất cá không,
    Không trung ẩn hiện thể hoàn đồng.
    Vô đầu vô vÄ© vô biên tế,
    Thường tịch thường quang thường biến thông.

    *

    Trong ánh tịch quang viên mãn giác,
    Trên đảnh Tỳ-lô mặc tung hoành.
    Hiện tại NhÆ° Lai luôn đối diện,
    Tùy cÆ¡ cảm đến cứu quần sanh.

    Âm:

    Thường tịch quang trung viên mãn giác,
    Tỳ-lô đảnh thượng nhậm tung hoành.
    Đương xứ Như Lai hằng đối diện,
    Tùy cÆ¡ phó cảm cứu quần sanh.

    *

    Tịnh Ä‘á»™ rành rành ngay trÆ°á»›c mắt,
    Chẳng nhọc khảy tay đến Tây thiên.
    Pháp thân trang trọng siêu ba cõi,
    Hóa hiện Di-Ä‘à ngồi chín sen.

    Âm:

    Tịnh Ä‘á»™ phân minh tại mục tiền,
    Bất lao Ä‘àn chỉ Ä‘áo Tây thiên.
    Pháp thân nghiá»…m hỉ siêu tam giá»›i,
    Hóa hiện Di-Ä‘à tọa cá»­u liên.

    Hỏi: Ở trong ba cõi, trên trời dÆ°á»›i đất, cõi này phÆ°Æ¡ng khác, sáu đường bốn châu, quần sanh muôn loài, tất cả đều học Phật, chẳng biết thuở xÆ°a Phật trÆ°á»›c học ai mà chứng Bồ-đề, đời tôn là Phật?

    Đáp: Phật vốn không học, do tỏ ngá»™ Trí tá»± nhiên vô sÆ°, Pháp thân rá»™ng lá»›n, tròn đồng thái hÆ°, chân không trong lặng nhiệm mầu, lặng sáng không gì trên, cao vượt khỏi ba cõi, ngang khắp mười phÆ°Æ¡ng, suốt cả xÆ°a nay, nghiá»…m nhiên thường trụ, vô vi vô tÆ°á»›ng, chánh giác Bồ-đề, chẳng sanh chẳng diệt, ứng hiện còn mãi, tuyệt không gì sánh bằng, đời tôn là Phật. Lại nói: Phật là Tánh giác, chúng sanh là tình mê. Phật giác ngá»™ Pháp tánh tròn sáng, lóng trong, nhất nhÆ° không tịch; chúng sanh thì mê tình vọng khởi mãi mãi thọ thân trong ba cõi. Nên kinh Lăng Nghiêm nói: “Thanh tịnh sẵn vậy, tại sao chợt sanh núi sông, quả đất?”

    Dạy rằng:

    Chân tánh lóng trong, vốn không có mờ tối. Vọng từ không dấy lên mà cảm đến gió thức. Song do gió thức thổi cho tâm Ä‘á»™ng, nhân tâm lay Ä‘á»™ng mà kích phát thêm gió cảnh. Nhân gió cảnh nổi dậy mãnh liệt nên khởi vọng niệm. Do má»™t niệm vọng sanh mà ba cõi bắt đầu thành lập. Ba cõi bên trong là Sắc thân của ta; ba cõi bên ngoài tức là trời đất, thế giá»›i, núi sông, quả đất, hết thảy muôn vật.

    Giải rằng:

    Thanh tịnh đến tá»™t cùng thì sáng thông, đạt tịch và chiếu thì bao gồm cả hÆ° không, rồi nhìn trở lại thế gian, giống nhÆ° việc trong má»™ng. Pháp thân trong trẻo và lặng lẽ vốn không có nhÆ¡ sạch riêng khác, Chân tánh lắng trong, Ä‘âu có Thánh phàm sai biệt. Đều bởi có mê ngá»™, đến ná»—i khiến thành chẳng đồng. Kinh nói: Bốn đại vốn không, năm uẩn chẳng phải có. Từ không mà khởi vọng, rồi vọng sanh mọi thứ sắc. Đã trái vá»›i lẽ không sanh không hóa, lại hằng có hóa, có sanh. Trọn là buông tâm phóng chạy, hoàn toàn không giác tánh hồi quang, lấy huyá»…n làm chân, trái không theo sắc. Bản tánh Chân nhÆ° từ ban sÆ¡, vốn tròn sáng, rá»—ng lặng vô vi, từ khi huyá»…n có Sắc thân, vọng thức, mà kết nhân kết quả, vọng sá»± vọng lý, vọng tạo vọng làm, vọng nghiệp vọng duyên, vọng năng vọng sở, vọng tưởng vọng chấp, thấm thêm vào sá»± mê hoặc mà thành thân, Ä‘i Ä‘i lại lại, theo nghiệp thọ báo. Thức thần Ä‘ã theo nghiệp, rồi theo nghiệp thọ thân, ra nÆ¡i này vào nÆ¡i kia, bỏ kia sanh Ä‘ây, lên xuống trong sáu đường, qua lại nÆ¡i ba cõi lành dữ chẳng đồng, muôn loài sai khác, giàu sang nghèo hèn, tùy hạnh nghiệp mà sanh, chẳng phải không nhân mà mong được quả. Thế gian má»™ng huyá»…n, há được dài lâu? Muốn chứng chân thường, hãy xuất gia theo Phật, học đạo vô thượng, vượt cao lên quả thù thắng. Đạo vô thượng, tức là Pháp tánh Chân nhÆ°. Nếu ngá»™ Pháp tánh Chân nhÆ°, trong trẻo tròn đầy, rá»—ng rang vắng lặng, thì vọng tình dần dần dứt sạch, chánh giác trong sáng tròn thành, không xÆ°a không nay, vượt cao lên ba cõi, chẳng sanh chẳng diệt, ngang khắp mười phÆ°Æ¡ng, tròn đồng thái hÆ°, bình đẳng nhÆ° vậy, hằng chứng Bồ-đề.

    Thân Phật siêu ba cõi,
    Tịch quang đầy thái hÆ°.
    Hiện hình trăng trong nÆ°á»›c,
    Mãi làm thầy trời người.

    Âm:

    Phật thân siêu tam giá»›i,
    Tịch quang mãn thái hÆ°.
    Hiện hình thủy trung nguyệt,
    VÄ©nh tác thiên nhân sÆ°.             

    Hỏi: Hai ngôi Phật và pháp, ngôi nào trÆ°á»›c, ngôi nào sau? Nếu nói Phật có trÆ°á»›c, Phật này nÆ°Æ¡ng theo pháp nào mà được thành đạo nên gọi là Phật? Nếu bảo pháp có trÆ°á»›c, pháp này do Phật nào nói nên gọi là pháp?

    Lại hỏi: Thế nào là Phật pháp trÆ°á»›c sau?

    Đáp: Phật vốn có trÆ°á»›c pháp, cÅ©ng có sau pháp.

    Hỏi: Thế nào là Phật pháp trÆ°á»›c sau?

    Đáp: Nếu y cứ Chân nhÆ° thật tế, thì chân Phật không hình, tròn đồng thái hÆ°, đối diện ở trÆ°á»›c mắt, lặng sáng không gì trên, Ä‘ây là Phật thật không hình tÆ°á»›ng, Phật có trÆ°á»›c.      

    Lại nói:

    Ta có má»™t thân Phật,
    Người đời ít kẻ biết.
    Không má»™t giọt tro bùn,
    Không má»™t Ä‘iểm màu sắc.
    Vàng ròng khó Ä‘úc thành,
    Gá»— Ä‘á khó chạm khắc.
    Thợ trời tạo chẳng nên,
    Trộm đất trộm chẳng được.
    Nước lửa chẳng can chi,
    Nghiá»…m nhiên gió chẳng khác.
    Lặng sáng đầy thái hÆ°,
    Đoan nghiêm rất kỳ đặc.
    Tròn sáng có má»™t thân,
    Hóa thân ngàn trăm ức.

    Âm:

    Ngô hữu nhất khu Phật,
    Thế nhân thiểu giả thức.
    Vô nhất trích hôi nê,
    Vô nhất Ä‘iểm thái sắc.
    Hoàn kim nan Ä‘ào dung,
    Mộc thạch nan tạc khắc.
    Thiên công tạo bất thành,
    Địa đạo thâu bất đắc.
    Thủy hỏa bất thường can,
    Nghiá»…m nhiên phong bất thắc.
    Tịch quang mãn thái hÆ°,
    Đoan nghiêm thậm kỳ đặc.
    Viên minh hữu nhất khu,
    Hóa thân thiên bá ức.

    Nên Thiền sÆ° Xuyên Lão nói: “Phật vàng chẳng Ä‘á»™ lò Ä‘úc, Phật gá»— chẳng Ä‘á»™ lá»­a, Phật đất chẳng Ä‘á»™ nÆ°á»›c.”

    Ba Phật hình nghi chẳng phải chân,
    Con ngươi trong mắt trước mặt xem.
    Nếu hay biết được trong nhà báu,
    Hoa núi chim kêu má»™t dáng xuân.
    Ứng Phật, Hóa Phật, đều không thật,
    Bóng hình muôn thứ thảy là quyền.
    Cái gì có tÆ°á»›ng đều hÆ° vọng,
    Chân Phật không hình vốn tá»± nhiên.

    Âm:

    Tam Phật hình nghi tổng bất chân,
    Nhãn trung đồng tá»­ tiền diện nhân.
    Nhược năng thức đắc gia trung bảo,
    Đề Ä‘iểu sÆ¡n hoa nhất vạn xuân.
    Ứng Phật, Hóa Phật giai vô thật,
    Ảnh tượng thiên bang tổng thị quyền.
    Phàm sở hữu tÆ°á»›ng giai hÆ° vọng,
    Chân Phật vô hình bản tá»± nhiên.

    Hỏi: Thế nào pháp có trÆ°á»›c?

    Đáp: Nếu y cứ Pháp tánh tịch diệt, thì chân kinh không quyển, rá»—ng trÆ¡n bặt dấu vết, nghÄ©a ấy nhÆ° sao trời sáng rá»±c, lặng lẽ quên lời, biển chân giáo sóng bủa mênh mông, bao la pháp giá»›i, lặng lẽ sáng soi tá»± tại, suốt tá»™t xÆ°a nay, dọc ngang khắp trời đất, Ä‘ây là chân kinh không quyển, pháp có trÆ°á»›c. Nếu y cứ pháp tịch diệt, Ä‘ó là pháp trÆ°á»›c Phật sau.

    Kinh nói:

    Các pháp từ xÆ°a nay,
    Tướng thường tự vắng lặng.
    Phật tá»­ hành đạo rồi,
    Đời sau được làm Phật.

    Âm:

    ChÆ° pháp tùng bản lai,
    Thường tự tịch diệt tướng.
    Phật tá»­ hành đạo dÄ©,
    Lai thế đắc tác Phật.

    Tất cả chÆ° Phật đều nhân nÆ¡i Pháp tánh tịch diệt mà được thành Phật. Nên kinh Lăng-già nói: “Lìa tÆ°á»›ng văn tá»±, lìa tÆ°á»›ng ngôn thuyết, lìa tÆ°á»›ng tâm duyên, dứt mọi hí luận, má»›i có thể chứng Phật.” Nên biết, Pháp tánh tịch diệt là thầy chÆ° Phật, Ä‘ây là pháp trÆ°á»›c Phật sau. Vì vậy kinh nói: “Có Phật không Phật, Pháp tánh vẫn thường trụ. Có kinh không kinh, Pháp thân vẫn hằng nhÆ° vậy.” Má»™t pháp mà có ngàn tên, ứng vá»›i duyên mà lập hiệu, chân Phật, chân kinh, Pháp tánh Pháp thân vốn đồng má»™t thể, không có tÆ°á»›ng khác. Nếu có người tuệ lá»›n, trí bậc thượng, chóng ngá»™ chân không, Pháp tánh nhÆ° vậy, chân Phật không hình, chân kinh không quyển, chân đạo không lý, chân pháp không lời, sẽ sá»›m được viên chứng quả Bồ-đề.

    Pháp thân thanh tịnh Phật vô tÆ°á»›ng,
    Tịch quang tròn lặng đồng hÆ° không.
    Hình nghi chẳng mượn dùng tiếng cầu,
    Dung mạo dính gì vá»›i sắc pháp.
    Muôn pháp đồng về biển tánh chân,
    Một trần chẳng nhiễm vốn nguồn linh.
    Rành rành hiển hiện chân thân Phật,
    Lồ lá»™ NhÆ° Lai đối mặt luôn.

    Âm:

    Thanh tịnh Pháp thân vô tÆ°á»›ng Phật,
    Tịch quang viên trạm đẳng hÆ° không.
    Hình nghi phi giả dÄ© thanh cầu,
    Dung mạo khởi quan Æ° sắc pháp.
    Vạn tượng đồng qui chân tánh hải,
    Nhất trần bất nhiá»…m bản linh nguyên.
    Đường đường hiển hiện Phật chân thân,
    Lộ lộ Như Lai thường đối diện.

    Nếu luận về pháp văn tá»± Ä‘ó là Phật trÆ°á»›c, pháp sau. Vì sao? Bởi chÆ° Phật lúc tá»™t ban đầu tu hành, là tá»± chứng Căn bản trí tuệ, Pháp tánh tịch diệt mà được thành Phật. Đến khi thành Phật xong, má»›i nÆ°Æ¡ng nÆ¡i Hóa thân trăm ức ở cõi biến hóa, vận dụng thần thông, thị hiện mọi thứ, sau Ä‘ó nói rá»™ng các thứ ngôn từ, các thứ thí dụ, các thứ cÆ¡ quan, các thứ nghÄ©a lý, sắn bìm lá bối, kết tập văn tá»±, nÆ°Æ¡ng sá»± mà đặt tên, kinh này luận nọ, sắp xếp thứ tá»± rồi gom lại làm từng quyển, thành tạng kinh mười hai bá»™, rồi để lại lời dặn dò, lÆ°u truyền ở đời, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện chỉ đường, chỉ lối mà tiếp hóa chúng sanh. Chúng sanh ban đầu nÆ°Æ¡ng theo kinh giáo mà xuất gia học đạo, minh tâm kiến tánh, thành công chứng quả, Ä‘ây là Phật trÆ°á»›c pháp sau. Nếu người lượng cao, đủ đại trí tuệ, liền chóng ngá»™ trí tá»± nhiên, không Phật, không kinh, không thầy, Pháp thân vốn rá»—ng lặng, cùng Phật bình đẳng, quán Thật tÆ°á»›ng của thân, quán Phật cÅ©ng vậy. Bởi, quán Thật tÆ°á»›ng của thân, tức là Pháp thân rá»—ng rang diệu hữu, Phật và ta đều vô tÆ°á»›ng, trong lặng nhiệm mầu, nhất nhÆ°, tròn đồng thái hÆ°, chân không bình đẳng. Dù học ngàn kinh muôn luận, rốt ráo cÅ©ng không vượt ngoài lý này, cuối cùng là viên chứng Phật pháp thân.

    Pháp giá»›i bao trùm Cá»±c Lạc đường,
    Đến cùng biển giác sáng tròn chung.
    NhÆ° nhÆ° diệu trạm không thừa thiếu,
    Bình đẳng Di-Ä‘à chiếu mười phÆ°Æ¡ng.

    Âm:

    Pháp giá»›i hàm dung Cá»±c Lạc đường,
    Đáo đầu giác hải cá»™ng viên quang.
    NhÆ° nhÆ° diệu trạm vô dÆ° khiếm,
    Bình đẳng Di-Ä‘à chiếu thập phÆ°Æ¡ng
    .

    Kinh nói: “Phàm cái gì có hình tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng.” Ứng Phật, Hóa Phật, ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, trăm ức hóa thân, cho đến các duyên cảnh giá»›i trang nghiêm, tất cả NhÆ° Lai thần thông thị hiện, quyền bày phÆ°Æ¡ng tiện tiếp dẫn chúng sanh, đều chẳng phải lý thật. Bởi lý rốt ráo chân thật tức là hÆ° không, hÆ° không tức là NhÆ° Lai, NhÆ° lai tức là không tịch, không tịch tức là Pháp thân, Pháp thân tức là Phật thân. Đây chính là thân Phật, người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành.

    Ứng, Hóa chÆ° tôn chÆ°a ra đời,
    Pháp thân rá»—ng lặng sẵn vậy thôi.
    Tá»± giác giác tha gọi là Phật,
    Từ bi thuyết pháp lợi trời người.
    Suốt tột xưa nay vốn như như,
    Trong ánh tịch quang rá»±c thái hÆ°.
    Trang trọng vượt lên danh tÆ°á»›ng pháp,
    Chân không Ä‘ó Phật tá»± an cÆ°.

    Âm:

    Ứng, Hóa chÆ° tôn vị xuất tiền,
    Pháp thân không tịch bản nhÆ° nhiên.
    Tá»± giác giác tha danh viết Phật,
    Từ bi thuyết pháp lợi nhân thiên.
    Cùng kim tuyên cổ bản nhÆ° nhÆ°,
    Thường tịch quang trung thÆ°á»›c thái hÆ°.
    Nghiá»…m hÄ© việt siêu danh tÆ°á»›ng pháp,
    Chân không thị Phật tá»± an cÆ°.

    Vì vậy trong Chứng Đạo Ca của Đại sÆ° Vô TÆ°á»›ng ở VÄ©nh Gia nói:

    Rành rành thấy không má»™t vật,
    CÅ©ng không người, cÅ©ng không Phật.
    Cõi cõi đại thiên bọt nổi trôi,
    Tất cả Thánh Hiền nhÆ° Ä‘iện chá»›p.

    Âm:

    Liá»…u liá»…u kiến vô nhất vật,
    Dã vô nhân dã vô Phật.
    Đại thiên sa giá»›i hải trung âu, 
    Nhất thiết Thánh Hiền nhÆ° Ä‘iện phất.

    ChÆ° Phật hiện ra đời là ứng hóa chẳng phải thật, chúng sanh huyá»…n khởi có danh tÆ°á»›ng đều hÆ° dối, phổ thỉnh đạo tràng thủy nguyệt, tỏ ngá»™ Phật sá»± không hoa. Thế nào là Phật sá»± không hoa? Dạy rằng: TÆ°á»›ng không là Thật tÆ°á»›ng, thân không tức Pháp thân, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt, nếu gọi là má»™t vật, lại chẳng trúng lý.

    Có nói đều thành báng,
    Không lời cÅ©ng chẳng dung.
    Vì anh thông má»™t lối,
    Trời mọc núi Ä‘ông hồng.

    Âm:

    Hữu thuyết giai thành báng,
    Vô ngôn diệc bất dung.
    Vị bỉ thông nhất tuyến,
    Nhật xuất lãnh Ä‘ông hồng.

    ChÆ° Phật giáo hóa chúng sanh, ví nhÆ° bà dạy cháu, tùy cÆ¡ mà ẩn hiện. PhÆ°Æ¡ng tiện có nhiều thứ. Cho nên nuôi cÆ¡m là thÆ°Æ¡ng con trẻ, nÆ°á»›c uống là ngừa nó khát. Gượng gọi tên là Phật, là Tổ, là Thiền tông, là chỉ thú, là hÆ° không Pháp thân, là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng, là vượt lên tên gọi và hình tượng, thể vốn vô sanh, nhÆ°ng vì gượng nêu tên để chỉ bày cho người sau. Vì vậy nói: Pháp thân lồ lá»™, Thật tÆ°á»›ng rành rành, tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, bao gồm cả trời đất, suốt thấu cả núi sông, đối diện ngay trÆ°á»›c mặt, chân thật rá»—ng rang mênh mông, viên dung cả pháp giá»›i, trong lặng nhÆ° nhÆ°, không tÆ°á»›ng không tên, không lời không nói, chẳng sanh chẳng diệt, không đến không Ä‘i, ứng vật hiện hình nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c. Tùy duyên ứng ra hình chất, thì mượn sắc mà thành hình; nÆ°Æ¡ng theo loại mà hóa thân, thì quán âm thanh nói rá»™ng giáo pháp. Nói năng bày tỏ nÆ¡i lá bối, là chân ngôn mà chẳng phải chân ngôn; tÆ°á»›ng hiển hiện nÆ¡i hoa sen, nếu có tÆ°á»›ng thì Ä‘âu từng có tÆ°á»›ng. XÆ°ng Phật xÆ°ng Tổ, trị kẻ dÆ°á»›i mà tạm mượn tên; rất diệu rất huyền, tối thượng vô tÆ°á»›ng; thường lạc ngã tịnh, tá»™t lý mà chứng biết; Pháp thân vô vi, vượt lên trên Phật Tổ; tên Phật hiệu Tổ cÅ©ng là giả danh; Pháp tánh chân không, trọn không má»™t vật. Người học tham Thiền thấu đến tá»™t cùng, nên nói Ä‘ã thấu đến chá»— ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng, Ä‘ã được chá»— an thân lập mạng, chá»— thường lạc ngã tịnh, chá»— sanh tá»­ chẳng dính dáng. Ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng, là chá»— rá»—ng thênh bát ngát, đến ruá»™ng đất ấy, thì má»™t chữ Phật cÅ©ng là vật ở bên ngoài căn trần. NhÆ° vậy, Phật còn không đắm trÆ°á»›c, huống nữa là Chân nhÆ° Phật tánh, Bồ-đề Niết-bàn, chá»— nào có được? Thấu tá»™t, thấu tá»™t rành rành không má»™t vật, thì không phàm Thánh, không thứ lá»›p, không danh tÆ°á»›ng, không thềm bá»±c, không số kiếp, không giờ khắc, không tôn ti, không xÆ°a không nay, không được không mất, không má»™t không hai, không phải không quấy, không tịnh không loạn, không sanh không tá»­, không Phật không chúng sanh, không bờ mé không làm ra, không tu không chứng; không thường không trụ và chẳng không thường trụ, vốn không Niết-bàn, chẳng phải chẳng không Niết-bàn, vốn không thành Phật và chẳng không thành Phật; cÅ©ng không tỏ rõ trong cái tỏ rõ, cÅ©ng không trong lặng trong cái trong lặng, cÅ©ng không cái thể trong lặng, cÅ©ng không cái dụng trong lặng; cÅ©ng không thế ấy nói cái trong lặng, cÅ©ng không thế ấy thọ cái trong lặng; ba cái không đều không, chỉ má»™t cái trong lặng tròn đầy, mà má»™t cÅ©ng chẳng má»™t, nguồn trở lại nguồn.

    Nên biết trong không vốn chẳng hoa,
    Vì kẻ mê, quyền hiện Thích-ca.
    Đem sắc thanh cầu trọn chẳng thấy,
    XÆ°a nay chân thật tá»± nÆ¡i ta.

    Âm:

    Tu tri không lý bản vô hoa,
    Quyền vị mê lÆ°u hiện Thích-ca.
    Dĩ sắc thanh cầu chung bất kiến,
    Nguyên lai chân Phật bản phi tha.

    *

    Vốn tá»± nhiên thành chẳng tạc Ä‘iêu,
    Chống trời chỏi đất mặc tiêu diêu.
    XÆ°a nay Chánh giác không má»™t vật,
    Toàn thân chẳng dính mảy tÆ¡ hào.

    Âm:

    Bản tá»± viên thành bất giả Ä‘iêu, 
    Trú thiên trú địa nhậm tiêu diêu.
    Chánh giác bản lai vô nhất vật,
    Thông thân bất quải nhất ty hào.

    *

    GiÆ¡ hoa niêm cú gạt người thôi,
    Muôn pháp không hoa chẳng kéo lôi.
    Tông, giáo cùng quên đều chẳng đắm,
    Nguồn linh tự tại mặc thảnh thơi.

    Âm:

    Niêm hoa niêm cú cá»™ng tha man,
    Vạn pháp không hoa tổng bất can.
    Tông, giáo lưỡng vong câu bất nịch,
    Linh nguyên tá»± tại nhậm thanh nhàn.

    *

    Theo rỗng tiếp vang đều chẳng thật,
    Không hoa mắt bệnh tùy vọng sanh.
    Cá»™i nguồn diệu thể không chá»— trụ,
    Chân nhÆ° tá»± tại mặc tung hoành.

    Âm:

    Thừa hư tiếp hưởng giai phi thật,
    Bệnh nhãn không hoa trục vọng sanh.
    Diệu thể bản nguyên vô sở trụ,
    Chân nhÆ° tá»± tại nhậm tung hoành.

    *

    Trên đảnh Tỳ-lô vui quá chừ,
    Trong ánh tịch quang không vật dÆ°.
    Tức sắc tức không thật rành rõ,
    Chẳng tâm chẳng Phật tá»± nhÆ° nhÆ°.

    Âm:

    Tỳ-lô đảnh thượng lạc vô dÆ°,
    Thường tịch quang trung nhất vật vô.
    Tức sắc tức không chân liá»…u liá»…u,
    Phi tâm phi Phật tá»± nhÆ° nhÆ°.

    *

    ChÆ° Tôn ứng hóa thảy vọng duyên,
    Pháp thân thanh tịnh rá»™ng vô biên.
    Ngàn sông có nÆ°á»›c, ngàn sông nguyệt,
    Muôn dặm không mây muôn dặm thiên.

    Âm:

    Ứng hóa chÆ° Tôn đẳng vọng duyên,
    Pháp thân thanh tịnh quảng vô biên.
    Thiên giang hữu thủy, thiên giang nguyệt,
    Vạn lý vô vân vạn lý thiên.

    Pháp kệ: Xem phá sắc tÆ°á»›ng của Tam giáo

    Chẳng Nho chẳng Phật cÅ©ng chẳng Tiên,
    Vò lại má»™t viên rá»—ng lặng tròn.
    Chùy nhọn thân hùng thông má»™t Ä‘iểm,
    Kiếm sắc huÆ¡i rÆ¡i rõ tam huyền. (Phật, Nho, Tiên)
    Trong mÆ¡ hòn bọt chia ranh giá»›i,
    Giữa luồng Ä‘iện chá»›p bày Thánh Hiền.
    Muôn pháp ngàn tông đều là huyá»…n,
    Má»™t thoi nát sạch Tổ sÆ° Thiền.
    Thân đồng cõi hÆ° không,
    Bày pháp bằng hÆ° không.
    Khi chứng được hÆ° không, 
    Không pháp không phi pháp.

    Pháp kệ: Lãm phá Tam giáo sắc tÆ°á»›ng

    Phi Nho phi Phật diệc phi Tiên,
    Niết tá»±u nhất Ä‘oàn không tịch viên.
    Chùy dÄ©nh hùng thân thông nhất Ä‘iểm,
    Kiếm mang huy lạc liễu tam huyền.
    Phù âu má»™ng lý phân cÆ°Æ¡ng giá»›i,
    Thiểm Ä‘iển quang trung liệt Thánh Hiền.
    Vạn pháp thiên tông Ä‘ô thị huyá»…n,
    Nhất kình phá tận Tổ sÆ° Thiền.
    Thân đồng hÆ° không giá»›i,
    Thị đẳng hÆ° không pháp.
    Chứng đắc hÆ° không thời,
    Vô thị vô phi pháp.

    Hỏi: Thế nào là trên trời dÆ°á»›i đất, trong cõi nhân gian, quần sanh muôn loài, hết lòng cung kính, tôn xÆ°ng chÆ° Phật, gọi là Giác Hoàng?

    Đáp: Phật là bậc thầy trong ba cõi, cha lành nÆ¡i bốn loài, đức to vòi vọi, hùng tôn bát ngát, quả chứng ba vô số kiếp, ân thấm cả chín loài, ba thân tròn hiển, mười hiệu cùng bày, đến Thánh thì làm vua trong muôn Thánh, làm Phật thì sáu thông tá»± tại, chín loài tối tăm đều được thấm nhuần, ba cõi đều tôn quí, đại bi đại nguyện, đại lá»±c đại hạnh, khắp tiếp cả trời người, sang hèn đều dẫn dắt, ứng hóa trên trời, cõi người, cứu Ä‘á»™ cõi này phÆ°Æ¡ng khác, quần sanh đều lợi lạc, tất cả đều nÆ°Æ¡ng về, vì vậy tôn Phật là “Giác Hoàng”.

    Bởi vì sao? Vì nhân tu rá»™ng lá»›n nên trăm ngàn công đức Ä‘ã trang nghiêm, quả chứng chí tôn thì ở trên cả trăm ức hóa thân. Đại nguyện của chÆ° Phật, khi ra đời thường thị hiện làm vua. Làm Phật thì ba cõi đều tôn kính, làm vua thì muôn nÆ°á»›c đều qui phục, là thảy do công phu tu hành từ nhiều kiếp, và nhân duyên phÆ°á»›c tuệ, lo cứu giúp cho mọi người.

    Lại há»™i lý rằng:

    Giác là rất to, rất rá»™ng, Pháp tánh tròn sáng, chánh giác Bồ-đề. Hoàng là rất tôn, rất quí, ngôi vị Ä‘á»™c tôn hết mức, là bậc đế vÆ°Æ¡ng trang trọng. Trong các kinh vẫn thấy Phật Phật hiện làm vua, việc xÆ°a cÅ©ng truyền nghe vua vua thành Phật. Nên biết, chÆ° Phật số cát sông Hằng, má»—i vị cÅ©ng thường thị hiện làm thân đế vÆ°Æ¡ng. Và nên biết, ở cung vua mà ứng ra đời trong cá»­a Phật, thì nÆ°á»›c Việt lại thấy triều Lê, niên hiệu Chính Hòa, Đức Giác Hoàng trí Phật thiên nhiên, biển tuệ tròn sáng, trang trọng ngá»± giữa Ä‘ài hoa mà hiển dÆ°Æ¡ng Phật pháp. Cây bồ-đề lá»›n cao, bóng che mát cả mười phÆ°Æ¡ng, hoa Æ°u-bát nở ra, sáng rá»±c đến muôn đời. Quần sanh đều được Ä‘á»™, khắp nÆ¡i thấm Æ¡n sâu, đời tôn xÆ°ng là chân Phật Hoàng.

    Rá»—ng toang Phật tánh tợ hÆ° không,
    Thị hiện thân vua thể cÅ©ng đồng.
    Quyền thật sáng ngời gồm mọi lý,
    Mở mang Phật pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Âm:

    Hoát nhiên Phật tánh đẳng hÆ° không,
    Thị hiện vÆ°Æ¡ng thân thể diệc đồng.
    Quyền thật tinh quang bao chúng lý,
    Hiển khai Phật pháp Ä‘á»™ quần mông.

    TrÆ°á»›c kia, vua Đường Thuận Tông hỏi Đại sÆ° Phật Quang:

    Phật từ phÆ°Æ¡ng nào đến?
    Diệt trở về nÆ¡i Ä‘âu?
    Đã nói thường trụ thế,
    Nay Phật ở chá»— nào?

    Âm:

    Phật tòng hà phÆ°Æ¡ng lai?
    Diệt hÆ°á»›ng hà phÆ°Æ¡ng khứ?
    Ký ngôn thường trụ thế,
    Phật kim tại hà xứ?

    Đại sÆ° Phật Quang Ä‘áp:

    Phật từ vô vi đến,
    Diệt trở về vô vi.
    Pháp thân đồng hÆ° không,
    Thường ở chá»— không tâm.
    Có niệm về vô niệm,
    Có trụ về vô trụ.
    Đến vì chúng sanh đến,
    Đi vì chúng sanh Ä‘i.
    Biển Chân nhÆ° thanh tịnh,
    Tròn lặng thể thường trụ.
    Người trí khéo tÆ° duy,
    Lại chớ sanh nghi ngờ.

    Âm:

    Phật tòng vô vi lai,
    Diệt hÆ°á»›ng vô vi khứ.
    Phật thân đẳng hÆ° không,
    Thường tại vô tâm xứ.
    Hữu niệm qui vô niệm,
    Hữu trụ qui vô trụ.
    Lai vị chúng sanh lai,
    Khứ vị chúng sanh khứ.
    Thanh tịnh Chân nhÆ° hải,
    Trạm viên thể thường trụ.
    Trí giả thiện tÆ° duy,
    Cánh vật sanh nghi ngại.

    Vua lại hỏi:

    Phật từ vương cung sanh,
    Diệt về Song lâm diệt.
    Trụ thế bốn chín năm,
    Lại bảo không pháp nói?
    Núi sông và biển cả,
    Trời đất với nhật nguyệt,
    Thời đến đều tiêu tan.
    Ai rằng không sanh diệt?
    Nghi tình còn nhÆ° trên,
    Người trí khéo phân biệt.

    Âm:

    Phật tùng vÆ°Æ¡ng cung sanh,
    Diệt hÆ°á»›ng Song lâm diệt.
    Trụ thế tứ thập cửu,
    Há»±u ngôn vô pháp thuyết.
    SÆ¡n hà cập đại hải,
    Thiên địa cập nhật nguyệt.
    Thời chí giai qui tận,
    Thùy vân bất sanh diệt?
    Nghi tình du nhược tÆ°,
    Trí giả thiện phân biệt.

    Đại sÆ° Phật Quang Ä‘áp:

    Thể Phật vốn vô vi,
    Tình mê vọng phân biệt.
    Pháp thân đồng hÆ° không,
    ChÆ°a từng có sanh diệt.
    Có duyên Phật ra đời,
    Hết duyên Phật nhập diệt.
    NÆ¡i nÆ¡i Ä‘á»™ chúng sanh, 
    Giống như trăng trong nước.
    Chẳng thường cũng chẳng đoạn,
    Chẳng sanh cũng chẳng diệt.
    Sanh cũng chưa từng sanh,
    Diệt cũng chưa từng diệt.
    Tỏ ngá»™ chá»— không tâm,
    Tá»± nhiên không pháp nói
    .

    Âm:

    Phật thể bản vô vi,
     tình vọng phân biệt.
    Pháp thân đẳng hÆ° không,
    Vị tằng hữu sanh diệt.
    Hữu duyên Phật xuất thế,
    Vô duyên Phật nhập diệt.
    Xứ xứ hóa chúng sanh,
    Du như thủy trung nguyệt.
    Phi thường diệc phi đoạn,
    Phi sanh diệc phi diệt.
    Sanh diệc vị tằng sanh,
    Diệt diệc vị tằng diệt.
    Liá»…u ngá»™ vô tâm xứ,
    Tá»± nhiên vô pháp thuyết.

    Vua nghe SÆ° giảng hoát nhiên ngá»™ đạo, tôn trọng Thiền tông.

    Kinh nói: “Tâm ta nhÆ° nÆ°á»›c, Di-Ä‘à nhÆ° trăng, nÆ°á»›c trong thì trăng hiện, chẳng cần người khác nói.” Trăng dụ Pháp thân, bóng dụ Hóa thân, trong và đục dụ nhiá»…m và tịnh. NÆ°á»›c trong trăng hiện, trăng cÅ©ng chẳng đến. NÆ°á»›c đục trăng ẩn, trăng cÅ©ng chẳng Ä‘i. Chỉ do nÆ°á»›c có trong đục, chẳng phải bảo trăng có đến Ä‘i. Trong pháp cÅ©ng nhÆ° vậy, tâm sạch thì thấy Phật, chẳng phải là Phật đến, tâm nhÆ¡ thì chẳng thấy, chẳng phải là Phật Ä‘i. Bởi do chúng sanh có nhÆ¡ sạch, chẳng phải bảo chÆ° Phật có ẩn hiện. Lý rốt ráo tá»™t cùng, cá»±c tắc tuyệt diệu thì Pháp thân vốn rá»—ng lặng, tròn đồng thái hÆ°, không Ä‘i không đến, không nÆ¡i không chốn, tùy cÆ¡ mà cảm đến, ứng hiện tá»± tại, nên gượng gọi là NhÆ° Lai.

    Chánh giác không nÆ¡i đến,
    Đi cÅ©ng không chá»— nào.
    Thân thanh tịnh diệu sắc,
    Do thần lực hiển hiện.
    Phật thân rá»—ng lặng trùm pháp giá»›i,
    Rõ ràng trÆ°á»›c mắt quần sanh loại.
    Tùy cÆ¡ cảm đến khắp mọi nÆ¡i,
    Tá»± do ứng hiện đều vô ngại.

    Âm:

    Chánh giác vô lai xứ,
    Khứ diệc vô sở tùng.
    Thanh tịnh diệu sắc thân,
    Thần lực cố hiển hiện.
    Phật thân không tịch biến pháp giá»›i,
    Đường đường đối nhãn quần sanh loại.
    Tùy cÆ¡ phó cảm mỵ bất chu,
    Tá»± nhÆ° ứng hiện lá»±c vô ngại.

    Kinh nói: “Thân pháp giá»›i thanh tịnh vốn không có ra vào, sức bản nguyện đại bi thị hiện nhÆ° hoa trong không.” Bởi thị hiện có ra vào là ở cÆ¡ duyên, cÆ¡ duyên ứng thì hiện ra trong cung vua Tịnh Phạn, cÆ¡ duyên hết thì ở dÆ°á»›i gốc sa-la(1) vào Niết-bàn. Do vì nÆ°á»›c trong sạch vô tâm mà không hình tượng nào chẳng hiện. Hình tượng chẳng phải là ta vốn có, Ä‘ây là hoa đốm trong không thuá»™c vật bên ngoài. TÆ°á»›ng chẳng phải là thân Phật, há NhÆ° Lai có ra vào?

    Đó gọi là thân Phật vô vi, đầy khắp cả pháp giá»›i, thanh tịnh tròn sáng, trong lặng thường trụ. Chân Phật thì vô tÆ°á»›ng, vốn không có lý Niết-bàn. Quyền Phật thì giả hiện, huyá»…n có việc ứng hóa. NghÄ©a Niết-bàn tức là Pháp tánh của chÆ° Phật, chẳng sanh chẳng diệt, nên nói Niết-bàn không Ä‘i không đến, gọi là Pháp thân NhÆ° Lai thường trụ, trong suốt rá»—ng lặng, không dấu vết, không tạo tác, không uống ăn, không tóc da. Thân NhÆ° Lai tức là Pháp thân, rá»—ng lặng, linh thông, chân không tá»± tại, chẳng phải từ máu thịt, xÆ°Æ¡ng tủy làm thành. Nên biết, Phật tánh tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, chân không diệu hữu, không sanh không diệt, không Ä‘i không đến, chẳng phải quá khứ, hiện tại, vị lai, ba đời đều bình đẳng, má»™t thể rá»—ng rang, suốt tá»™t xÆ°a nay, vẫn hằng nhÆ° vậy. Vì thế gọi Ä‘ó là thường trụ chẳng đổi. Chân thân của NhÆ° Lai vốn không sắc tÆ°á»›ng, tùy thuận chúng sanh mà thị hiện sắc tÆ°á»›ng. Pháp thân NhÆ° Lai vốn không có Niết-bàn, tùy thuận chúng sanh mà thị hiện Niết-bàn. Việc ứng duyên Ä‘ã xong thì bỏ thân hoa đốm trong không, nhÆ° con ve lá»™t xác, nhÆ° con rắn lá»™t da, quay về căn mệnh, trở lại cá»™i nguồn, lặng lẽ không tiếng tăm, mé chân thật trong trẻo tròn đầy, rành rành soi khắp, đối ngay trÆ°á»›c mắt, ẩn hiện cùng bày, sắc không chẳng hai. Do vì quần sanh ở mười phÆ°Æ¡ng thế giá»›i, trên trời dÆ°á»›i đất, hình loại đều khác, ngôn ngữ chẳng đồng mà NhÆ° Lai đại bi dùng thần lá»±c hóa thân, tùy loại thị hiện, tùy hình tÆ°á»›ng, tùy ngôn ngữ, tùy âm thanh của chúng, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện để thuyết pháp giáo hóa, khiến cho họ sáng tỏ Bản tánh, má»—i loài đều được giải thoát. Thật là thân NhÆ° Lai thì trong suốt rá»—ng lặng. Nên nói, chẳng thấy có không tức thấy chân thân Phật. Đối vá»›i chân thân Phật thì trọn chẳng thể được. Chỉ cái tin tức ấy, ba đời chÆ° Phật nói chẳng kịp, nhiều đời Tổ sÆ° truyền chẳng đến. Đã nói chẳng kịp, lại truyền chẳng đến, thì Thích-ca, Di-lặc cÅ©ng là tên suông. Thích-ca, Di-lặc Ä‘ã là tên suông, gọi cái gì là chủ? Gọi cái gì là khách? Gọi cái gì là tông? Gọi cái gì là chỉ? Gọi cái gì là sanh tá»­? Gọi cái gì là Niết-bàn? Gọi cái gì là xÆ°a? Gọi cái gì là nay? Đã không sanh lại không diệt, trÆ°á»›c không xÆ°a, sau không nay, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, trong trẻo rá»—ng lặng, tròn đồng vá»›i thái hÆ°, thân vốn là Phật, vẫn hằng nhÆ° vậy. Thân Phật nhÆ° vậy, thân ta cÅ©ng nhÆ° vậy, ngay khi Ä‘á»™ chúng sanh mà dứt trừ tưởng Ä‘á»™, xoay lại tâm vô vi hÆ°á»›ng đến đường Niết-bàn, bốn đại vốn không, năm uẩn chẳng phải có, má»™t tánh tròn sáng, còn mãi vá»›i trời đất, Bản tánh trong lặng, ngang bằng vá»›i Phật, rốt ráo viên dung, đồng vào má»™t thể.

    Pháp tánh NhÆ° Lai không má»™t vật,
    Ứng độ quần sanh việc cả trăm.
    Nếu ngá»™ chân không, luôn đối mặt,
    Như Lai thường trụ ở Linh Sơn.

    Âm:

    Pháp tánh NhÆ° Lai vô nhất vật,
    Ứng Ä‘á»™ quần sanh hữu bách ban.
    Nhược ngá»™ chân không hằng địch diện,
    Như lai thường trụ tại Linh Sơn.

    Khiến người người xuất gia theo Phật, lý nên chọn bạn tìm thầy, nếu không thầy bạn, lấy gì tiếp dẫn? Xem kinh mà mê mờ lý thì luống tá»± nhọc nhằn, đếm chữ tìm hàng thì chẳng rõ tông chỉ. Chẳng rõ tông chỉ thì chẳng cùng tá»™t văn lý, chẳng cùng tá»™t văn lý thì Ä‘âu thể giải thoát!

    Học đạo không tông chỉ,
    Thấy nhiều chẳng bằng mù.
    Tìm sáng chẳng biết báu,
    Luống nhọc tròng mắt mình.

    Âm:

    Học đạo vô tông chỉ,
    Đa kiến bất như manh.
    Tầm quang bất thức bảo,
    Đồ lao tá»± nhãn tình.

    *

    Cá»­a không chẳng chịu ra,
    Quá ngu chui cá»­a sổ.
    Giấy cÅ© trăm năm dùi,
    Bao giờ được ra khỏi.

    Âm:

    Không môn bất khẳng xuất,
    Đầu song dã thái si.
    Bách niên tán cổ chỉ,
    Hà nhật xuất đầu thì?

    *

    Người nay học đạo chẳng rõ chân,
    Chỉ bởi từ lâu nhận thức thần.
    Vô lượng kiếp rồi gốc sanh tá»­,
    Kẻ si gọi Ä‘ó bản lai nhân.

    Âm:

    Học đạo chi nhân bất thức chân,
    Chỉ vị tùng tiền nhận thức thần.
    Vô lượng kiếp lai sanh tá»­ chủng,
    Si nhân hoán tác bản lai nhân.

    *

    Có pháp có tâm còn vọng thức,
    Không cầu không được chứng Chân nhÆ°.
    Chân vọng hai đầu đều phá sạch,
    Má»™t luồng sáng lạnh rá»±c thái hÆ°.

    Âm:

    Hữu pháp hữu tâm tồn vọng thức,
    Vô cầu vô đắc chứng Chân nhÆ°.
    Chân vọng lưỡng đầu câu đả phá,
    Nhất đạo hàn quang thÆ°á»›c thái hÆ°.

    Cho nên kinh Bát-nhã nói: “Không trí cÅ©ng không đắc; do vì không chá»— được.” Nếu trí vô phân biệt thì làm hại cái thấy có thấy không. Trí vô phân biệt thì trọn chẳng thể được. Tại sao không thể dùng trí Ä‘oạn trí? Chẳng thể dùng kiếm lại chặt kiếm.

    Hội rằng:

    Kiếm tá»± hại kiếm, kiếm kiếm hại nhau, tức kiếm cÅ©ng chẳng thể được. Trí tá»± hại trí, trí trí hại nhau, tức trí cÅ©ng chẳng thể được. Mẹ con đều mất, cÅ©ng lại nhÆ° thế.

    Đây là chá»— nói rằng chỉ thẳng rốt ráo, chân nhÆ° thật tế, hÆ°á»›ng thượng vô niệm, thành Phật làm Tổ, chỉ ngại kẹt nÆ¡i tên nhÆ¡. Sao vậy? Vì chẳng lìa tâm có. Nếu tình phàm Thánh hết, năng sở đều lặng, má»™t niệm chẳng sanh, thẳng đến địa vị NhÆ° Lai trong lặng nhiệm mầu, biển giác lặng lẽ, là đất Cá»±c Lạc vậy.

    Nên Cổ đức nói: Trên chẳng thấy có chÆ° Phật, dÆ°á»›i chẳng thấy có chúng sanh, ngoài chẳng thấy có núi sông, đất Ä‘ai, trong chẳng thấy có cái thấy nghe hiểu biết tốt xấu, dài ngắn, nhồi thành má»™t mảnh, má»—i má»—i Ä‘Æ°a ra, trọn không cái thấy khác. Lý ấy vi diệu, sâu xa không gì trên, học giả tri âm thì có thể thông suốt. Chỉ Phật vá»›i Phật má»›i hay xét tá»™t, Thật tÆ°á»›ng các pháp đến chá»— rốt ráo, thì văn tá»± cÅ©ng chẳng thể được, ngôn ngữ cÅ©ng chẳng thể được, thức pháp cÅ©ng chẳng thể được, đối Ä‘ãi cÅ©ng chẳng thể được, bặt đường cÆ¡ quan nguy hiểm, cùng tá»™t trí phân biệt bén nhạy, Bát-nhã cÅ©ng chẳng thể được, tịch chiếu cÅ©ng chẳng thể được, bèn chẳng phải vô sá»± sanh sá»±, liền là có cành vin cành. Đến nhÆ° ba đời chÆ° Phật, chánh pháp lÆ°u hành, lần lượt truyền trao cho nhau: chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật, chẳng lập văn tá»±.

    Nay lập văn tá»± là mở thông má»™t lối để tiếp dẫn cho người hậu học. Niết-bàn không có hai lối, phÆ°Æ¡ng tiện thì có nhiều cá»­a. Do Ä‘ó Phật nói Tiểu thừa, Đại thừa, kinh có đốn giáo, tiệm giáo. Nên biết, ngàn kinh muôn kinh chỉ là má»™t kinh, ngàn pháp muôn pháp chỉ là má»™t pháp, ngàn lời muôn lời chỉ là má»™t lời, ngàn câu muôn câu chỉ là má»™t câu, ngàn thể muôn thể chỉ là má»™t thể, ngàn tông muôn tông chỉ là má»™t tông, ngàn phái muôn phái chỉ là má»™t phái, ngàn nguồn muôn nguồn chỉ là má»™t nguồn. Nếu thông suốt nguồn linh, thì rõ má»™t chẳng phải má»™t; thấu suốt chánh pháp thì gọi là đắc pháp. Huyền chỉ của Bát-nhã, lấy không chá»— được mà tá»± được, tạm vì giáo hóa chúng sanh mà nêu bày tên “đắc pháp” và để lời dặn dò: - Bậc tông sÆ° đời sau hãy ngầm xem hàng môn đồ, lá»±a chọn trong các đệ tá»­, ai là người có đức hạnh, giống trí mầm linh, thật tâm xuất gia, kính nhận và vâng theo lời dạy, ngá»™ sâu lý tánh, hiếu thuận chân tu, được người nhÆ° thế, có thể trao tâm ấn.

    Thấy cùng thầy bằng,
    Gần thầy bảy phần.
    Được người như thế,
    Má»›i Ä‘áng truyền trao.

    Âm:

    Kiến dữ sư tề,
    Á sÆ° thất phần.
    Đắc nhÆ° thị nhân,
    Nãi khả truyền thọ.

    Xét tâm ấn của chÆ° Phật hẳn chẳng lừa nhau, Pháp thân rá»—ng lặng tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, không được không mất, không thêm không bá»›t, không trao không truyền, vì đối ngoại duyên mà giả lập tên “ấn” Ä‘ó thôi. Vì vậy trong kinh Pháp Bảo Đàn, Tỳ-kheo Pháp Hải thÆ°a hỏi Lục Tổ rằng: “ChÆ° Phật ứng ra đời số được bao nhiêu?” Lục tổ Huệ Năng chỉ dạy Tỳ-kheo Pháp Hải: “ChÆ° Phật ứng ra đời số nhÆ° cát sông Hằng, danh tÆ°á»›ng không cùng, khó thể tính  kể. Nay Ä‘em bảy đức Phật Tông sÆ° làm thủy tổ chúng ta.” Do Ä‘ó, ba đời chÆ° Phật, pháp ấn nhÆ° thế, đến cuối cùng nÆ¡i hải ấn thì thầm trao Ä‘èn tâm, bốn mắt nhìn nhau, im lặng ấn chứng. Do được nhÆ° thế mà nhiều đời Tổ sÆ° bốn mắt nhìn nhau, im lặng ấn chứng. Do được nhÆ° thế nên Truyền Đăng Ngữ Lục ghi: Đại sÆ° Đạt-ma ngầm nói lời dặn dò Tổ Huệ Khả rằng:

    - XÆ°a đức Thích-ca NhÆ° Lai Ä‘em chánh pháp nhãn tạng, Niết-bàn diệu tâm phó chúc cho Tổ Ca-diếp, lÆ°u truyền mấy mÆ°Æ¡i đời, đến Tôn giả Bát-nhã-Ä‘a-la truyền trao cho ta. Nguyên ta Ä‘ã được pháp ấn ở Tây thiên, vâng theo bậc trên đến truyền bá Tâm tông nÆ¡i Đông Ä‘á»™, nên đạp cành lau qua biển đến Ä‘ây. Thấy ngÆ°Æ¡i má»™t lòng tinh thành, có khí tượng Đại thừa nên truyền tâm ấn cho ngÆ°Æ¡i. NgÆ°Æ¡i hãy nối chí thuật lại việc này, thể nhận tâm ta mà bền vững há»™ trì chá»› để cho Ä‘oạn dứt. Lại trao cho ngÆ°Æ¡i má»™t chiếc ca-sa pháp phục, vá»›i bốn quyển kinh Lăng-già để làm pháp tín, che chở cho Thiền tông phát triển. Trong thì truyền pháp ấn để khế hợp tâm chứng, ngoài trao ca-sa để định tông chỉ, tránh cho người đời sau khắt khe, sanh nhiều nghi ngờ, bảo rằng: - Ta vốn là người phÆ°Æ¡ng Tây, ngÆ°Æ¡i là kẻ ở phÆ°Æ¡ng Nam, từ Ä‘âu mà được pháp? Lấy gì làm bằng chứng truyền trao tâm ấn cho ngÆ°Æ¡i? Chính y bát, kinh pháp dùng để tiêu biểu mở mang giáo pháp, rá»™ng Ä‘á»™ chúng sanh. Sau khi ta diệt Ä‘á»™, khoảng hai trăm năm, y nên dừng chẳng truyền nữa. Lúc này pháp Ä‘ã khắp giáp mọi nÆ¡i, người hiểu đạo thì nhiều, người hành thì ít, người nói lý thì nhiều, người thông lý thì ít, ngầm hợp thầm chứng có hÆ¡n ngàn muôn người, ngÆ°Æ¡i hãy xiển dÆ°Æ¡ng chá»› khinh người chÆ°a ngá»™, má»™t niệm hồi cÆ¡ liền đồng vá»›i sẵn được.

    Nghe ta nói kệ:

    Ta vốn đến xứ này,
    Truyền pháp cứu mê tình.
    Má»™t hoa nở năm cánh,
    Kết quả tá»± nhiên thành.

    Âm:

    Ngô bản lai tÆ° Ä‘á»™,
    Truyền pháp cứu mê tình.
    Nhất hoa khai ngũ diệp,
    Kết quả tá»± nhiên thành.

    Kệ chứng cớ xưa:

    Ca-diếp ban sÆ¡ y bát truyền,
    Bao đời Bát-nhã nhận dòng Thiền.
    Đa-la trao Ä‘èn truyền ta Ä‘ó,
    Ta gởi sáng thừa con tiếp duyên.

    Âm:

    Trưng cổ kệ

    Ca-diếp sÆ¡ Æ°ng y bát truyền,
    Nguyên lÆ°u Bát-nhã ká»· kinh niên.
    Đa-la phục bả đăng truyền ngã,
    Ngã yết dÆ° quang thác tá»­ duyên.

    Kệ truyền kinh:

    Bốn quyển Lăng-già trao lại con,
    NhÆ° Lai tâm địa pháp mãi thÆ¡m.
    Chúng sanh dùng Ä‘ó vì khai thị,
    Khiến họ chóng liền tỏ ngá»™ sâu.

    Âm:

    Truyền kinh kệ

    Thọ tá»­ Lăng-già tứ quyển kinh,
    NhÆ° Lai tâm địa pháp môn liêm.
    Chúng sanh dụng thá»­ vi khai thị,
    Linh bỉ xâm xâm diệu ngá»™ thâm.

    Song thường trụ ở thế gian, Thể tánh nhÆ° nhÆ°, Viên giác rá»—ng lặng, gọi Ä‘ó là Phật. Sáng tỏ Tâm tông của Phật, hiểu và làm ứng hợp vá»›i nhau gọi Ä‘ó là Tổ. Phật Tổ chỉ má»™t lý không sai khác.

    Lại nói:

    Đạt đạo lá»›n chừ quá lượng,
    Thông tâm Phật chừ khó lường.
    Chẳng cùng phàm Thánh chung nhà(1),
    Vượt lên gọi Ä‘ó là Tổ.

    Âm:

    Đạt đại đạo hề quá lượng,
    Thông Phật tầm hề xuất Ä‘á»™.
    Bất dữ phàm Thánh đồng miên,
    Siêu nhiên danh vi viết Tổ.

    Tôi (Chân Nguyên) xem trong kinh Pháp Bảo Đàn, Lục tổ Huệ Năng thuật: “Phật Phật chỉ truyền Pháp tánh, SÆ° SÆ° thầm trao Bản tâm, y bát thuá»™c vật bên ngoài, là đầu mối cho sá»± tranh giành, hãy dừng việc ấy chá»› truyền nhau nữa.” Lại thấy cÆ¡ thần ý mật, ca-sa chia làm ba: má»™t tấm thường mặc theo mình, má»™t tấm đắp cho ảnh tượng, má»™t tấm cất chứa kỹ trong chùa. Theo nguyện lá»›n lại nói lời sấm ký rằng: “Đời sau này ai được tấm y, thì Ä‘ây là đạo của ta trở lại nÆ¡i đời.” Có vị Tăng Duy Tiên ở trong chùa, sá»­a sang xây dá»±ng lại Ä‘iện vÅ©, tình cờ phát hiện được tấm ca-sa, pháp phục vẫn được rá»±c rỡ nhÆ° ban đầu.

    Nên biết, trí lá»±c của Phật Tổ rất rá»™ng sâu, vận dụng cÆ¡ thần ẩn hiện khó lường, thường tá»± đối diện trÆ°á»›c mắt, không sắc viên dung, ra đời Ä‘á»™ sanh, ứng khắp mọi nÆ¡i, diệt và chẳng diệt thảy là phÆ°Æ¡ng tiện, tượng giáo hiển dÆ°Æ¡ng, Phật Phật đều nhÆ° vậy.

    Từ trÆ°á»›c, Phật Phật Tổ Tổ, đời đời tiếp nối nhau đều cùng chung bốn mắt nhìn nhau, thầm trao tâm ấn, nhÆ° thế mà được, ta cÅ©ng nhÆ° thế mà được, chÆ° huynh đệ thiện tri thức cÅ©ng nhÆ° thế mà được, cho đến hữu tình, vô tình thảy đều cÅ©ng nhÆ° thế mà được. Tỏ ngá»™ Pháp tánh vốn rá»—ng lặng, chỉ trí chứng biết, nói năng chẳng kịp, tâm ấn nhÆ° nhÆ°, xÆ°a nay má»™t lý, người thấu suốt đồng nhÆ° vậy. Trong NgÅ© Đăng Há»™i Nguyên, ngàn muôn Tổ sÆ° đều dùng bốn mắt nhìn nhau, thầm trao tâm ấn mà truyền y thừa tiếp làm Tổ, mồi Ä‘èn tiếp lá»­a, nối Tổ truyền tông. Chính kinh Lăng-già là tâm ấn của NhÆ° Lai hiển lá»™ ở quyển hai. Bốn mắt nhìn nhau, SÆ¡ tổ Đạt-ma vượt biển Ä‘em đến. Người học về sau có nghi ngờ, hãy quán rõ thật chứng.

    Chân Nguyên kính vâng theo, mở mang Tâm tông của Phật. Kinh nói: “Chẳng phải bậc Đại Thánh vô cá»› mà mở ra giáo pháp, bởi có duyên từ xÆ°a má»›i có thể tỏ ngá»™ tông chỉ. Ai là người há»™i được Tâm tông, thật chính là con Phật, mồi Ä‘èn nối pháp, tiếp Ä‘á»™ quần sanh, diệu tâm Niết-bàn, đại ấn vô tÆ°á»›ng.”


  • 4. GIẢNG GIẢI - Lời tiểu dẫn

    B. GIẢNG GIẢI

    I- LỜI TIỂU DẪN

    KHẮC IN LẠI SÁCH KIẾN TÁNH THÀNH PHẬT

    Sách này đặt tên “Kiến Tánh Thành Phật”, nghÄ©a là sao? Bởi muốn cho người ngưỡng má»™ tên này, cần nhận được lý thật của nó. NhÆ° kinh nói: “Vì muốn cho chúng sanh khai, thị, ngá»™, nhập Tri kiến Phật.” Người nhận thấy lý Ä‘ó thì có thể thành Phật. Còn mê nó thì ta cÅ©ng không hề mất. Bởi Tá»± tánh sâu lắng, Bản tâm trong lặng, cao vút tồn tại má»™t mình, cao vượt thoát không gì ngoài. Má»›i biết, tất cả hàm linh đều có đủ đức tánh NhÆ° Lai, do vì chúng sanh chÆ°á»›ng sâu tuệ cạn, nên dùng hằng ngày mà chẳng tá»± thấy. Vậy nên Đức Năng Nhân thầy ta rất thÆ°Æ¡ng xót chúng sanh luân hồi mãi nÆ¡i khổ thú, má»™t lòng vì việc cứu khổ mà dạy cho họ minh tâm kiến tánh. CÅ©ng nhÆ° nhà Nho chúng ta vì “thành đức” dạy cho người cùng tá»™t lý tánh, chỉ là má»™t đạo lý thôi.

    *

    Sách này đặt tên “Kiến Tánh Thành Phật” nghÄ©a là sao? Bởi muốn cho người ngưỡng má»™ tên này, cần nhận được lý thật của nó. 

    Hỏi tại sao sách này đặt tên là Kiến Tánh Thành Phật, thì được giải thích vì muốn cho người ngưỡng má»™ tên này và cần nhận được lý thật của nó. Nghe nói Kiến Tánh Thành Phật ai cÅ©ng mong muốn được Kiến tánh thành Phật. Đây là cách gây ấn tượng mạnh cho mọi người thích thú muốn tu.

    Kế tiếp là dẫn câu “vì muốn cho chúng sanh khai, thị, ngá»™, nhập Tri kiến Phật” trong kinh Pháp Hoa để làm chứng. Nhập Tri kiến Phật hay thành Phật không khác. Chúng ta học Kiến tánh thành Phật sẽ thấy má»™t lối Ä‘i, nhận ra Bản tánh của mình là được thành Phật, Ä‘ó là cái căn bản của quyển sách. Thế nên Ä‘ây má»›i nói “người nhận thấy lý Ä‘ó thì có thể thành Phật”. Lý Ä‘ó tức là lý Kiến tánh thì có thể thành Phật.

    Còn mê nó thì ta cÅ©ng không hề mất.

    Bản tánh mình vốn có sẵn, nếu nhận ra nó thì mình thành Phật, nếu mình quên nó thì nó cÅ©ng không mất. Tại sao vậy?

    Bởi Tá»± tánh sâu lắng, Bản tâm trong lặng, cao vút tồn tại má»™t mình, vượt thoát không gì ngoài.

    Đây giải thích tại sao Bản tánh không mất. Vì Bản tánh sâu lắng, hằng trong sáng lặng lẽ, cao vút, còn mãi, chỉ có má»™t mình, không có gì ở ngoài nó được. NhÆ° vậy Bản tánh có sẵn nÆ¡i mọi người không bao giờ mất, nhÆ°ng nó quá yên lặng hằng trong sáng, nhận ra nó là cái nhân thành Phật, nếu quên nó thì nó cÅ©ng hằng hữu không bao giờ mất.

    Má»›i biết, tất cả hàm linh đều có đủ đức tánh NhÆ° Lai, do vì chúng sanh chÆ°á»›ng sâu tuệ cạn, nên dùng hằng ngày mà chẳng tá»± thấy.

    Đây nói rõ tánh Phật có sẵn trong tất cả hàm linh (chúng sanh), cho nên nói tất cả hàm linh đều có đức tánh NhÆ° Lai. Do vì chúng sanh chÆ°á»›ng sâu tuệ cạn tức là phÆ°á»›c duyên thô thiển. Tất cả quí vị ở Ä‘ây có thấy mình chÆ°á»›ng sâu tuệ cạn không? Chắc ai cÅ©ng biết mình chÆ°á»›ng thì sâu mà tuệ thì cạn, nên có tánh Phật sẵn mà không nhận ra. Chúng sanh cÅ©ng vậy, vì chÆ°á»›ng làm che ngăn trở ngại, trí tuệ thì cạn mỏng nên không phá thủng được cái chÆ°á»›ng sâu dày, do Ä‘ó không thấy được tánh Phật của mình.

    Vậy nên Đức Năng Nhân thầy ta rất thÆ°Æ¡ng xót chúng sanh luân hồi mãi nÆ¡i khổ thú, má»™t lòng vì việc cứu khổ dạy cho họ minh tâm kiến tánh.

    Đức Năng Nhân là chỉ cho Phật. Ngài thÆ°Æ¡ng chúng sanh Ä‘ang mãi chịu luân hồi trong sáu nẻo, Ä‘em tấm lòng chân thành ra lo việc cứu khổ chúng sanh, bằng cách dạy cho họ được minh tâm, phá thủng cái màng chÆ°á»›ng sâu để nhận ra Bản tánh của mình.

    CÅ©ng nhÆ° nhà Nho chúng ta vì “thành đức” dạy cho người cùng tá»™t lý tánh, chỉ là má»™t đạo lý thôi.

    Thời nhà Lê là thời trọng Nho khinh Phật, bấy giờ vua Lê Hy Tông vừa tỉnh ngá»™ theo Phật, nên ngài Chân Nguyên hay các vị học Phật thời Ä‘ó muốn nói giáo lý đạo Phật cho quần chúng nghe, thường dẫn Nho làm chứng để cho họ tin, do Ä‘ó mà có câu này.

    Tôi có má»™t người bạn tâm đắc, nhân nói vá»›i nhau: Chúng ta mang tên Tỳ-kheo, từ lâu Ä‘ã kết chặt nghiệp tập huân nhiá»…m, tá»± bỏ của cải nhà mình Ä‘i làm khách lang thang, chẳng hay biết châu báu trong áo, không lạ gì chẳng thấy tánh! Dù có mà người chẳng khéo nhận thấy Tá»± tánh ấy má»›i ngầm khiến bậc Tiên đức trình thuật lại sách này. Bởi chẳng biết mình có khả năng ấy, Ä‘âu khỏi phạm vào lời răn nhắc:“Khi nói đến tâm tánh thì trừng mắt nhìn nhau?”

    Trong lời Tiểu dẫn ngài Diệu Trạm nói:

    Tôi có má»™t người bạn tâm đắc, nhân nói vá»›i nhau: Chúng ta mang tên Tỳ-kheo, từ lâu Ä‘ã kết chặt nghiệp tập huân nhiá»…m, tá»± bỏ của cải nhà mình Ä‘i làm khách lang thang, chẳng hay biết châu báu trong áo, không lạ gì chẳng thấy tánh.

    Qua câu nói của ngài Diệu Trạm chúng ta cảm thấy Ä‘au thống thiết, vì mình Ä‘ã xuất gia làm Tỳ-kheo mà lâu nay cứ kết chặt nghiệp, huân nhiá»…m theo tập tục thế gian rồi tá»± bỏ của cải nhà mình làm khách Ä‘i lang thang cầu thá»±c, trong áo có sẵn hạt châu vô giá mà không biết. Có châu mà không biết thì chuyện không thấy tánh không có gì là lạ, nhất định là phải nhÆ° vậy. Lời nói của ngài Diệu Trạm và bạn Ngài ở thời nhà Lê, chúng ta thấy xót xa, xét lại tu sÄ© chúng ta ngày nay có giống các Ngài không? Đây là má»™t câu hỏi để mình tá»± nghiệm.

    Dù có mà người chẳng khéo nhận thấy Tá»± tánh ấy má»›i ngầm khiến bậc Tiên đức trình thuật lại sách này.

    Mặc dù chúng ta có sẵn tánh Phật là của báu mà không nhận thấy, thế nên khiến cho các bậc Tiên đức (Tiên đức chỉ cho ngài Chân Nguyên) má»›i viết ra sách này để nhắc cho chúng ta nhá»›.

    Bởi chẳng biết mình có khả năng ấy, Ä‘âu khỏi phạm vào lời răn nhắc: “Khi nói đến tâm tánh thì trừng mắt nhìn nhau?”

    Khi hỏi thế nào là Chân tâm thế nào là Phật tánh thì trừng mắt mà nhìn chá»› không thể trả lời được, nhÆ° câm nhÆ° Ä‘iếc. Đó là Ä‘oạn văn, trÆ°á»›c hết ngài Diệu Trạm trình bày lý do tại sao cuốn sách này tên là Kiến Tánh Thành Phật. Kế tiếp Ngài nêu lên lý do tại sao Thiền sÆ° Chân Nguyên phải viết cuốn sách này.

    Bản sách này, tôi được trưởng lão Chính Giám viện chùa VÄ©nh Nghiêm tặng cho. Cuối lời tá»±a thấy có ghi: “Đời Lê, niên hiệu Chính Hòa thứ 19 (1698), in tại chùa Long Động”, thì biết khoảng cách từ đời Trần đến đời Hậu Lê ít có người nhận được tông chỉ vậy.

    Khoảng ba trăm năm sau từ cuối đời Trần đến cuối đời Lê, tông chỉ Thiền ít người nhận được nên Thiền sÆ° Chân Nguyên má»›i cố gắng viết ra quyển Kiến Tánh Thành Phật này.

    Tổ sÆ° Tuệ Đăng của chúng tôi sợ rằng càng lâu càng thất truyền, nên Ngài biên soạn tập sách này, cùng lời biện biệt để chỉ bày. Hãy xem bài tá»±a ban đầu, lời Ä‘Æ¡n sÆ¡ mà đầy ý vị, chất phác mà có văn vẻ. Chá»— trÆ°á»›c thuật vừa khuyên người, lại mở bày nghÄ©a ẩn chứa sâu kín, nói thì gồm cả phÆ°á»›c hữu vi, lời thì mang đầy hÆ°Æ¡ng vị kiến tánh. Đó là nghÄ©a tiếp nối bậc Thánh từ trÆ°á»›c, mở mang cho người về sau.

    Thiền sÆ° Chân Nguyên có hai hiệu, má»™t hiệu Chân Nguyên và má»™t hiệu Tuệ Đăng. Ngài sợ Thiền tông lâu ngày bị thất truyền, tức là từ đời Trần trở về sau xa dần dần, người đời không còn nhận được Bản tâm, không thấy được Bản tánh nên Ngài má»›i biên soạn quyển Kiến Tánh Thành Phật cùng những lời biện biệt để chỉ bày. Ngài Diệu Trạm tán thán Thiền sÆ° Chân Nguyên rằng, Ngài sợ Thiền tông đời Trần bị thất truyền nên Ngài má»›i viết cuốn sách này để giảng dạy, biện biệt cho mọi người biết được ý nghÄ©a. Muốn biết chá»— này chúng ta hãy xem Lời tá»±a ở sau. Ngài Diệu Trạm nói Lời tá»±a tuy Ä‘Æ¡n sÆ¡ mà đầy ý vị, tuy chất phác mà có văn vẻ. Chá»— trÆ°á»›c thuật của Ngài vừa khuyên người, lại mở bày ý nghÄ©a ẩn chứa sâu kín. NhÆ° ở trÆ°á»›c tôi nói, trong Ä‘ây vì để thích hợp vá»›i người bình dân nên Ngài nói về phÆ°á»›c hữu vi là lập Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa, niệm Phật cầu vãng sanh hay in kinh sách. Tuy nói về pháp hữu vi nhÆ°ng chứa đầy ý nghÄ©a kiến tánh. Ngài làm nhÆ° vậy là Ngài tiếp nối tinh thần của những bậc Thánh trÆ°á»›c và cÅ©ng để mở mang cho người sau đồng nhá»› hiểu để tu hành.

    Song, vá»›i người đồng đạo khi thưởng thức ý vị sách này, hoặc có nhận lấy được Ä‘iều gì, thì cÅ©ng nhÆ° má»™t phen trợ giúp cho việc Ä‘i xa, lên cao, chá»› cho rằng sách này không thể học theo mà phủ nhận Ä‘i. Đời nay Ä‘ã cách xa, lời nói cÅ©ng bị mai má»™t, sách này chẳng còn được lÆ°u hành, nên nÆ°Æ¡ng theo bản cÅ© kính cẩn khắc in lại để truyền rá»™ng ra. NhÆ°ng bản cÅ© nét chữ Ä‘Æ¡n giản và cẩu thả, nay có tạm sá»­a lại cho Ä‘úng. Pháp sá»± này Ä‘ã hoàn thành, tạm mượn ít lời vụng về để tỏ bày duyên khởi, Ä‘âu dám nói là Lời tá»±a!

    Chùa Pháp VÅ©, cuối thu năm Đinh Dậu

    Hậu học Tỳ-kheo Diệu Trạm

    Kính ghi 

    Bản Ä‘ược cất giữ tại chùa Pháp VÅ©, thôn Quảng Ná»™i, xã Đồng Lại, tổng Đông Cao, huyện VÄ©nh Lại, phủ Ninh Giang, tỉnh Hải DÆ°Æ¡ng.

    Mùa an cÆ° kiết hạ, tại am Lan-nhã Thiền Dược, bên mé Đông chùa Hoa Yên, núi Yên Tá»­, Hòa thượng Tuệ Đăng Chân Nguyên hiệu san.

    Qua hai dòng trên của Lời tá»±a chúng ta biết thêm am Thiền Dược nằm bên mé Đông chùa Hoa Yên trên núi Yên Tá»­ chá»› không phải ở dÆ°á»›i chùa Long Động.

    Đoạn này ngài Diệu Trạm nói lên lý do mà Ngài in lại quyển Kiến Tánh Thành Phật này và viết Lời tiểu dẫn. Ngài nói rằng vá»›i người đồng đạo khi thưởng thức ý vị sách này, hoặc nhận hiểu được Ä‘iều gì thì cÅ©ng nhÆ° Ä‘i xa hay lên cao mà có được sá»± trợ giúp, Ä‘ó là cái tốt. Vậy chá»› cho rằng sách này không thể học theo mà phủ nhận nó. Chúng ta phải biết sách này giúp cho chúng ta phần nào trong việc Ä‘i xa là tu tiến đến Phật quả và việc lên cao là giải thoát sanh tá»­, đừng nghÄ© rằng quyển sách này không có lợi ích, bỏ Ä‘i thì rất uổng. Bởi v젓đời nay Ä‘ã cách xa, lời nói cÅ©ng bị mai má»™t, sách này chẳng còn được lÆ°u hành”. Từ đời Lê tá»›i đời Nguyá»…n sau này, quyển Kiến Tánh Thành Phật càng ngày càng không được người biết tá»›i, nên bị mai má»™t, vì vậy mà ngài Diệu Trạm cho in tái bản để cho mọi người đọc. Đó là lần tái bản ngài Diệu Trạm ghi Lời tiểu dẫn.

  • 5. GIẢNG GIẢI - Tá»±a

    II- Tá»°A

    “Kiến Tánh Thành Phật” là liá»…u ngá»™ xÆ°a nay không má»™t vật. Nguồn linh rá»—ng lặng, trong sáng tròn đồng cả thái hÆ°. Pháp tánh bao trùm, nghiá»…m nhiên ánh sáng soi suốt nÆ¡i sát hải, rõ ràng lồ lá»™ ngay trÆ°á»›c mắt. Bản tánh NhÆ° Lai tá»± nhÆ° mà ứng hiện trên trời dÆ°á»›i đất, nên hay tùy loại, tùy hình, hoặc cõi này phÆ°Æ¡ng khác thị hiện ra đời Ä‘á»™ thoát quần sanh. Khai quyền thì phÆ°Æ¡ng tiện có muôn pháp, hiển thật thì há»™i ngá»™ về má»™t tâm. Trỏ Phật quả Bồ-đề vô tÆ°á»›ng, vốn rá»—ng lặng tròn đồng thái hÆ°. Phó pháp ấn Tâm tông Bát-nhã lá»™ bày bốn mắt nhìn nhau. Trong kinh Lăng-già, quyển hai, đức Phật Thích-ca Ä‘ã chỉ bày rành rõ. Hàng hậu học ai còn ngờ vá»±c xin hãy mau tìm Kinh tra cứu, tá»± nhiên nghi ngờ hết sạch mà được chứng thật, đốn ngá»™ kiến tánh thành Phật. Cần biết diệu lý của Phật pháp, chẳng dính dáng gì đến văn tá»± ngôn ngữ, bặt hết mọi hí luận, bản tế trong lặng tròn đầy, ba đời chÆ° Phật cuối cùng Ä‘ành ngậm miệng không lời, nhiều đời Tổ sÆ° rốt ráo cÅ©ng im hÆ¡i lặng tiếng. Nên đức Thế Tôn giÆ¡ cành hoa chỉ cho đại chúng, ngài Ma-ha Ca-diếp khế há»™i mỉm cười, thầy trò bốn mắt nhìn nhau, tuệ nhãn chiếu sáng lẫn nhau, thầm lặng ấn tâm, phó pháp truyền y nối vị Tổ.

    *

    Kiến tánh thành Phật là liá»…u ngá»™ xÆ°a nay không má»™t vật.

    Mở đầu Ngài nói về lý do Kiến tánh thành Phật. Kiến tánh thành Phật là gì? Là liá»…u ngá»™ xÆ°a nay không má»™t vật. Người nào liá»…u ngá»™ xÆ°a nay không má»™t vật thì gọi người Ä‘ó kiến tánh. Quí vị có nhá»› ai liá»…u ngá»™ lý này không? LÆ° hành giả sau khi ngá»™ lý này, Ngài làm bài kệ trình NgÅ© Tổ, câu thứ ba nói rất rõ lý này: “bản lai vô nhất vật” nghÄ©a là “xÆ°a nay không má»™t vật”. Đó là Ngài liá»…u ngá»™ hay kiến tánh. Tại sao thấy “xÆ°a nay không má»™t vật” mà gọi là kiến tánh? Vì cái gì chúng ta thấy được, sờ mó được đều là vật, nhÆ° cái nhà, cái cây, cái bàn, cái ghế... Vậy, cái gì mắt thấy được tay sờ mó được đều là vật. Nếu là vật thì có hình tÆ°á»›ng, vì có hình tÆ°á»›ng nên sanh diệt vô thường, sanh diệt vô thường thì tạm bợ hÆ° giả. Bản tánh thì không sanh diệt không bị vô thường chi phối, vì nó không phải là má»™t vật. Nếu là má»™t vật thì nó sanh diệt vô thường. NhÆ°ng nó không phải má»™t vật sao nói là tánh?

    Trong đời này có những cái không phải là vật mà vẫn có. Nhà cá»­a núi sông... có hình tÆ°á»›ng được gọi là vật, còn hÆ° không có phải là vật không? Có ai thấy và sờ mó được hÆ° không không? HÆ° không không hình tÆ°á»›ng, chúng ta không thấy không sờ mó được, nhÆ°ng vẫn có hÆ° không. Nhà cá»­a núi sông... có hình tÆ°á»›ng nên bị vô thường chi phối. Còn hÆ° không không hình tÆ°á»›ng song lúc nào cÅ©ng có, mà không bị vô thường chi phối. NhÆ°ng nói hÆ° không quí vị sẽ hiểu lầm hÆ° không là cái rá»—ng tuếch không có gì hết và Bản tánh chân thật không hình không tÆ°á»›ng không có má»™t vật cÅ©ng rá»—ng tuếch thì sai. Bản tánh hay Tánh giác của má»—i người tuy không có má»™t vật, không hình không tÆ°á»›ng, nhÆ°ng có cái biết chá»› không rá»—ng tuếch. Bây giờ tôi nói chuyện gần nhất cho quí vị tá»± nghiệm. Khi chúng ta nghÄ© về má»™t vật hay má»™t người, thì chúng ta biết về vật về người. NhÆ°ng khi chúng ta không nghÄ© gì hết chúng ta vẫn có biết, Ä‘âu đợi có vật có người má»›i có biết.

    Ví dụ, tôi ngồi chÆ¡i không nghÄ© gì hết, gió thổi tôi cÅ©ng cảm giác mát, tiếng ở xa vang lại tôi vẫn nghe tiếng, người Ä‘i trÆ°á»›c mặt tôi vẫn thấy người. Vậy thấy người, nghe tiếng, cảm giác mát có suy nghÄ© không? - Không suy nghÄ© mà vẫn biết. Vậy cái biết hình tÆ°á»›ng ra sao? Khi suy nghÄ©, tâm có niệm dấy Ä‘á»™ng bám vá»›i hình tÆ°á»›ng của pháp trần, hai cái này hợp lại thành tÆ°á»›ng sanh diệt. Lúc không suy nghÄ© thì ná»™i tâm vắng lặng, cảnh vật bên ngoài đến liền có cảm giác biết cảnh vật mà không Ä‘á»™ng; biết mà không Ä‘á»™ng, không có tÆ°á»›ng sanh diệt, không hình tÆ°á»›ng mà thường biết. Cái Ä‘ó gọi là Tánh giác, có sẵn nÆ¡i mình mà mình quên không nhá»›. Nếu mình nhá»› nó thì chắc cả ngày Ä‘i đứng nằm ngồi không nghÄ© suy tính toán gì cả, giống nhÆ° người khờ dại. Hiện tại thì chúng ta khôn quá thấy người thì phân biệt người đẹp xấu, cao thấp, trắng Ä‘en... Nghe tiếng thì phân biệt tiếng trầm bổng, êm dịu, cá»™c cằn, tiếng người, tiếng vật, nghÄ© đủ thứ thành ra Tánh giác bị khuất lấp bị quên. Ai cÅ©ng có Tánh giác không Ä‘á»™ng không tÆ°á»›ng mạo mà hằng giác, nhÆ°ng không nhá»›, chỉ nhá»› chạy theo tÆ°á»›ng sanh diệt duyên theo sáu trần cho Ä‘ó là thật, là Ä‘iều cần yếu để phân biệt. Do Ä‘ó mà quên mất Tánh giác chân thật của mình, nên Phật Tổ thÆ°Æ¡ng xót nhắc nhở.

    Nguồn linh rá»—ng lặng, trong sáng tròn đồng cả thái hÆ°.

    Nguồn linh là Tánh giác không có tÆ°á»›ng mạo, không có má»™t vật, nhÆ°ng sáng suốt thênh thang thanh tịnh tròn đồng nhÆ° thái hÆ°. Nói tròn là má»™t lối nói, thái hÆ° thì thênh thang không ngằn mé, nói tròn nói vuông gì cÅ©ng được. Từ xÆ°a chúng ta có thói quen nói trời tròn, nói tròn là nói theo thói quen, chá»› thái hÆ° thì không tròn không vuông. Ví dụ hiện giờ chúng ta Ä‘ang ngồi trong nhà giảng này, khoảng trống trong nhà giảng gọi là khoảng hÆ° không. Khoảng hÆ° không trong nhà giảng được giá»›i hạn bởi bốn bức tường, chúng ta có thể Ä‘o chiều ngang, chiều dài, chiều cao thì tính được hÆ° không trong nhà giảng này được bao nhiêu khối. NhÆ°ng nếu phá vỡ bốn bức tường thì hÆ° không không giá»›i hạn không ngằn mé, vì nó không có tÆ°á»›ng mạo nên hòa đồng vá»›i hÆ° không trong bầu trời. Tâm thể của má»—i người cÅ©ng vậy, vì nó không có tÆ°á»›ng mạo nên không có giá»›i hạn. Vậy quí vị tưởng tượng coi tâm mình bao lá»›n? Có người nào ngoài tâm mình không? Vì tâm mình không giá»›i hạn nên trùm khắp, tất cả muôn vật muôn người không ngoài tâm mình, mà mình cÅ©ng không ngoài tâm của muôn người muôn vật. NhÆ° vậy thì không có cái cách biệt, do chúng ta căn cứ vào thân tÆ°á»›ng nhỏ nhoi ích ká»· này, má»›i phân chia nhân ngã bỉ thá»­, từ cái phân chia Ä‘ó mà có muôn sá»± sai biệt rồi hÆ¡n thua vá»›i nhau.

    Pháp tánh bao trùm, nghiá»…m nhiên ánh sáng soi suốt nÆ¡i sát hải, rõ ràng lồ lá»™ ngay trÆ°á»›c mắt.

    Pháp tánh có chá»— gọi là nguồn linh, có chá»— gọi là Bản tánh; Ä‘ó chỉ là tiếng gọi khác, nhÆ°ng thể thì không khác. Pháp tánh trùm khắp, ánh sáng soi suốt nÆ¡i sát hải; sát là cõi, hải là biển, sát hải là cõi nÆ°á»›c nhiều nhÆ° biển cả. Nó thênh thang trùm khắp, lúc nào cÅ©ng lồ lá»™ ở trÆ°á»›c mắt má»—i người, không ở Ä‘âu xa, khỏi cần tìm kiếm.

    Bản tánh NhÆ° Lai tá»± nhÆ° mà ứng hiện trên trời dÆ°á»›i đất, nên hay tùy loại, tùy hình, hoặc cõi này phÆ°Æ¡ng khác thị hiện ra đời Ä‘á»™ thoát quần sanh.

    Đứng về Bản tánh NhÆ° Lai thì Bản tánh Ä‘ó nhÆ° nhÆ°, từ cái nhÆ° nhÆ° Ä‘ó mà tùy duyên ứng hiện. Hoặc ứng hiện lên cõi trời, hoặc ứng hiện dÆ°á»›i nhân gian, tùy theo hình tÆ°á»›ng của má»—i loài ở má»—i cõi mà dùng phÆ°Æ¡ng tiện giáo hóa Ä‘á»™ cho được giải thoát. Nói cách khác Bản tánh NhÆ° Lai hay Phật pháp thân thì trùm khắp, nhÆ°ng tùy duyên tùy loài mà ứng thân để giáo hóa.

    Khai quyền thì phÆ°Æ¡ng tiện có muôn pháp, hiển thật thì há»™i ngá»™ về má»™t tâm.

    Khai quyền là tạm thời khai mở phÆ°Æ¡ng tiện. Khi giáo hóa Phật tùy căn cÆ¡ chúng sanh mở bày phÆ°Æ¡ng tiện nói đến tám muôn bốn ngàn pháp môn. Hiển thật là chỉ cho cái chân thật, Phật phÆ°Æ¡ng tiện nói tám muôn bốn ngàn pháp môn, được kết tập lại thành Tam tạng Thánh Ä‘iển rất là nhiều, nhÆ°ng tất cả đều để phá dẹp vô minh phiền não tham, sân, si v.v... Khi phiền não hết, vô minh sạch thì trở về má»™t Bản tâm, không có cái gì khác.

    Trỏ Phật quả Bồ-đề vô tÆ°á»›ng, vốn rá»—ng lặng tròn đồng thái hÆ°.

    Phật chỉ cho mọi người thấy quả Bồ-đề vốn không có hình tÆ°á»›ng, nó rá»—ng rang thanh tịnh tròn đồng nhÆ° thái hÆ°.

    Phó pháp ấn Tâm tông Bát-nhã lá»™ bày bốn mắt nhìn nhau.

    Phó pháp là trao cho hay ấn chứng. Phó pháp hay ấn chứng Tâm tông đều ở chá»— bốn mắt nhìn nhau. Ngài Chân Nguyên ngá»™ từ bốn mắt nhìn; thầy Ngài là Thiền sÆ° Minh LÆ°Æ¡ng nhìn Ngài, Ngài nhìn lại, liền cảm ngá»™ rồi lấy cái Ä‘ó làm chuẩn. XÆ°a đức Phật Thích-ca và ngài Ma-ha Ca-diếp cÅ©ng từ bốn mắt nhìn nhau mà làm chuẩn. Tại sao trong nhà Thiền hay dùng giai thoại “bốn mắt nhìn”? Vì mắt là cái hay thấy, mà thấy tức là biết. Người đời thường nói suy nghÄ© má»›i biết. Bây giờ chúng ta nhìn người nhìn vật, mà không khởi niệm suy nghÄ© phân biệt, lúc Ä‘ó thấy người thấy vật mà có biết không? Cái gì biết? Đó là chá»— mà trong Ä‘ây chỉ rất rõ ràng không giấu giếm. Ở há»™i Linh SÆ¡n đức Phật Ä‘Æ°a cành hoa sen lên, mắt Ngài nhìn đại chúng, Ma-ha Ca-diếp nhìn lại Ngài, hai thầy trò cảm thông liền. Vậy Phật và Ma-ha Ca-diếp cảm thông cái gì? - Phật thấy Ma-ha Ca-diếp, Ma-ha Ca-diếp thấy Phật, hai thầy trò không khởi niệm nghÄ© suy ngay Ä‘ó là truyền pháp. Ngày nay chúng ta vừa thấy là khởi niệm, do Ä‘ó cái thấy ban đầu bị ẩn mất, nên Ä‘ây dẫn kinh:

    Trong kinh Lăng-già, quyển hai, đức Phật Thích-ca Ä‘ã chỉ bày rành rõ. Hàng hậu học ai còn ngờ vá»±c xin hãy mau tìm Kinh tra cứu, tá»± nhiên nghi ngờ hết sạch mà được chứng thật, đốn ngá»™ kiến tánh thành Phật.

    Trong kinh Lăng-già có Ä‘oạn nói, không phải dùng ngôn ngữ má»›i là nói pháp, mà má»™t cái nhìn, má»™t cái thấy là Ä‘ã nói pháp rồi.

    Cần biết diệu lý của Phật pháp, chẳng dính dáng gì đến văn tá»± ngôn ngữ, bặt hết mọi hí luận, bản tế trong lặng tròn đầy, ba đời chÆ° Phật cuối cùng Ä‘ành ngậm miệng không lời, nhiều đời Tổ sÆ° rốt ráo cÅ©ng im hÆ¡i lặng tiếng.

    Diệu lý của Phật pháp thì chẳng có dính dáng gì đến văn tá»± ngôn ngữ, bặt hết mọi hí luận. Muốn biết nó không thể dùng văn tá»± ngôn ngữ, hay hí luận mà có thể biết được. Văn tá»± ngôn ngữ hay hí luận chỉ là trò Ä‘ùa bàn luận cho vui, chá»› không có lẽ thật. Vì bản tế của diệu lý vốn tròn đầy thanh tịnh sáng suốt, Phật còn không nói được, Ä‘ành phải ngậm miệng không lời, chÆ° Tổ cÅ©ng không nói được, nên Thiền tăng hỏi “thế nào là diệu lý của Phật pháp” các ngài chỉ hét hoặc Ä‘ánh cho má»™t gậy, chá»› không nói, vì nói cái gì cÅ©ng trật hết. Phật ngậm miệng không lời, sao Phật giảng đến bốn mÆ°Æ¡i chín năm, kết tập thành Tam tạng giáo Ä‘iển? - Những lời thuyết giảng của Phật chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, không đến được chá»— cứu kính Ä‘ó. Vì là phÆ°Æ¡ng tiện nên kinh nói giáo lý Phật dạy là ngón tay chỉ mặt trăng. Người muốn thấy mặt trăng phải khéo nÆ°Æ¡ng ngón tay má»›i thấy mặt trăng. Ngón tay không phải là mặt trăng và ngón tay không thể chỉ đến tận mặt trăng, nó chỉ là má»™t phÆ°Æ¡ng tiện nhỏ thôi. Ngôn ngữ trong Tam tạng giáo Ä‘iển cÅ©ng vậy. Người tu nếu lấy kinh Ä‘iển làm cứu kính, học thuá»™c, tụng nhiều cho là ngá»™ đạo thì chÆ°a phải. Đó chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, bám vào phÆ°Æ¡ng tiện mà cho là cứu kính thì sai, phải biết nÆ°Æ¡ng phÆ°Æ¡ng tiện để tu tiến đến cứu kính, má»›i là người hiểu và ứng dụng được lời Phật Tổ dạy.

    Nên đức Thế Tôn giÆ¡ cành hoa chỉ cho đại chúng, ngài Ma-ha Ca-diếp khế há»™i mỉm cười, thầy trò bốn mắt nhìn nhau, tuệ nhãn chiếu sáng lẫn nhau, thầm lặng ấn tâm, phó pháp truyền y nối vị Tổ.

    Phật Ä‘Æ°a cành hoa lên, nhìn khắp đại chúng mà không nói má»™t lời. Ngài Ma-ha Ca-diếp thấy Phật nhìn tá»›i mình, Ngài nhìn lại mỉm cười. Thầy trò thông cảm rồi phó pháp truyền y, dá»… nhÆ° trở bàn tay không khó khăn gì cả. Theo quan niệm thông thường thì nói má»›i dá»… hiểu, không nói mà hiểu thì Ä‘âu có dá»…! NhÆ°ng, chỉ nhìn mà được ấn tâm phó pháp truyền y kế thừa Tổ vị, không cá»±c khổ nhọc nhằn không dá»… là gì? Thật ra, khó thì cÅ©ng khó tá»™t đỉnh, dá»… thì cÅ©ng dá»… quá tưởng tượng của con người. Chá»— phó pháp truyền y của Phật cho ngài Ma-ha Ca-diếp là hiện tượng bốn mắt nhìn nhau. Bởi vì mắt nhìn nhau má»›i cảm thông được, tai thì không nhìn nhau được. Lẽ ra tai cÅ©ng có quyền nhận ra diệu lý, nhÆ°ng làm sao truyền cảm bằng mắt? Chỉ có tiếng nói tai má»›i nghe. Còn mắt thì cảm được, cho nên ngay nÆ¡i mắt thấy liền nhận ra.

    Tâm ấn Bát-nhã tròn đồng cả thái hÆ° chân không tỏ rõ, xÆ°a nay vẫn nhÆ° thế. Từ hai mÆ°Æ¡i tám vị Tổ Tây thiên truyền đến sáu vị Tổ Đông Ä‘á»™, chỉ thẳng nối tiếp nhau, bốn mắt nhìn nhau, im lặng nhìn trừng trừng, gượng gọi là tâm ấn mà phó chúc Ä‘ó thôi.

    Từ xÆ°a đến nay Phật truyền tâm ấn cho Tổ, hoặc Tổ Tổ truyền nhau chỉ truyền cái chân thật sẵn có của mình, qua hiện tượng bốn mắt nhìn nhau, im lặng nhìn trừng trừng.

    Đến các Tổ đời sau ứng hiện ra đời, giúp nêu cao việc giáo hóa, diá»…n rá»™ng pháp môn, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện. Việc ứng duyên Ä‘ã xong, nguyện lá»±c còn để lại, Ngữ lục chợt hÆ°ng thạnh, đều lập thành công án, khai sÆ¡n dạy chúng, gậy hét dạy Ä‘uổi, câu câu về nÆ¡i tông, cÆ¡ cÆ¡ chung má»™t lý.

    Đoạn này nói đến chÆ° Tổ đời sau theo nguyện lá»±c ứng hiện ra đời nêu cao việc giáo hóa. Các ngài dùng nhiều phÆ°Æ¡ng tiện hÆ°á»›ng dẫn người sau, bằng cách tùy theo căn cÆ¡ mà nói ra những lời chỉ dạy để Ä‘ánh thức. Những lời nói Ä‘ó của chÆ° Tổ được ghi chép để lại gọi là Ngữ lục. Khi Ngữ lục thạnh hành thì những câu nói khó hiểu đều được lập thành công án. Khai sÆ¡n nghÄ©a là mở núi, chỉ cho các Thiền sÆ° lên núi đốn cây phá rừng, để cất cốc tu hoặc cất chùa giáo hóa môn đồ. Thế nên người đầu tiên lên núi phá rừng cất chùa giáo hóa gọi là Tổ khai sÆ¡n. Danh từ này quen dùng, nên về sau vị thầy đầu tiên Ä‘ào đất đắp nền xây dá»±ng chùa, giáo hóa ở đất bằng cÅ©ng gọi là Tổ khai sÆ¡n. ChÆ° Tổ giáo hóa còn dùng gậy Ä‘ánh, hoặc hét. Thiền tăng đến tham vấn, vừa hỏi má»™t câu là bị ăn gậy hoặc nghe hét Ä‘iếc tai. Các ngài không trả lời chỉ Ä‘ánh hoặc hét. Có má»™t Thiền tăng đến hỏi Tổ Hoàng Bá “thế nào là đại ý Phật pháp”, Ngài không nói mà Ä‘ánh cho má»™t gậy. Tổ Lâm Tế cÅ©ng vậy, Thiền tăng đến hỏi “thế nào là đại ý Phật pháp”, Ngài không nói liền hét má»™t tiếng. ChÆ° Tổ chẳng những Ä‘ánh hoặc hét, mà còn nói những câu dường nhÆ° vô nghÄ©a lý, nhÆ°ng tất cả đều tùy theo căn cÆ¡ của người thÆ°a hỏi, mà chỉ chá»— tá»™t cùng để cho họ xoay lại Thể chân thật của mình.

    Hàng thượng căn lãnh ngá»™ thì được cÆ¡ đại hành đại dụng, bậc cao sÄ© biết suốt thì rõ pháp vô trụ vô vi. Song người người xuất gia theo Phật, kẻ kẻ học đạo tham thiền, phải xét rõ tinh tường Kinh Ä‘iển của Phật, Ngữ lục của Tổ, muôn Ä‘uốc ngàn Ä‘èn chỉ má»™t ngọn lá»­a. Nếu người căn cÆ¡ bén nhạy bậc thượng thì há»™i thông muôn pháp thảy ở nguồn tâm. Nếu người bậc hạ chấp nghiêng lệch má»™t bên thì thích theo phép thức tình phân biệt, luống mở to cá»­a ngõ, tình còn hÆ¡n thua, thức chứa nghÄ© suy, kẹt tâm hữu lậu, trái vá»›i ý chỉ vô sanh.

    Người căn cÆ¡ bậc thượng hoặc nghe má»™t câu, hoặc nghe tiếng hét, hoặc bị Ä‘ánh má»™t gậy liền ngá»™ thì được đại hành đại dụng. Tại sao chỉ nghe hét hoặc bị Ä‘ánh lại được đại hành đại dụng? Ngài NghÄ©a Huyền nếu không bị Tổ Hoàng Bá Ä‘ánh ba lần thì không được đại hành đại dụng. Ngài hỏi “thế nào là đại ý Phật pháp” liền bị Tổ Hoàng Bá Ä‘ánh cho má»™t gậy, ba lần hỏi ba lần bị Ä‘ánh. Vì Thể chân thật nếu Tổ có cố gắng dùng ngôn ngữ giải thích cho Ngài lóe thấy chút chút, thì không nhá»›, giống nhÆ° tia chá»›p xẹt qua rồi mất, không có ấn tượng mạnh nên dá»… quên. NhÆ°ng Tổ đặc biệt không nói, mà dùng hành Ä‘á»™ng coi nhÆ° tàn bạo, để cho Ngài dồn hết tâm lá»±c vào chá»— mà Ngài muốn biết, đến khi Thiền sÆ° Đại Ngu khÆ¡i lên má»™t chút, Ngài liền bật ngá»™, thì muôn đời không quên. Đó là đại hành đại dụng. Đại hành của người trÆ°á»›c quá đặc biệt thù thắng, nên người sau nhá»› đời không quên. Vì vậy mà Thiền của Tổ Lâm Tế truyền từ trÆ°á»›c tá»›i nay hÆ¡n má»™t ngàn năm vẫn còn. Chúng ta ngày nay nghe giảng thì lóe hiểu, nhÆ°ng má»™t lúc lại quên hết. Đó là tại cÆ¡ nhỏ nên hành cÅ©ng nhỏ, dụng cÅ©ng nhỏ. Thế nên chúng ta có lóe sáng má»™t chút thì phải tiếp tục dụng công, cái thấy má»›i sâu, lòng tin má»›i vững. Chá»› còn lóe sáng chút chút mà tá»± mãn, thấy Ä‘ã đủ rồi thì từ từ nó mất Ä‘i, ban đầu thì nói đạo lý, dần dần sẽ nói chuyện thế tục, không còn gì là Phật pháp nữa. Nghe mà nhận được Ä‘ã hay rồi, nhÆ°ng nhận được phải hằng sống má»›i là viên mãn. Còn nhận được mà chÆ°a sống được thì chÆ°a phải là viên mãn. Đó là chá»— hết sức quan trọng. Ngài Lâm Tế khi nhận được Thể chân thật rồi, từ Ä‘ó về sau không còn bình dị phàm tục nữa, mà phong cách Ngài rất kỳ đặc khác thường. Vì cÆ¡ duyên ngá»™ đạo của Ngài quá đặc biệt nên Ngài sống cÅ©ng quá đặc biệt. Ngày nay chúng ta nhờ nghe giảng rồi nhận ra, dá»… quá nên không có gì đặc biệt lắm. Thế nên phải đại hành má»›i đại dụng. Và khi các ngài thấu suốt rồi thì rõ được pháp vô trụ vô vi.

    Song người người xuất gia theo Phật, kẻ kẻ học đạo tham thiền, phải xét rõ tinh tường Kinh Ä‘iển của Phật, Ngữ lục của Tổ, muôn Ä‘uốc ngàn Ä‘èn chỉ má»™t ngọn lá»­a.

    Chúng ta ngày nay tu học phải hiểu rõ kinh Phật, thấu suốt lời dạy của Tổ. Kinh Phật nói hay Ngữ lục Tổ nói, chỉ có má»™t mục Ä‘ích là giải khổ cho chúng sanh, giống nhÆ° muôn Ä‘uốc ngàn Ä‘èn chỉ là lá»­a, chá»› không có gì khác. Phải thấy rõ hiểu suốt nhÆ° vậy, đừng nói kinh này khác vá»›i kinh kia, ngữ lục của Tổ này khác vá»›i ngữ lục của Tổ kia, rồi Ä‘em ra tranh cãi chống đối vá»›i nhau. Làm nhÆ° thế là chÆ°a thấu triệt được lời dạy của Phật Tổ.

    Nếu người căn cÆ¡ bén nhạy bậc thượng thì há»™i thông muôn pháp thảy ở nguồn tâm.

    Nếu là người căn cÆ¡ bén nhạy thì thấy tất cả pháp đều gốc ở nguồn tâm. NhÆ° tất cả lời Phật nói kết tập thành Tạng kinh, đều dạy lóng lặng vọng tưởng, để trở về Bản tâm chân thật của chính mình. Rồi bao nhiêu Ngữ lục của chÆ° Tổ cÅ©ng dạy dừng vọng tưởng trở về Tâm chân thật của mình, chá»› không dạy cái gì khác. NhÆ° vậy má»›i thấy người thấu suốt lý đạo, không cố chấp văn tá»± ngôn ngữ khác biệt, mà má»™t bề quay về Chân tâm của mình thôi.

    Nếu người bậc hạ chấp nghiêng lệch má»™t bên thì thích theo phép thức tình phân biệt, luống mở to cá»­a ngõ, tình còn hÆ¡n thua, thức chứa nghÄ© suy, kẹt tâm hữu lậu, trái vá»›i ý chỉ vô sanh.

    Người căn cÆ¡ thấp kém thì chấp nghiêng lệch hoặc bên này hoặc bên kia, theo thức tình phân biệt rồi cho cái này hÆ¡n cái kia kém. Suy gẫm chất chứa kẹt trong tâm hữu lậu, vì vậy mà trái vá»›i ý chỉ vô sanh. Thế nên người học Phật mà lý luận nhiều tranh chấp nhiều, rốt cuá»™c chỉ là người mê chấp chá»› tu chÆ°a đến Ä‘âu.

    Bởi do chÆ°a xét tá»™t trí tá»± nÆ¡i mình, nên còn bị người lừa dối, chìm đắm nÆ¡i giáo nÆ¡i tông, tranh luận nhân ngã, phân biệt kia Ä‘ây, nghÄ© tìm kẽ hở mà công kích lẫn nhau, nhà mình nhà người, đấu lý tranh lời giành hiểu biết. Ai còn nhÆ° thế là chÆ°a vượt khỏi pháp trần phiền não, chÆ°a lãnh há»™i Chân nhÆ° bình đẳng, ngã chấp pháp chấp chẳng quên, thức thần khÆ° khÆ° chấp cứng, sẽ mãi mãi chìm đắm nÆ¡i tông giáo. Ai hay nÆ¡i dốc đứng buông tay, má»›i Ä‘áng gọi Ä‘ích thật trượng phu, xÆ°a nay má»™t vật cÅ©ng không, lÆ°á»›i giáo nÆ¡m bẫy buông sạch. Đó là chá»— gọi: “Má»™ng huyá»…n không hoa, Ä‘âu nhọc nắm bắt, được mất phải quấy, thảy đều buông hết, âm thanh sắc pháp, vốn từ tâm sanh, tâm có phân biệt đều rÆ¡i vào đường tà.” Cho nên nói: “Pháp tánh vốn rá»—ng lặng, không lấy cÅ©ng không thấy. Tánh không tức là Phật, chẳng thể nghÄ© lường được.” Tông chỉ Bát-nhã vốn ngá»™ không chá»— được mà được. Từ xÆ°a đến nay không có kiến chấp sai khác, nguồn chân trong lặng nhiệm mầu, ánh tịch quang vô tÆ°á»›ng vô vi, thể vọng nhÆ° hoa đốm trong không, huyá»…n khởi lên liền có tên có chá»—.

    *

    Bởi do chÆ°a xét tá»™t trí tá»± nÆ¡i mình, nên còn bị người lừa dối, chìm đắm nÆ¡i giáo nÆ¡i tông, tranh luận nhân ngã, phân biệt kia Ä‘ây, nghÄ© tìm kẽ hở mà công kích lẫn nhau, nhà mình nhà người, đấu lý tranh lời giành hiểu biết.

    Đây là cái bệnh mà ngày nay nhiều người vấp phải. Người vấp phải bệnh này là vì họ chÆ°a được Trí vô sÆ° nên còn bị người lừa gạt, chìm đắm nÆ¡i giáo (Kinh) nÆ¡i tông (Thiền) rồi tranh luận nhân ngã. Cái gì của tông mình thì hÆ¡n, của tông người thì kém, tìm kiếm kẽ hở của tông người để công kích bài bác, đấu lý tranh giành phần thắng.

    Ai còn nhÆ° thế là chÆ°a vượt khỏi pháp trần phiền não, chÆ°a lãnh há»™i Chân nhÆ° bình đẳng, ngã chấp pháp chấp chẳng quên, thức thần khÆ° khÆ° chấp cứng, sẽ mãi mãi chìm đắm nÆ¡i tông giáo.

    Câu này chỉ cho người còn tâm nhân ngã. Còn nhân ngã tranh luận hÆ¡n thua là người chÆ°a vượt khỏi pháp trần phiền não. Sở dÄ© chúng ta có phiền não vá»›i nhau là vì ý thức phân biệt duyên vá»›i pháp trần. Ví dụ nhÆ° nghe người chê ta xấu, tiếng chê qua mất rồi, nhÆ°ng ý thức ta duyên theo bóng dáng của tiếng chê là pháp trần, khởi phân biệt nhân ngã rồi sanh ra bá»±c bá»™i. Đó là pháp trần phiền não. Hoặc thấy người làm Ä‘iều trái ý ta, việc làm của người Ä‘ó Ä‘ã qua rồi, nhÆ°ng ý thức ta duyên theo bóng dáng của người Ä‘ó rồi khởi phân biệt mà sanh phiền giận. Đó là pháp trần phiền não. Vì chÆ°a nhận ra Chân nhÆ° bình đẳng, nên tâm chấp ngã chấp pháp còn nguyên, thức thần khÆ° khÆ° chấp cứng. Người nhÆ° thế sẽ mãi mãi chìm đắm nÆ¡i Thiền nÆ¡i Kinh, nÆ¡i chữ nghÄ©a, không có giác ngá»™.

    Ai hay nÆ¡i dốc đứng buông tay má»›i Ä‘áng gọi Ä‘ích thật trượng phu.

    Người đối vá»›i pháp tu, đối vá»›i đạo nhắm thẳng má»™t đường mà tiến, không nghiêng bên này không ngả bên kia, giống nhÆ° người Ä‘i trên bờ dốc đứng, không nÆ°Æ¡ng gậy, không vịn bờ thõng tay Ä‘i má»™t cách tá»± nhiên, Ä‘ó má»›i là bậc trượng phu. Thiền tông còn gọi là Tâm tông, tức là tông chỉ thẳng Chân tâm. Người nào khi được chỉ thẳng Chân tâm mà nhận ra, Ä‘ó là người Ä‘i trên dốc đứng buông tay, là hàng trượng phu. Nếu chỉ thẳng Chân tâm mà không nhận ra, còn phải nÆ°Æ¡ng kinh nÆ°Æ¡ng giáo là còn nÆ°Æ¡ng phÆ°Æ¡ng tiện, chÆ°a buông tay Ä‘i trên dốc đứng.

    XÆ°a nay má»™t vật cÅ©ng không, lÆ°á»›i giáo nÆ¡m bẫy buông sạch.

    Nhận thẳng Bản tâm thì không có má»™t vật, nên nói “bản lai vô nhất vật”. Vì vậy lÆ°á»›i giáo là phÆ°Æ¡ng tiện phải buông sạch. Giáo lý giống nhÆ° cái nÆ¡m để bắt cá, cái bẫy để bắt chim. Cái nÆ¡m là phÆ°Æ¡ng tiện để bắt cá, khi bắt được cá rồi thì phải bỏ cái nÆ¡m, vì trọng tâm là bắt cá, nên nói được cá quên nÆ¡m. Ở thế gian ai ăn ở bạc bẽo vô Æ¡n vô nghÄ©a thì bị chê là được cá quên nÆ¡m. NhÆ°ng ở Ä‘ây thì dạy khác, dạy con người phải biết cái gì là phÆ°Æ¡ng tiện, cái gì là cứu kính; được cứu kính phải bỏ phÆ°Æ¡ng tiện, nếu bám vào phÆ°Æ¡ng tiện thì không được cứu kính. Cái bẫy dùng để bắt chim, khi được chim rồi thì phải bỏ cái bẫy, vì trọng tâm là bắt chim. NhÆ° vậy được cá được chim thì phải bỏ nÆ¡m bỏ bẫy, vì trọng tâm là bắt được cá bắt được chim, nÆ¡m bẫy chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, cá chim là cứu kính. CÅ©ng vậy giáo lý giống nhÆ° nÆ¡m bẫy, là phÆ°Æ¡ng tiện để chúng ta đạt được cứu kính là thành Phật, thành Tổ. Khi thành Phật thành Tổ là đạt được cứu kính thì giáo lý cÅ©ng phải quên. Thế nên nói lÆ°á»›i giáo nÆ¡m bẫy buông sạch.

    Đó là chá»— gọi “má»™ng huyá»…n không hoa, Ä‘âu nhọc nắm bắt, được mất phải quấy thảy đều buông hết”.

    Cái gì có hình tÆ°á»›ng có ngôn ngữ đều không thật, giống nhÆ° má»™ng nhÆ° huyá»…n, nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không. Nó vốn là không thật mà nhọc công nắm bắt để làm gì? Thế nên được mất, phải quấy thảy đều buông hết. Khi buông hết những cái không thật thì trở về cái chân thật. Được mất, phải quấy, là cái tạm bợ giả dối mà bám giữ thì không bao giờ nhận ra cái thật. Thế nên người biết tu đối vá»›i chuyện được mất, phải quấy buông hết thì gần vá»›i đạo, còn nắm giữ những cái Ä‘ó thì cách đạo muôn trùng. Vậy mà ngồi lại ai cÅ©ng bàn chuyện phải quấy, hÆ¡n thua đủ thứ. Đó là hÆ°á»›ng xa đạo mà không biết!

    Âm thanh sắc pháp, vốn từ tâm sanh, tâm có phân biệt đều rÆ¡i vào đường tà.

    Đối vá»›i âm thanh sắc tÆ°á»›ng mà tâm khởi phân biệt là rÆ¡i vào đường tà. Tà Ä‘ây không phải đối vá»›i chánh, mà là nghiêng má»™t bên. Tâm vừa khởi niệm phân biệt thì có phải quấy; phải quấy là hai bên, thấy hai bên là lệch rồi.

    Cho nên nói: “Pháp tánh vốn rá»—ng lặng, không lấy cÅ©ng không thấy. Tánh không tức là Phật chẳng thể nghÄ© lường được.”

    Pháp tánh còn gọi là Pháp thân hay Chân tâm, nó vốn rá»—ng rang lặng lẽ nên không thể thấy, cÅ©ng không thể sờ mó nắm bắt được, vì nó không có hình tÆ°á»›ng, không bị sanh diệt vô thường chi phối nên gọi là tánh Phật. Và, vì nó rá»—ng lặng không hình không tÆ°á»›ng, nên không thể dùng ý niệm nghÄ© lường được, càng suy lường về tánh Phật thì càng sai càng xa.

    Tông chỉ Bát-nhã vốn ngá»™ không chá»— được mà được.

    Câu này sao mâu thuẫn quá! Không chá»— được mà được là sao? Trong Bát-nhã Tâm Kinh chúng ta tụng hằng Ä‘êm có câu: “Vì không có chá»— được nên Bồ-tát y theo Bát-nhã ba-la-mật-Ä‘a tâm không ngăn ngại. Vì không ngăn ngại, nên không sợ hãi, xa hẳn Ä‘iên đảo má»™ng tưởng, đạt đến cứu kính Niết-bàn. ChÆ° Phật trong ba đời cÅ©ng nÆ°Æ¡ng Bát-nhã ba-la-mật-Ä‘a, được đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.” Để hiểu chá»— này tôi Ä‘Æ°a ra vài ví dụ cho quí vị hiểu từ cạn tá»›i sâu. Ví dụ má»™t cái bàn ở trÆ°á»›c mắt chúng ta, được trÆ°ng bày nào vòng, xoa, xuyến... đầy bàn. NhÆ°ng tất cả những món nữ trang Ä‘ó là thau mạ vàng, không phải vàng thật. Vì chúng ta không biết, thấy nó vàng đẹp liền mua vài món để làm của. Vậy những món nữ trang chúng ta mua có phải là vàng thật không? Chắc chắn là không thật. CÅ©ng vậy, tất cả pháp thế gian là hÆ° ảo không thật, mà chúng ta bám vào Ä‘ó thì làm gì có được cái chân thật? Đó là ví dụ nhỏ. Còn việc lá»›n hÆ¡n là chúng ta tu là tìm cái chân thật có sẵn nÆ¡i mình. Thân năm uẩn này vốn không thật mà chúng ta thấy nó là thật, nên không thấy được cái chân thật có sẵn nÆ¡i mình. Vì vậy, Phật dạy chúng ta phải dùng trí Bát-nhã quán chiếu thấy ngay nÆ¡i thân năm uẩn không thật có cái chân thật. NhÆ° vậy, trÆ°á»›c phải thấy cái giả rồi, sau má»›i nhận ra cái thật. Nếu ngay thân năm uẩn này mà thấy là thật, rồi cho là mình thì không bao giờ nhận ra cái chân thật, cho nên ở Ä‘ây nói chá»— không được mà được. NghÄ©a là chiếu soi thấy năm uẩn đều không, má»›i qua khỏi tất cả khổ ách. Hoặc thấy tất cả pháp đều không, không có chá»— được má»›i được quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Người tu còn bám vào cái hÆ° ảo cho là thật, thì đừng mong nhận được cái chân thật, mà phải thấy rõ các pháp không thật không có chá»— được, má»›i nhận ra cái chân thật hay Phật tánh, Ä‘ây gọi là kiến tánh. Đó là ý nghÄ©a “tông chỉ Bát-nhã vốn ngá»™ không chá»— được mà được”.

    Từ xÆ°a đến nay không có kiến chấp sai khác, nguồn chân trong lặng nhiệm mầu, ánh tịch quang vô tÆ°á»›ng vô vi, thể vọng nhÆ° hoa đốm trong không, huyá»…n khởi lên liền có tên có chá»—.

    Nếu từ xÆ°a đến nay chúng ta không có kiến chấp sai khác, thì nguồn chân nÆ¡i chúng ta nó trong trẻo yên lặng, nhiệm mầu, sáng suốt, vô tÆ°á»›ng, vô vi. Tất cả tÆ°á»›ng hiện ra là cái hÆ° vọng, giống nhÆ° hoa đốm trong không, tạm khởi lên rồi có tên có chá»—, nhÆ°ng sau Ä‘ó nó mất. Vì chúng ta cứ chạy theo tÆ°á»›ng hÆ° dối quên Ä‘i cái chân thật, nên chúng ta không nhận ra được.

    Hòa thượng Chân Nguyên là người quê ở làng Tiền Liệt, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải DÆ°Æ¡ng, trÆ°á»›c kia còn đồng tá»­ Ä‘i xuất gia theo Phật, lên thẳng chùa Hoa Yên núi Yên Tá»­, được ý chỉ tông ấn dòng Trúc Lâm vá»›i Thiền sÆ° Chân Trú hiệu Tuệ Nguyệt. Không bao lâu Thiền sÆ° Chân Trú nghiá»…m nhiên trở về không (tịch). SÆ° lại gặp thiện tri thức chung nhóm ba huynh đệ, đồng chí hÆ°á»›ng, đồng tu tập, đồng giá»›i phẩm, tham học thành tài.

    Thiền sÆ° Chân Nguyên người tỉnh Hải DÆ°Æ¡ng, lúc còn bé Ngài Ä‘i thẳng lên chùa Hoa Yên núi Yên Tá»­, xuất gia vá»›i Thiền sÆ° Chân Trú. Ngài xuất gia không bao lâu Thiền sÆ° Chân Trú tịch, Ngài má»›i tìm thiện hữu tri thức để học đạo. Duyên lành gặp được ba người bạn đồng chí hÆ°á»›ng, đồng giá»›i phẩm, cùng tham học cùng tu tập, được thành tài.

    SÆ° y cứ kinh Phạm Võng, NhÆ° Lai Ä‘ã phó chúc: “Nếu trong khoảng ngàn dặm có bậc Đại tông sÆ°, phải mau đến ân cần cầu xin thọ giá»›i Bồ-tát.” Ví nhÆ° lầu cao bốn tầng phải theo thứ lá»›p Ä‘i lên. CÅ©ng vậy bốn Ä‘àn giá»›i phẩm có thể lên tá»›i địa vị Phật. SÆ° lại là người học rá»™ng thấy trong kinh Pháp Bảo Đàn, Lục tổ Huệ Năng Ä‘ã được ấn ký ở Hoàng Mai, rồi gặp nhiều hoạn nạn chÆ°a kịp đăng Ä‘àn thọ giá»›i, sau Ä‘ó cÅ©ng thỉnh chÆ° Tăng đồng đến chứng cho cạo tóc, thọ giá»›i má»›i được tròn sáng. Nếu thật là đệ tá»­ Phật không được trái bỏ vượt qua. NhÆ° Lai Ä‘ã nói, quyết phải thuận theo. Ngày trÆ°á»›c Ä‘ã có việc nhÆ° trên, ngày nay Ä‘âu không việc này. Muốn được quả thù thắng, phải tuân theo Ä‘iều này mà vâng làm. SÆ° chuẩn bị đầy đủ ca-sa, tọa cụ, pháp phục, sắm lá»… vật vá»›i tâm thành, vì pháp vượt xa xôi thẳng đến chùa VÄ©nh Phúc trên núi Tôn Côn CÆ°Æ¡ng, phủ Từ SÆ¡n, Kinh Bắc, má»™t lần nữa đảnh lá»… Tôn sÆ° Minh LÆ°Æ¡ng, tức Hòa thượng Mãn Giác truyền pháp tông Lâm Tế, thỉnh cầu lên Ä‘àn thọ giá»›i Bồ-tát. Trong Kinh Phật nói: bởi người đắc đạo vốn do nhân duyên từ nhiều kiếp Ä‘ã ngá»™ sâu Chân nhÆ° mà cảm kích đến Phật Tổ.

    Sau khi Hòa thượng Chân Trú tịch, thì ngài Chân Nguyên cùng vá»›i ba người bạn đồng tu má»›i Ä‘i học đạo. Lúc Ä‘i học đạo các ngài y cứ nÆ¡i kinh Phạm Võng. Trong kinh có dạy “nếu trong khoảng ngàn dặm có bậc Đại tông sÆ° phải mau đến ân cần xin thọ giá»›i Bồ-tát”. Thọ giá»›i để tu giống nhÆ° cái lầu cao bốn tầng phải theo thứ lá»›p Ä‘i lên. TrÆ°á»›c hết là bÆ°á»›c lên tầng thứ nhất, rồi lên tầng thứ hai, rồi lên tầng thứ ba, tầng thứ tÆ°... Giá»›i luật cÅ©ng vậy, tầng thứ nhất là mười giá»›i Sa-di, tầng thứ hai là hai trăm năm mÆ°Æ¡i giá»›i Tỳ-kheo, tầng thứ ba là năm mÆ°Æ¡i tám giá»›i Bồ-tát, bên Tăng chỉ có ba tầng. Bên Ni có đủ bốn tầng là Sa-di-ni, Thức-xoa, Tỳ-kheo ni và Bồ-tát giá»›i. Người theo bốn Ä‘àn giá»›i phẩm này tu hành có thể tiến đến quả vị Phật.

    Thiền sÆ° Chân Nguyên là người học rá»™ng, xem kinh Pháp Bảo Đàn, thấy kể lại việc Lục tổ Huệ Năng được NgÅ© Tổ ấn chứng cho, sau Ä‘ó gặp nạn trốn trong rừng, nhÆ°ng sau khi hết nạn ra giáo hóa, Ngài cÅ©ng cạo tóc thọ giá»›i. Nếu là đệ tá»­ Phật thì đối vá»›i giá»›i luật không được trái bỏ vượt qua, dù Ä‘ã ngá»™ đạo và được ấn chứng. Vì Ä‘ó là lời dạy của NhÆ° Lai, quyết phải làm theo, ngày xÆ°a Ä‘ã nhÆ° vậy thì ngày nay cÅ©ng phải nhÆ° vậy. Thế nên ngài Chân Nguyên má»›i chuẩn bị đầy đủ ca-sa, tọa cụ và lá»… vật, vượt đường xa thẳng đến chùa VÄ©nh Phúc trên núi Côn CÆ°Æ¡ng, ở phủ Từ SÆ¡n, Kinh Bắc (Bắc Ninh). Ngài đảnh lá»… Thiền sÆ° Minh LÆ°Æ¡ng má»™t lần nữa để tham học, sau Ngài ngá»™ đạo và được truyền pháp của tông Lâm Tế. Từ Ä‘ây, Ngài Ä‘ã đầy đủ giá»›i đức và là người ngá»™ đạo, nên nói người có chủng duyên lành nhiều đời nhiều kiếp, nên khi Ä‘i tu có sá»± cảm kích đến Phật Tổ, khiến gặp được những bậc Cao tăng thạc đức, chỉ dạy cho đạo lý chân chánh. Ngược lại nếu không có duyên phÆ°á»›c ở nhiều đời thì không có cÆ¡ há»™i tốt Ä‘ó.

    SÆ° xúc Ä‘á»™ng than rằng: “Phật xÆ°a sá»›m được công quả cao siêu, do siêng tu thắng hạnh đầu-Ä‘à. HÆ°Æ¡ng hoa muôn vật là ngoại tài, cánh tay hay má»™t ngón tay là ná»™i thân tài, ân Phật khó đền Ä‘áp, đức Tổ Ä‘âu dá»… trả!” SÆ° bèn cung kính đối trÆ°á»›c tượng Phật dùng lá»­a đốt ngón tay phát nguyện: “TrÆ°á»›c đốt má»™t ngón tay, nguyện Ä‘em pháp cúng dường này đền Ä‘áp ân sâu của Phật Tổ, SÆ° trưởng.” Sau SÆ° đốt tiếp má»™t ngón tay nữa: “Nguyện Ä‘em pháp cúng dường này, nÆ°Æ¡ng theo kinh Phạm Võng thọ giá»›i Bồ-tát và thẳng lên mười đại nguyện lá»±c Bồ-đề. Nguyện đời đời tiếp nối Ä‘èn tuệ của chÆ° Phật, kiếp kiếp kế thừa y bát của chÆ° Tổ. Vì tông và giáo đốt ngón tay, kính dâng lên Tổ Điều Ngá»±. Tùy nguyện của chúng hữu tình, mà cảm đến Trí vô lậu.”

    Ngài Chân Nguyên khi Ä‘ã nhận được yếu chỉ Thiền tông Ngài xúc Ä‘á»™ng than rằng:

    Phật xÆ°a sá»›m được công quả cao siêu, do siêng tu thắng hạnh đầu-Ä‘à. HÆ°Æ¡ng hoa muôn vật là ngoại tài, cánh tay hay má»™t ngón tay là ná»™i thân tài, ân Phật khó đền Ä‘áp, đức Tổ Ä‘âu dá»… trả!

    Ngài nhá»› đến công Æ¡n của đức Phật trải qua nhiều năm tu hành khó khổ má»›i thành Phật. Ngài nghÄ© ngày nay mình ngá»™ được đạo, thấu được lý Thiền, mình phải làm sao? Lấy cái gì cúng dường Phật để tỏ lòng biết Æ¡n? Ngài nói rằng hÆ°Æ¡ng hoa muôn vật... là ngoại tài là cái ở bên ngoài, còn cánh tay hay ngón tay là ná»™i tài, Ngài Ä‘em hết tâm thần và sanh mạng để cúng dường Phật Tổ, má»›i mong đền Ä‘áp được phần nào cái Æ¡n khó đền của Phật Tổ. Ngài cung kính đối trÆ°á»›c tượng Phật, dùng lá»­a đốt ngón tay phát nguyện:

    TrÆ°á»›c đốt má»™t ngón tay, nguyện Ä‘em pháp cúng dường này đền Ä‘áp ân sâu của Phật Tổ, SÆ° trưởng.

    Quí vị thá»­ tưởng tượng, ở trÆ°á»›c tượng Phật Ä‘Æ°a ngón tay vào lá»­a cho nó cháy từ từ, cháy cho đến hết ngón tay, thật là can đảm. Chúng ta ngày nay lúc thọ giá»›i Bồ-tát, chỉ đốt má»™t chút trên đầu mà còn thấy Ä‘au Ä‘iếng, huống là để ngón tay trong lá»­a, cho nó cháy lụn từ từ đến cụt ngón tay! Đó là ý chí siêu phàm, vì Phật Tổ mà không tiếc thân mạng của Ngài. Sau Ä‘ó Ngài lại đốt tiếp má»™t ngón tay nữa vá»›i lời phát nguyện:

    Nguyện Ä‘em pháp cúng dường này, nÆ°Æ¡ng theo kinh Phạm Võng, thọ giá»›i Bồ-tát và thẳng lên mười đại nguyện lá»±c Bồ-đề. Nguyện đời đời tiếp nối Ä‘èn tuệ của chÆ° Phật, kiếp kiếp kế thừa y bát của chÆ° Tổ. Vì tông và giáo đốt ngón tay, kính dâng lên Tổ Điều Ngá»±. Tùy nguyện của chúng hữu tình mà cảm đến Trí vô lậu.

    Khi Ngài thọ giá»›i Bồ-tát, trong kinh Phạm Võng có nói cúng dường ná»™i tài bằng cách thiêu thân, hoặc thiêu ngón tay hoặc thiêu ngón chân v.v... Thế nên Ngài đốt ngón tay thứ hai là vì tông (Thiền) giáo (Kinh) mong đời đời tiếp nối trí tuệ của chÆ° Phật, kiếp kiếp kế thừa y bát của chÆ° Tổ. Ngài dâng lên cho Tổ Điều Ngá»± Giác Hoàng chứng giám và tùy theo tâm niệm của chúng hữu tình mà Trí vô lậu của Ngài được tỏ sáng để hÆ°á»›ng dẫn dìu dắt chúng sanh.

    Tóm lại, ngài Chân Nguyên vì cái Æ¡n cao dày của Phật, Tổ, SÆ° trưởng nên Ngài hi sinh thân mạng để đền Ä‘áp, Ä‘ó là Ngài đốt ngón tay thứ nhất. Ngài đốt ngón tay thứ hai Ngài nguyện đời đời kiếp kiếp luôn luôn tiếp nối Ä‘èn trí tuệ của Phật, và kế thừa y bát của Tổ để làm lợi ích cho chúng sanh. Đốt hai ngón tay vá»›i hai ý nguyện rất cao sâu.

    SÆ° dốc chí cầu quả Phật Vô thượng Bồ-đề nên nhiếp niệm nÆ¡i núi rừng, ở yên chốn vắng vẻ, tÆ° duy Phật pháp, mở rá»™ng qui mô to lá»›n, còn mãi vá»›i trời đất, gầy dá»±ng nền tảng cho tông và giáo, quần sanh được lợi lạc, pháp giá»›i đều thấm nhuần ân đức.

    Sau khi ngá»™ đạo và đốt tay cúng dường phát nguyện, Ngài luôn ở nÆ¡i vắng vẻ yên tÄ©nh, để suy gẫm về Phật pháp và mở bày phÆ°Æ¡ng tiện hÆ°á»›ng dẫn cho người sau tu, mong Phật pháp còn mãi vá»›i trời đất. Vì vậy mà Ngài gầy dá»±ng nền tảng cho tông và giáo để cho quần sanh được lợi lạc, pháp giá»›i được thấm nhuần ân đức của Phật. Đó là nguyện lá»›n vì lợi ích chúng sanh mà Ngài muốn cho Phật pháp được bền lâu.

    SÆ° từng chọn nÆ¡i phúc địa Việt Nam, vá»›i cảnh chùa Quỳnh Lâm, Hoa Yên là hai cảnh danh lam, khiến trở thành nhÆ° trên há»™i Linh SÆ¡n nÆ°á»›c Tây Thiên Trúc, là cá»™t trời ở Việt Nam, bảo phường của Phật Tổ, nêu cao Ä‘ây là Cá»±c Lạc.

    Ngài Chân Nguyên chọn nÆ¡i để giáo hóa cho mọi người. DÆ°á»›i đất bằng Ngài chọn chùa Quỳnh Lâm, trên núi Ngài chọn chùa Hoa Yên là hai chá»— được coi là danh lam phúc địa, để gầy dá»±ng cho có cÆ¡ mở mang sáng suốt. Giống nhÆ° trên há»™i Linh SÆ¡n ngày xÆ°a Phật giảng kinh ở Ấn Độ và cÅ©ng tÆ°Æ¡ng tợ nhÆ° cõi Cá»±c Lạc vậy.

    Người dân thường thì thuế vụ đầy đủ, làm Thích tá»­ tu hành thì đốt hÆ°Æ¡ng chúc Thánh: “Mạch nÆ°á»›c lâu dài, Thiền tông sáng rỡ, tượng pháp lÆ°u truyền, Ä‘á»™ người vô lượng.”

    Là công dân sống trong đất nÆ°á»›c, thường phải có bổn phận Ä‘óng thuế, làm tất cả nhiệm vụ đối vá»›i quốc gia cho đầy đủ. Còn người tu thì phải đốt hÆ°Æ¡ng chúc Thánh. Tức là đốt hÆ°Æ¡ng để cầu nguyện cho đất nÆ°á»›c được thái bình bền vững lâu dài và Thiền tông thì sáng rỡ, Phật pháp truyền mãi trên đời, làm lợi ích cho người vô số.

    Từ Ä‘ó SÆ° hăng hái phát chí nguyện lá»›n, khuyến hóa mọi người khắp nÆ¡i Ä‘em tiền của kết duyên lành, góp phần công đức, rồi ra sức tạo dá»±ng Ä‘ài “Cá»­u Phẩm Liên Hoa”. Qua chín năm thì hoàn thành ba Ä‘ài ở ba nÆ¡i:

    1. Đài Cá»­u phẩm ở chùa Quỳnh Lâm, núi Tiên Du.

    2. Đài Cá»­u phẩm ở chùa Hoa Yên, núi Yên Tá»­.

    3. Đài Cá»­u phẩm ở chùa Linh Ứng, huyện Thanh Hà.

    Ngài Chân Nguyên là người tu Thiền ngá»™ lý Thiền, nhÆ°ng khi truyền bá Phật pháp trong quần chúng, Ngài dùng phÆ°Æ¡ng tiện vừa Thiền vừa Tịnh. Về Tịnh Ngài tổ chức dá»±ng những Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa cho người vừa Ä‘i vừa quay vừa niệm Phật. Cá»­u phẩm liên hoa gồm có thượng phẩm thượng sanh, trung phẩm trung sanh, hạ phẩm hạ sanh; trong thượng phẩm lại có thượng, trung, hạ; trong trung phẩm cÅ©ng có thượng, trung, hạ; trong hạ phẩm cÅ©ng có thượng, trung, hạ, tất cả là chín phẩm. Người tu giỏi thì được sanh lên thượng phẩm, người tu vừa vừa thì được sanh lên trung phẩm, người tu thấp nhất thì được sanh lên hạ phẩm. Ai tu cÅ©ng được lên Ä‘ài sen, cao thấp gì cÅ©ng có chá»— hết, không người nào mất phần cả. PhÆ°Æ¡ng tiện nhÆ° thế người dân quê thấy dá»… tu má»›i thích tu. Giả sá»­ người dân Ä‘ang nhọc nhằn làm ăn chÆ°a tu kịp, lúc gần chết nhá»› niệm Phật, tối thiểu cÅ©ng được sanh lên hạ phẩm. Đó là phÆ°Æ¡ng tiện giáo hóa của Ngài hồi xÆ°a. Ba Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa đặt ở ba chùa. Đài thứ nhất đặt ở chùa Quỳnh Lâm núi Tiên Du. Chùa Quỳnh Lâm ở vùng đồng bằng gần mé sông, đến Ä‘ó chúng ta không thấy núi. Đài thứ hai đặt ở chùa Hoa Yên trên núi Yên Tá»­. Đài thứ ba ở chùa Linh Ứng, huyện Thanh Hà.

    SÆ° lại khắc in các kinh Pháp Hoa... Ä‘em hết lòng làm Phật sá»± để đền Ä‘áp ân Phật. Tượng đức Di-Ä‘à nổi bật trên Ä‘ài Cá»­u phẩm, và thêm tu sá»­a tượng Ä‘iện, gác chuông chùa Long Động, trong ngoài được vuông tròn, công đức viên mãn, cÅ©ng không quên nguyện lá»±c, quyết chí công phu chỉ cầu quả Phật. Núi Yên Tá»­ vốn là chá»— tu hành, tùy thời dạo Ä‘i qua lại chùa Hoa Yên, Long Động và am Thiền Dược, được thú ở yên lặng lẽ, lại có phÆ°á»›c duyên sanh ra gặp được Phật pháp.

    Đây là nói đến việc hoằng hóa của Ngài. Ngài khắc in lại kinh Pháp Hoa và các kinh khác, đồng thời Ngài tạo tượng Phật A-di-Ä‘à đặt trên Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa, nào là sá»­a tượng Phật, Ä‘iện Phật, gác chuông chùa Long Động, đồng thời Ngài quyết chí công phu tu cầu Phật quả. Ngài thường ở chùa Hoa Yên, song Ngài còn tùy duyên qua lại am Thiền Dược trên núi Yên Tá»­, Ngài cÅ©ng tá»›i lui chùa Long Động, vì những nÆ¡i này vắng vẻ thanh tịnh rất thích hợp vá»›i người tu. Đó là thời gian vừa tu vừa làm Phật sá»± của Ngài. Qua Ä‘oạn này, chúng ta thấy ngài Chân Nguyên có lối truyền bá Phật pháp khác hÆ¡n Phật giáo đời Trần. Phật giáo đời Trần nói tá»›i Tịnh Ä‘á»™, chỉ đề cập tá»›i lý Tịnh Ä‘á»™, nhÆ° nói “Tá»± tánh Di-Ä‘à, duy tâm Tịnh Ä‘á»™”. Đến đời Lê có lẽ ngài Chân Nguyên thấy cÆ¡ duyên của người trí thức đối vá»›i Phật giáo hÆ¡i kém. Vì đời Lê trọng Nho khinh Phật, cho nên người trí thức ở triều Ä‘ình ít để ý tá»›i Phật. Người để ý tá»›i Phật là người bình dân, nên Ngài phải hạ thấp phÆ°Æ¡ng tiện để người bình dân tu học. Đời Trần vua chúa tu Thiền, bá quan là người trí thức cÅ©ng nghiên cứu Thiền, nên không cần hạ  thấp phÆ°Æ¡ng tiện. Đời Lê giá»›i trí thức theo Nho giáo, họ không nghiên cứu đạo Phật, chỉ có người bình dân thì hÆ°á»›ng theo đạo Phật, nên Ngài hạ thấp phÆ°Æ¡ng tiện, bằng cách tạo những Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa là sá»± Tịnh Ä‘á»™, để cho người bình dân thấy dá»… tu dá»… gần vá»›i Phật pháp hÆ¡n.

    Triều Lê niên hiệu Chính Hòa (1680-1705), đức Giác Hoàng Cổ Phật sanh trở lại để mở bày hiển rõ Tạng kinh. Mây từ nhuận khắp, mÆ°a pháp thấm đều, từ hàng Thích tá»­ cho đến muôn dân đồng được hưởng ân huệ. Vua tôi mừng tụ há»™i, Ä‘úng thời tiết nhân duyên, Phật pháp hiện tiền. May được chứng quả mà gánh vác Phật pháp, thay Phật tuyên dÆ°Æ¡ng. Đã rõ biết Pháp tánh rá»—ng rang vắng lặng, tròn đồng thái hÆ°; Chân nhÆ° trong lặng nhiệm mầu, vốn không má»™t vật. Tuy trong ánh tịch quang vốn không má»™t pháp, mà phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày có nhiều cá»­a.

    Triều Lê, vua Lê Hy Tông bài Phật, nhÆ°ng sau khi được Thiền sÆ° Tông Diá»…n cảnh tỉnh, nhà vua hối hận quay về vá»›i Phật pháp. Vua ủng há»™ cho Tăng Ni làm Phật sá»±, nên trong thời này các vị Thiền sÆ° tán thán vua Lê Hy Tông, xem vua Lê Hy Tông nhÆ° là hậu thân của Điều Ngá»± Giác Hoàng. Điều Ngá»± Giác Hoàng Ä‘ã tịch ba trăm năm rồi, bây giờ vua Lê Hy Tông ra đời cÅ©ng kính trọng và lo mở mang truyền bá Phật pháp, nên được xem là hậu thân của Điều Ngá»± Giác Hoàng. Phải hiểu chá»— này là nhÆ° vậy, nếu không thì nói đức Giác Hoàng Cổ Phật sanh trở lại thì không biết sanh làm sao. Triều đại nhà Lê thì trọng Nho khinh Phật, nhÆ°ng đến đời vua Lê Hy Tông, Phật pháp má»›i được truyền bá rá»™ng rãi, nhà nhà má»›i được thấm nhuần mÆ°a pháp. Hàng tăng sÄ© và muôn dân đều được thấm nhuần ân huệ của nhà vua, tu hành khiến cho Phật pháp được sống dậy, nên nói Phật pháp được hiện tiền.

    May được chứng quả mà gánh vác Phật pháp thay Phật tuyên dÆ°Æ¡ng.

    Người tu hành được chứng quả thì ra gánh vác việc đạo, thay Phật tuyên dÆ°Æ¡ng chánh pháp.

    Đã rõ biết Pháp tánh rá»—ng rang vắng lặng, tròn đồng thái hÆ°; Chân nhÆ° trong lặng nhiệm mầu vốn không má»™t vật.

    Đứng về mặt Pháp tánh thì rá»—ng rang vắng lặng tròn đồng nhÆ° thái hÆ°. Đứng về mặt Chân nhÆ° thì trong suốt, yên tÄ©nh, nhiệm mầu vốn không có má»™t vật.

    Tuy trong ánh tịch quang vốn không má»™t pháp, mà phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày có nhiều cá»­a.

    Trong ánh tịch quang là trong Pháp thân. Pháp thân Phật thì lặng lẽ mà sáng suốt, vốn không có má»™t vật, nhÆ°ng đứng về phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày dạy bảo thì có nhiều pháp môn. Đoạn này nói trên lý đạo thì không có ngôn ngữ, không có má»™t cái gì để trình bày được, nhÆ°ng đứng  về phÆ°Æ¡ng tiện thì lập bày nhiều pháp môn để cho người hiểu tu theo.

    Xét ngày xÆ°a có thá»±c hành, ngày nay má»›i có thể học theo. Vì vậy kinh Kim Cang phần ba mÆ°Æ¡i hai, há»™i giải câu “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng”, Thiền sÆ° Xuyên Lão nói: “Má»™t câu rốt sau má»›i đến lao quan. Liền được chÆ° Phật ba đời bốn mắt nhìn nhau, sáu đời Tổ sÆ° có phần thối thân.”

    Suy gẫm lại, nhờ ngày xÆ°a Ä‘ã có tu có hiểu, nên ngày nay ra đời, má»›i gặp Phật pháp, má»›i có thể theo học và tu. Sau Ä‘ây là dẫn kinh Kim Cang:

    Vì vậy kinh Kim Cang phần ba mÆ°Æ¡i hai, há»™i giải câu “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng”.

    “NhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng” là sao? Thiền sÆ° Xuyên Lão giải câu “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng” là:

    Má»™t câu rốt sau má»›i đến lao quan. Liền được chÆ° Phật ba đời bốn mắt nhìn nhau, sáu đời Tổ sÆ° có phần thối thân.

    Thiền sÆ° Xuyên Lão trong quyển Thiền Tông Bản Hạnh tôi có nói rõ lịch sá»­ của Ngài rồi. Hôm nay ở Ä‘ây tôi chỉ nhắc lại sÆ¡ thôi. Thiền sÆ° Xuyên Lão nguyên là Thiền sÆ° Đạo Xuyên ở đời Tống thuá»™c dòng Lâm Tế, Ngài là người tu hành ngá»™ đạo. Người đời thường Ä‘em kinh Kim Cang tá»›i hỏi, Ngài giải Ä‘áp rất thông suốt, nên người đời yêu cầu Ngài chú thích kinh Kim Cang. Bản  kinh  Kim  Cang  Ngài  chú  thích  gọi  là “Xuyên Lão Kim Cang Kinh Chú”. Ngài dùng hình ảnh Thiền để giảng kinh Kim Cang rất hay. Đây là câu làm bằng chứng: Trong kinh Kim Cang có câu “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng”, Ngài giải: “má»™t câu rốt sau má»›i đến lao quan”, nghÄ©a là nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng là chá»— câu rốt sau đến lao quan. Lao quan là cá»­a chót trong tam quan, tu đến Ä‘ây rồi thì “liền được chÆ° Phật ba đời bốn mắt nhìn nhau”. Tá»›i Ä‘ây thì không thể dùng văn tá»± ngôn ngữ để nói năng bàn luận mà chỉ nhìn nhau thôi. Và, tá»›i Ä‘ây sáu đời chÆ° Tổ cÅ©ng thối lui không nói lời nào cả. Đó là Thiền sÆ° Xuyên Lão giải câu “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng”. NhÆ° vậy, nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng dÆ°á»›i con mắt nhà Thiền là Ä‘ã đến chá»— lao quan, là cổng chót. Đến cổng chót rồi thì không cần lời nói, mà chỉ nhìn nhau rồi lãnh há»™i. Nhìn nhau lãnh há»™i thì không Ä‘á»™ng. Chính cái nhìn nhau lãnh há»™i Ä‘ó, nên má»›i nói ba đời chÆ° Phật bốn mắt nhìn nhau. Và, chÆ° Tổ đến Ä‘ó chỉ có bÆ°á»›c lùi, chá»› không giải thích gì được, nên nói chÆ° Tổ thối thân. Lối giải thích này của Thiền sÆ° Xuyên Lão được mọi người khen là câu giải thích rất hay.

    Đáng bảo là sông ngòi toàn Ä‘óng băng, nÆ°á»›c chẳng thông thoát; tá»™t mắt đều là gai góc, không chá»— đặt chân. Đến trong ấy thêm má»™t mảy tÆ¡, nhÆ° trong mắt để kim; bá»›t má»™t mảy tÆ¡, dường trên thịt lành khoét thành thÆ°Æ¡ng tích. Chẳng phải vì Ä‘oạn dứt yếu tân, bởi do người biết pháp e ngại.

    Đây tán thán câu giải thích của Thiền sÆ° Xuyên Lão:

    Đáng bảo là sông ngòi toàn Ä‘óng băng.

    Ngài Xuyên Lão giải Ä‘áp nhÆ° vậy giống nhÆ° sông ngòi Ä‘óng băng không còn má»™t chút nÆ°á»›c lỏng, nÆ°á»›c chẳng thông thoát nên ngừng chảy.

    Tá»™t mắt đều là gai góc.

    Nhìn tá»™t cùng chá»— nào cÅ©ng là gai góc, không có chá»— để chân. NhÆ° vậy là khen câu giải thích của Thiền sÆ° Xuyên Lão, làm cho người nghe bặt dứt hết nghÄ© suy không còn chá»— suy gẫm.

    Đến trong ấy thêm má»™t mảy tÆ¡, nhÆ° trong mắt để kim; bá»›t má»™t mảy tÆ¡, dường trên thịt lành khoét thành thÆ°Æ¡ng tích.

    Đối vá»›i thể “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng”, nếu thêm má»™t chút nhỏ xíu bằng mảy tÆ¡ cÅ©ng giống nhÆ° là để kim trong con mắt. Còn nếu bá»›t má»™t chút cÅ©ng giống nhÆ° là thịt lành mà khoét thành thÆ°Æ¡ng tích; thêm là họa mà bá»›t cÅ©ng là họa. NhÆ° vậy chá»— “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng” không thể thêm hay bá»›t được.

    Chẳng phải vì Ä‘oạn dứt yếu tân, bởi do người biết pháp e ngại.

    Tân là bến Ä‘ò, là chá»— trọng yếu để mọi người lên xuống Ä‘ò qua sông, chá»— quan trọng mà chận lại gọi là Ä‘oạn. Ý nói rằng chá»— nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng không thể dấy niệm phân biệt, nếu khởi tâm phân biệt là Ä‘ã trái rồi nên người biết pháp chẳng muốn Ä‘oạn dứt chá»— trọng yếu của Phật pháp mà ngại người khởi tâm suy nghÄ© về chá»— nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng là sai lầm.

    Tuy nhiên nhÆ° thế, Phật pháp chỉ nhÆ° trên Ä‘ây, bèn thấy trên đất bằng chết chìm, Ä‘âu có Ä‘èn Ä‘èn mồi sáng mãi.

    Tá»›i Ä‘ây nói ngược lại, tuy chá»— cứu kính là nhÆ° vậy, nhÆ°ng nếu Phật pháp chỉ toàn là lời nói dứt nghÄ© suy hết thì sao?

    - Bèn thấy trên đất bằng chết chìm.

    Trên đất bằng không có nÆ°á»›c tại sao lại chết chìm? Vì “Ä‘âu có Ä‘èn Ä‘èn mồi sáng mãi”. Lý này Thiền sÆ° Trường Sa Cảnh Sầm nói “nếu ta má»™t bề nêu cao tông giáo, thì trong pháp đường này cỏ mọc cao má»™t trượng”. Vì nói mà không cho hiểu, không cho suy nghÄ© thì Ä‘âu có ai chịu Ä‘i nghe, không người Ä‘i nghe thì giảng đường vắng người không ai lui tá»›i, nên cỏ mọc cao cả trượng. Song, nếu muốn giảng đường có người lui tá»›i để nghe giảng, thì phải phÆ°Æ¡ng tiện hạ thấp xuống má»›i có người nghe. Có người nghe thì má»›i có người hiểu, có người hiểu thì má»›i có Ä‘èn Ä‘èn mồi sáng mãi. Chá»› nói không cho hiểu, không hiểu thì không có người nghe, học thì làm sao có người tiếp nối. Thế nên ngài Chân Nguyên nói rằng, lời giải Ä‘áp của Thiền sÆ° Xuyên Lão thật là chí lý, tá»™t cùng. NhÆ°ng nếu ai cÅ©ng giải nhÆ° vậy thì Phật pháp sẽ suy, vì không có người theo tu học. Không có người theo tu học thì không có sá»± kế thừa tiếp nối, làm cho sáng rạng Tổ tông, cho nên ngài Chân Nguyên má»›i lập bày phÆ°Æ¡ng tiện là lập Ä‘ài Cá»­u phẩm liên hoa.

    Thượng tọa Xuyên ngày nay chẳng khỏi Ä‘oạt thức ăn trong miệng cọp mạnh, giành hạt châu dÆ°á»›i hàm rồng dữ, mở toang cá»­a mầu của bậc Thánh trÆ°á»›c, người hậu học có lối tiến thân. Buông ra má»™t đường, lại Ä‘âu có ngại? Nói thì toàn bày pháp thể, nín thì riêng lá»™ chân thường, Ä‘á»™ng thì chiếc hạc mảnh mây, tịnh thì an non sắp núi, tiến má»™t bÆ°á»›c nhÆ° voi chúa xoay đầu, lùi má»™t bÆ°á»›c tợ sÆ° tá»­ gầm rống, pháp vÆ°Æ¡ng pháp lệnh Ä‘ang hành, liền hay tá»± tại đối vá»›i pháp. Chỉ nhÆ° má»™t câu rốt sau, làm sao nói? Lại nói được chăng?

    Ngài Chân Nguyên khen Thiền sÆ° Xuyên Lão giải thích nhÆ° vậy giống nhÆ° Ä‘oạt thức ăn trong miệng cọp mạnh, giành hạt châu ở dÆ°á»›i hàm rồng dữ. Đối vá»›i cọp mạnh, rồng dữ mà giá»±t được thức ăn giành được hạt châu, là “mở toang cá»­a mầu của bậc Thánh trÆ°á»›c”, khéo làm cho người hậu học có lối để tiến lên. Bây giờ nói cái đặc biệt:

    Buông ra má»™t đường, lại Ä‘âu có ngại?

    NhÆ° vậy thì mở má»™t đường ra cho người thì có ngại gì?

    Nói thì toàn bày pháp thể, nín thì riêng lá»™ chân thường.

    Nếu nói thì nói cho người nhận ra pháp thể. Còn nếu nín thì nín mà vẫn hiện bày được cái chân thường, Ä‘ó là cái kỳ đặc.

    Động thì chiếc hạc mảnh mây, tịnh thì an non sắp núi.

    Hai câu này rất nên thÆ¡, Ngài nói nếu Ä‘á»™ng thì Ä‘á»™ng nhÆ° chim hạc bay trên hÆ° không, nhÆ° áng mây bay giữa bầu trời; chim hạc áng mây bay qua không lÆ°u lại dấu vết, không dính không kẹt vào hÆ° không, bầu trời. Và, nếu tịnh thì vững vàng nhÆ° núi nhÆ° non. Người tu đến chá»— cao siêu rồi thì Ä‘á»™ng cÅ©ng được, tịnh cÅ©ng được. NhÆ°ng Ä‘á»™ng thì phải Ä‘á»™ng nhÆ° mây nhÆ° hạc, còn tịnh thì phải tịnh nhÆ° núi nhÆ° non, chá»› Ä‘á»™ng nhÆ° khỉ nhÆ° vượn, tịnh nhÆ° cục đất nhÆ° hòn Ä‘á thì không được. Trong chúng này nếu Ä‘á»™ng tịnh được nhÆ° vậy thì tôi cho dạo phố, nếu không được thì phải khép mình ở trong ná»™i viện để tu. Tại sao vậy? Vì Ä‘á»™ng thì dính mắc nên ra ngoài không được, còn tịnh thì lại chôn vùi không vững nhÆ° non nhÆ° núi thì cÅ©ng không được.

    Tiến má»™t bÆ°á»›c nhÆ° voi chúa xoay đầu, lùi má»™t bÆ°á»›c tợ sÆ° tá»­ gầm rống.

    Thật là oai! BÆ°á»›c tá»›i thì nhÆ° voi chúa xoay đầu, lùi lại thì giống nhÆ° sÆ° tá»­ gầm rống. NhÆ° vậy thì cái gì cÅ©ng là cái kỳ đặc hết.

    Pháp vÆ°Æ¡ng pháp lệnh Ä‘ang hành.

    NhÆ° vậy thì cái lệnh pháp vÆ°Æ¡ng hay pháp lệnh Ä‘ang thi hành, chá»› không lúc nào mà tầm thường.

    Liền hay tá»± tại đối vá»›i pháp.

    Người nhÆ° vậy thì hay tá»± tại đối vá»›i pháp.

    Chỉ nhÆ° má»™t câu rốt sau, làm sao nói? Lại nói được chăng?

    Đây Ngài dùng hai câu thÆ¡ trả lời:

    Mây ở đầu non nhàn quá Ä‘á»—i,
    NÆ°á»›c chảy dÆ°á»›i khe rất rá»™n ràng.

    Đó là nói câu rốt sau. Quí vị thấy câu rốt sau chÆ°a? “Mây ở đầu non nhàn quá Ä‘á»—i” nghÄ©a là sao? Mây bay lÆ¡ lá»­ng ở đầu núi, mây không có ý niệm bám dính đầu núi. Nó ở Ä‘ó mà nó vô tâm.

    NÆ°á»›c chảy dÆ°á»›i khe rất rá»™n ràng.

    NÆ°á»›c chảy dÆ°á»›i khe suối tuy rất rá»™n ràng, nhÆ°ng không có niệm phải chảy thật nhanh hay chảy thật chậm. Vậy câu rốt sau là câu gì? - Tịnh nhÆ° mây ở đầu núi, mà Ä‘á»™ng nhÆ° nÆ°á»›c chảy dÆ°á»›i khe. Cái nào cÅ©ng có nhÆ°ng mà vô tâm. NhÆ° vậy, chúng ta tu làm sao đối vá»›i cảnh nào dù đẹp hay xấu, tâm chúng ta vẫn an nhàn tá»± tại, không dính mắc nhÆ° mây ở đầu núi, nhÆ° nÆ°á»›c chảy dÆ°á»›i khe. Sống được nhÆ° vậy má»›i thấu lý “nhÆ° nhÆ° bất Ä‘á»™ng” trong kinh Kim Cang.

    TỤNG:

    Được chá»— thảnh thÆ¡i hãy thảnh thÆ¡i,

    Mây tá»± bay cao nÆ°á»›c tá»± trôi.

    Chỉ thấy mây Ä‘en nhồi sóng lá»›n,

    Thuyền câu chìm đắm chá»­a nghe rồi.

    Âm:

    Đắc ưu du xứ thả ưu du,
    Vân tá»± cao phi thủy tá»± lÆ°u.
    Chỉ kiến hắc vân phiên đại lãng,
    Vị văn trầm khước điếu ngư chu.

    Được chá»— thảnh thÆ¡i hãy thảnh thÆ¡i, mây tá»± bay cao nÆ°á»›c tá»± trôi.

    Hai câu này dẫn ý của hai câu trên. Ở đời có rất nhiều người ở trong cảnh nhàn hạ thảnh thÆ¡i, mà không chịu thảnh thÆ¡i, không ai bắt lo nghÄ© bận bịu mà cứ bận tâm lo nghÄ©. Thật là người khờ Ä‘áng thÆ°Æ¡ng. Bây giờ tất cả quí vị kiểm lại coi, nhất là Tăng Ni trong Thiền viện, ở Ä‘ây chúng tôi có bắt quí vị suy tính tìm cá»› sanh nhai không? Có bắt quí vị ôn bài vở để thi cá»­ không? Có bắt quí vị lo thiếu lo đủ không? - Không bắt quí vị lo gì hết, nhÆ° vậy là cho quí vị thảnh thÆ¡i, thế mà quí vị có chịu thảnh thÆ¡i không? Có người thì thảnh thÆ¡i, nhÆ°ng cÅ©ng có nhiều người chÆ°a chịu thảnh thÆ¡i, tâm bận nghÄ© việc này lo việc kia, thật quá ngu khờ rất Ä‘áng thÆ°Æ¡ng! Được thảnh thÆ¡i mà không chịu thảnh thÆ¡i không ngu là gì? Người đời bị gia duyên ràng buá»™c, phải lo cÆ¡m ăn áo mặc cho cha mẹ vợ con, lo an sinh xã há»™i, lo hÆ°ng vong cho đất nÆ°á»›c, đủ thứ lo nên chÆ°a thảnh thÆ¡i là có lý do. Còn Tăng Ni tu ở Thiền viện không phải bận tâm lo gì cả, nhÆ° vậy thì còn gì mà không thảnh thÆ¡i? Thế nên quí vị phải học thuá»™c lòng câu “được chá»— thảnh thÆ¡i hãy thảnh thÆ¡i”. Tất cả phải siêng năng bằng cách thảnh thÆ¡i; thảnh thÆ¡i nhÆ° mây tá»± bay cao nÆ°á»›c tá»± trôi. Tuy cÅ©ng làm việc cÅ©ng hoạt Ä‘á»™ng, nhÆ°ng hoạt Ä‘á»™ng giống nhÆ° mây bay, nhÆ° nÆ°á»›c chảy vậy thôi. Nấu cÆ¡m thì cứ nấu cÆ¡m, khiêng củi thì cứ khiêng củi, nhổ cỏ thì cứ nhổ cỏ, nhÆ°ng làm nhÆ° nÆ°á»›c chảy nhÆ° mây bay vậy Ä‘ó. Sống nhÆ° vậy má»›i Ä‘úng tinh thần ở núi, chá»› còn được thảnh thÆ¡i mà không chịu thảnh thÆ¡i thì quá khờ, thật Ä‘áng thÆ°Æ¡ng mà cÅ©ng Ä‘áng trách.

    “Chỉ thấy mây Ä‘en nhồi sóng lá»›n, thuyền câu chìm đắm chá»­a nghe rồi” nghÄ©a là sao?

    Mây Ä‘en bay, gió Ä‘ùa nÆ°á»›c, sóng dậy; Ä‘ó là chuyện gió thổi thì sóng dậy, chá»› không phải gió thổi có ý làm chìm thuyền câu. Gió thổi thì sóng Ä‘ùa, duyên nào theo duyên nấy, nếu chúng ta là chiếc thuyền câu ở trong cảnh Ä‘ó, mau chèo vào bờ thì không bị chìm được yên ổn. Đâu phải má»—i lần gió là thuyền chìm! Vậy tất cả chúng ta phải tu làm sao nhÆ° mây bay nÆ°á»›c chảy vậy. Làm thì cứ làm, sống cÅ©ng cứ sống, không dính mắc vào cái gì cả. Mọi cái ngang trái ngược Ä‘ãi của người chung quanh, coi nhÆ° gió thổi Ä‘ùa sóng, chúng ta là chiếc thuyền, núp vào bờ là an ổn. Nếu khi gió thổi sóng dậy, chúng ta bÆ¡i thuyền ra Ä‘Æ°Æ¡ng đầu vá»›i sóng gió thì thuyền úp. Con người chúng ta có những cái ngu rất Ä‘áng thÆ°Æ¡ng. Ở trên, trong chá»— thảnh thÆ¡i mà không chịu thảnh thÆ¡i là cái ngu thứ nhất. Tá»›i Ä‘ây, gió thổi sóng dậy là chuyện của gió của sóng, chá»› gió Ä‘âu có ý nhận chìm thuyền. Vậy mà chúng ta không chịu chèo thuyền vô bờ, lại cứ chèo thuyền ra khÆ¡i Ä‘Æ°Æ¡ng đầu vá»›i sóng gió nên thuyền bị  úp. Đó là cái ngu thứ hai. Quí vị hiện có mặt ở Ä‘ây có ai ngu nhÆ° thế không? - Càng học càng tu má»›i thấy mình càng ngu. Người đời cứ tưởng mình khôn, nghe người nói trái tai là xông vô gây chuyện. Người ta nói trái là chuyện của người ta, mình vẫn là mình có dính dáng gì Ä‘âu, vậy mà cÅ©ng xen vào để phiền não, không ngu là gì? Học qua bài kệ này quí vị ráng học cho thuá»™c để khôn lên.

    XÆ°a nay không lối nào khác, người thông suốt thì cùng chung má»™t đường. ChÆ° Phật đều có để phÆ°Æ¡ng tiện, vốn thuật lại chí nguyện tiếp nối công phu. Tâm mong người trở thành rường cá»™t cho Phật pháp, để làm mẫu má»±c cho người sau soi xét noi theo. Tôi theo khắp các kinh trong Đại tạng, mở bày tâm địa ra nÆ¡i từ chÆ°Æ¡ng (chữ nghÄ©a) mà soạn thành má»™t bản luận lÆ°u truyền, đặt tên là “Kiến Tánh Thành Phật”.

    Thiền sÆ° Chân Nguyên nhắc lại, ngày xÆ°a và hiện nay không có đường nào khác, người thông suốt thì cùng Ä‘i chung má»™t đường chá»› không có hai. ChÆ° Phật đều có để phÆ°Æ¡ng tiện là Kinh Luật Luận cho chúng ta tìm hiểu. Sở dÄ© Ngài thuật lại cuốn sách này là để tiếp nối công phu và phÆ°Æ¡ng tiện của chÆ° Phật, chÆ° Tổ để lại. Thâm tâm Ngài mong có người trở thành rường cá»™t của Phật pháp, để làm mẫu má»±c cho người sau soi xét noi theo. Ngài xem các kinh trong Đại tạng, rồi mở bày tâm địa ra nÆ¡i chữ nghÄ©a, soạn thành luận để lÆ°u truyền đề tên là Kiến Tánh Thành Phật; là quyển luận mà chúng ta Ä‘ang học Ä‘ây.

    Nhằm nêu rõ nguyện lá»±c ra đời, và giúp lo gánh vác sứ mạng NhÆ° Lai, đời đời tiếp nối ngọn Ä‘èn Phật Tổ, làm sáng rá»±c con mắt của trời người. Đời sau ai là người có chí lá»›n, giữ gìn gia phong của Phật, phò trì tượng pháp an ổn lâu dài, thì phÆ°á»›c tuệ trang nghiêm tối thắng. Hoặc kẻ thấy Ä‘ài Cá»­u phẩm hÆ° đổ và các kinh bản cÅ© mục, thì hãy khuyến hóa Ä‘àn-na, cùng nhau góp sức hÆ°ng công tu bổ lại, tá»± rất mừng vui cho mình, thật Ä‘ã làm được nhân duyên tốt đẹp. Nếu hay hết lòng đền Ä‘áp ân Phật, sẽ sá»›m được Di-Ä‘à thọ ký.

    Ở Ä‘ây nói, vì ngài Chân Nguyên muốn làm rõ cái nguyện lá»±c trong đời này và phụ gánh vác sứ mạng của NhÆ° Lai, khiến cho ngọn Ä‘èn của Phật Tổ đời đời được tiếp nối sáng mãi, để cho cả trời người thấy được ngọn Ä‘èn sáng Ä‘ó. Thế nên Ngài Æ°á»›c mong đời sau ai là người có chí lá»›n, thì gìn giữ gia phong của Phật, phò trì tượng pháp được an ổn lâu dài. Người Ä‘ó sẽ được phÆ°á»›c tuệ trang nghiêm tối thắng. Ngài nói nếu kẻ nào thấy Ä‘ài Liên hoa hÆ° đổ, hoặc những bản kinh cÅ© Ä‘ã hÆ° mục thì hãy khuyến hóa Ä‘àn-na thí chủ góp sức tu bổ lại. Được nhÆ° vậy má»›i là người tạo nhân duyên tốt đẹp. Người tu theo Tịnh Ä‘á»™, hết lòng đền Ä‘áp Æ¡n Phật nhÆ° vậy thì sẽ được Phật Di-Ä‘à thọ ký. Sau Ä‘ây là bài kệ cảnh tỉnh khuyên Ä‘àn-na thí chủ bố thí ủng há»™.

    Kệ cảnh tỉnh Ä‘àn-na:

    Quyến thuá»™c đều bỏ Ä‘i,    
    Tiền của trả lại người.
    Chỉ căn lành gìn giữ,
    Đường hiểm lương thực đầy.

    Âm:

    Quyến thuộc giai xả khứ
    Tài hóa tán hoàn tha
    Đản trì tá»± thiện căn
    Hiểm đạo sung lương thực.

    Quyến thuộc đều bỏ đi, tiền của trả lại người.

    Bài kệ này cảnh tỉnh người đời rằng, má»™t ngày kia khi thở ra mà không hít vào thì quyến thuá»™c đều bỏ hết, bà con quyến thuá»™c không người nào Ä‘i theo mình cả. Lúc Ä‘ó dù có bao nhiêu tiền của cÅ©ng để lại hết cho thế gian. Đó là hai câu răn nhắc người đời lúc nhắm mắt ra Ä‘i.

    Chỉ căn lành gìn giữ, đường hiểm lÆ°Æ¡ng thá»±c đầy.

    Ngài dạy người nào khôn ngoan khéo gìn giữ căn lành của mình, thì khi nhắm mắt chỉ má»™t mình cô Ä‘Æ¡n Ä‘i trên con đường hiu quạnh, nếu Ä‘ã có hành trang lÆ°Æ¡ng thá»±c đầy đủ thì không lo Ä‘ói lo thiếu. Bài kệ này hÆ¡i nặng về người Phật tá»­. Người Phật tá»­ thường có hai cái lo, cái lo thứ nhất là lo làm cho có nhiều tiền, nhiều của để dành cho con cháu, Ä‘ó là cái lo thông thường của thế gian. Cái lo thứ hai là lo làm lành làm phÆ°á»›c, để dành cho ngày mai khi nhắm mắt có đủ hành trang ra Ä‘i. Lo làm cho có nhiều tiền của để dành, rồi phải lo cất giữ sợ trá»™m cắp cÆ°á»›p Ä‘oạt. Và khi nhắm mắt thở hÆ¡i cuối cùng, tất cả phải để lại hết không mang theo được chút nào cả. Còn nếu lo phÆ°á»›c đức cho nhiều, thì của mình là của mình, không ai giành giá»±t cÆ°á»›p Ä‘oạt được. NhÆ° vậy lo má»™t cái không bảo đảm và lo má»™t cái bảo đảm còn hoài, thì quí vị nên lo cái nào? Chuyện gần nhất và rõ nhất là quí Phật tá»­ làm ăn khá có nhiều tiền nhiều của, chẳng những không hết lo mà lại càng lo nhiều hÆ¡n. Tại sao có tiền của nhiều lại lo nhiều? - Vì có tiền của nhiều, má»™t là sợ trá»™m cắp cÆ°á»›p Ä‘oạt, nên tối ngủ không yên giấc hồi há»™p lo sợ mất của, hai là lo sợ người ta giá»±t, lo đủ thứ, thành ra tiền của nhiều thêm lo, bất an, ngày nay còn thì mừng ngày nay, ngày mai chÆ°a chắc còn, không bảo đảm gì hết. Còn nếu làm được phÆ°á»›c đức nhiều thì không lo, không cần tủ sắt để bảo quản, không cần gì hết, phÆ°á»›c đức bỏ ở Ä‘âu cÅ©ng không sợ mất, tối ngủ khò không sợ ai rình rập lấy cắp. Đó là hành trang của người nhắm mắt ra Ä‘i, thật là khỏe không bận tâm lo gìn giữ. NhÆ° vậy, người khôn sáng suốt thì nên lo cái gì nhiều? - Nên lo cái bền lâu không mất mát. Vậy quí vị nhá»› học thuá»™c bài kệ này.

    NghÄ© đến lạnh hãy lo dệt áo ấm, chá»› đợi sau khi Ä‘ã lạnh. NghÄ© đến khát hãy lo Ä‘ào giếng, chuẩn bị trÆ°á»›c khi chÆ°a khát. Lo sẵn cầu Ä‘ò, làm phÆ°á»›c niệm Phật, in kinh tạo tượng, nhÆ° gấm thêm hoa, lấy làm công án vãng sanh Tây phÆ°Æ¡ng, cá»­u huyền thất tổ cùng chung được vượt lên chín phẩm hoa sen nÆ¡i thế giá»›i Cá»±c Lạc.

    Ngài nhắc gần đến mùa Đông nghÄ© đến lạnh thì phải lo may áo ấm trÆ°á»›c, đợi tá»›i lạnh thì may áo ấm không kịp. Và, nghÄ© đến khát thì phải lo Ä‘ào giếng, chá»› đợi đến khát thì Ä‘ào giếng không kịp. Đây Ngài dạy chúng ta phải biết lo xa, thấy sá»± việc sẽ đến thì phải tạo phÆ°Æ¡ng tiện thích nghi vá»›i hoàn cảnh sắp đến, để được an ổn, Ä‘ó là người biết lo xa. NhÆ° vậy, bố thí cúng dường tụng kinh niệm Phật, hay tạo tượng in kinh... việc làm này là tạo phÆ°Æ¡ng tiện để mình vãng sanh Tây phÆ°Æ¡ng, Ä‘ó cÅ©ng là phÆ°Æ¡ng tiện cùng vá»›i cá»­u huyền thất tổ vượt lên chín phẩm hoa sen nÆ¡i thế giá»›i Cá»±c Lạc.

    Kinh nói: “Mình được Ä‘á»™ rồi Ä‘á»™ người, tá»± lợi rồi lợi tha, người Ä‘ã biết tỏ bày cho người chÆ°a biết, người giác trÆ°á»›c chỉ dạy cho người giác sau.” NhÆ° má»™t trăng hiện thành các trăng nÆ¡i ngàn sông, trăng trăng rọi sáng rá»±c; tợ má»™t ngọn Ä‘èn mồi truyền cho Ä‘èn nÆ¡i muôn nhà, Ä‘èn Ä‘èn nối tiếp sáng mãi. Chính quyển luận này là tâm tông của Phật Tổ. Chính quyển luận này là Kiến tánh thành Phật. Diệu lý của luận này nhÆ° tia lá»­a mặt trời, được chừng má»™t mảy tÆ¡ thì sáng rỡ không cùng tận. Xem học mà ngá»™ đạo thì nhÆ° uống nÆ°á»›c cam lồ. Người lượng cao quán sâu thì suốt tá»™t Ä‘áy nguồn của pháp.

    Đây Ngài dẫn kinh để nhắc nhở chúng ta, mình được Ä‘á»™ rồi Ä‘á»™ người, tức là chúng ta tu Ä‘ã thấy được lối Ä‘i không còn ngờ vá»±c nữa thì phải hÆ°á»›ng dẫn chỉ cho mọi người cùng Ä‘i vá»›i mình.

    “Tá»± lợi rồi lợi tha”, tức là chúng ta tu nhận được những lợi ích quí báu trên đường tu, thì phải giúp cho mọi người cùng được lợi ích nhÆ° mình.

    “Người Ä‘ã biết tỏ bày cho người chÆ°a biết”, tức là mình tu học Ä‘ã được thông suốt thì phải chỉ bày cho người chÆ°a biết để họ cùng biết vá»›i mình.

    “Người giác trÆ°á»›c chỉ dạy cho người giác sau”, là mình Ä‘ã được giác ngá»™ rồi chỉ cho người sau cùng giác ngá»™ vá»›i mình. NhÆ° vậy má»›i Ä‘úng tinh thần học đạo của người tu theo Phật. Ngài Chân Nguyên mong rằng quyển Kiến Tánh Thành Phật của Ngài, giống nhÆ° má»™t mặt trăng trên hÆ° không hiện muôn ngàn mặt trăng ở sông nÆ°á»›c, trăng trăng sáng rá»±c, cÅ©ng giống nhÆ° má»™t ngọn Ä‘èn được thắp sáng, mồi cho Ä‘èn muôn nhà được sáng, khiến cho Ä‘èn Ä‘èn nối tiếp sáng mãi. Đó là tinh thần của luận Kiến Tánh Thành Phật.

    NhÆ° tia lá»­a mặt trời, được chừng má»™t mảy tÆ¡ thì sáng rỡ không cùng tận.

    Ngày xÆ°a lấy lá»­a bằng cách Ä‘Æ°a gÆ°Æ¡ng lên mặt trời, bên cạnh có nhúm bổi, ánh sáng mặt trời rọi xuống gÆ°Æ¡ng phát lá»­a ngún bổi cháy cả chùm lá»­a lá»›n, sáng khắp nÆ¡i.

    Xem học mà ngá»™ đạo thì nhÆ° uống cam lồ. Người lượng cao quán sâu thì suốt tá»™t Ä‘áy nguồn của pháp.

    Ngài Chân Nguyên nói, người xem quyển luận này mà được ngá»™ đạo, thì chẳng khác nào nhÆ° uống nÆ°á»›c cam lồ. Người có lượng cao mà quán sâu thấy thấu suốt được pháp này, thì Ä‘ó là thấu được cá»™i nguồn của chánh pháp.

    Hội rằng:

    Bủa lÆ°á»›i giăng ngang sông,
    Được cá má»™t mắt lÆ°á»›i.
    Kinh lục đầy pháp giá»›i,
    Ngá»™ đạo không má»™t chữ.

    Âm:

    Há»™i vân

    La võng bố hoành giang,
    Đắc ngÆ° nhất mục võng.
    Kinh lục mãn pháp giá»›i,
    Ngá»™ đạo vô nhất tá»±.

    Bủa lÆ°á»›i giăng ngang sông, được cá má»™t mắt lÆ°á»›i.

    Lời há»™i nói rằng khi bủa lÆ°á»›i thì cái lÆ°á»›i kéo ngang má»™t khoảng sông, khi cá mắc lÆ°á»›i chỉ kẹt má»™t mắt, chá»› không kẹt má»™t lần đến hai ba mắt lÆ°á»›i, hay kẹt cả cái lÆ°á»›i. CÅ©ng vậy kinh luận Phật Tổ thì rất nhiều, nhÆ°ng chúng ta tu, nếu ngá»™ thì chỉ ngá»™ má»™t câu, song ngá»™ rồi má»™t câu cÅ©ng quên luôn, không còn chữ nào hết, nên nói “kinh lục đầy pháp giá»›i, ngá»™ đạo không má»™t chữ”.

    Bản tánh rá»—ng lặng, tròn đồng thái hÆ°, trong lặng nhiệm mầu và tròn sáng, trọn không má»™t vật. Nên biết, ngàn Kinh muôn Luận đều là lời nói chỉ mặt trăng, Ä‘âu ích gì vá»›i lý này. Tin tức ấy nhÆ° thế! nhÆ° thế! Rõ biết muôn pháp, tạm đồng vá»›i hoa đốm trong không. Nếu là bậc thượng cÆ¡, ngại gì má»™t tiếng cười!

    Nói về lý Bản tánh thì nó rá»—ng lặng tròn đồng vá»›i thái hÆ°, nó trong lặng nhiệm mầu và tròn sáng, không có má»™t vật. Nên biết, ngàn kinh muôn luận đều là lời nói chỉ mặt trăng, Ä‘âu ích gì vá»›i lý này. Vậy lý này nói cái gì? - Kinh luận là ngón tay chỉ mặt trăng, lý này là mặt trăng; ngón tay là phÆ°Æ¡ng tiện chỉ mặt trăng, ngón tay không phải là mặt trăng. Ví dụ trong phòng này, tôi dùng ngón tay chỉ ngọn Ä‘èn, quí vị nhìn theo ngón tay tôi để thấy ngọn Ä‘èn, ngón tay tôi không phải ngọn Ä‘èn. NhÆ° vậy ngọn Ä‘èn là mục tiêu, ngón tay chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, nÆ°Æ¡ng ngón tay để thấy mục tiêu ngoài ngón tay. CÅ©ng vậy kinh luận là ngón tay chỉ mặt trăng, là phÆ°Æ¡ng tiện để chúng ta nhận ra Bản tâm của mình, chá»› kinh luận không phải là cái mình chết sống trong Ä‘ó luôn. NhÆ°ng ngày nay chúng ta lại chết sống trong Ä‘ó, nhÆ° vậy chúng ta là người chỉ biết ngón tay mà quên mặt trăng. Đó là cái bệnh của người tu thời nay. Nhá»›, mặt trăng không phải là ngón tay, ngược lại ngón tay không phải là mặt trăng. Phải khéo nÆ°Æ¡ng ngón tay để thấy mặt trăng, nhÆ° thế má»›i khôn ngoan.

    Tin tức ấy nhÆ° thế! nhÆ° thế! Rõ biết muôn pháp tạm đồng vá»›i hoa đốm trong không.

    Nếu biết rõ muôn sá»± muôn vật giữa đời này không thật, giống nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không thì, “nếu là bậc thượng cÆ¡, ngại gì má»™t tiếng cười”. NhÆ° vậy thì muôn sá»± muôn vật trÆ°á»›c mắt cÅ©ng chỉ là trò Ä‘ùa không có gì quan trọng thì chỉ cười thôi.

    Bài kệ ngá»™ đạo:

    Phật Tổ trong ba đời,
    Bốn mắt cùng nhìn nhau.
    XÆ°a nay không hai lối,
    Thành Phật sát-na thôi.

    Âm:

    Tam thế chư Phật Tổ,
    Tứ mục cộng tương quan.
    Cổ kim vô nhị đạo,
    Thành Phật sát-na gian.

    Phật Tổ trong ba đời, bốn mắt cùng nhìn nhau.

    Phật Tổ đời quá khứ, Phật Tổ đời hiện tại và Phật Tổ đời vị lai, Ä‘ôi mắt thầy và Ä‘ôi mắt trò nhìn nhau mà ngá»™ đạo. Ngày nay chúng ta tu ai cÅ©ng có Ä‘ôi mắt, không ai thiếu, nhÆ°ng tại sao không ngá»™ đạo? Chỉ cần có hai mắt, thầy nhìn trò, trò nhìn thầy là ngá»™ đạo, tại sao không ngá»™?

    XÆ°a nay không hai lối, thành Phật sát-na thôi.

    Từ xÆ°a đến nay chÆ° Phật và chÆ° Tổ khai ngá»™ cho đệ tá»­ đều nhÆ° vậy, không có lối nào khác. Chỉ trong chá»›p mắt là ngá»™ đạo thành Phật không lâu. Phật nhìn Ma-ha Ca-diếp, Ma-ha Ca-diếp nhìn lại Phật, hai thầy trò nhìn nhau chỉ trong sát-na tích tắc là cảm thông, chá»› không có lâu.

    Đó là chân không vô tÆ°á»›ng, là cha mẹ của trời đất muôn vật, làm nền tảng cho thế giá»›i sanh linh, suốt cả xÆ°a nay, chẳng sanh chẳng diệt. Mây tụ thì tối mà chân không chÆ°a từng tối. Mặt trời soi thì sáng mà chân không chÆ°a từng sáng. Ẩn hiển cùng  bày, sắc không chẳng hai, trời đất muôn vật, chỉ má»™t thể nguyên thần, vô trụ vô vi. Chợt hiện ra mặt thật xÆ°a nay, lìa danh lìa tÆ°á»›ng, mở toang then chốt trên đảnh môn hÆ°á»›ng thượng, Ä‘èn tâm của Phật Tổ truyền sáng mãi không cùng tận. Khi hiển mà nói, thì có tám muôn pháp môn. Vá»›i mật mà ngá»™, thì chỉ bốn mắt nhìn nhau.

    Sau Ä‘ây giảng rõ lại má»™t lần nữa: Chá»— mà Phật Tổ bốn mắt nhìn nhau liền ngá»™ đạo, chá»— Ä‘ó là “chân không vô tÆ°á»›ng”. NghÄ©a là cái thấy của thầy và cái thấy của trò, hai cái thấy Ä‘ó không có hình tÆ°á»›ng. NhÆ°ng, lại là “cha mẹ của trời đất muôn vật, làm nền tảng cho thế giá»›i sanh linh, suốt cả xÆ°a nay, chẳng sanh chẳng diệt”. Sau Ä‘ây Ngài ví dụ:

    Mây tụ thì tối mà chân không chÆ°a từng tối. Mặt trời soi thì sáng mà chân không chÆ°a từng sáng.

    Trong khoảng hÆ° không này, nếu có mây thì nhìn thấy nó tối, khi mây tan mặt trời rọi thì thấy nó sáng. Thấy tối thấy sáng là do mây tụ mây tan và mặt trời soi, chá»› khoảng hÆ° không không có tối có sáng. Cái đổi thay sanh diệt là cái ở bên ngoài, không phải là cái chân thật. Cái chân thật thì không đổi thay sanh diệt, ở Ä‘ây ví dụ nhÆ° hÆ° không. HÆ° không không tối không sáng “ẩn hiển cùng bày, sắc không chẳng hai, trời đất muôn vật, chỉ má»™t thể nguyên thần, vô trụ vô vi”. Ẩn là khuất, hiển là bày, nhÆ°ng cả hai đều hiện bày; sắc và không cÅ©ng chẳng phải hai. Vì đứng về Bản thể thì không có cái gì ngoài, cho nên nói trời đất muôn vật chỉ là má»™t thể nguyên thần, vô trụ vô vi. Người tu nào đến chá»— Ä‘ó rồi thì mặt thật xÆ°a nay của mình hiện ra. Cái Ä‘ó “lìa danh lìa tÆ°á»›ng, mở toang then chốt trên đảnh môn hÆ°á»›ng thượng”. Tất cả then chốt gài kín từ trÆ°á»›c tá»›i giờ, bất thần mở toang ra thì bá»—ng dÆ°ng trên đảnh môn mình có má»™t lối Ä‘i, má»™t con đường hÆ°á»›ng thượng. Bấy giờ “Ä‘èn tâm của Phật Tổ truyền sáng mãi không cùng tận. Khi hiển mà nói thì có tám muôn pháp môn.” Vá»›i người chÆ°a ngá»™ phải dùng phÆ°Æ¡ng tiện thì có tá»›i tám muôn pháp môn. NhÆ°ng vá»›i mật mà nói thì cái chá»— thầm kín là phải tá»± ngá»™, thì chỉ “bốn mắt nhìn nhau”, rất Ä‘Æ¡n giản.

    Tôn kính chúc rằng:

    Quốc gia có mãi, ngôi báu kim luân cùng vá»›i trời đất còn hoài.
    Phật đạo không cùng, nối Tổ truyền tông đồng vá»›i Thứu Phong chẳng mất.

    Kính đề tá»±a.

    Hai dòng này nhÆ° Ä‘ôi liá»…n. Ngài chúc quốc gia đất nÆ°á»›c còn mãi, ngôi vua cùng vá»›i trời đất còn hoài. Ngày xÆ°a thì chúc nhÆ° thế, ngày nay thì cầu cho đất nÆ°á»›c còn hoài, chánh phủ được bền vững. Đó là chúc ngoài đời. Trong đạo thì chúc Phật đạo không cùng, Tổ tông thì được truyền nối mãi, vững bền nhÆ° ngọn núi Linh Thứu ở Ấn Độ, còn hoài không dứt.

    Lời tuy Ä‘Æ¡n giản, nhÆ°ng nói rõ ràng cái chí nguyện của Ngài vì đạo mà phải cố gắng, phải hi sinh, quên mình tu để được ngá»™ và giúp cho người cùng được ngá»™ nhÆ° mình. Đó là trọng tâm mà Ngài mong mỏi.

    Trường thủy, hàng hậu học truyền giữ Tổ thiền, Thích tá»­ TrÆ°Æ¡ng Viết Đức tá»± Tính PhÆ°Æ¡ng giữ bản này.

    Triều Lê niên hiệu Chính Hòa thứ 19 (1698), ngày lành mùa Đông năm Mậu Dần khắc in lại.

    Bản khắc in lÆ°u trữ tại chùa Long Động, núi Yên Tá»­, nay lại dời ra lÆ°u trữ tại chùa Quỳnh Lâm để cho người sau hiểu rõ.

    Thích tá»­ Chân Bình ghi chép.

    Đoạn này kể lại người lÆ°u giữ, năm khắc in tái bản, nÆ¡i trữ và người ghi chép bản Kiến Tánh Thành Phật.

    Sau khi kết thúc phần giảng Lời tá»±a, tôi nhắc nhở cho Tăng Ni và Phật tá»­ tu hành phải nhá»› Ä‘iều này: Học qua Lời tá»±a của luận Kiến Tánh Thành Phật tôi rất thông cảm và cÅ©ng có chút buồn. Vì tại Thiền viện Trúc Lâm tôi dồn hết tâm lá»±c, tạo Ä‘iều kiện tốt để cho Tăng Ni tu tiến, nhÆ°ng có má»™t số Tăng Ni không dồn hết tâm lá»±c để tu hành. Ở dÆ°á»›i Thường Chiếu, Viên Chiếu, Linh Chiếu... Tăng Ni còn nhiều việc phải làm, má»™t là lao Ä‘á»™ng cho có cÆ¡m gạo ăn, hai là khi bệnh Thiền viện chỉ giúp má»™t phần chá»› không giúp đủ, ba là bận lo chuyện ngoại giao bên ngoài, nên mất nhiều thì giờ tu tập. Còn ở Ä‘ây quí vị không phải lo những việc Ä‘ó, tuy có trồng rau, trồng hồng, trồng hoa kiểng, làm thì làm chá»› không phải lo đủ lo thiếu, làm được bao nhiêu hay bấy nhiêu, không Ä‘òi hỏi đạt chỉ tiêu. NhÆ° vậy tại sao không làm việc nhÆ° mây trôi nÆ°á»›c chảy? Tôi muốn quí vị làm cứ làm không bận không lo. Vậy mà có nhiều người cứ lo cứ bận, Ä‘ó là cái dở. Kế nữa là mọi thứ nhu yếu quí vị cần là Thiền viện cung cấp, không phải bận tâm lo cho có tiền để mua sắm. Hết kem Ä‘ánh răng tá»›i Tri sá»± nói tôi hết kem Ä‘ánh răng là Tri sá»± cho kem, Ä‘ôi dép rách tá»›i xin dép là Tri sá»± cho dép, Ä‘au bệnh thì có khám bệnh cho thuốc. Khỏi phải lo gì hết mà vẫn còn bận bịu tâm không chịu yên, không lo cái này cÅ©ng nghÄ© cái khác, lo nghÄ© những chuyện bâng quÆ¡ làm mất thì giờ vô ích. Tôi muốn quí vị đừng lo, mà quí vị cứ lo, nhÆ° vậy là quí vị tu không Ä‘úng chá»— tôi mong muốn. Kế nữa là ở Ä‘ây sống không lo không tính, thì Ä‘âu có chuyện gì buồn giận. Phật thường dạy: Người thế gian vì tham muốn mà không được nên nổi sân. Ở Thiền viện quí vị tu, buông xả, có gì Ä‘âu mà tham, không lo Ä‘ói, không lo khát, vậy mà lâu lâu cÅ©ng có sân. Không tham mà có sân là chuyện vô lý. Không có quyền giữ tiền riêng, không có quyền để đồ đạc dÆ° thì tham cái gì? Tất cả đều xem nhẹ, thấy nhÆ° không cần, không có lý do để tham, không có lý do để tham tại sao lâu lâu cÅ©ng có phiền não? - Đó là do tâm lý của hai bên, bên này không có gì để lo mà cứ lo, bên kia không có gì Ä‘áng sân mà thỉnh thoảng cÅ©ng có sân. Thật là phi lý, vì vậy mà tôi buồn, buồn cho những cái phi lý, Ä‘áng lý không xảy ra mà xảy ra. Vậy quí vị tu phải khéo, phải khôn ngoan, cái không Ä‘áng xảy ra đừng để cho xảy ra. Đó là tôi nhắc Tăng Ni trong Thiền viện.

    Sau Ä‘ây tôi nhắc các Phật tá»­, má»™t là phải tu sao cho được giải thoát sanh tá»­, hai là nếu chÆ°a giải thoát sanh tá»­ được thì phải chuẩn bị cho đời này ra Ä‘i được nhẹ nhàng an lạc. Muốn được nhẹ nhàng an lạc thì không gì hÆ¡n ngay trong lúc còn khỏe mạnh, tinh tấn tu hành xả bỏ tham sân si. Tham sân si giảm thì phiền não ít. Hiện tại Tăng Ni và Phật tá»­ ai cÅ©ng sốt sắng ham tu vậy mà tham sân si không chịu bỏ. Tham sân si không chịu bỏ, mà muốn giải thoát an vui thì thật là vô lý. Thế nên từ nay về sau quí Phật tá»­ phải xả bỏ tham sân si, nếu còn từ 10% đến 20% thì còn tha thứ, nếu còn từ 50% trở lên thì không thể chấp nhận. Chúng ta tu thì tham sân si phải giảm, giảm tham sân si thì phiền não má»›i bá»›t, tạo phÆ°á»›c má»›i còn. Tham sân si còn, dù có làm phÆ°á»›c, phÆ°á»›c cÅ©ng bị mất bởi tham sân si. Vậy tôi mong quí Phật tá»­ tu hành càng ngày càng sáng suốt, má»—i năm nhìn lại mình thấy tham sân si có giảm mỏng, chá»› không được còn nguyên.

  • 6. GIẢNG GIẢI - Kệ kiến tánh (1)

    III- KỆ KIẾN TÁNH

    Má»™t Ä‘iểm rá»—ng rang thể vốn không,
    Muôn Ä‘iều tạo hóa ấy cÆ¡ đồng.
    Bao la thế giá»›i ngoài trời đất,
    Lặng ánh hàn quang cõi cõi trong.
    Ở Thánh chẳng thêm phàm chẳng bá»›t,
    Vuông tròn tùy món mặc dung thông.
    Ngàn sông nÆ°á»›c lắng trăng in bóng,
    Hoa nở khắp nơi rực sắc hồng.

    Âm:

    Nhất Ä‘iểm hÆ° vô thể bản không,
    Vạn ban tạo hóa giá cÆ¡ đồng.
    Bao la thế giá»›i càn khôn ngoại,
    Trạm tịch hàn quang sát hải trung.
    Tại Thánh bất tăng phàm mạc giảm,
    PhÆ°Æ¡ng viên tùy khí nhậm dung thông.
    Thủy trừng nguyệt hiện thiên giang ấn,
    Sắc ánh hoa khai đại địa hồng.

    TrÆ°á»›c khi học bài kệ Kiến Tánh tôi giải sÆ¡ về từ “kiến tánh thành Phật” cho quí vị hiểu. Có nhiều người nghe nói kiến tánh thành Phật lầm cho rằng kiến tánh thì thành Phật, nên Ä‘âm ra hoang mang. Tại sao ngày xÆ°a đức Phật tu hành khổ hạnh đến ba vô số kiếp má»›i thành Phật, ngày nay chúng ta tu kiến tánh là thành Phật liền? Chữ kiến tánh vá»›i chữ thành Phật Ä‘i liền vá»›i nhau hay có má»™t ẩn ý nào trong Ä‘ó? Nếu ngày nay chúng ta tu mà kiến tánh thành Phật liền thì trái vá»›i giáo lý của Phật. Vì trong kinh có ghi, sau khi đức Phật Thích-ca ra đời ở thế giá»›i Ta-bà này trải qua má»™t thời gian thật lâu dài má»›i có đức Phật Di-lặc ra đời. Hiện tại Phật Di-lặc chÆ°a ra đời, người tu Thiền nói kiến tánh liền thành Phật thì Phật ra đời nhiều lắm. NhÆ° vậy thì trái hẳn vá»›i giáo lý Phật dạy. Nếu chúng ta không hiểu tường tận ý này thì sẽ lúng túng.

    Chữ “kiến tánh” Ä‘ây là nhận được tánh Phật của chính mình, tánh Phật là Phật nhân, nếu mình nhận được Phật nhân thì tÆ°Æ¡ng lai sẽ có Phật quả, nên nói thành Phật. Phật gọi tánh Phật Ä‘ó là Phật nhân, hay nói cách khác là Phật pháp thân. Còn Phật thành đạo dÆ°á»›i cá»™i bồ-đề hay trong há»™i Long hoa mai kia là Phật quả hay là Phật báo thân. NhÆ° vậy kiến tánh thành Phật là nhận ra Phật nhân, nhÆ°ng đến Phật quả thì phải còn nhiều đời nhiều kiếp tu nữa má»›i được thành, chá»› không phải kiến tánh liền thành Phật. Nếu kiến tánh liền thành Phật thì chÆ° Tổ gọi là Phật chá»› Ä‘âu gọi là Tổ. Bây giờ chúng ta gọi Tổ Đạt-ma, Tổ Huệ Khả, chá»› Ä‘âu gọi Phật Đạt-ma, Phật Huệ Khả... NhÆ° vậy các ngài kiến tánh là nhận được Phật nhân, nhÆ°ng phải vô số kiếp tu hạnh Bồ-tát má»›i thành Phật quả. Hiểu nhÆ° thế chúng ta má»›i không hoang mang về việc chÆ° Tổ kiến tánh mà không thấy vị nào thành Phật. Tôi tạm ví dụ cho dá»… hiểu: Người nông dân có má»™t số lúa giống thì nhất định sẽ có lúa ăn. Sẽ có lúa chá»› không phải có lúa ăn liền, vì có lúa giống còn phải cày cấy gieo mạ, bón phân, lúa ra bông, lúa chín rồi má»›i có lúa ăn. NhÆ° vậy người nông dân có lúa giống thì biết chắc rằng sẽ có lúa ăn, nếu người ấy siêng năng cày cấy Ä‘úng cách. Lúa giống ví dụ nhÆ° Phật nhân, có Phật nhân thì sẽ có Phật quả, vì từ Phật nhân đến Phật quả, phải trải qua má»™t thời gian khó nhọc tu hành, chá»› không phải thành Phật liền trong hiện tại.

    NhÆ° vậy ná»™i dung quyển Kiến Tánh Thành Phật chỉ thẳng mọi người chúng ta có tánh Phật, người nhận được tánh Phật gọi là kiến tánh. Tại sao nói kiến tánh? Nếu không khéo chúng ta lại mắc kẹt trên ngôn ngữ. Theo nghÄ©a thông thường kiến là thấy, nhÆ° tôi thấy cây viết, thấy bình hoa, thấy đồng hồ v.v... nhÆ°ng tôi có thấy được con mắt, thấy được cái mặt của tôi không? Con mắt cái mặt còn không thấy, huống là các bá»™ phận bên trong. NhÆ° vậy tánh Phật không thể dùng mắt thấy được mà sao Ä‘ây nói kiến tánh? Kiến tánh ở Ä‘ây không phải thấy bằng mắt, mà chữ kiến dùng Ä‘ây nhÆ° chữ chánh kiến, tức là nhận định chân chánh, nên nhận được tánh Phật gọi là kiến tánh. NhÆ°ng tại sao lại dùng chữ kiến? Ví dụ tôi thấy cái hoa hồng này là màu đỏ, có người khác nói cái hoa hồng này màu trắng hay màu Ä‘en, tôi có chịu không? Tôi thấy tận mắt cái hoa này màu đỏ thì dù có ai dùng bao nhiêu thứ lý luận cÅ©ng không thay đổi được cái thấy của tôi. CÅ©ng vậy, khi chúng ta nhận được Bản tánh của mình rồi không còn ngờ vá»±c gì nữa, thì dù ai có dùng lý luận khác để lay chuyển cÅ©ng không được, Ä‘ó gọi là kiến tánh.

    Ngài Đại Mai Pháp Thường đến tham vấn Mã Tổ, SÆ° hỏi:

    - Thế nào là Phật?

    Mã Tổ Ä‘áp:

    - Tức tâm là Phật.

    Ngay câu Ä‘ó Ngài liền lãnh há»™i. Ngài về cất am ẩn tu ở núi Đại Mai.

    Sau này Mã Tổ nghe SÆ° ở núi, bèn sai vị Tăng đến hỏi:

    - Hòa thượng gặp Mã Tổ Ä‘ã được cái gì về ẩn núi này?

    SÆ° Ä‘áp:

    - Mã Tổ nói vá»›i tôi “tức tâm là Phật” tôi bèn đến ở núi này.

    Vị Tăng:

    - Gần Ä‘ây Mã Tổ nói “phi tâm phi Phật”.

    SÆ° Ä‘áp:

    - Ông già lừa người chÆ°a có ngày xong, mặc ông phi tâm phi Phật, tôi chỉ biết “tức tâm là Phật”.

    Vị Tăng về thuật lại vá»›i Mã Tổ, Mã Tổ tuyên bố giữa đại chúng: -  Trái Mai Ä‘ã chín.

    NhÆ° vậy là chính ngài Đại Mai nghe Mã Tổ nói và Ngài Ä‘ã nhận ra rồi, nên sau này Mã Tổ nói khác Ä‘i cÅ©ng không lay chuyển được niềm tin của Ngài. Câu chuyện trên cho chúng ta thấy rằng, khi má»™t người Ä‘ã nhận được Bản tánh của mình, lòng tin Ä‘ã vững chắc rồi, dù có bao nhiêu ngôn ngữ lý luận nói khác Ä‘i cÅ©ng không làm cho người ấy lay chuyển đổi thay, Ä‘ó gọi là kiến tánh. Kiến tánh là nhận ra tánh Phật chân thật của mình không còn ngờ vá»±c gì nữa. Nên nhá»› rằng kiến tánh không phải thấy bằng mắt, vì tánh Phật của mình con mắt không thể nhìn thấy được, mà chính cái nhận định của mình Ä‘úng đắn tường tận không nghi ngờ thì gọi là kiến tánh.

    NhÆ° vậy bài kệ Kiến Tánh là bài kệ nói về việc nhận ra Bản tánh Phật:

    Má»™t Ä‘iểm rá»—ng rang thể vốn không, muôn Ä‘iều tạo hóa ấy cÆ¡ đồng.

    NghÄ©a là nÆ¡i chúng ta ai ai cÅ©ng có má»™t Ä‘iểm sáng, nó không có hình tÆ°á»›ng cho nên rá»—ng rang không giá»›i hạn, thể của nó vốn không, nÆ¡i mọi người đồng nhau không khác. Những hiện tượng tạo hóa lập bày ở thế gian, đứng trên Bản thể rá»—ng rang sáng suốt mà nhìn thì nó đồng nhau không khác.

    Bao la thế giá»›i ngoài trời đất, lặng ánh hàn quang cõi cõi trong.

    Người đời thường nói trời đất trùm cả muôn sá»± muôn vật, nhÆ°ng ở Ä‘ây nói cái Ä‘iểm rá»—ng rang hay Phật tánh của má»—i người trùm cả trời đất, chá»› nó không ở trong trời đất cho nên nói “bao la thế giá»›i ngoài trời đất”. Sát hải chỉ cho thế giá»›i nhiều nhÆ° biển cả, cÅ©ng không ngoài cái tánh rá»—ng rang của chính mình. Cái Ä‘iểm sáng Ä‘ó là ánh sáng mát mẻ soi khắp muôn cõi.

    Ở Thánh chẳng thêm, phàm chẳng bá»›t, vuông tròn tùy món mặc dung thông.

    Điểm linh quang này ở Thánh chẳng thêm ở phàm chẳng bá»›t, nÆ¡i Bồ-tát cÅ©ng nhÆ° nÆ¡i phàm phu cái tánh sáng Ä‘ó cÅ©ng nhÆ° vậy không tăng không giảm. NhÆ°ng tại sao các ngài thì sáng suốt thành Thánh còn chúng ta thì mê muá»™i phàm phu? Bởi vì các ngài nhận được tánh sáng Ä‘ó và hằng sống vá»›i nó nên thành Thánh, chúng ta thì có mà quên Ä‘i nên là phàm, chá»› chẳng phải không có hoặc kém hÆ¡n các ngài. Tánh giác thì dung thông không ngăn ngại, tùy theo món đồ vuông thì nó vuông, tròn thì nó tròn, tùy theo món đồ mà nó há»™i nhập. Món đồ là ví dụ, chá»› sá»± thật thì Tánh giác ở nÆ¡i trời, nÆ¡i người thì nó nhÆ° trời nhÆ° người, ở nÆ¡i con vật thì nó giống nhÆ° con vật. Tùy hình tÆ°á»›ng chúng sanh phàm phu thấp kém, hay Thánh Hiền nó vẫn bao dung trong Ä‘ó, nó không nhỏ lại hay lá»›n hÆ¡n mà dung thông, tùy theo nghiệp của chúng sanh mà ứng hiện.

    Ngàn sông nÆ°á»›c lắng trăng in bóng, hoa nở khắp nÆ¡i rá»±c sắc hồng.

    Má»™t ngàn con sông mà nÆ°á»›c lóng trong thì có má»™t ngàn cái bóng trăng hiện. NhÆ°ng dÆ°á»›i nÆ°á»›c có ngàn mặt trăng mà trên chỉ có má»™t mặt trăng. NhÆ° vậy mặt trăng là má»™t mà bóng mặt trăng thì có cả ngàn cả muôn, để nói rằng Pháp thân thì không hai mà Ứng Hóa thân thì vô số.

    Giống nhÆ° hoa nở nÆ¡i này nÆ¡i nọ, cÅ©ng chỉ má»™t sắc hồng hoặc sắc trắng. CÅ©ng vậy, Pháp thân thì không hai mà Ứng thân, Hóa thân thì đầy khắp, mọi nÆ¡i đều có. Đó là nói về Tánh giác. Tánh giác này có nhiều tên, có kinh còn gọi là Phật tánh, nhà thiền thì gọi là Tánh, tánh này là Tâm thanh tịnh bất sanh bất diệt chá»› không có gì khác. Qua bài kệ này Ngài chỉ cho chúng ta biết ai cÅ©ng có sẵn Tánh giác, chỉ tại chúng ta mê không chịu nhận mà thôi.

    Hỏi: - Thế nào là Phật?

    Đáp: - Phật là tiếng Phạn ở Ấn Độ, Trung Hoa dịch là Giác. Giác tức là Bản tánh linh giác. Song Bản tánh linh giác này vốn chân thật rá»—ng rang và trong lặng (chân không trạm tịch), tròn đồng vá»›i thái hÆ°, nghiá»…m nhiên sáng rỡ, trùm khắp cả pháp giá»›i. Bản tánh ấy, hay ứng cÆ¡ tiếp vật, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, giÆ¡ tay giở chân, chỉ má»™t thể tròn sáng, mà sáu căn vận dụng thì Tánh giác này ứng hiện.

    Hỏi thế nào là Phật? Ở Ä‘ây giải thích Phật là Giác, Giác là Bản tánh linh giác của má»—i người, Bản tánh ấy rá»—ng rang trong lặng... Đoạn này ngài Chân Nguyên chỉ thẳng không giấu giếm tí nào hết. Bản tánh Ä‘ó ai cÅ©ng có nhÆ°ng làm sao biết được? Ngài Chân Nguyên nói rõ: hay ứng cÆ¡ tiếp vật, hay nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, giÆ¡ tay giở chân đều gốc từ tánh linh giác mà ra. NhÆ° vậy trong chúng ta ai cÅ©ng biết nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, Ä‘Æ°a tay lên giở chân bÆ°á»›c Ä‘i, là Ä‘ã có tánh linh giác rồi. Tuy nhiên ai ai cÅ©ng có tánh linh giác nhÆ°ng ít ai dám nhận, người không dám nhận là thiếu, có mà không nhận thì coi nhÆ° không có. Chúng ta biết ăn biết nói biết Ä‘i biết đứng là do có tánh linh giác, nhÆ°ng khi nói năng Ä‘i đứng chúng ta lại không nhá»› tánh linh giác của mình, chỉ nhá»› cái suy nghÄ© tính toán thôi! Nếu chúng ta Ä‘i từ đầu đường đến cuối đường, không má»™t vọng niệm nghÄ© suy dấy lên, thì lúc Ä‘ó chúng ta Ä‘ang sống vá»›i cái linh giác; vì có linh giác má»›i biết Ä‘i, nếu không, làm sao biết Ä‘i? Thế mà chúng ta lại không chịu, khi Ä‘i mà trong đầu cứ lẩm nhẩm chuyện hôm qua hôm kia, tính toán đủ thứ chá»› không nhá»› mình Ä‘ang Ä‘i. Nếu Ä‘i biết mình Ä‘ang Ä‘i thì chúng ta thấy rõ ràng cái lăng xăng lá»™n xá»™n Ä‘ó không thật, cái biết Ä‘i má»›i là thật. Thế mà chúng ta nhận cái lăng xăng lá»™n xá»™n, bỏ cái biết Ä‘i. Ngài Chân Nguyên lại nói thêm, sáu căn vận dụng thì Tánh giác ứng hiện. NhÆ° vậy trong chúng ta ai nói rằng mình vô phần? Nếu vô phần thì hết ăn hết nói hết cá»­ Ä‘á»™ng, Ä‘ó là má»™t Ä‘iều hiển nhiên rõ ràng. Ngài tâm đắc kinh Lăng-già, nên Ngài dẫn ra Ä‘ây.

    Vì vậy, trong kinh Lăng-già quyển hai, Phật bảo Đại Huệ và các Bồ-tát rằng: “Pháp tánh không tịch, vốn không có ngôn thuyết. Ngôn thuyết đều do bốn thứ tÆ°á»›ng vọng tưởng mà dấy lên.” Thế nào là bốn thứ vọng tưởng? Phật bảo Đại Huệ: Má»™t là tÆ°á»›ng ngôn thuyết, hai là má»™ng ngôn thuyết, ba là quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết, bốn là vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết.

    Đoạn này Ngài dẫn kinh Lăng-già. Phật dạy rằng tánh linh giác vốn rá»—ng lặng không có ngôn thuyết, ngôn thuyết là do bốn thứ vọng tưởng dấy lên. Sau Ä‘ây má»›i giải thích bốn thứ ngôn thuyết:

    - TÆ°á»›ng ngôn thuyết, nghÄ©a là từ chính mình vọng tưởng chấp trÆ°á»›c nÆ¡i sắc tÆ°á»›ng mà sanh.

    - Má»™ng ngôn thuyết, nghÄ©a là cảnh giá»›i Ä‘ã trải qua ở trÆ°á»›c, rồi theo Ä‘ó nhá»› nghÄ© lại mà sanh, từ khi thức dậy rồi, cảnh giá»›i không tánh mà sanh.

    - Quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết, nghÄ©a là do oán hận mà tạo nghiệp ở trÆ°á»›c, theo Ä‘ó nhá»› nghÄ© lại mà sanh.

    - Vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết, nghÄ©a là từ chủng tá»­ tập khí do lá»—i chấp trÆ°á»›c hÆ° ngụy từ vô thủy mà sanh.

    Nhân có bốn thứ tÆ°á»›ng ngôn thuyết vọng tưởng mà sanh khua môi uốn lưỡi, rồi Ä‘á»™ng đến hai mảnh da khiến phát ra lời nói. Nếu không có bốn thứ tÆ°á»›ng vọng tưởng ngôn thuyết, tức là cá»™i nguồn thường lạc ngã tịnh, má»™t tánh tròn sáng, muôn đức đầy đủ.

    1- TÆ°á»›ng ngôn thuyết: Sở dÄ© chúng ta có nói năng là y cứ nÆ¡i sắc tÆ°á»›ng mà phát ra ý nghÄ©, do ý nghÄ© rồi phát ra ngôn ngữ. NhÆ° vậy lời nói là do ý nghÄ© tưởng tượng về hình sắc mà nói. Ví dụ nói người này đẹp, người kia xấu là căn cứ trên sắc tÆ°á»›ng mình thấy rồi đặt ra từ ngữ xấu đẹp. Những sắc tÆ°á»›ng khác cÅ©ng nhÆ° thế, đều từ mắt thấy hình tÆ°á»›ng, tâm khởi vọng tưởng, từ vọng tưởng khởi ra tÆ°á»›ng ngôn thuyết.

    2- Má»™ng ngôn thuyết: Có hai thứ: má»™t là những chuyện xảy ra tháng trÆ°á»›c hay năm trÆ°á»›c, bây giờ chúng ta ngồi tưởng tượng ôn lại rồi kể ra, cÅ©ng giống nhÆ° chuyện trong má»™ng, thế nên nói cảnh giá»›i Ä‘ã trải qua ở trÆ°á»›c, rồi theo Ä‘ó má»›i nghÄ© lại mà sanh ra, hai là chúng ta nằm má»™ng, nhÆ° Ä‘êm hôm má»™ng thấy người vác cây rượt Ä‘ánh mình, sáng dậy kể lại cho bà con nghe. NhÆ° vậy cảnh giá»›i qua mất rồi bây giờ kể lại chỉ còn là tưởng tượng, nên nói là má»™ng ngôn thuyết. Cảnh giá»›i chúng ta thấy hồi hôm, bây giờ thức dậy kể lại cho người khác nghe, cảnh giá»›i ấy không còn nên nói cảnh giá»›i không tánh mà sanh, không tánh là không có thật, vì khi thức dậy rồi cảnh ấy Ä‘âu còn.

    3- Quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết: Quá là lá»—i lầm, do chấp chặt những lá»—i lầm Ä‘ã tạo, khi nhá»› lại rồi sanh ra ngôn thuyết. Ví dụ ngày hôm qua có ai chọc tức, mình cãi lá»™n vá»›i họ, chuyện Ä‘ó qua rồi nhÆ°ng mình còn ấm ức trong lòng nên sanh ra oán hận. Do ôm sá»± oán hận trong lòng, nên vài hôm sau gặp lại người Ä‘ó mình liền bá»±c tức và nói ra những lời nặng nhẹ hoặc nhát gừng. Đó là do oán hận tạo nghiệp ở trÆ°á»›c rồi theo Ä‘ó nhá»› nghÄ© mà sanh ra. Hoặc có người Ä‘i Ä‘âu gặp ai làm gì phiền giận, khi về nhà thuật lại cho người thân nghe, Ä‘ó cÅ©ng gọi là quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết.

    4- Vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết: NghÄ©a là ngôn thuyết theo cái tập khí cÅ© của mình. Ví dụ người tu, Phật dạy phải giữ oai nghi, nói nhẹ nhàng Ä‘i chậm rãi. NhÆ°ng có người vào chùa tu vẫn quen thói cÅ©, nói thì nhanh, hoặc to tiếng gắt gỏng, Ä‘i thì vá»™i vàng hấp tấp, lúc nào cÅ©ng nhÆ° có việc gấp, Ä‘ó là do tập khí cÅ©. Đáng lý người tu không có những cá»­ chỉ hành Ä‘á»™ng thô tháo, nhÆ°ng vì tập khí cÅ© chÆ°a hết phải tu lâu nó má»›i tiêu mòn, chá»› không phải má»›i tu là hết liền. Do Ä‘ó chúng ta thấy có người tu Ä‘i đứng nghiêm trang, nói năng ôn hòa nhã nhặn chậm rãi, cÅ©ng có những người tu Ä‘i nhanh nhÆ° chạy, nói nặng nề khó nghe, Ä‘ó là do tập khí từ vô thủy vọng tưởng mà có.

    NhÆ° vậy để thấy rằng vọng tưởng của chúng ta có nhiều loại, vọng tưởng của cái tưởng, vọng tưởng của cái má»™ng, vọng tưởng của những lá»—i lầm, vọng tưởng từ vô thủy mà sanh ra ngôn thuyết.

    Nhân có bốn thứ tÆ°á»›ng ngôn thuyết vọng tưởng mà sanh ra lời nói. Nếu không có bốn thứ vọng tưởng ngôn thuyết tức là cá»™i nguồn của Thường Lạc Ngã Tịnh, hay là cá»™i nguồn của Niết-bàn. NhÆ° trÆ°á»›c tôi nói nếu chúng ta Ä‘i trên đường, từ đầu đường đến cuối đường, trong tâm không có dấy má»™t vọng tưởng nghÄ© suy, nhÆ°ng mắt vẫn thấy tai vẫn nghe, mÅ©i vẫn thở, thân vẫn cảm giác gió mát, chân bÆ°á»›c Ä‘i đều đều, Ä‘ó là chúng ta Ä‘ang sống vá»›i Tánh giác, Ä‘ang hưởng Niết-bàn hiện tại. NhÆ°ng chúng ta không chịu nhÆ° thế, cứ tưởng tượng suy tÆ° nên tâm lúc nào cÅ©ng bất an. NhÆ° vậy tu dá»… hay khó? Đi má»™t cây số chúng ta không nghÄ© gì hết, cứ sống an nhiên vá»›i trời đất là chúng ta Ä‘ang ở tại Niết-bàn. Rất dá»… tại sao chúng ta không chịu? Đi má»™t cây số đường tâm an nhiên không khởi vọng tưởng, an nhiên là Thường, tâm an nhiên thì mặt mình vui là Lạc, Ä‘ang sống vá»›i cái biết hiện hữu của mình là Ngã, tâm không dấy Ä‘á»™ng là Tịnh. NhÆ° vậy trên má»™t cây số đường có Thường Lạc Ngã Tịnh, nếu chúng ta Ä‘i hai ba chục cây số mà không vọng tưởng thì cÅ©ng Ä‘ang sống ở Niết-bàn. Giả sá»­, Ä‘i cả ngày thì cÅ©ng ở trong Niết-bàn cả ngày. Đi giữa thế gian trần tục đầy khổ lụy mà vẫn ở trong Thường Lạc Ngã Tịnh của Niết-bàn Ä‘âu khó. Song, Ä‘i mà tâm lo nghÄ© đủ Ä‘iều, chắc chắn là bất an, dù Ä‘ang Ä‘i trong chốn già-lam thanh tịnh. Nói rá»™ng ra, bất cứ chúng ta làm việc gì nhÆ° nhổ cỏ nấu cÆ¡m... mà tâm thanh tịnh là Ä‘ang ở Niết-bàn. NhÆ°ng có nhiều người than rằng khi nấu cÆ¡m phải tính nấu món này món kia, làm sao không vọng tưởng? Cuốc đất nhổ cỏ thì dá»… chá»› nấu cÆ¡m hÆ¡i khó hÆ¡n. Theo tôi thì không khó, trÆ°á»›c khi nấu cÆ¡m quí vị bỏ ra năm mười phút, tính bữa nay nấu món gì rồi ghi vào tờ giấy để trên bàn. Chúng ta cứ theo thứ tá»± mà làm, thì trong khi làm tâm vẫn thanh tịnh. Tại chúng ta có thói quen vừa làm vừa nghÄ© tính liên miên, không bao giờ để cái đầu trống, cho nên bị bất an hoài. NhÆ° vậy người tu thiền có Niết-bàn ngay trong sanh tá»­, chá»› không tìm kiếm ở Ä‘âu xa, chỉ cần buông vọng tưởng, làm cái gì biết cái Ä‘ó, đừng cho vọng tưởng khởi thì cả ngày sống trong Niết-bàn. Và, người ta gọi cõi Ta-bà khổ, trái lại chúng ta gọi Ta-bà vui.

    Tôi thấy cái khổ không thật mà nhiều khi chúng ta lại cố tình tạo ra. NhÆ° có người được tin ở Thành phố thân nhân nhắn về, nếu nghe nhÆ° thế mà không thêm má»™t ý nghÄ© nào khác thì không khổ sở bất an. NhÆ°ng chợt nghÄ© có lẽ ba má mình bị bệnh, hay gia Ä‘ình có Ä‘iều gì quan trọng xảy ra, tá»± khởi lên má»™t chục thứ “có lẽ” thì tâm lo lắng bất an, Ä‘êm nằm lăn qua trở lại không ngủ được. NhÆ° vậy cái khổ Ä‘ó từ Ä‘âu tá»›i? Chẳng phải từ người nhắn tin làm cho ta khổ, mà khổ là tại mình Ä‘a sá»± vọng tưởng đủ Ä‘iều. Lại nữa, giả sá»­ có người thân Ä‘i Ä‘âu hẹn chúa nhật về, nhÆ°ng không Ä‘úng hẹn, thì bắt đầu trông ngóng, đặt vấn đề; người thân Ä‘i đường bị tai nạn, bị bệnh, bị mất tiền... có nhiều vấn đề nhÆ° thế đầu óc chúng ta thảnh thÆ¡i không? Không thảnh thÆ¡i là bắt đầu khổ. Cái khổ Ä‘ó do ai tạo? Tại người về trá»… tạo hay tại chúng ta? Nhiều khi người Ä‘i ra đường phải giải quyết bao chuyện rắc rối, khó khăn nên về trá»…. Đã về trá»… lại bị người thân rầy rà, cằn nhằn, do Ä‘ó sanh chuyện vui buồn vá»›i nhau. Lý Ä‘áng người thân về trá»… chúng ta để cho họ nghỉ ngÆ¡i rồi từ từ hỏi lý do, sau Ä‘ó họ kể lý do cho nghe thì Ä‘âu có chuyện gì xảy ra. Con người thường tá»± tạo cho mình cái khổ, khổ là do vọng tưởng làm mình khổ chá»› không ai khác làm cả. NhÆ° vậy để thấy rằng những ná»—i khổ không phải tá»± có mà do mình vọng tưởng gây ra. Nếu chúng ta Ä‘i Ä‘âu, làm việc gì mà không vọng tưởng là Ä‘ang sống trong Niết-bàn khỏi cầu về Cá»±c Lạc; ở ngay cõi Ta-bà mà không vọng tưởng thì không khổ Ä‘au. Do Ä‘ó Niết-bàn hay Cá»±c Lạc ở ngay thế gian này chá»› không ở Ä‘âu xa.

    Lại phần Giải Ký nói: Đây là tÆ°á»›ng ngôn thuyết vọng tưởng. NghÄ©a là vọng thấy hình dáng nam nữ, thân thể, vẻ mặt, thanh sắc tốt xấu, và tất cả của cải, đồ đạc, mọi tÆ°á»›ng đẹp xấu v.v... vọng khởi phân biệt mà có ngôn thuyết, gọi là tÆ°á»›ng ngôn thuyết. Lại nhân má»™ng thấy cảnh giá»›i Ä‘ã trải qua ở trÆ°á»›c, sau khi tỉnh dậy nhá»› nghÄ© lại, vọng chấp phân biệt việc lành dữ, tốt xấu, hÆ¡n kém... gọi là má»™ng ngôn thuyết. Song do nhá»› nghÄ© mình người, oán thân, yêu ghét, lấy bỏ ở trÆ°á»›c mà tạo thành nghiệp, rồi vọng sanh phân biệt mà có ngôn thuyết, gọi là quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết. Hoặc từ vô thủy đến nay, thức thứ tám gồm chứa tá»± tÆ°á»›ng hí luận, chủng tá»­ tập khí, kích thích mạnh mẽ nên sanh phân biệt, gọi là vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết. Tất cả ngôn thuyết chẳng ra ngoài bốn thứ này. Do vọng tưởng làm nhân cho ngôn thuyết, nên lìa ngoài bốn thứ này thì không có nói năng, không chá»— nói năng, tức là chân thật đệ nhất nghÄ©a đế. Đệ nhất nghÄ©a đế tức là chân không vô tÆ°á»›ng, tròn đồng thái hÆ°, lặng lẽ vô sanh.

    Đoạn này Ngài dẫn phần Giải Ký của kinh Lăng-già giải rá»™ng về bốn thứ ngôn thuyết.

    “TÆ°á»›ng ngôn thuyết vọng tưởng” là do đối duyên xúc cảnh hiện tại nhÆ° thấy hình dáng nam nữ, vẻ mặt thanh sắc... tất cả hình tÆ°á»›ng tốt xấu khởi phân biệt mà có ngôn thuyết.

    “Má»™ng tưởng ngôn thuyết” là thấy cảnh trong giấc mÆ¡, sau Ä‘ó thức dậy nhá»› nghÄ© vọng chấp phân biệt lành dữ tốt xấu rồi nói ra.

    “Quá vọng tưởng kế trÆ°á»›c ngôn thuyết” là do thÆ°Æ¡ng ghét buồn giận tạo thành nghiệp. Thành nghiệp rồi suy nghÄ© phân biệt nói ra theo nghiệp mình Ä‘ã tạo.

    “Vô thủy vọng tưởng ngôn thuyết” là do từ vô thủy thức thứ tám chứa tá»± tÆ°á»›ng hí luận, tức là chứa chấp những hí luận có tính cách Ä‘ùa cợt không Ä‘úng chân lý, không Ä‘úng chánh pháp, thành chủng tá»­ tập khí, từ chủng tá»­ tập khí kích thích mạnh mẽ phát ra ngôn thuyết.

    NhÆ° vậy chúng ta nói năng là do căn cứ trên bốn Ä‘iều này. Má»™t là căn cứ trên sắc tÆ°á»›ng thấy nghe hiện tại, hai là căn cứ trên cảnh trong má»™ng, ba là căn cứ trên lá»—i lầm Ä‘ã tạo, bốn là căn cứ trên những tích lÅ©y ở trong Tàng thức từ vô thủy mà phát ra ngôn thuyết. Tóm lại tất cả ngôn thuyết là do những phân biệt suy tính của hiện tại, quá khứ và những Ä‘iều chứa chấp ở trong ná»™i tâm mà phát ra, nên nói tất cả ngôn thuyết chẳng ngoài bốn thứ này. NhÆ° vậy vọng tưởng làm nhân cho ngôn thuyết, nếu không vọng tưởng thì không có ngôn thuyết (nói năng), Ä‘ó là chân thật đệ nhất nghÄ©a đế. Đệ nhất nghÄ©a đế là chân không tức là chỉ cho tánh linh giác của chúng ta. Nếu chúng ta không vọng tưởng là Ä‘ang sống vá»›i tánh linh giác của chính mình, có đầy đủ bốn đức Thường, Lạc, Ngã, Tịnh của Niết-bàn nhÆ° trÆ°á»›c Ä‘ã nói.

    NhÆ° vậy ở Ä‘ây Ä‘ã chỉ rõ cái gốc sanh ra vọng tưởng, chúng ta biết tu thì phải buông xả vọng tưởng, tiêu ma nó, không chạy theo nó, dần dần Ä‘i đứng nằm ngồi hằng sống vá»›i cái bất sanh bất diệt sẵn có của ḿnh.

    Bấy giờ ngài Đại Huệ và các Bồ-tát Ä‘em nghÄ©a này hỏi Thế Tôn: Ngưỡng mong Thế Tôn nói thêm về cảnh giá»›i do ngôn ngữ vọng tưởng hiện ra. Thế nào là chá»— nhân duyên chúng sanh vọng tưởng mà có ngôn thuyết sanh?

    Phật bảo ngài Đại Huệ và các Bồ-tát: NghÄ©a là từ tám chá»—: đầu, ngá»±c, cổ họng, mÅ©i, môi, lưỡi, lợi, răng hòa hợp mà phát ra tÆ°á»›ng âm thanh ngôn thuyết.

    Lại phần Giải Ký nói: Đây là chỉ bày tÆ°á»›ng ngôn ngữ âm thanh. NghÄ©a là ngôn ngữ của chúng sanh phát ra, do bốn thứ vọng tưởng trÆ°á»›c làm nhân và tám thứ đầu, ngá»±c, cổ họng, mÅ©i, môi, lưỡi, lợi, răng ở sau làm duyên, nên có ngôn thuyết.

    Ngài Đại Huệ và các Bồ-tát bạch Phật hỏi thêm về chá»— phát xuất ra ngôn ngữ vọng tưởng. Tại sao vọng tưởng phát ra ngôn ngữ, ngôn ngữ nó phát ra bằng cách nào? Đức Phật trả lời là ngôn ngữ phát ra từ tám chá»—: đầu, ngá»±c, cổ họng, mÅ©i, môi, lưỡi, lợi, răng. Trong tám cái này thiếu má»™t cái thì không có ngôn thuyết, nhất là thiếu cái đầu, không có đầu thì không có miệng lấy gì nói năng? Phần Giải Ký nói bốn thứ vọng tưởng làm nhân, tám thứ đầu, ngá»±c v.v...làm duyên nên sanh ra ngôn thuyết.

    NhÆ°ng theo Lão Tá»­ thì nói: “Trong khoảng trời đất, giống nhÆ° ống bá»… lò rèn, rá»—ng mà chẳng cong, Ä‘á»™ng thì càng phát ra.” Đây là nghÄ©a vọng tưởng duyên khí, gió thức thổi Ä‘á»™ng, vô cá»› mà phát ra. Hiện thấy ở thế gian, trong việc ứng dụng hằng ngày, má»™t niệm vọng khởi thì ba nghiệp khắp dấy lên, mười Ä‘iều ác hăng làm thì tám gió thổi bay, nói năng kia Ä‘ây trùng trùng Ä‘iệp Ä‘iệp.

    Để rõ thêm ý nghÄ©a vọng tưởng duyên khí Ngài dẫn lời Lão Tá»­ nói trong Đạo Đức Kinh.

    Kế đến Ngài nói trong việc ứng xá»­ hằng ngày, há»… má»™t niệm thÆ°Æ¡ng ghét sân si dấy lên thì ba nghiệp đều dấy lên. Má»™t niệm tốt khởi thì ba nghiệp đều tốt, má»™t niệm xấu khởi thì ba nghiệp đều xấu, ba nghiệp xấu thì mười Ä‘iều ác hằng làm, mười Ä‘iều ác hằng làm thì tám gió thổi bay (tám gió: lợi, suy, hủy, dá»±, xÆ°ng, cÆ¡, khổ, lạc) khi Ä‘ó nói năng kia Ä‘ây trùng trùng Ä‘iệp Ä‘iệp. Tóm lại, Ä‘á»™ng cÆ¡ sanh ra nghiệp là vọng tưởng, há»… má»™t niệm khởi thì ba nghiệp tạo nghiệp thiện hoặc nghiệp ác, khi tạo nghiệp rồi thì tám gió thổi rung rinh và đủ thứ phiền phức xảy ra sau Ä‘ó. 

    Xét theo Ä‘ó thì biết, tÆ°á»›ng ngôn ngữ ở trong cõi chúng sanh là từ bốn thứ vọng tưởng mà sanh, rồi kia Ä‘ây sân si cÅ©ng từ ngôn thuyết nhÆ° thế.

    Đến nhÆ° thần thông của Phật, thì lời nói tợ âm thanh tiếng trống trời, ngay thẳng từ bi, vi diệu hòa nhã. Ngài diá»…n nói pháp có sáu mÆ°Æ¡i bốn thứ tiếng Phạm âm, vang xa khắp cả mười phÆ°Æ¡ng, mọi chúng sanh đều vui thích, nghe tiếng ngá»™ đạo, đồng được giải thoát, tức chẳng phải lời nói từ bốn thứ vọng tưởng.

    Ngài nói rằng xét theo trên để biết tất cả ngôn ngữ trong thế gian, đều do bốn thứ vọng tưởng mà sanh ra, cho đến thÆ°Æ¡ng ghét hay sân si cÅ©ng từ vọng tưởng mà ra không có gì thật cả. Tuy nhiên, nói tất cả ngôn ngữ từ vọng tưởng sanh ra, vậy đức Phật thuyết pháp cÅ©ng từ vọng tưởng sanh ra sao? Đây Ä‘áp rằng, lời Phật giảng dạy không phải từ bốn thứ vọng tưởng, mà tiếng nói Ä‘ó phát xuất từ tâm từ bi ngay thẳng Ä‘ã thấy được chân lý, Ä‘ã sống Ä‘úng chánh pháp mà phát sanh, nên nói tiếng Phật thuyết pháp âm thanh vang xa nhÆ° tiếng trống trời, tiếng nói Ä‘ó phát xuất từ tâm ngay thẳng từ bi, nên mọi chúng sanh nghe đều được ngá»™ đạo giải thoát.

    Phật bảo ngài Đại Huệ: Không tánh mà làm thành ngôn thuyết. NghÄ©a là nhÆ° lông rùa sừng thỏ..., thế gian hiện thành ngôn thuyết. Đại Huệ! Chẳng phải tánh, chẳng phải phi tánh, chỉ có ngôn thuyết thôi. NhÆ° Ä‘iều ông nói, ngôn thuyết có tánh, có tất cả tánh, luận ông ắt hoại.

    Phần Ký nói: “Đây là nói các pháp tuy không, mà chẳng ngại ngôn thuyết.”

    Đoạn này Phật bảo ngài Đại Huệ: Không tánh mà làm thành ngôn thuyết, nghÄ©a là ngôn thuyết người nói ra không có thật thể. Phật ví dụ nhÆ° lông rùa sừng thỏ. Rùa không có lông, thỏ không có sừng, vậy mà người ta đặt Ä‘iều nói Ä‘ây là lông rùa kia là sừng thỏ, Ä‘em ra nói vá»›i nhau, nhÆ° những chuyện không Ä‘âu cá»™ng thêm những câu nói vô nghÄ©a mà người ta vẫn đặt thành câu nói. Những câu nói nhÆ° vậy không có thật thể, chẳng qua là người ta tưởng tượng đặt ra, cho nên nói ngôn thuyết không có Tá»± tánh, tức là không cố định. Nếu cho rằng ngôn thuyết có thật thể thì lý luận ấy ắt hoại, vì Ä‘ó là luận lý không Ä‘úng lẽ thật. Nên Ä‘oạn kế phần Ký nói tuy nói các pháp không mà chẳng ngại ngôn thuyết.

    Đời Đường lại dịch là: “Tuy không các pháp, mà cÅ©ng có ngôn thuyết. Đâu chẳng hiện thấy lông rùa, sừng thỏ, con của người thạch nữ v.v..., ở trong Ä‘ó người đời đều khởi ra ngôn thuyết. Nó chẳng phải có chẳng phải không, mà chỉ có ngôn thuyết thôi. NhÆ° Ä‘iều ông nói, vì có ngôn thuyết nên có các pháp, nếu không có các pháp thì không có ngôn thuyết. Hiện nay sừng thỏ... tuy không có mà chẳng ngại có lời nói. Xét theo Ä‘ó thì nghÄ©a của ông chẳng thành.” Vì vậy nói luận của ông ắt hoại, tỏ ngá»™ các pháp vốn không, do duyên tụ há»™i mà sanh. Đã do duyên há»™i mà sanh, thì sanh vốn không, dù nói nhân nÆ¡i duyên kia sanh, cÅ©ng là giả danh. Đây là Pháp tánh vô sanh, ngôn từ cùng lặng, năng sở đều quên, trong lặng thường trụ, không có lời nói.

    Tuy không các pháp mà cÅ©ng có ngôn thuyết nhÆ° lông rùa sừng thỏ, con của người thạch nữ; Ä‘ó là những chuyện không có mà người ta tưởng tượng nói ra. NhÆ° vậy những cái không có mà người đời họ cÅ©ng nói được chá»› không phải đợi có họ má»›i nói. Đó chỉ là ngôn thuyết đặt ra chá»› không phải sá»± thật. Kế đến là đức Phật bác lý luận của ngài Đại Huệ. Vì theo ngài Đại Huệ thì có các pháp thật nên có ngôn thuyết. NhÆ° có cái bàn, người ta má»›i kêu tên cái bàn, có cái hoa hồng người ta má»›i nói tên hoa hồng. NhÆ°ng Phật bảo rằng xét nhÆ° thế thì nghÄ©a của ngài Đại Huệ không thành, vì nhÆ° lông rùa sừng thỏ, con của người thạch nữ, không có mà vẫn có ngôn thuyết vậy.

    Tóm lại, tất cả Pháp tánh nó là vô sanh, nhÆ°ng người đời tùy theo nhân duyên mà đặt tên cho nó, nên có tên gọi, có ngôn ngữ nói năng... chá»› không có thật. Đến chá»— tất cả ngôn từ lặng, năng sở quên thì trở về chá»— thường trụ, tịch tÄ©nh không còn ngôn ngữ.

    Thế nên đức Thích-ca Thế Tôn lên pháp tòa, tá»± tại không lời, im lặng giây lâu, chính là yếu chỉ trên Ä‘ây. Đại sÆ° Đạt-ma chín năm ngó vách, ngồi nghiêm trang không nói, cÅ©ng Ä‘úng nhÆ° lý này. Người trí quán sâu liền chứng nÆ¡i chân thật không tịch. Do Ä‘ó, thế ngàn non đến đỉnh thì dừng, muôn sá»± tiêu về thể thì bình.

    NhÆ° chúng ta Ä‘ã biết tất cả ngôn ngữ nhân nÆ¡i vọng tưởng mà sanh, hay vọng tưởng là cái nhân sanh ra ngôn ngữ, song vọng tưởng không thật nên ngôn ngữ cÅ©ng không thật. NhÆ° vậy muốn chỉ cái chân thật không cần ngôn ngữ, cho nên Ä‘oạn này nói đức Thế Tôn lên pháp tòa tá»± tại không lời, im lặng giây lâu rồi cầm cành hoa Ä‘Æ°a lên, ngài Ca-diếp nhìn mỉm cười. Xong! Không có lời nào mà Phật Ä‘ã chỉ cái chân thật. Cái chân thật là cái không lời, có lời thì không thật. Sau Ä‘ây dẫn thêm Tổ Bồ-đề-đạt-ma chín năm ngồi xây mặt vào vách không nói là nhằm ý này. NhÆ° vậy để thấy rằng chá»— cứu kính chân thật thì không có lời nói, vì lời nói là từ vọng tưởng hÆ° dối. Người trí quán sâu chá»— này liền chứng được chá»— chân thật không tịch. NhÆ° ngàn cái núi mà lên đến đỉnh thì hết lối Ä‘i, muôn sá»± vật ở thế gian trở về thể thì bình đẳng nhÆ° nhau.

    Thế Tôn lại bảo ngài Đại Huệ và các Bồ-tát: “Chẳng phải tất cả cõi nÆ°á»›c đều có dùng ngôn thuyết. Ngôn thuyết là NhÆ° Lai tùy theo chúng sanh ở cõi Ta-bà. Bởi giáo thể ở phÆ°Æ¡ng này dùng âm thanh và nghe, nên giả tạm làm ra văn tá»±, chÆ°Æ¡ng cú, ngôn từ thì kinh giáo má»›i được an lập. Ngoài ra những thế giá»›i của chÆ° Phật khác, thì diệu lý của Phật pháp chẳng liên quan đến văn tá»±, chẳng dùng ngôn thuyết. Hoặc có cõi Phật dùng mắt nhìn xem mà hiển bày tỏ ngá»™ Pháp tánh. Hoặc có cõi làm ra tÆ°á»›ng, hoặc có cõi nhÆ°á»›ng mày, hoặc có cõi chá»›p mắt, hoặc có cõi mỉm cười, hoặc có cõi hÆ¡i há miệng, hoặc cõi cười nói, hoặc cõi nhá»› nghÄ© cõi nÆ°á»›c, hoặc cõi lay Ä‘á»™ng... dùng những pháp nhÆ° thế mà bày cÆ¡ lá»™ tánh, thảy đều là Phật sá»±, tiếp hóa chúng sanh.”

    Đức Phật lại bảo ngài Đại Huệ rằng chẳng phải tất cả cõi nÆ°á»›c đều dùng ngôn thuyết, mà tùy theo cách giáo hóa của má»—i nÆ¡i mà dùng hay không dùng. NhÆ° cõi Ta-bà của chúng ta vì dùng âm thanh và nghe âm thanh nên má»›i dùng ngôn thuyết để nghe mà ngá»™ đạo. Còn các cõi khác thì dùng phÆ°Æ¡ng tiện khác nhÆ° nhÆ°á»›ng mày, chá»›p mắt, há miệng, cười nói v.v... không cố định. Tất cả đều là bày cÆ¡ lá»™ tánh thảy đều là Phật sá»± để giáo hóa chúng sanh.

    Đời Đường lại dịch: “Hoặc có cõi Phật trừng mắt nhìn mà hiển bày pháp, hoặc cõi hiện tÆ°á»›ng khác, hoặc nhÆ°á»›ng mày hoặc chá»›p mắt, hoặc hiện mỉm cuời, hoặc hÆ¡i há miệng, cười nói nhá»› nghÄ©, lay Ä‘á»™ng... dùng những việc nhÆ° thế mà hiển bày pháp, khiến mọi quần sanh tỏ ngá»™ Bản tánh.”

    Đoạn này nói thêm để hiểu được ý ở trÆ°á»›c.

    Phật lại bảo Bồ-tát Đại Huệ: “Hãy xem thế giá»›i này những loài chúng sanh nhÆ° ruồi, muá»—i, trùng, kiến v.v... không có ngôn thuyết mà đều làm xong việc, Ä‘âu đợi có ngôn thuyết má»›i hiển bày pháp Æ°?”

    Điều Ä‘ó chứng tỏ, chẳng những các pháp không tánh, hÆ¡n nữa ngôn ngữ cÅ©ng tánh không. NghÄ©a là tÆ°á»›ng các pháp vốn tịch diệt, chẳng thể dùng lời nói tỏ bày. Phật Tổ từ trÆ°á»›c đến chá»— cùng cá»±c, chỉ bốn mắt nhìn nhau, im lặng ấn chứng. Đạo vô ngôn được truyền ra, bắt nguồn từ chá»— thấy nhÆ° trên. Vì vậy, ngài Lâm Tế, Đức SÆ¡n gậy hét truyền dạy. Ngưỡng SÆ¡n tÆ°á»›ng tròn, Thạch Củng giÆ°Æ¡ng cung, Đạo Ngô múa hốt... Các vị Tổ sÆ° đều cùng chung chứng đến chá»— sâu xa. Đây là chánh định lìa lời nói. NghÄ©a là núi sông quả đất chung chuyển pháp luân căn bản, loài vảy, mai, lông, cánh khắp hiện Sắc thân tam-muá»™i. Thế nên trong chá»— thường dùng hằng ngày của chúng sanh, thì cá»­a sáu căn đều là chá»— nhập lý ngá»™ đạo, Ä‘âu hoàn toàn phải đợi ngôn thuyết! Nên đức Thế Tôn Ä‘Æ°a cành hoa chỉ cho chúng, ngài Ca-diếp khế há»™i tâm Phật mỉm cười. Phật trÆ°á»›c Phật sau chỉ dùng tâm truyền tâm, chẳng lập văn tá»±.

    Qua Ä‘oạn này chúng ta thấy rằng không phải chỉ có ngôn thuyết má»›i truyền đạo, má»›i thấu suốt Bản tâm mà chính là những hành Ä‘á»™ng, vì tất cả hành Ä‘á»™ng hiển bày được tâm. HÆ¡n nữa ngôn thuyết là phát nguồn từ vọng tưởng mà vọng tưởng là cái nghÄ© suy phân biệt không thật, nó không phải Tâm thể chân thật, nó không phải là linh giác mà tất cả những hành Ä‘á»™ng nhÆ° nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, cá»­ Ä‘á»™ng tay chân... cái nào cÅ©ng có hàm ẩn linh giác. Do có linh giác nên mọi hoạt Ä‘á»™ng má»›i sanh khởi, mà linh giác là tâm. Thế mà lâu nay há»… nói tá»›i tâm là chúng ta nhận cái suy nghÄ© là tâm. Song, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, co tay duá»—i chân nếu không có tâm thì mấy cái Ä‘ó làm sao hoạt Ä‘á»™ng? NhÆ° vậy, tâm là cái biết trùm hết cÆ¡ thể này, con người này, chá»› không phải chỉ có cái suy nghÄ©. Cái suy nghÄ© chỉ là vọng tưởng không thật. NhÆ° vậy cái chân thật hiển lá»™ ở nÆ¡i sáu căn, chá»› không phải chỉ ở ý căn. Do Ä‘ó dùng phÆ°Æ¡ng tiện nào của sáu căn cÅ©ng có thể chỉ bày cái chân thật. Cho nên má»™t tiếng hét, má»™t cái Ä‘ánh, bốn mắt nhìn nhau đều hiển bày cái chân thật. Không phải kêu lại bảo: “tôi cho ông cái này, giảng nói Ä‘iều kia”, má»›i là chỉ cái chân thật, mà cái chân thật hiện sẵn ở các giác quan của chính mình. Hiểu nhÆ° thế má»›i thấy trọng tâm của Phật của nhà Thiền là, trÆ°á»›c sau chẳng lập văn tá»± dùng tâm ấn tâm.

    Hỏi: - Nếu chẳng lập văn tá»±, lấy gì làm tâm?

    Đáp: - Ông hỏi tôi tức Ä‘ó là tâm ông. Tôi Ä‘áp ông, tức là tâm tôi. Nếu ông không tâm, nhân Ä‘âu biết hỏi tôi? Nếu tôi không tâm, nhân Ä‘âu biết Ä‘áp ông? Chính ngay khi ông hỏi tôi, tức là tâm ông. Tâm này từ vô thủy kiếp cho đến hiện giờ, mọi hành Ä‘á»™ng, tạo tác, ở trong tất cả thời cÅ©ng nhÆ° ngay Ä‘ây, đối diện hiện dùng, tùy cÆ¡ thu buông, đối Ä‘ãi thÆ°a hỏi, chẳng phải tánh là gì? Cái gì thÆ°a hỏi Ä‘ây? Nói năng Ä‘ó là cái gì? Cái gì hay biết hỏi? Đây chính là tánh linh giác căn bản nÆ¡i chính mình của mọi người. Tánh tức là tâm, tâm tức là Phật, Phật tức là đạo, đạo tức là Thiền. Thiền nghÄ©a là kiến tánh. Vì vậy Ä‘Æ°a cành hoa mỉm cười, há»™i được tông yếu Ä‘ó là Thiền. Bốn mắt nhìn nhau, lãnh nhận ý chỉ, Ä‘ó là Thiền. Thiền là lặng lẽ, lặng lẽ nhÆ°ng thường soi sáng, soi sáng nhÆ°ng thường lặng lẽ, thanh tịnh trong lặng nhiệm mầu, tròn đồng thái hÆ°, trọn không má»™t vật, ứng dụng tá»± tại; thể tá»± không tịch, gọi Ä‘ó là Thiền, gọi Ä‘ó là Giác.

    Đoạn này Ngài chỉ rất là tường tận chúng ta phải khéo nhận ra để khỏi cô phụ Ngài.

    Hỏi: Nếu chẳng lập văn tá»± lấy gì làm tâm? Đáp rằng: Ông hỏi, tôi Ä‘áp, tức là có tâm rồi. Thật vậy, nếu không có tâm làm sao biết hỏi, nếu không có tâm làm sao biết Ä‘áp. Biết hỏi biết Ä‘áp Ä‘ó là tâm, cần gì văn tá»±!

    Ngài Tuệ Hải đến tham vấn Mã Tổ. Mã Tổ hỏi:

    - Đến cầu việc gì?

    - Đến cầu Phật pháp.

    - Kho báu nhà mình chẳng Ä‘oái hoài, bỏ nhà chạy Ä‘i tìm cái gì?

    - Thế nào là kho báu nhà mình?

    - Chính cái ông hỏi ta Ä‘ó.

    Chính cái hỏi Ä‘ó là kho báu, nó sẵn Ä‘ó chá»› có tìm kiếm Ä‘âu xa. Vậy có ai trong chúng ta mà không biết hỏi Ä‘áp; dù hỏi Ä‘áp cái gì. Há»… biết hỏi Ä‘áp là có tâm, là có kho báu rồi. Vậy chúng ta tìm kiếm tâm ở Ä‘âu, trèo non vượt núi để kiếm tìm Phật tâm của mình phải không? Nó sờ sờ ở sáu căn, tìm kiếm làm gì? Đọc Ä‘oạn này chúng ta thấy ngài Chân Nguyên thật là tâm Lão bà, nói hết những gì cần nói để cảnh tỉnh mọi người. Ngài nói từ thuở nào đến giờ mọi hành Ä‘á»™ng tạo tác nhÆ° hỏi Ä‘áp, thu vào buông ra, tất cả mọi Ä‘á»™ng dụng nói năng đều là tâm tánh của chính mình. Tánh là tâm, tâm là Phật, Phật là đạo, đạo là Thiền. Tánh Phật Đạo Thiền ngay nÆ¡i mình sẵn đủ. NhÆ°ng nói tá»›i Thiền là nói tá»›i kiến tánh. Kiến tánh là nhận được Bản tánh của chính mình. NhÆ° Phật Ä‘Æ°a cành hoa sen ngài Ca-diếp nhìn mỉm cười, Ä‘ó là nhận tâm yếu, là kiến tánh, là Thiền. Thầy trò nhìn nhau cảm thông Ä‘ó là Thiền. NhÆ° vậy nhận được Bản tâm là ngá»™ lý Thiền, là nhận ra cái Chân tâm của mình, từ Chân tâm Ä‘ó phát ra ngôn ngữ, phát ra thÆ°a hỏi, phát ra hành Ä‘á»™ng. Nếu chúng ta nói năng hành Ä‘á»™ng mà đừng chạy theo vọng tưởng là chúng ta biết trở về vá»›i Thiền, ngá»™ được lý Thiền.

    Do tâm thường giác nên gọi Đại Giác Thế Tôn, cÅ©ng gọi Giác VÆ°Æ¡ng NhÆ° Lai hay gọi là chủ hÆ° không. Tức tâm là Phật, trọn không có Phật khác. Tức Phật là tánh, trọn không có tánh khác. NhÆ° nắm tay làm thành do bàn tay, tợ nÆ°á»›c thành sóng. Sóng tức là nÆ°á»›c, bàn tay tức là nắm tay.

    Do tâm thường giác, nên gọi Đại Giác Thế Tôn tức là Phật, cÅ©ng gọi là ông vua Giác, cÅ©ng gọi là chủ hÆ° không, vì hÆ° không trùm hết mà Tâm thể này trùm cả hÆ° không, cho nên gọi là chủ hÆ° không. Chính cái tâm này là Phật không có ông Phật nào khác. NhÆ°ng nhá»› tâm Ä‘ó không phải tâm vọng tưởng, nếu vọng tưởng là tâm chúng sanh. Vậy quí vị muốn thành Phật hay muốn làm chúng sanh? Chúng sanh thì mê, Phật thì giác đều ở nÆ¡i tâm mình chá»› không ở Ä‘âu khác. Kiểm lại coi nÆ¡i mình cái gì là tâm mê? Cái gì là tâm giác? Vọng tưởng là tâm mê, cái biết hiện tiền không dấy vọng tưởng là tâm giác. Chúng ta tu là bỏ vọng tưởng để sống vá»›i cái biết hiện tiền thanh tịnh. Vậy tu Thiền là bỏ mê sống vá»›i giác chá»› không có gì lạ hết. Hiểu rồi chúng ta thấy rõ ràng trÆ°á»›c mắt, chá»› không phải chuyện xa lạ. Ở Ä‘ây Ngài nói tức tâm là Phật, tức tâm là tánh, cho nên ba từ: Tâm, Tánh, Phật tên gọi tuy khác nhÆ°ng không phải khác. Cả ba đều chỉ cho Thể chân thật. Ngài Ä‘Æ°a ra ví dụ, sở dÄ© có nắm tay là do bàn tay co lại, bỏ bàn tay không có nắm tay. Hoặc, sóng từ nÆ°á»›c mà có, rời nÆ°á»›c tìm sóng không có. Bàn tay là cái gốc, là cái thể, nắm tay là ngọn, là cái dụng. CÅ©ng vậy nÆ°á»›c là thể, sóng là dụng, tất cả cái dụng không rời cái thể mà có. NhÆ° vậy mọi cái nghÄ© suy phân biệt đều từ cái thể linh giác mà ra, song phải buông hết vọng tưởng má»›i trở về vá»›i tánh linh giác.

    Nên kinh Hoa Nghiêm nói:

    Nếu người muốn rõ biết,
    Ba đời tất cả Phật.
    Nên quán tánh pháp giá»›i,
    Tất cả chỉ tâm tạo.

    Âm:

    Nhược nhân dục liá»…u tri,
    Tam thế nhất thiết Phật.
    Ưng quán pháp giá»›i tánh,
    Nhất thiết duy tâm tạo.

    Đến Ä‘ây Ngài dẫn bài kệ của kinh Hoa Nghiêm. Ý kệ nói rằng: người nào muốn biết rõ ba đời chÆ° Phật thì phải quán pháp giá»›i tánh, tất cả đều do tâm tạo.

    Lại nói: Tâm, Phật và chúng sanh, ba thứ này đều không sai khác. Tất cả Phật pháp, Tá»± tâm sẵn có, thôi Ä‘em tâm tìm kiếm bên ngoài, bỏ cha chạy Ä‘i lang thang. Tiếng Phạn gượng gọi Phật, Trung Hoa nói là Tánh giác. Tánh này chẳng lìa thân ta, nếu người đốn ngá»™ được cá»™i gốc, người này sẽ chóng được thành Phật.

    Tâm, Phật và chúng sanh ba thứ đều không khác, đều cùng cái Thể chân thật Ä‘ó thôi. Phật pháp Ä‘ã sẵn có nÆ¡i Tá»± tâm, đừng Ä‘em tâm tìm kiếm bên ngoài, đừng làm kẻ cùng tá»­ ở trong kinh Pháp Hoa bỏ cha Ä‘i lang thang Ä‘ói khổ ở xứ người, thời gian sau má»›i sá»±c nhá»› trở về. Ngài lại nói Phật là Tánh giác, Tánh giác Ä‘ó là nguồn cá»™i của con người, nếu quên nguồn cá»™i khởi vọng tưởng là chúng sanh, nếu trở về nguồn cá»™i là giác ngá»™ là Phật.

    Thế nào là cá»™i gốc?

    Chỉ dạy rằng: - Cá»™i gốc chính là tâm tánh linh giác của mọi người. Tâm này là cá»™i nguồn của chÆ° Phật, là đất tánh của chúng sanh. Đất thì sản sanh muôn vật, ngàn muôn cây cối, cành lá hoa quả, má»—i má»—i đều nhân nÆ¡i đất mà sanh. Tâm bao gồm muôn pháp, trăm khéo ngàn hay, huyền cÆ¡ diệu lý, má»—i má»—i đều từ tâm dá»±ng lập. Tâm là biển của muôn pháp, từ nÆ¡i thật tế mà ứng hóa ra. Tánh là gốc của muôn hạnh, tùy nÆ¡i má»™t tâm mà biến dùng. Tuệ giải tròn thông, linh minh đầy đủ, gồm trọn muôn pháp chỉ má»™t lý, xuyên suốt muôn thuở chỉ má»™t tâm.

    Hỏi thế nào là cá»™i gốc? Ngài giải thích cá»™i gốc là tâm tánh linh giác của người; mà tâm tánh linh giác này là tâm của chÆ° Phật. Tâm Ä‘ó là cá»™i nguồn là gốc rá»… của tất cả. Giống nhÆ° đất sanh ra muôn vật, hay nhÆ° biển cả trùm hết các loài trong nÆ°á»›c. Tánh là gốc của muôn hạnh, tùy nÆ¡i má»™t tâm mà biến dùng. NhÆ° vậy tâm là gốc, tâm là nguồn cá»™i tất cả pháp.

    Buông ra thì lấy má»™t làm nhiều, thu lại thì lấy nhiều làm má»™t. Nên lập má»™t tâm làm tông, mở ra thì có nhiều cá»­a vô tận. Má»›i nói: “Ba cõi chỉ là tâm, muôn pháp chỉ là thức, má»™t niệm chẳng sanh, các duyên chóng dứt.” Ngá»™ diệu lý nÆ¡i Bản tâm thì tá»™i phÆ°á»›c đều không, mê viên minh của Tá»± tánh thì thiện ác đều ngại.

    Vì tâm là gốc của tất cả sá»± vật nên nhà thiền gọi là Phật tâm tông. Ở Ä‘ây nói lấy tâm làm tông, mở ra thì có nhiều cá»­a nhiều pháp môn không thể kể hết. Cho nên nói ba cõi từ tâm hiện ra, muôn pháp từ thức mà phân biệt sanh, nếu má»™t niệm không sanh thì các duyên chóng dứt. NhÆ° vậy chúng ta tu chỉ cần làm sao Ä‘i đứng nằm ngồi má»™t niệm không sanh thì muôn duyên theo Ä‘ó dứt sạch. Ở Ä‘oạn này có câu:

    Ngá»™ diệu lý nÆ¡i Bản tâm thì tá»™i phÆ°á»›c đều không, mê viên minh của Tá»± tánh thì thiện ác đều ngại.

    Chúng ta phải hiểu chá»— này cho kỹ kẻo lầm. Sở dÄ© chÆ° Tổ nói không tá»™i phÆ°á»›c, không thiện ác là vì các ngài Ä‘ã ngá»™ được diệu lý của tâm. Tâm không có tÆ°á»›ng sanh diệt thì nói gì tá»™i phÆ°á»›c thiện ác? Ngược lại nếu mê Chân tánh tức là mê Bản tâm thì thiện ác tá»™i phÆ°á»›c đều có thật. Thế nên đối vá»›i người mê, Phật dạy bỏ mười Ä‘iều ác làm mười Ä‘iều thiện v.v...

    Ngàn dòng sông riêng khác mà đồng nguồn, muôn xe sai biệt mà đồng lối mòn; tất cả muôn pháp đều về má»™t tâm, tâm sanh thì mọi thứ pháp sanh, tâm diệt thì mọi thứ pháp diệt. Do Ä‘ó các ngôi sao đều chầu về hÆ°á»›ng Bắc, muôn dòng sông trọn chảy về Đông, hà sa diệu pháp thảy ở nguồn tâm, đạo pháp hiện tiền, má»™t tâm đầy đủ. Nên biết, ngàn pháp muôn pháp, Phật Phật, Tổ Tổ từ trÆ°á»›c chỉ lấy tâm truyền tâm, chữ “bát” mở toang; lấy tâm ấn tâm, bốn mắt nhìn nhau, hÆ¡n năm ngàn tám trăm quyển, tám mÆ°Æ¡i bốn ngàn pháp môn, mọi thứ phÆ°Æ¡ng tiện, đều từ má»™t chữ tâm ấy lÆ°u xuất, dá»±ng lập. Dù Ä‘em tre bằng núi Tu-di làm bút, lấy nÆ°á»›c bốn biển cả làm má»±c, viết má»™t chữ tâm này vẫn chẳng hết.

    Kế đến Ngài Ä‘Æ°a ra hình ảnh ngàn dòng sông riêng khác chỉ có má»™t nguồn. Nói cho dá»… hiểu là ngàn dòng sông ở khắp mọi nÆ¡i đều chảy ra biển. Muôn xe riêng khác cùng Ä‘i má»™t lối mòn, tức là cùng Ä‘i trên má»™t lằn xe Ä‘i. Tất cả muôn pháp gốc từ tâm mà ra. Nếu tâm sanh thì muôn pháp sanh, nếu tâm lặng yên thì muôn pháp diệt, vì gốc từ tâm. Nói muôn pháp gốc từ tâm, tâm Ä‘ó là tâm gì? - Là tâm linh giác. Còn cái tâm sanh là tâm vọng tưởng; vì là tâm vọng tưởng nên có sanh có diệt, chá»› tâm linh giác Ä‘âu có sanh diệt. Chá»— này rất tế nhị, quí vị học phải hiểu cho kỹ, kẻo lầm lá»™n.

    Ngài lại Ä‘Æ°a ra má»™t ví dụ nữa: Tất cả ngôi sao đều hÆ°á»›ng về phÆ°Æ¡ng Bắc, các nguồn sông đều chảy về phÆ°Æ¡ng Đông, nói lên cái ý tất cả đều về má»™t hÆ°á»›ng để nói rõ cái nghÄ©a muôn pháp đều trở về tâm. Do Ä‘ó nên Phật Tổ lấy tâm truyền tâm chá»› không truyền cái gì khác, truyền tâm bằng cách bốn mắt nhìn nhau. Song đứng về mặt truyền bá rá»™ng rãi thì năm ngàn tám trăm quyển kinh, tám muôn bốn ngàn pháp môn, mọi thứ phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ó đều từ tâm lÆ°u xuất dá»±ng lập. Tất cả phÆ°Æ¡ng tiện gốc từ tâm, chỉ cần trở về tâm là đủ. Cho nên chữ tâm rất là to lá»›n, dù có lấy tre bằng núi Tu-di làm bút, lấy nÆ°á»›c biển làm má»±c cÅ©ng không viết hết chữ tâm này. Chữ tâm sao to quá vậy? Vì Tâm thể sanh muôn pháp, tâm trùm khắp tất cả, cho nên không thể diá»…n tả được nó.

    Kinh nói: “Diá»…n nói má»™t chữ mà cả biển má»±c khó chép hết.” Vô lượng thu lại làm má»™t, má»™t buông ra thành vô lượng. Song thái hÆ° dù rá»™ng mà chẳng thể bao gồm thể kia; mặt trời, mặt trăng tuy sáng mà chẳng thể sánh vá»›i ánh sáng kia. Tâm ấy rá»™ng bao cả thái hÆ°; tánh ấy, lượng trùm khắp pháp giá»›i, tròn lặng sáng rá»±c, không có Đông, Tây, Nam, Bắc, không có bốn phía, trên dÆ°á»›i, không vật có thể sánh, gượng gọi là tâm. Buông ra thì lá»›n không gì ngoài, thu lại thì nhỏ không gì trong. Bởi tâm vÆ°Æ¡ng ẩn hiện, gồm chứa tất cả người vật, trÆ°á»›c trời đất, suốt xÆ°a nay, má»™t mình tồn tại, má»™t mình chiếu soi, không hình không tÆ°á»›ng, không xanh, vàng, đỏ, trắng, không vuông tròn, dài ngắn, không đầu Ä‘uôi trÆ°á»›c sau, không kiếp số, bờ mé, giống nhÆ° hÆ° không, không có mặt mày có thể nói phải quấy. Tuy không xanh, vàng, đỏ, trắng, vuông tròn, dài ngắn, nhÆ°ng hay hiện ra xanh vàng đỏ trắng, vuông tròn dài ngắn.

    Kinh nói rằng má»™t chữ tâm mà bút má»±c khó chép hết. Vô lượng tức là muôn pháp thu về má»™t tâm, và từ má»™t tâm lÆ°u xuất ra muôn pháp. Song thái hÆ° dù rá»™ng mà chẳng thể bao gồm được tâm, ánh sáng của mặt trời mặt trăng chẳng bằng ánh sáng của tâm. Tâm rá»™ng lá»›n ấy bao hàm cả thái hÆ°, nhÆ°ng tạm gọi nó là tâm. Cả má»™t Ä‘oạn văn dài ở trên nói lên ý nghÄ©a Tâm thể của chúng ta trùm khắp và tùy theo duyên ứng hiện. Tuy ứng hiện theo tất cả pháp nhÆ°ng không lệ thuá»™c vào tất cả pháp, nó là chủ mà nó cÅ©ng không rời tất cả pháp của nó hiện ra.

    Cho nên Thiền sÆ° Xuyên Lão nói:

    Ma-ha Đại pháp vÆ°Æ¡ng,
    Không ngắn cÅ©ng không dài.
    XÆ°a nay không Ä‘en trắng,
    Tùy chá»— hiện xanh vàng.

    Âm:

    Ma-ha Đại pháp vÆ°Æ¡ng,
    Vô Ä‘oản diệc vô trường.
    Bản lai vô táo bạch,
    Tùy xứ hiện thanh hoàng.

    Ma-ha Đại pháp vÆ°Æ¡ng là chỉ cho Tâm thể lá»›n nhất, nó không ngắn không dài không Ä‘en không trắng, không cố định ở má»™t hình tÆ°á»›ng, tùy duyên ứng hiện nên có sai khác.

    Nhắc lại lần nữa, ngài Chân Nguyên chỉ cho chúng ta biết rõ rằng nÆ¡i mọi người ai cÅ©ng có sẵn tâm linh giác, chá»› không riêng má»™t người nào. Nếu chúng ta không Ä‘uổi theo vọng tưởng mà để cho nó hiện trong mọi sanh hoạt, là biết sống vá»›i tâm linh giác, thì khỏi phải nhọc công leo núi, lá»™i sông để tìm kiếm, mà nó hiển hiện ở lúc mở lời nói năng, cá»­ Ä‘á»™ng tay chân, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt v.v... lúc nào nó cÅ©ng hiện hữu không hề thiếu vắng. Câu chuyện của ngài Văn Há»· đối Ä‘áp vá»›i ông già ở núi NgÅ© Đài cho ta rõ thêm ý nghÄ©a này.

    Ngài Văn Há»· lên núi NgÅ© Đài tìm ngài Văn-thù, nhÆ°ng chỉ gặp ông già dắt trâu Ä‘i, mời Ngài vào Ä‘á»™ng. Sau khi hỏi thăm, ông già rót nÆ°á»›c mời uống. Ông Ä‘Æ°a chung trà lên hỏi ngài Văn Há»·:

    - Ở phÆ°Æ¡ng Nam có cái này không?

    Ngài Văn Há»· trả lời:

    - Dạ không.

    Ông già hỏi:

    - Hằng ngày lấy cái gì uống trà?

    Ông già muốn hỏi “cái biết uống trà”, tức là tâm linh giác, chá»› Ä‘âu có hỏi cái chung trà. NhÆ°ng ngài Văn Há»· không nhận ra, lại thấy cái chung trà đẹp quá, xứ mình không có nên trả lời không. Nếu không thì làm sao biết ăn biết uống? Hỏi phÆ°Æ¡ng Nam có cái này không? Trả lời có thì không bị lừa, còn trả lời không thì không nhận ra cái mà ông già muốn chỉ.

    Ngài chỉ cho chúng ta thấy, trong tất cả mọi cá»­ Ä‘á»™ng đều hàm ẩn tâm linh giác, nên các Thiền sÆ° muốn chỉ cái ấy cho chúng ta, há»… gặp phÆ°Æ¡ng tiện nào là sá»­ dụng phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ó. Ở Ä‘ây ông già Ä‘Æ°a chung trà, ở há»™i Linh SÆ¡n đức Phật Ä‘Æ°a cành hoa, đều nhằm chỉ cho chúng ta nhận ra tâm Phật sẵn có nÆ¡i mình. Chúng ta thật là người có phÆ°á»›c lá»›n má»›i biết nÆ¡i mình có sẵn ông Phật. Nếu thiếu phÆ°á»›c thì Ä‘âu biết mình có Phật. NhÆ°ng phÆ°á»›c này ai cho? Tất cả chúng ta đều có sẵn. Song, nếu được chỉ thì biết, không được chỉ thì quên.

    NhÆ° vậy chúng ta tu là có kết quả trÆ°á»›c mắt chá»› không tìm kiếm Ä‘âu xa. Đừng nghÄ© rằng tu không biết bao giờ má»›i thành công, khéo ứng dụng là có kết quả. Trong mọi sanh hoạt hằng ngày, Ä‘i, đứng, nói năng, làm việc, quét nhà, nấu cÆ¡m v.v... không khởi vọng tưởng là chúng ta Ä‘ang sống trong Niết-bàn. Chỉ tại chúng ta không khôn ngoan, làm việc này mà tưởng chuyện khác, mê nên luôn sống trong Ä‘iên đảo lầm. Tá»± mình chuốc khổ rồi kêu Phật cứu khổ, khổ Ä‘ó do ai làm mà kêu Phật cứu? - Tá»± mình làm thì tá»± mình giải chá»› không ai giải khổ thế cho mình được. Chẳng hạn người thân Ä‘i xa chÆ°a về, mình lo sợ ngồi đứng không yên, đầu óc rối bù, bèn đến đốt nhang cầu Phật gia há»™ cho người thân Ä‘i đường được bình yên, tai qua nạn khỏi v.v... Tại mình vọng tưởng quá rồi Ä‘âm ra hoảng hốt, cầu xin khấn vái chá»› chắc gì người thân mình gặp nạn! Đó là má»™t trong những chuyện mà chúng ta tá»± tạo khổ cho mình. Biết được nhÆ° thế, hằng ngày chúng ta luôn luôn sống trong tỉnh giác yên lặng thì cuá»™c sống được bình an tốt đẹp.

    Pháp tánh vốn tùy duyên, sắc không đều chẳng ngại. Vào sông thì tùy khúc uốn quanh; nÆ°á»›c thì thuận theo vật vuông tròn. NhÆ° hạt châu ma-ni, ánh hiện ra năm màu, tùy loại đều hiện, trọn chẳng biến đổi. Dù không hình tÆ°á»›ng mà hay hiện thành tất cả tÆ°á»›ng, chân không mà diệu hữu, bất biến mà tùy duyên. Chân không là ban đầu của tánh, diệu hữu là ban đầu của khí. Nên biết, núi sông, quả đất, sum la vạn tượng, tình vá»›i vô tình, cho đến niệm thô, niệm tế, pháp nhiá»…m, pháp tịnh, không má»™t vật, má»™t trần nào ra ngoài tâm vÆ°Æ¡ng. Đây là diệu hữu.

    Đoạn này Ngài giải thích về Pháp tánh tùy duyên. Chúng ta suy gẫm câu tùy duyên mà bất biến để hiểu sâu thêm phần này. Đây nói Pháp tánh vốn tùy duyên, nên nó hiện ra hình tÆ°á»›ng mà sắc và không đều chẳng ngại nhau. Sắc là hình tÆ°á»›ng, không là chỉ cho Thể tánh, hai cái Ä‘ó nó không ngại nhau. Pháp tánh ví nhÆ° nÆ°á»›c, nÆ°á»›c ở sông thì tùy theo con sông mà ngay thẳng hay quanh co. NÆ°á»›c ở bình chai, tô chén tùy theo bình chai, tô chén mà vuông hay tròn, không nhất định. NhÆ° vậy thể của nÆ°á»›c thì bất Ä‘á»™ng, tùy theo duyên mà nÆ°á»›c quanh co hay vuông tròn. Lại ví nhÆ° hạt châu ma-ni vốn trong sáng, nhÆ°ng ở bên ngoài óng ánh màu đỏ, màu xanh, màu vàng... thì hạt châu ẩn hiện màu Ä‘ó. NhÆ° vậy hạt châu không có màu, do bên ngoài có màu gì thì thấy hạt châu hiện màu ấy. Hạt châu trong sáng là bất biến chỉ cho Pháp tánh, hạt châu có màu là tùy duyên biến đổi. Qua những ví dụ trên ngài Chân Nguyên muốn chỉ cho chúng ta Pháp tánh sẵn có nÆ¡i mọi người, nhÆ°ng nó tùy duyên, ở mắt thì duyên theo sắc, ở tai thì duyên theo tiếng, ở mÅ©i thì duyên theo mùi... Bởi nó tùy theo sáu căn duyên vá»›i sáu trần mà có muôn hình vạn trạng, có nhiều thứ chuyển biến tốt xấu thÆ°Æ¡ng ghét đủ thứ. Nguyên Pháp tánh thì không có má»™t thứ nên nói là chân không, nhÆ°ng tùy duyên thì có đầy đủ muôn sá»± muôn vật. Thể bất biến thì không đổi mà tùy duyên nên có khác. Do Ä‘ó Ngài nói chân không là ban đầu của tánh, diệu hữu là ban đầu của khí. Chân không diệu hữu là lý của nhà Phật, chân không là cái thể không tÆ°á»›ng mạo bất di bất dịch không đổi thay. NhÆ°ng khi nó theo duyên biến hiện đủ thứ thì gọi là diệu hữu. Ở Ä‘ây Ngài lấy tinh thần của Lão Trang để phối hợp vá»›i ý nghÄ©a chân không diệu hữu của nhà Phật. Theo tinh thần của Lão Trang nói về tánh và khí thì, cái tánh của Lão Trang ví nhÆ° cái chân không của nhà Phật, cái khí của Lão Trang ví nhÆ° diệu hữu của nhà Phật.

    Sau Ä‘ây tôi dẫn má»™t Ä‘oạn trong sách Trang Tá»­ để rõ cái ý nghÄ©a Ä‘ó. Về Trang Tá»­ Tri Bắc Du có má»™t Ä‘oạn viết: “Nhân chi sanh, khí chi tá»±u giả, tá»±u tắc vi sanh, tán tắc vi tá»­. Nhược tá»­ sanh vi đồ, ngô nhược hà hoạn.” Dịch: “Sá»± sống của con người do khí tá»±u mà có. Khí tá»±u thì sống, khí tan thì chết. Nếu sống chết là Ä‘ôi bạn đồng hành thì ta còn bận tâm làm chi?” NhÆ° vậy chữ khí chỉ cho sá»± sanh, khí tá»±u thì sanh, khí tan thì diệt, sá»± sống chết tùy theo khí tá»±u và tán, giống nhÆ° bên nhà Phật nói diệu hữu. Diệu hữu là tùy theo duyên, đủ duyên thì thành sá»± vật, thiếu duyên thì không.

    Lại má»™t Ä‘oạn của Hoài Nam Tá»­ - Bản Kinh Huấn viết: “Thiên địa chi hòa hợp, âm dÆ°Æ¡ng chi Ä‘ào hóa, vạn vật giai thạnh nhất khí dã.” Dịch: “Sá»± hòa hợp của trời đất, sá»± Ä‘ào luyện biến hóa của âm dÆ°Æ¡ng, đối vá»›i vạn vật đều nhờ vào nhất khí.” NhÆ° vậy khí là sá»± tụ tán mà thành thiên hình vạn trạng, cho nên ngài Chân Nguyên dùng chữ tánh và khí của Lão Trang để phối hợp vá»›i cái chân không và diệu hữu của nhà Phật. Ngài nói thêm rằng từ vạn vật hữu tình vô tình trên thế gian này cho đến các tâm niệm thô tế đều không ra ngoài tâm vÆ°Æ¡ng, tức là ngoài cái Tánh giác hay cái chân không. Từ cái chân không theo duyên mà hiện có đủ thứ gọi Ä‘ó là diệu hữu. Đó là ý nghÄ©a chân không diệu hữu theo cái nhìn của ngài Chân Nguyên.

    Lại nói: - Chẳng phải không, chẳng phải sắc, ứng hóa thành muôn thứ mà chẳng lìa má»™t chân thật. Tâm vÆ°Æ¡ng là thể nhÆ° nhÆ°, trong lặng thường trụ; vốn tá»± viên thành, dường nhÆ° hÆ° không; ứng vật hiện hình, nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c. NghÄ©a là tâm vÆ°Æ¡ng hay ứng hiện vào trong các loài, nên nói là thức hòa hợp. Bản tánh tâm vÆ°Æ¡ng nhÆ° gÆ°Æ¡ng tròn lá»›n hiện các thứ hình sắc. Tâm vÆ°Æ¡ng vốn không hình tÆ°á»›ng, tuy không hình tÆ°á»›ng mà hay hiện thành tất cả các tÆ°á»›ng, nhÆ°ng lại chẳng nhiá»…m tất cả các tÆ°á»›ng. TÆ°á»›ng đến thì hiện, tÆ°á»›ng Ä‘i thì mất, tÆ°á»›ng tụ thì có, tÆ°á»›ng tan thì không; tÆ°á»›ng tuy có đến Ä‘i, tụ tan mà tâm vÆ°Æ¡ng vốn tá»± trong trẻo thường lặng lẽ. NhÆ° gÆ°Æ¡ng tròn lá»›n hay hiện tất cả vật, tuy hay hiện tất cả vật mà chẳng nhiá»…m tất cả vật; vật đến thì hiện, vật Ä‘i thì mất, vật có đến Ä‘i hiện mất, nhÆ°ng gÆ°Æ¡ng vốn tá»± sẵn vậy chẳng Ä‘á»™ng. Vì vậy Ä‘em gÆ°Æ¡ng tròn dụ tâm vÆ°Æ¡ng. Song tâm vÆ°Æ¡ng chẳng nhiá»…m các vật, xÆ°a nay thanh tịnh, trong lặng thường trụ, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt. Nên nói Pháp thân thanh tịnh tức là tánh của mọi người, Báo thân viên mãn tức là trí của mọi người, Hóa thân ngàn trăm ức tức là hạnh của mọi người.

    Đoạn này Ngài giải thích thêm về tâm vÆ°Æ¡ng. Ba tên chân không, tâm vÆ°Æ¡ng, Pháp thân tuy khác, nhÆ°ng đều chỉ cho cái thể, đều là má»™t gốc. Cho nên gọi tâm vÆ°Æ¡ng, chân không, Pháp thân gì cÅ©ng được. Bởi đứng về mặt tâm thì nói tâm vÆ°Æ¡ng tâm sở. Tâm vÆ°Æ¡ng là Tâm thể không sanh diệt, còn tâm sở là tâm duyên theo cảnh phân biệt nên nó sanh diệt. Đứng về mặt thân thì gọi là Pháp thân. Vì cái thân tứ đại của chúng ta là cái thân hiện tượng có Ä‘i lại, có nói năng, hoạt Ä‘á»™ng, cái thân Ä‘ó không phải là cái thân bất sanh bất diệt. NhÆ° vậy thân của chúng ta là cái thân theo nghiệp báo mà có chá»› không phải là Pháp thân. Pháp thân thì không hình tÆ°á»›ng, nhÆ°ng bất sanh bất diệt nên gọi là Pháp thân. Gọi là chân không là vì Pháp thân này không có hình tÆ°á»›ng, không má»™t vật, má»™t pháp mà người thế gian có thể thấy nghe nắm bắt được, tuy nhiên không tÆ°á»›ng nhÆ°ng mà hằng hữu. Tóm lại, chân không, Pháp thân hay tâm vÆ°Æ¡ng cÅ©ng đều chỉ cho cái thể Ä‘ó. Ở Ä‘ây ngài Chân Nguyên nói tâm vÆ°Æ¡ng ví nhÆ° tấm gÆ°Æ¡ng tròn sáng chiếu soi sá»± vật, nếu vật dÆ¡ thì nhìn cái bóng trong gÆ°Æ¡ng dÆ¡, nếu vật sạch thì nhìn cái bóng trong gÆ°Æ¡ng sạch. Vật Ä‘en thấy Ä‘en, vật trắng thấy trắng. Vật ở ngoài thế nào thì nó hiện vào gÆ°Æ¡ng thế ấy. Tuy nhiên gÆ°Æ¡ng hiện bóng dÆ¡ sạch mà gÆ°Æ¡ng có dÆ¡ sạch không? Bản chất của gÆ°Æ¡ng thì không dÆ¡ không sạch. NhÆ° vậy để thấy rằng tâm vÆ°Æ¡ng có thấy nghe hay biết tất cả mọi cảnh vật. Nó thấy sắc nghe tiếng rất là rành rõ, nếu không thêm má»™t niệm phân biệt của tâm sở thì tất cả cảnh vật không làm cho tâm vÆ°Æ¡ng dÆ¡ sạch hay phân biệt tốt xấu rồi khen chê. Ngài ví tâm vÆ°Æ¡ng nhÆ° cái gÆ°Æ¡ng để biết rõ rằng nếu hằng ngày chúng ta thấy, nghe, ngá»­i nếm, xúc chạm... mà không thêm niệm phân biệt của tâm sở thì tâm vÆ°Æ¡ng không dính mắc. NhÆ° vậy chúng ta tu không phải tìm kiếm nÆ¡i nào, trốn tránh ở Ä‘âu, mà ngay trong khi tiếp xúc vá»›i mọi sá»± vật tâm không nhiá»…m dÆ¡ dính mắc, tâm không nhiá»…m dÆ¡ dính mắc thì không có niệm  khen chê thÆ°Æ¡ng ghét, Ä‘ó là cái gốc của sá»± tu.

    Theo cái nhìn của ngài Chân Nguyên, Pháp thân tức Tánh giác của mọi người, Báo thân là trí của mình, Hóa thân là hạnh của mình. NhÆ° vậy Tánh giác trí tuệ và công hạnh của chúng ta là đủ ba thân. Trong chúng ta có người nào thiếu ba cái này không? Chắc chắn là ai cÅ©ng có đủ. Vậy trong lúc tu chúng ta khéo sá»­ dụng trí tuệ để đạt đến sá»± giác ngá»™ chân thật, sá»­ dụng công hạnh để làm lợi ích cho mọi người, hai Ä‘iều này được viên mãn thì chúng ta đầy đủ ba thân.

    Pháp thân thanh tịnh là sẵn thanh tịnh nhÆ° vậy, là chí tôn từ bao thuở, thấy biết rất nhiệm mầu, không gì sánh ngang, trong lặng chân thật thanh tịnh, không hình không tÆ°á»›ng, gọi Ä‘ó là Pháp thân thanh tịnh. Pháp thân tuy không hình không tÆ°á»›ng mà hay hiện tất cả hình tÆ°á»›ng. Đã thành các hình tÆ°á»›ng thì gọi Ä‘ó là Ứng thân. Ứng thân thì có thiện ác, tốt xấu, tùy theo nghiệp báo mà thọ lấy thân. Nghiệp báo thiện tức có tÆ°á»›ng tốt, nghiệp báo ác tức có tÆ°á»›ng xấu. Tùy nÆ¡i nghiệp báo mà thọ lấy thân, gọi là Báo thân. Báo thân, nghÄ©a là thân nghiệp báo má»™t đời. Còn Ứng thân tức là thân ứng hiện ra. Sao gọi là thân ứng hiện ra? Tức nhân nghiệp báo cảm thành mà ứng hiện ra có thân, gọi Ä‘ó là thân báo ứng. NghÄ©a là Pháp thân hay ứng vào Sắc thân, ứng nÆ¡i mắt thấy  sắc, ứng nÆ¡i tai nghe tiếng, ứng nÆ¡i mÅ©i ngá»­i mùi, ứng nÆ¡i lưỡi Ä‘àm luận, ứng nÆ¡i thân cảm xúc, ứng nÆ¡i ý biết pháp, cho đến giÆ¡ tay Ä‘á»™ng chân đều là Ứng thân.

    Đoạn này Ngài giải thích về Pháp thân thanh tịnh. Pháp thân thanh tịnh là thanh tịnh từ thuở nào, chá»› không phải do dụng công tu hành mà nó được thanh tịnh nên nói chí tôn từ bao thuở. Bởi vì mọi sá»± vật trên thế gian đều là tÆ°á»›ng vô thường sanh diệt, còn Pháp thân là bất sanh bất diệt nên nói nó là chí tôn. Chí tôn là nó quí hÆ¡n tất cả. Cái thấy biết của Pháp thân rất nhiệm mầu. Thấy biết nhiệm mầu không phải thấy biết khôn ngoan lanh lợi khéo léo, mà nhÆ° trÆ°á»›c ví dụ tấm gÆ°Æ¡ng sáng cái gì cÅ©ng hiện rõ hết, mà khi Ä‘em vật Ä‘i thì không dính lại má»™t cái gì cả. Đó là nhiệm mầu, cÅ©ng đừng lầm tưởng nhiệm mầu là nó có phép lạ huyền bí v.v... Nó chỉ là cái thể trong sáng hiện đủ các hình tÆ°á»›ng mà không bị các hình tÆ°á»›ng làm nhiá»…m dÆ¡. Pháp thân ấy không gì sánh bằng, nó trong sáng thật là lặng lẽ thanh tịnh chỉ có người dụng công tu má»›i cảm nhận được và má»›i hiểu được những lời giải thích này. NhÆ° khi chúng ta ngồi thiền tâm không có má»™t niệm nhỏ nhiệm dấy lên, chỉ thuần trong sáng thanh tịnh nên má»™t tiếng Ä‘á»™ng nhỏ cÅ©ng nghe, những hình ảnh trÆ°á»›c mắt đều thấy, những gì xảy ra chung quanh đều biết rõ ràng. Đó gọi là không hình tÆ°á»›ng mà luôn luôn được thanh tịnh. Do thanh tịnh mà không hình tÆ°á»›ng nên mọi sá»± vật có hình tÆ°á»›ng nhÆ° núi sông, quả đất v.v... Ä‘em so sánh vá»›i Pháp thân đều không bằng. Bởi những vật có hình tÆ°á»›ng thì vô thường sanh diệt, Pháp thân thì không vô thường sanh diệt. Nếu chúng ta hằng sống vá»›i Pháp thân thanh tịnh thì không bị ngoại cảnh làm nhiá»…m dÆ¡, nhÆ° vậy có giải thoát không? Pháp thân không hình tÆ°á»›ng thì dính mắc vào Ä‘âu, cái gì trói buá»™c được? Và, không còn má»™t niệm nhỏ nhiệm thì Ä‘âu có dấy Ä‘á»™ng, không Ä‘á»™ng nên không sanh diệt, không sanh diệt là giải thoát sanh tá»­. Vì còn theo niệm là còn tạo nghiệp, còn Ä‘i trong sanh tá»­ luân hồi. Không có má»™t niệm nhiá»…m dÆ¡ là sống vá»›i Pháp thân thanh tịnh là được giải thoát sanh tá»­ luân hồi. Giải thoát là Pháp thân giải thoát, cho nên ai sống được vá»›i Pháp thân là sống vá»›i cái thể giải thoát.

    Kế đến Ngài nói Pháp thân không hình tÆ°á»›ng mà nó hay hiện hình tÆ°á»›ng. NhÆ° tấm gÆ°Æ¡ng sáng nếu trÆ°á»›c nó không có người vật thì trong gÆ°Æ¡ng không có hình tÆ°á»›ng người vật, nếu trÆ°á»›c gÆ°Æ¡ng có người vật thì bóng người vật hiện đầy đủ trong gÆ°Æ¡ng. Giả sá»­ có tấm gÆ°Æ¡ng rá»™ng má»™t thÆ°á»›c vuông để ở đằng kia thì hai trăm người ngồi trong giảng đường này có hiện bóng trong gÆ°Æ¡ng không? Sao diện tích nó nhỏ mà chứa được hai trăm người? Để thấy rằng tấm gÆ°Æ¡ng trong sáng không dính bụi nên hình ảnh người vật hiện trong gÆ°Æ¡ng không chÆ°á»›ng ngại. Nếu tấm gÆ°Æ¡ng bị phủ má»™t lá»›p bụi Ä‘en dày thì hình ảnh người vật không thể nào hiện được. GÆ°Æ¡ng trong sáng không dính bụi nên hiện được tất cả hình tÆ°á»›ng, cÅ©ng vậy Pháp thân trong sáng không hình tÆ°á»›ng mà hiện ra muôn ngàn hình tÆ°á»›ng Ä‘ó là theo duyên mà ứng hiện. NhÆ°ng khi thành các hình tÆ°á»›ng thì gọi là Ứng thân chá»› không gọi là Pháp thân. Theo ngài Chân Nguyên Ứng thân thì có nghiệp báo tốt xấu, từ Pháp thân mà ứng hiện ra Báo thân có mắt thấy, tai nghe, mÅ©i ngá»­i, lưỡi nếm, thân xúc chạm v.v... Ä‘ó gọi là Ứng thân. Theo nghiệp lành nghiệp dữ thọ thân tốt xấu, giàu nghèo v.v... Ä‘ó là Báo thân. NhÆ° vậy Ứng thân, Báo thân và Pháp thân không rời nhau. Ứng thân là do Pháp thân ứng hiện ra cái thấy nghe hiểu biết gọi là Ứng thân. Cho nên từ nÆ¡i thấy nghe hiểu biết chúng ta nhận ra Pháp thân. Đó là chá»— mà các Thiền sÆ° dùng mọi phÆ°Æ¡ng tiện để Ä‘ánh thức chúng ta nhận ra ngay nÆ¡i thân này Pháp thân luôn luôn ứng hiện, cho nên mắt thấy sắc, tai nghe tiếng là do Pháp thân ứng ra nÆ¡i mắt nÆ¡i tai, các căn khác cÅ©ng thế. NhÆ° vậy sáu căn tiếp xúc vá»›i sáu trần đều có Pháp thân ứng hiện nÆ¡i sáu căn. Muốn chỉ Pháp thân chúng ta làm sao chỉ? Ví dụ trong hÆ° không có gió, có người hỏi gió ở Ä‘âu, làm sao chỉ? Nếu thấy cái màn phất phÆ¡ bảo Ä‘ó là gió thì Ä‘úng hay sai? Gió không phất phÆ¡, song bản chất của gió là Ä‘á»™ng, do Ä‘ó thấy cái màn phất phÆ¡ chúng ta biết có gió. Gió ở khắp chá»— nhÆ°ng gió không tÆ°á»›ng mạo làm sao chỉ? Cho nên chỉ là chỉ cái mà gió tác Ä‘á»™ng nhÆ° cái màn phất phÆ¡. Gió tác Ä‘á»™ng vào cây thông, chúng ta thấy cành thông Ä‘ong Ä‘Æ°a. Chúng ta nÆ°Æ¡ng vào tÆ°á»›ng lay Ä‘á»™ng của cành thông mà biết có gió. CÅ©ng thế ngay nÆ¡i sáu căn Pháp thân ứng ra thấy, nghe, ngá»­i, nếm v.v... mà biết Bản thể Ä‘ang hiện hữu, không nên tìm kiếm ở Ä‘âu xa.

    Hội rằng:

    Vốn là má»™t tinh minh. Chia thành sáu hòa hợp. Thu sáu hòa hợp lại, vốn là má»™t tinh minh.

    Lại nói: Sao gọi là Hóa thân? Đã vào Ứng thân, Ä‘i đứng nằm ngồi, thấy nghe hiểu biết, làm mọi thứ việc lành, cho đến trăm ngàn pháp môn, phÆ°Æ¡ng tiện diệu hạnh, tùy cÆ¡ biến hóa, ứng dụng không cùng, gọi Ä‘ó là Hóa thân. Tuy riêng có ứng và hóa, cÅ©ng đều từ Pháp thân lÆ°u xuất, nên nói: Ba thân vốn chính là má»™t thân. Kinh nói: “Hàng thượng căn rõ được má»™t, thì muôn việc đều xong.” Nếu nhÆ° còn ngờ vá»±c, hãy nghiệm xét cho tường tận nÆ¡i lý.

    Đoạn này Ngài dẫn kinh Lăng Nghiêm. Trong kinh Lăng Nghiêm Phật gọi sáu căn là sáu hòa hợp, sáu hòa hợp Ä‘ó gốc từ má»™t tinh minh, má»™t tinh minh chia thành sáu hòa hợp, từ sáu hòa hợp trở về vốn là má»™t tinh minh (Pháp thân). Cho nên trong khi tu, tâm chúng ta kẹt ở cái thấy, cái nghe, cái ngá»­i... thì nó thuá»™c về má»™t trong sáu hòa hợp. Khi tâm chúng ta an định rồi thì không còn mắc kẹt ở căn nào, mà nó trùm hết. Thấy nghe hiểu biết hiện tiền không kẹt ở căn nào là trở về má»™t tinh minh. NhÆ° vậy má»™t tinh minh nếu kẹt thì thành sáu hòa hợp. Sáu hòa hợp nếu biết gỡ thì trở về má»™t tinh minh. Nói má»™t chá»› thật ra khi sáu Ä‘ã gỡ thì má»™t cÅ©ng không còn.

    TrÆ°á»›c nói ba thân: Pháp thân, Ứng thân, Báo thân chá»› chÆ°a nói Hóa thân. Đoạn này giải thích về Hóa thân. Hóa thân là trong mọi hoạt Ä‘á»™ng Ä‘i đứng nằm ngồi, làm tất cả việc lành, tu tất cả các pháp môn đều là diệu hạnh của Hóa thân. Hay nói cách khác tùy cÆ¡ ứng hóa thì gọi là Hóa thân. Tuy có ứng hóa riêng khác nhÆ°ng đều từ Pháp thân lÆ°u xuất. Pháp thân ứng ra theo Báo thân, tùy theo Báo thân mà ứng ra sáu căn, tùy theo sáu căn mà hành Ä‘á»™ng những Ä‘iều hay Ä‘iều tốt, nhÆ° sá»± tu hành v.v... là Hóa thân. NhÆ° vậy Hóa thân là ngọn của Ứng thân, mà gốc của Ứng thân lại là Pháp thân. Cho nên hàng thượng căn nhận được Pháp thân thì rõ Ứng thân, Báo thân, Hóa thân cÅ©ng đều gốc từ Ä‘ó mà ra.

    Bởi Chân Phật thì không hình, Chân kinh thì không quyển, bao la pháp giá»›i, tròn đồng thái hÆ°, chẳng thêm chẳng bá»›t, không thiếu không dÆ°, người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành, bản tánh Di-Ä‘à, Chân kinh Bát-nhã, kho báu nhà mình, nguyên là vật tá»± có. Song tánh đạo không khác, sắc và không nhất nhÆ°, viên dung cả pháp giá»›i, đối diện ở trÆ°á»›c mắt, ứng vật hiện hình nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c.

    Ngài nói thêm về cái thể thênh thang của Pháp tánh. Chân Phật chỉ cho Pháp thân không hình tÆ°á»›ng, Chân kinh chỉ cho Pháp tánh chân thật không tÆ°á»›ng mạo, nên nói không quyển nhÆ°ng nó bao trùm cả pháp giá»›i, nó không thiếu, không dÆ°, ai ai cÅ©ng tròn đủ hết. NhÆ° hiện giờ thân tứ đại của chúng ta, người ốm thì ba, bốn chục ký, người mập thì sáu bảy đến tám chín chục ký, còn chiều cao thì cao lắm là hai thÆ°á»›c. Nếu người nào to lá»›n thì bằng hòn Ä‘á lá»›n trong núi là cùng. NhÆ°ng chúng ta có má»™t cái thể trùm cả pháp giá»›i, trùm cả hÆ° không thì to cỡ nào? NhÆ° vậy, sá»± to lá»›n của thân tứ đại thì có chừng má»±c, có giá»›i hạn, còn sá»± to lá»›n của Tâm thể thì không giá»›i hạn vô tận vô biên, không thể tính lường. Thế mà chúng ta lại quên chỉ nhá»› cái thân mấy chục ký, cao má»™t vài mét, rồi cho là thật là quí. Cái thân mấy chục ký này chỉ sống mấy chục năm, còn Pháp thân thì tuổi thọ vô lượng vô biên. Nếu chúng ta  là người ham sống thì nên sống vá»›i thân nào? Cái thân sống mấy chục năm có nghÄ©a lý gì đối vá»›i Pháp thân bất tá»­? Vậy mà có nhiều người chẳng chịu sống vá»›i cái thân bất tá»­, mà chỉ thích sống vá»›i cái thân tạm bợ, lúc nào cÅ©ng lo gìn giữ lo sợ mất nó. Quên thân tuổi thọ vô lượng rá»™ng lá»›n vô biên, mà bám víu và hài lòng thỏa mãn vá»›i cái thân tạm bợ để tiếp tục gây tạo nghiệp khổ, bỏ thân này thọ thân khác, Ä‘i mãi trong luân hồi sanh tá»­. Do Ä‘ó chÆ° Phật thấy thÆ°Æ¡ng chúng ta ngu muá»™i có cái thể to lá»›n bất hoại mà không nhá»›, chỉ nhá»› lo cho cái thân bé nhỏ tạm bợ vô thường, chá»› không phải Phật thÆ°Æ¡ng chúng ta thiếu thốn về ăn mặc hay dáng vẻ lùn xấu. Thế nên Phật dạy tu để trở về vá»›i cái thể trùm khắp bất sanh bất diệt của chúng ta, thể ấy còn gọi là Niết-bàn vô sanh. Không còn sanh thì Ä‘âu có tá»­ nên gọi là giải thoát sanh tá»­. Song giải thoát sanh tá»­ là giải thoát cái gì? Là không vì cái thân tạm bợ mà tạo những nghiệp nhân sanh tá»­. Khi dứt hết những mầm sanh tá»­ rồi chúng ta hằng sống vá»›i Pháp thân bất sanh bất diệt của mình gọi là giải thoát sanh tá»­. Nên biết cái không sanh tá»­ ở ngay nÆ¡i mình chá»› không phải tìm kiếm ở Ä‘âu xa, cho nên nói Bản tánh là Di-Ä‘à tức là chỉ cho Tá»± tánh không sanh diệt, Chân kinh Bát-nhã là chỉ cho trí tuệ sẵn có của mình, kho báu nhà mình sẵn đủ vậy Ä‘i tìm kiếm ở Ä‘âu cho nhọc. Cái Tá»± tánh ấy là không sắc, do không sắc nên “sắc và không” không hai. Tùy theo vật hiện hình, ví nhÆ° mặt hồ nÆ°á»›c trong thì bóng mặt trăng hiện.

    Kệ nói:

    Chẳng biết báu trong áo,
    Vô minh say tá»± tỉnh.
    Trăm hài đều rã tan,
    Má»™t vật vững sáng mãi.

    Âm:

    Bất thức y trung bảo,
    Vô minh túy tá»± tỉnh.
    Bách hài câu há»™i tán,
    Nhất vật trấn trường linh.

    Chẳng biết báu trong áo, vô minh say tá»± tỉnh.

    NghÄ©a là không biết mình có hòn ngọc báu ở trong túi áo của mình, Ä‘ó là vì vô minh say mê, nhÆ°ng khi thức tỉnh má»›i biết trong áo mình có hòn ngọc quí. Ý hai câu này dẫn kinh Pháp Hoa ví dụ anh chàng say được người bạn cho hạt châu cá»™t trong chéo áo để Ä‘em ra dùng xài. NhÆ°ng anh chàng vẫn cứ say không tỉnh, không biết mình có hạt châu trong chéo áo, nên vẫn nghèo đời khổ sở. Sau gặp lại bạn chỉ trong chéo áo anh có hạt châu, anh lấy ra dùng hết kiếp nghèo Ä‘ói.

    Trăm hài đều rã tan, má»™t vật vững sáng mãi.

    Trong thân tứ đại do tất cả các phần gân, xÆ°Æ¡ng... kết hợp lại, má»™t ngày nào Ä‘ó nó sẽ tan nát không còn, nhÆ°ng trong Ä‘ó có má»™t vật trong sáng không bao giờ hoại.

    Ý bài kệ nói nÆ¡i chúng ta có hòn ngọc quí, vì chúng ta mê say quên hòn ngọc quí có sẵn nÆ¡i mình. CÅ©ng nhÆ° thân này là thân tạm bợ nhÆ°ng trong cái tạm bợ Ä‘ó có cái trong sáng còn hoài không mất.

    Áo là Sắc thân, báu là Tá»± tánh. TrÆ°á»›c kia Lục tổ Huệ Năng đốn ngá»™ Tá»± tánh, tâm châu linh bảo, bèn Ä‘áp vá»›i NgÅ© tổ Hoằng Nhẫn rằng: “Tất cả muôn pháp chẳng lìa Tá»± tánh!”

    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn tá»± thanh tịnh!

    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn chẳng tá»± sanh diệt!

    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn tá»± đầy đủ!

    Đâu ngờ Tá»± tánh hay sanh muôn pháp!

    Đây nói áo là Sắc thân, viên ngọc báu là Tá»± tánh. Cho nên Lục tổ Huệ Năng má»›i nói tất cả muôn pháp chẳng lìa Tá»± tánh và khi nghe NgÅ© Tổ giảng kinh Kim Cang đến câu “Æ°ng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” Ngài liền đại ngá»™, và la lên:

    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn tá»± thanh tịnh!
    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn chẳng tá»± sanh diệt!
    Đâu ngờ Tá»± tánh vốn tá»± đầy đủ!
    Đâu ngờ Tá»± tánh hay sanh muôn pháp!

    Lục Tổ do nhận được Tá»± tánh của mình vốn tá»± thanh tịnh, chẳng sanh chẳng diệt, đầy đủ tất cả, hay sanh tất cả, nên NgÅ© Tổ ấn chứng cho Ngài Ä‘ã ngá»™ được Bản tánh; ngá»™ được Bản tánh tức là kiến tánh. Bản tánh sẵn có mà lâu nay quên, bây giờ chợt nhận ra nên Ngài dùng chữ Ä‘âu ngờ. NhÆ° vậy người tu mà nhận ra được Bản tánh của mình thì từ Ä‘ó về sau sá»± tu hành má»›i được an ổn.

    Hội rằng:

    Tánh đủ mọi lý mà ứng vá»›i muôn sá»±.

    Hỏi Ä‘áp Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Tham học Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Tụng kinh Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Niệm Phật Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Nói năng Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Gậy hét Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    CÆ¡ duyên Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Thế Tôn giÆ¡ cành hoa Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Ngài Ca-diếp mỉm cười Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Lâm Tế hét, Đức SÆ¡n Ä‘ánh, Ngưỡng SÆ¡n tÆ°á»›ng tròn, Thạch Củng giÆ°Æ¡ng cung, Đạo Ngô múa hốt, cÆ¡ duyên của chÆ° Tổ Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    “Há»™i rằng” nghÄ©a là hiểu rằng. Tá»± tánh của con người đủ ở mọi lý, ứng hiện vá»›i muôn vật. Đây giải thích cho thấy Tá»± tánh con người xuất hiện từ chá»— nào qua các câu hỏi.

    “Hỏi Ä‘áp Ä‘ó là gì?” Tức là biết hỏi biết Ä‘áp Ä‘ó là ai? Đáp: “Chỉ là Tá»± tánh.” Do Tá»± tánh ứng ra má»›i biết hỏi biết Ä‘áp. Rồi tham học tụng kinh, niệm Phật, nói năng là do Tá»± tánh ứng hiện má»›i biết tham học, tụng kinh, niệm Phật, nói năng. Nếu không có Tá»± tánh (Tánh giác) thì không có ai ứng hiện để làm những việc Ä‘ó, thân người chỉ là má»™t khối máu thịt vô tri không biết làm gì cả. Bây giờ xa hÆ¡n má»™t chút là: gậy hét, cÆ¡ duyên, Thế Tôn giÆ¡ cành hoa, ngài Ca-diếp mỉm cười, Lâm Tế hét, Đức SÆ¡n Ä‘ánh, Ngưỡng SÆ¡n tÆ°á»›ng tròn, Thạch Củng giÆ°Æ¡ng cung, Đạo Ngô múa hốt, đều do Tá»± tánh (Tánh giác) ứng hiện, nên Phật và chÆ° Tổ má»›i hành xá»­ nhÆ° thế. Tất cả đều lÆ°u xuất từ Tá»± tánh. Tá»± tánh là Phật, Thiền tăng hỏi thế nào là Phật, Tổ Ä‘ánh má»™t cái Ä‘au Ä‘iếng là chỉ ông Phật Ä‘ó. Vì có ông Phật má»›i biết hỏi, có ông Phật má»›i biết Ä‘ánh, có ông Phật má»›i biết Ä‘au. Chủ yếu của các Thiền sÆ° là chỉ thẳng nên không giải thích dông dài. CÅ©ng vậy, hỏi thế nào là Phật, hét má»™t tiếng là chỉ ông Phật Ä‘ó, vì có ông Phật má»›i biết hét. Tất cả những hành Ä‘á»™ng khác cÅ©ng nhÆ° thế, các ngài nhằm chỉ thẳng cho chúng ta nhận ra cái chân thật (Tánh giác). Từ lâu chúng ta quen nhận cái giả trên tÆ°á»›ng mạo ngôn từ nên thấy các Thiền sÆ° chỉ cái thật qua hành Ä‘á»™ng không ngôn ngữ, chúng ta Ä‘âm ra ngờ vá»±c. Bây giờ học hiểu kỹ chá»— này rồi, đọc sách Thiền chúng ta má»›i không thấy lạ và hết nghi ngờ. Ngày xÆ°a đọc câu chuyện Thiền sÆ° Đả Địa, má»—i khi có người đến hỏi “thế nào là Phật”, Ngài lấy gậy đập xuống đất má»™t cái, không trả lời. Hỏi gì Ngài cÅ©ng lấy gậy đập xuống đất, do Ä‘ó người đời gọi Ngài là Hòa thượng Đả Địa. Đả địa là Ä‘ánh đất. Tôi có bình má»™t câu thế này: “Muốn thấy mặt nÆ°á»›c phẳng trÆ°á»›c khi cá ăn mống.” Vì vừa khởi niệm đập má»™t cái là Ä‘ã thấy rồi. Mặt nÆ°á»›c không dấy Ä‘á»™ng tức là mặt nÆ°á»›c phẳng, nếu dấy Ä‘á»™ng thì từ mặt nÆ°á»›c mà ra chá»› không ở Ä‘âu xa hết. NhÆ° vậy tất cả hành Ä‘á»™ng của các Thiền sÆ° hoặc Ä‘ánh hay hét... đều nhằm chỉ thẳng Tá»± tánh cho mình.

    Bốn mắt nhìn nhau Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Trưởng lão Câu Chi Ä‘Æ°a ngón tay, giÆ¡ nắm tay Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Lâm Tế phủi tay áo liền Ä‘i Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Khai hoa kết ấn Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Đi đứng ngồi nằm Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Thấy nghe hiểu biết Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Ä‚n cÆ¡m ăn cháo Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Uống nÆ°á»›c uống trà Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Đắp y ôm bát Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Nói năng hỏi Ä‘áp Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Tạo tác, làm việc Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Im im xét tÆ° duy, nói nói Ä‘á»™ng miệng Ä‘ó là gì? - Chỉ là Tá»± tánh.

    Qua má»™t Ä‘oạn dài trên Ngài cÅ©ng chỉ thẳng Tá»± tánh hiện đầy đủ trong mọi hành Ä‘á»™ng, mọi nói năng mọi cá»­ chỉ, không có gì ngoài Tá»± tánh. Cho nên các Thiền sÆ° không tốn lời giải thích mà chỉ cần biểu hiện má»™t cá»­ chỉ để chúng ta nhận ra Tá»± tánh.

    Vậy ở Ä‘ây có ai thiếu Tá»± tánh không? Không thiếu mà chÆ°a dám nhận, Ä‘ó là Ä‘iều Ä‘áng tiếc. Tá»± tánh là tâm vÆ°Æ¡ng là vua lại không dám nhận, cứ nhận mấy thứ đạo tặc buồn giận thÆ°Æ¡ng ghét và kết thân vá»›i chúng, cho nên bị khổ suốt đời. Xét kỹ chúng ta thông minh hay mê muá»™i? Cái chân thật không dám nhận, lại ôm giữ cái giả dối tạm bợ rồi than khổ. Song sá»± khổ Ä‘au ở thế gian này chúng ta xét kỹ thấy nó nhÆ° trò hề, chá»› có Ä‘áng gì Ä‘âu. Thế mà lắm người cÅ©ng khóc lên khóc xuống vì những chuyện phiền não vá»› vẩn không Ä‘âu, gặp ai cÅ©ng than đời tôi sao khổ quá! Tuy nhiên, nếu xét kỹ má»—i người chúng ta đều có má»™t cái không bao giờ khổ, biết nhÆ° thế rồi thì tá»± tại vô cùng, sống ở giữa cõi trần này không có gì Ä‘áng làm cho mình phiền lòng, không phiền lòng thì có gì khổ sở. Giả sá»­ có ai sân si nói bậy bạ thấy họ là người ôm đạo tặc là người Ä‘áng thÆ°Æ¡ng, người ấy có vị pháp vÆ°Æ¡ng mà không chịu nhận, lại Ä‘i rÆ°á»›c đạo tặc vào nhà để cho nó phá hết gia sản. Người sân giận nói bậy bạ là người Ä‘áng thÆ°Æ¡ng chá»› Ä‘âu Ä‘áng buồn, vì trÆ°á»›c hết là họ hao tổn khí lá»±c, kế đến là họ hao tổn tâm lá»±c. NhÆ° vậy họ lá»— lã rất nhiều chá»› có được gì Ä‘âu? Thế nên chúng ta biết tu thì đối vá»›i những người làm phiền mình, mình thông cảm thÆ°Æ¡ng họ chá»› không nên buồn họ. HÆ¡n nữa hằng ngày chúng ta gặp biết bao Ä‘iều không nhÆ° ý xảy ra, nếu không buông bỏ mà cứ Ä‘eo mang những thứ Ä‘ó để phiền não khổ tâm than trách thì biết bao giờ chúng ta má»›i giác ngá»™? Bởi vì Ä‘ó là những thứ làm che mờ khuất lấp cái tánh linh giác của chính mình. Xét kỹ trong chúng ta khi phát tâm tu, ai cÅ©ng muốn giải khổ, tại sao vào chùa má»™t thời gian chúng ta lại cá»™t trói những thứ lỉnh kỉnh không ra gì vào lòng cho nó khổ thêm. NhÆ° vậy muốn hết khổ thì những cái không giá trị nhÆ° thị phi, phải quấy tốt xấu, buông bỏ hết thì chúng ta má»›i hết khổ. Chúng ta hết khổ má»›i mong cứu khổ cho người, còn mình ôm má»™t khối khổ mà nói chuyện đạo lý, khuyên người hết khổ thì không được bảo đảm. Giả sá»­ có người thấy bạn mình phiền não bèn dùng lời đạo lý khuyên họ đừng giận hờn, giận hờn là Ä‘au khổ, nhÆ°ng khi gặp chuyện trái ý mình nổi giận la om sòm, nhÆ° vậy người ấy có khổ không? Thế nên chúng ta phải hiểu cho thật thấu Ä‘áo Ä‘iều này, tá»± mình phải hết khổ má»›i chỉ dạy nhắc nhở cho người, Ä‘ó là Ä‘úng tinh thần cứu khổ chúng sanh của đạo Phật.

    Mật thu lại thì không dấu vết, hiển buông ra thì không cùng tận. Bởi lược bày các cÆ¡ chỉ dạy, song đối vá»›i diệu lý khó Ä‘em nói hết. Cần biết mặc áo ăn cÆ¡m, nói năng đối Ä‘áp, sáu căn vận dụng, gậy Ä‘ánh miệng hét, quát mắng khảy tay, Ä‘ánh phách thổi sáo, tiếng tăm cười nói, cho đến gánh nÆ°á»›c bá»­a củi, nÆ¡i nÆ¡i toàn bày lý diệu; vo gạo thổi lá»­a, chá»— chá»— thảy hiện chân cÆ¡. Trăm khéo ngàn hay, cÆ¡ huyền lý diệu, tất cả hành Ä‘á»™ng trọn là Tá»± tánh của mọi người hiển hiện ứng dụng.

    Đoạn này Ngài nói khi trở về thể thì Tâm linh giác không có dấu vết, nếu ứng hiện ra diệu dụng thì không cùng tận, cho nên ở Ä‘ây Ngài lược bày để chỉ dạy chá»› chá»— diệu lý của tâm không thể dùng ngôn ngữ nói hết được. Nên nói nó hiển hiện ứng dụng ra mọi hành Ä‘á»™ng nhÆ° mặc áo ăn cÆ¡m, nói năng đối Ä‘áp... cho đến vo gạo thổi lá»­a đều từ Tá»± tánh mà ứng dụng ra. NhÆ° vậy ở chá»— nào chúng ta cÅ©ng tu được hết. Thế mà có nhiều người than, chiều nay bận công tác, ngồi thiền không được, mất má»™t buổi tu. Nếu cho rằng ngồi thiền má»›i tu thì mất, còn biết tu trong mọi hành Ä‘á»™ng thì không mất. Vì trong mọi hành Ä‘á»™ng đều có Pháp thân ứng hiện thì mất cái gì? Chỉ sợ không biết tu chá»› không sợ mất thời giờ tu. Nhá»› Ä‘iều này cho kỹ. Biết tu thì giờ nào cÅ©ng tu được, cuốc đất, nấu cÆ¡m, nhổ cỏ đều tu. Không biết tu thì giờ ngồi thiền chÆ°a chắc Ä‘ã tu, ngồi Ä‘ó mà để tâm nhá»› nghÄ© chuyện Ä‘ã qua nhá»› chuyện sắp tá»›i, hết chuyện người này tá»›i chuyện người kia. Thế nên chúng ta khéo ứng dụng tu thì trường hợp nào tu cÅ©ng được. Hiểu nhÆ° vậy rồi người tu má»›i tá»± tại, không than phiền trách móc ai, luôn luôn an ổn trong mọi cảnh thuận nghịch an nguy. Ngày xÆ°a, có vị gánh nÆ°á»›c Ä‘òn gánh gãy, ngay Ä‘ó ngá»™ đạo. Có vị cuốc đất lượm hòn gạch ném trúng cây tre vang tiếng, ngay Ä‘ó ngá»™ đạo. Có vị cỡi ngá»±a Ä‘i ngang qua cầu, cầu gãy, ngá»±a sụp chân té xuống, ngay Ä‘ó ngá»™ đạo. Những trường hợp nhÆ° thế có tu không? Nếu không tu làm sao ngá»™ đạo? Còn chúng ta ngày nay ngồi thiền giờ này qua giờ kia mà sao không ngá»™ đạo? NhÆ° vậy trong giờ ngồi thiền Ä‘ó chúng ta tu nhiều hay ít? Tóm lại, nếu tâm chúng ta lúc nào cÅ©ng trong sáng hồn nhiên, thì trong má»™t thời gian nào Ä‘ó cÆ¡ duyên đầy đủ chúng ta cÅ©ng ngá»™ đạo, chá»› không phải chỉ ngá»™ đạo trong lúc ngồi thiền.

    Tỏ rõ rằng:

    TrÆ°á»›c kia Ä‘ã có việc nhÆ° trên, ngày nay Ä‘âu không việc này! XÆ°a nay thấy tánh thành Phật, chung ngá»™ Tâm tông Bát-nhã. TÆ°á»›ng má»™c tuổi tác chẳng đồng, tánh hỏa trÆ°á»›c sau nhÆ° thế. Ai biết ví dụ này, trí tuệ thật rá»™ng sâu. Pháp tánh hằng không, vốn không số kiếp. TrÆ°á»›c sau chỉ má»™t lý, người thông suốt đồng má»™t đường. Cần biết, má»™t tánh linh chân, trong lặng nhÆ° thái hÆ°; Sắc thân năm uẩn thật nhÆ° má»™ng huyá»…n. Quả là trên đảnh môn đủ mắt, liền biết trên hÆ° không không có hoa. Phật ở Tá»± tâm, chá»› tìm kiếm nÆ¡i người được. Nên trong bài phú CÆ° Trần Lạc Đạo, Tổ Điều Ngá»± nói:

    Rõ Chân nhÆ°, tin Bát-nhã, chá»› còn tìm Phật Tổ Tây Đông.

    Chứng thật tÆ°á»›ng, đạt vô vi, Ä‘âu nhọc hỏi kinh thiền Nam Bắc.

    Khiến người người phản bản hoàn nguyên, cho kẻ kẻ hồi quang tá»± ngá»™. Chỉ chín chắn quán xét sâu xa, rõ được tá»™t người người là Phật, ngá»™ Tâm tông Phật Phật là người. Xin hãy đều thẳng Ä‘ó thừa Ä‘Æ°Æ¡ng, chá»› chạy Ä‘uổi bên ngoài tìm kiếm!

    Ngài nói: TrÆ°á»›c kia có việc nhÆ° trên, ngày nay Ä‘âu không việc này. NghÄ©a là ngày xÆ°a chÆ° Tổ hét má»™t tiếng Ä‘ánh má»™t cái mà người xÆ°a ngá»™ đạo, ngày nay nếu chúng ta khéo nhận thì cÅ©ng được nhÆ° người xÆ°a. Vì xÆ°a hay là nay đều thấy tánh thành Phật, đều ngá»™ Tâm tông Bát-nhã. Ngài ví nhÆ° tÆ°á»›ng cây nhỏ cây lá»›n nhÆ° cây xoài, cây mít, cây ổi... khác nhau, nhÆ°ng phÆ¡i khô Ä‘em đốt vẫn cháy ra lá»­a, vẫn nóng nhÆ° nhau. Ai biết ví dụ này thì người ấy có trí tuệ sâu rá»™ng. Lại nhÆ° quí vị ngồi Ä‘ây má»™t hai trăm người, má»—i người có hình tÆ°á»›ng, suy nghÄ©, ngôn ngữ khác nhau mà tánh Phật thì không khác. Hiểu được Ä‘iều này là người trí tuệ sâu rá»™ng và người có trí thì không dám xem thường ai. Vì đứng về mặt tÆ°á»›ng mạo thì có người đẹp người xấu, đứng về mặt học thức thì người học cao người học thấp, về mặt nói năng suy nghÄ© thì có người lanh lẹ người chậm chạp... nhÆ°ng tánh Phật thì không khác. Hiểu nhÆ° thế khởi tâm ngã mạn xem thường, hay khởi tâm cung kính mọi người nhÆ° Bồ-tát Thường Bất Khinh trong kinh Pháp Hoa? Ngài gặp ai cÅ©ng xá lạy và nói: “Tôi không dám khinh các ngài vì các ngài đều sẽ thành Phật.” Ngài Ä‘ang là Bồ-tát, mọi người Ä‘ang là phàm phu, thế mà Ngài không khinh vì biết họ sẽ thành Phật nhÆ° Ngài. Biết nhÆ° thế tâm ngã mạn giảm, trí tuệ tăng.

    Pháp tánh hằng không, vốn không số kiếp.

    Pháp tánh hằng rá»—ng lặng vốn không có số kiếp. Vì từ lâu chúng ta sống theo vọng niệm nên tạo nghiệp và theo nghiệp thọ báo thân sanh tá»­ luân hồi vô số kiếp. Cái nhân là vọng tưởng không thật, tạo nghiệp thì cái nghiệp cÅ©ng không thật, nghiệp không thật thì kết quả thọ thân cÅ©ng không thật. Cả ba đều không thật, bây giờ buông vọng tưởng, nhận ra và hằng sống vá»›i Pháp tánh thì không tạo nghiệp, không thọ thân luân hồi sanh tá»­ thì số kiếp cÅ©ng không. Nếu người thông suốt lý này thì cùng chung má»™t đường. Tức là biết cái Tánh chân thật linh thiêng mầu nhiệm nó trong lặng nhÆ° thái hÆ°, còn Sắc thân năm uẩn vốn nhÆ° má»™ng huyá»…n. Nếu ai sống sáu bảy chục tuổi ôn lại cuá»™c đời đều thấy nhÆ° má»™ng huyá»…n. Giống nhÆ° Ä‘êm ngủ nằm má»™ng, sáng thức dậy ôn lại giấc má»™ng thì có Ä‘áng kể gì? Thế mà cứ tưởng là thật. Cho nên nói “quả là trên đảnh môn có đủ con mắt liền biết trên hÆ° không không có hoa”. Đảnh môn có đủ con mắt tức là con mắt thứ ba, con mắt trí tuệ. Sở dÄ© nhìn trên hÆ° không chúng ta thấy có hoa đốm là tại con mắt bệnh. Nếu con mắt không bệnh thì thấy hÆ° không không có hoa. Con mắt không bệnh là chỉ cho trí tuệ mở sáng. Người tu khi trí tuệ mở sáng thì biết rõ Phật ở Tá»± tâm, không tìm kiếm ở bên ngoài. Sau Ä‘ây Ngài dẫn hai câu trong bài Phú CÆ° Trần Lạc Đạo của Tổ Điều Ngá»±:

    Rõ chân nhÆ°, tin Bát-nhã, chá»› còn tìm Phật Tổ Tây Đông.

    Chứng thật tÆ°á»›ng, đạt vô vi, Ä‘âu nhọc hỏi kinh thiền Nam Bắc.

    Biết được nhÆ° vậy để chúng ta trở về nguồn gốc của mình, quay ánh sáng chiếu soi lại mình để ngá»™ được Pháp thân. Quán sát chín chắn nhÆ° thế để rõ rằng người người là Phật, mà Phật Phật Ä‘ó gốc từ người. Vậy Phật và người không hai, rời người không có Phật, rời Phật không có người. NhÆ° vậy chúng ta và Phật gần không xa. Thế mà cứ lạy Phật hoài, lạy đến chai cả đầu gối. Sở dÄ© chúng ta phải lạy Phật nhiều là tại chúng ta quên tánh Phật của chính mình, nên phải nhờ đức Phật ngồi trên bàn chứng minh cho chúng ta lạy để nhá»› lại tánh Phật của chính mình. Lạy Phật để nhá»› mình có tánh Phật chá»› không phải lạy cầu xin Phật cho phÆ°á»›c. Vậy lâu nay chúng ta lạy Phật vá»›i ý nghÄ©a gì? Hiểu nhÆ° thế má»›i thấu được ý nghÄ©a tu là xoay lại mình chá»› không phải chạy ra bên ngoài kiếm tìm. Hãy ngay nÆ¡i Ä‘ây mà thừa Ä‘Æ°Æ¡ng.

    Sau Ä‘ây là những bài kệ Ngài chỉ thẳng cho chúng ta nhận ra tánh Phật của chính mình.

    Kệ rằng:

    I-

    Ngàn kinh muôn luận trỏ tâm tông,
    Bốn mắt trừng nhau mắt tuệ thông.
    Ba thuở NhÆ° Lai truyền pháp ấn,
    Má»™t tâm là Phật sẵn vậy đồng.

    Âm:

    Thiên kinh vạn luận chỉ tâm tông,
    Tứ mục trừng giao tuệ nhãn thông.
    Tam thế NhÆ° Lai truyền pháp ấn,
    Nhất tâm thị Phật bản nhiên đồng.

    Ngàn kinh muôn luận trỏ tâm tông, bốn mắt trừng nhau mắt tuệ thông.

    Ngài nói kinh luận nào cÅ©ng chỉ tâm mình là Phật và bốn mắt nhìn nhau là Phật hiện tiền, nếu biết được nhÆ° thế là mắt tuệ thông suốt.

    Ba thuở NhÆ° Lai truyền pháp ấn, má»™t tâm là Phật sẵn vậy đồng.

    Ba đời chÆ° Phật truyền pháp ấn là chỉ cho chúng ta biết tâm mình là Phật, ai cÅ©ng có sẵn, chá»› không riêng người nào.

    II-

    Ngá»™ tâm thành Phật không thừa pháp,
    Mê tánh bôn ba kiếm ngoài tâm.
    Má»™t niệm rá»—ng thênh siêu bản tế,
    Giống hệt rá»­a chân lên mÅ©i thuyền.         

    Âm:

    Ngá»™ tâm thành Phật vô dÆ° pháp,
    Mê tánh bôn ba tâm ngoại cầu.
    Nhất niệm khuếch nhiên siêu bản tế,
    Hoàn nhÆ° tẩy cÆ°á»›c thÆ°á»›ng thuyền đầu.

    Ngá»™ tâm thành Phật không thừa pháp, mê tánh bôn ba kiếm ngoài tâm.

    Nếu chúng ta ngá»™ tâm mình là Phật thì không còn pháp nào ngoài pháp này nữa. Nếu mê, quên Bản tánh của mình thì má»›i chạy ra ngoài tìm kiếm, người ngá»™ thì ngay nÆ¡i tâm mà sống chá»› không tìm kiếm bên ngoài.

    Má»™t niệm rá»—ng thênh siêu bản tế, giống hệt rá»­a chân lên mÅ©i thuyền.

    Nếu không còn má»™t niệm dấy khởi che đậy, tâm rá»—ng thênh thang thì vượt hết mọi bờ mé xÆ°a cÅ©. Giống nhÆ° người rá»­a chân bÆ°á»›c lên mÅ©i thuyền, Ä‘Æ¡n giản và nhẹ nhàng nhÆ° vậy. Hình ảnh này chỉ có những người ở miền Tây má»›i dá»… thông cảm. NhÆ° chúng ta muốn Ä‘i thuyền, bÆ°á»›c xuống cây cầu rá»­a chân cho sạch rồi bÆ°á»›c lên thuyền, việc làm rất gần gÅ©i dá»… dàng, không có gì khó khăn xa lạ. CÅ©ng vậy trong tâm không khởi má»™t niệm thì tất cả những mê lầm từ ngàn xÆ°a đều rÅ© sạch.

    III-

    Che trời che đất Ä‘ây tâm báu,
    Không cổ không kim Tá»± tánh châu.
    Giá trị càn khôn chÆ°a dá»… trả,
    Sáng ngời pháp giá»›i vẫn hằng nhÆ°.

    Âm:

    Cái thiên cái địa ngô tâm bảo,
    Vô cổ vô kim Tá»± tánh châu.
    Giá trọng càn khôn thù vị đắc,
    Linh quang pháp giá»›i nghiá»…m nhiên nhÆ°.

    Che trời che đất Ä‘ây tâm báu, không cổ không kim Tá»± tánh châu.

    Tâm chân thật của chúng ta che khắp trời đất, và không bị thời gian xÆ°a nay chi phối. Hay nói cách khác là Tâm thể chân thật quí báu của chúng ta không bị không gian hạn chế, không bị thời gian chi phối.

    Giá trị càn khôn chÆ°a dá»… trả, sáng ngời pháp giá»›i vẫn hằng nhÆ°.

    Giá trị quí báu của Tâm chân thật Ä‘em cả càn khôn so sánh cÅ©ng không so sánh được. Tức là giá trị của Tâm chân thật hÆ¡n cả giá trị của càn khôn. Nó sáng ngời cả pháp giá»›i mà hằng chân thật nhÆ° nhÆ°. Ý bài kệ này Ä‘ánh giá người ngá»™ được Tâm chân thật của chính mình thì thoát khỏi sá»± hạn chế của không gian, lá»›n nhỏ trong ngoài. Thoát khỏi sá»± chi phối của thời gian quá khứ hiện tại đều không thật và Ä‘em cả càn khôn để so sánh vá»›i Tâm thể này cÅ©ng không sánh được. NhÆ° vậy chúng ta sống giữa thế gian này có cái gì để tính toán? Ví dụ có người kiếm được ít thoi vàng cho là quí, nhÆ°ng Ä‘em vàng cả càn khôn này dồn lại chừng bao nhiêu? Thế mà mình chỉ có ít thoi vàng lại cho là quí và quên cả cái Tâm chân thật quí báu của mình. Cho nên người thấy đạo rồi thì sống vá»›i cái Tâm thể chân thật quí báu của chính mình là hÆ¡n hết.

    IV-

    Tâm ta, tâm Phật vốn không hai,
    Nhiều kiếp nổi chìm chỉ tại mê.
    Nay Ä‘ã tỏ tường mình tá»± nhận,
    Linh quang lặng chiếu ấy Bồ-đề.

    Âm:

    Ngã tâm bản dữ Phật tâm tề,
    Lịch kiếp phiêu trầm chỉ vị mê.
    Kim nhật phân minh tÆ°Æ¡ng tá»± nhận,
    Linh quang tịch chiếu thị Bồ-đề.

    Tâm ta, tâm Phật vốn không hai, nhiều kiếp nổi chìm chỉ tại mê.

    Tâm ta và tâm của Phật không khác, Phật trở về vá»›i tâm Phật còn chúng ta thì quên tâm Phật nên làm chúng sanh. Nếu trở về tâm Phật thì Phật cÅ©ng nhÆ° ta và ta cÅ©ng nhÆ° Phật. Bởi ta quên tâm mình là Phật nên nhiều kiếp trôi lăn trong sanh tá»­ chìm nổi khổ Ä‘au.

    Nay Ä‘ã tỏ tường mình tá»± nhận, linh quang lặng chiếu ấy Bồ-đề.

    Ngày nay chúng ta nhận ra tâm mình là Phật thì cái sáng suốt chiếu soi trong lặng Ä‘ó là Bồ-đề tức là tâm Phật chá»› không có gì khác lạ. NhÆ° vậy ý toàn bài kệ là tâm ta đồng vá»›i tâm Phật, vì mê nên phải luân hồi sanh tá»­ khổ Ä‘au. Nếu tá»± nhận tâm mình là Phật thì cái sáng suốt trong lặng nó hiện tiền Ä‘ó là Bồ-đề, khỏi kiếm Bồ-đề ở Ä‘âu xa.

    V-

    Gượng gọi là Phật, gượng nói tâm,
    Pháp tánh sáng tròn suốt cổ kim.
    Thượng trí siêu quần xoay tá»± ngá»™,
    NhÆ° vầy má»›i hiểu đạo cao thâm. 

    Âm:

    Cưỡng danh vi Phật cưỡng xÆ°ng tâm,
    Pháp tánh viên minh tuyên cổ kim.
    Thượng trí siêu quần hồi tá»± ngá»™,
    Năng nhÆ° thị giải đạo cao thâm.

    Gượng gọi là Phật, gượng nói tâm, Pháp tánh sáng tròn suốt cổ kim.

    Cái Tâm thể không tên, tá»± trong sáng nhÆ°ng đối vá»›i chúng sanh mê thì tạm gọi là Phật, hoặc nói là tâm, ấy là nói gượng chá»› không phải thật. Pháp tánh nó tròn sáng xuyên suốt từ xÆ°a đến nay không bị giá»›i hạn bởi thời gian.

    Thượng trí siêu quần xoay tá»± ngá»™, nhÆ° vầy má»›i hiểu đạo cao thâm.

    Bậc thượng trí siêu quần bạt tụy chỉ cần xoay lại là nhận ra, người nhÆ° vậy má»›i là người thấy được chá»— cao thâm của đạo. Cao thâm là chỉ cái thể thênh thang không bị thời gian, không gian chi phối, giá»›i hạn Ä‘ó là cái gốc không gì bì kịp sánh nổi cho nên gọi là cao thâm.

    TrÆ°á»›c khi học bài kệ má»›i tôi xin nhắc qua vài Ä‘iều cần thiết để cho Tăng Ni và Phật tá»­ nhá»›. Chúng ta thật là người có phÆ°á»›c má»›i được nghe và nhận được những lời chân thật của Phật Tổ chỉ bày. Thế nên Thiền sÆ° Chân Nguyên sau khi kiến tánh, Ngài vận dụng phÆ°Æ¡ng tiện truyền đạt chỉ bày cho chúng ta bằng những bài kệ, để chúng ta nhận ra Bản tánh của chính mình. Ngày xÆ°a các Thiền sÆ° Trung Hoa thì dùng phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ánh, hét, giÆ¡ phất tá»­... để chỉ cho người nhận ra Phật tánh nÆ¡i mình. Người nào lanh lẹ thì nhận ra, còn người căn cÆ¡ cạn mỏng thì không làm sao hiểu được chá»— sâu kín của nhà Thiền, rồi Ä‘âm ra ngờ vá»±c. Thiền du nhập vào Việt Nam, từ đời Trần cho tá»›i đời Lê, các Thiền sÆ° Việt Nam không dùng phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ánh hét... mà các ngài giải thích qua các bài thÆ¡ kệ để cho chúng ta đọc rồi nhận ra được Phật tánh nÆ¡i mình, thì đủ niềm tin để tu cho đến khi chứng ngá»™. Nếu dùng những thủ thuật Ä‘ánh hét thì e chúng ta khó lãnh há»™i, không lãnh há»™i thì không tin, không tin thì không tu được. Cho nên các ngài dùng phÆ°Æ¡ng tiện nói trắng chỉ thẳng. Tuy nhiên, nói trắng thì dá»… hiểu mà không có những trường hợp đặc biệt ngá»™ sâu và nhá»› hoài không quên. NhÆ° trường hợp ngài NghÄ©a Huyền ba lần thÆ°a hỏi ba lần bị ăn Ä‘òn, không được thầy giải thích má»™t câu, cho nên sau khi ngá»™ rồi Ngài nhá»› hoài không quên. Còn bây giờ chúng ta giải thích hằng ngày, nếu có nhận ra nhÆ°ng rồi cÅ©ng quên, vì cái nhận Ä‘ó không sâu không có ká»· niệm chết sống nên dá»… quên. Ở Ä‘ây tôi muốn quí vị có má»™t ká»· niệm chết sống, cho nên bắt ngồi thiền mấy tiếng đồng hồ, ngồi cho thật lâu cho thật Ä‘au chân Ä‘iếng người để tỉnh ra. Chính nhờ cái Ä‘au thấu xÆ°Æ¡ng Ä‘ó làm cho chúng ta khó quên, khó quên trong cái thầm lặng. Còn các Thiền sÆ° Trung Hoa thì dùng bạo lá»±c dồn người tham vấn vào thế bí cùng cá»±c, sau Ä‘ó có ai khÆ¡i lại thì nhận ra đời đời không quên. Ở Ä‘ây tôi bắt quí vị ngồi thiền ngày sáu giờ má»—i lần hai giờ, đối vá»›i những vị má»›i tập thì rất là cay đắng khổ sở. NhÆ°ng khổ cá»±c cay đắng để làm gì? Để tỉnh nhiều hÆ¡n mê, trong má»™t ngày tỉnh táo nhiều giờ nhÆ° thế má»›i sá»±c nhá»› ra ông Phật của mình mà lâu nay mình quên. Khi ấy quí vị má»›i vỡ lẽ rằng: À! Lâu nay ông thầy bắt mình ngồi nhiều là để cho mình tỉnh, mình nhá»›. Nhờ nghe lý thuyết rồi thá»±c hành mà nhá»›, nhá»› rồi thì không quên. Nếu chúng tôi chỉ giảng nói cho quí vị nghe, rồi để cho quí vị tha hồ rong chÆ¡i, không nhốt quí vị lại thì chắc không bao giờ có người lóe sáng. Vì quí vị nghe có hiểu nhÆ°ng không thá»±c hành thì không bao giờ ngá»™. Tóm lại phÆ°Æ¡ng tiện tuy có khác, nhÆ°ng mục Ä‘ích cùng Ä‘Æ°a hành giả đến chá»— cứu kính là nhận ra Phật tánh nÆ¡i mình. Các Thiền sÆ° Trung Hoa thì dồn người học đạo tá»›i chá»— bí có khi khóc có khi muốn liều chết, nhÆ°ng khi nhận ra thì nhá»› đời không quên. Còn ở Ä‘ây tôi giảng để quí vị hiểu nhÆ°ng bắt quí vị ngồi thiền, ngồi cho đến lúc lặng hết vọng tưởng rồi bừng ngá»™ thì cÅ©ng ngá»™ sâu và không quên. NhÆ° vậy phÆ°Æ¡ng tiện tuy khác nhÆ°ng đều Ä‘Æ°a hành giả đến chá»— ngá»™ sâu và nhá»› mãi không quên.

    VI-

    Đạt-ma Tây đến má»™t chữ không,
    Toàn y tâm địa để dụng công.
    Chín năm ngó vách không lời nói,
    Má»™t sá»›m truyền tâm Huệ Khả thông.

    Âm:

    Đạt-ma Tây lai nhất tá»± vô,
    Toàn bằng tâm địa dụng công phu.
    Cá»­u niên diện bích vô ngôn thuyết,
    Nhất Ä‘án truyền tâm Huệ Khả sÆ°.           

    Đạt-ma Tây đến má»™t chữ không, toàn y tâm địa để dụng công.

    Tổ Đạt-ma từ Ấn Độ sang Trung Hoa không truyền dạy má»™t chữ, nên nói má»™t chữ không, Ngài chỉ nÆ°Æ¡ng nÆ¡i pháp môn tâm địa để chỉ dạy người dụng công tu. Trong nhà Phật thường nói tâm địa, tâm là tâm con người, địa là đất. Tâm địa chỉ cho Tâm chân thật của chúng ta giống nhÆ° mặt đất, tất cả người vật trên thế gian đều nÆ°Æ¡ng nÆ¡i đất mà đứng vững sanh tồn. CÅ©ng thế tất cả những Ä‘iều thấy nghe, hiểu biết cÅ©ng đều lÆ°u xuất từ tâm, tâm tạo thành tất cả cho nên nói là tâm địa.

    Chín năm ngó vách không lời nói, má»™t sá»›m truyền tâm Huệ Khả thông.

    Suốt chín năm ở chùa Thiếu Lâm Tổ ngồi ngó vách không nói má»™t lời, má»™t hôm ngài Thần Quang tìm tá»›i cầu chỉ dạy, Tổ truyền cho pháp an tâm, Ngài ngá»™ cho nên được đổi tên là Huệ Khả, nên nói Huệ Khả thông. Thần Quang trÆ°á»›c khi gặp Tổ Ä‘ã dụng công tu hành Ä‘áng kể, nhÆ°ng chÆ°a ngá»™. Nghe Tổ Bồ-đề-đạt-ma từ Ấn Độ sang ở tại chùa Thiếu Lâm, bèn đến yết kiến. Thần Quang Ä‘ã đủ lá»… nghi mà Tổ vẫn ngồi lặng yên ngó mặt vào vách không màng đến. Ngài tá»± nghÄ©: “Người xÆ°a cầu đạo chẳng tiếc thân mạng, nay ta chÆ°a được má»™t trong muôn phần của các ngài.” Hôm ấy nhằm tiết Đông nên tuyết rÆ¡i nhiều, Thần Quang vẫn đứng yên ngoài tuyết chấp tay hÆ°á»›ng về Tổ. Đến sáng tuyết ngập đến đầu gối mà gÆ°Æ¡ng mặt Ngài vẫn thản nhiên. Tổ thấy thế thÆ°Æ¡ng tình, xoay ra hỏi:

    - NgÆ°Æ¡i đứng suốt Ä‘êm trong tuyết ý muốn cầu việc gì?

    Ngài Thần Quang thÆ°a:

    - Cúi xin Tổ từ bi mở cá»­a cam lồ rá»™ng Ä‘á»™ chúng con.

    Tổ quở:

    - Diệu đạo vô thượng của chÆ° Phật, dù nhiều kiếp tinh tấn, hay làm việc khó làm, hay nhẫn Ä‘iều khó nhẫn, còn không thể được, huống là dùng má»™t chút khó nhọc này mà cầu được sao?

    Thần Quang nghe dạy lén lấy con dao chặt cánh tay để trÆ°á»›c Tổ tỏ lòng thiết tha cầu đạo của mình. Tổ khen:

    - ChÆ° Phật xÆ°a vì pháp quên thân mạng, nay ngÆ°Æ¡i chặt cánh tay để cầu pháp, tâm cầu đạo nhÆ° thế cÅ©ng khá Ä‘ó. Tổ nhận làm đệ tá»­ và đặt tên là Huệ Khả.

    Câu chuyện Thần Quang chặt tay cầu đạo thật hÆ° chúng ta chÆ°a kiểm chứng được. NhÆ°ng hình ảnh đứng trong tuyết lạnh thấu xÆ°Æ¡ng, quên thân cầu đạo của Ngài là tấm gÆ°Æ¡ng sáng cho kẻ hậu sanh nhÆ° chúng ta noi theo. Ngài quên thân cầu đạo má»›i ngá»™, do Ä‘ó mà Tổ Bồ-đề-đạt-ma truyền tâm ấn cho Ngài làm Tổ thứ hai của Thiền tông Trung Hoa. Câu cuối bài kệ là muốn nhắc lại lịch sá»­ truyền thừa Tổ vị này.

    VII-

    Má»™t Ä‘iểm Ä‘èn tâm Ä‘uốc tuệ sanh,
    Truyền nhau bốn mắt Ä‘ã phân rành.
    Nối hÆ°Æ¡ng tiếp lá»­a luôn sáng mãi,
    Soi khắp đất trời Ä‘á»™ hữu tình.

    Âm:

    Nhất Ä‘iểm tâm đăng tuệ cá»± sanh,
    TÆ°Æ¡ng truyền tứ mục thái phân minh.
    Liên phÆ°Æ¡ng tục diệm quang vô tận,
    Phổ chiếu càn khôn Ä‘á»™ hữu tình.

    Má»™t Ä‘iểm Ä‘èn tâm Ä‘uốc tuệ sanh, truyền nhau bốn mắt Ä‘ã phân rành.

    Ở trên nói Tổ Bồ-đề-đạt-ma truyền tâm ấn cho ngài Huệ Khả làm vị Tổ đầu tiên ở Trung Hoa, cho nên khi được truyền tâm ấn ngài Huệ Khả suy tôn Tổ Đạt-ma là SÆ¡ tổ Thiền tông Trung Hoa. Sá»± truyền tâm Ä‘ó tượng trÆ°ng bằng ngọn Ä‘èn hay cây Ä‘uốc. Đèn tâm, Ä‘uốc trí tuệ cho nên câu đầu nói “má»™t Ä‘iểm Ä‘èn tâm Ä‘uốc tuệ sanh”. Tuy nhiên người nào ngá»™ cÅ©ng được thắp sáng Ä‘èn tâm, Ä‘uốc tuệ chá»› không riêng gì ngài Huệ Khả. Đèn tâm Ä‘uốc tuệ được truyền bằng bốn mắt nhìn nhau. Khi xÆ°a, ở há»™i Linh SÆ¡n Phật Ä‘Æ°a cành hoa sen lên nhìn khắp đại chúng, nhìn tá»›i Ma-ha Ca-diếp, Ma-ha Ca-diếp nhìn Phật mỉm cười, liền được truyền tâm, sau này Thiền sÆ° Chân Nguyên hỏi: “bao năm dồn chứa ngọc trong Ä‘ãy, hôm nay tận mặt thấy thế nào, là sao”, Thiền sÆ° Minh LÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°a mắt nhìn thẳng vào Ngài, Ngài nhìn lại, liền cảm ngá»™, được truyền tâm. Còn bây giờ thầy trò nhìn nhau hoài sao chẳng được truyền tâm? Lá»—i Ä‘ó tại Ä‘âu? Tại cây Ä‘uốc của chúng ta chÆ°a cháy, tại tâm nghÄ© suy của chúng ta chÆ°a dừng.

    Nối hÆ°Æ¡ng tiếp lá»­a luôn sáng mãi, soi khắp đất trời Ä‘á»™ hữu tình.

    Người ngá»™ được Bản tâm rồi Ä‘em cái thấy cái ngá»™ của mình tiếp nối chỉ dạy cho người sau, cho nên gọi là nối hÆ°Æ¡ng tiếp lá»­a. Bởi vì đạo đức ví nhÆ° mùi hÆ°Æ¡ng, mùi hÆ°Æ¡ng đạo đức không bị gió thổi cuốn theo chiều gió. Cho nên trong kinh nói mùi hÆ°Æ¡ng của thế gian thì theo gió thổi Ä‘i, còn mùi hÆ°Æ¡ng của đạo đức thì gió hÆ°á»›ng nào cÅ©ng không ngại hết, mùi hÆ°Æ¡ng đức hạnh dù ngược gió mà vẫn bay khắp cả muôn phÆ°Æ¡ng. NhÆ° vậy chỉ có hÆ°Æ¡ng đạo đức là không ngại gió, nối hÆ°Æ¡ng là nối mùi hÆ°Æ¡ng đạo đức. Tiếp lá»­a là mồi Ä‘èn tiếp Ä‘uốc để cho nó sáng mãi ở cõi nhân gian. Vì đạo Phật lấy sá»± giác ngá»™ làm chủ yếu, và ví ánh sáng giác ngá»™ nhÆ° ánh sáng của ngọn Ä‘uốc, của mặt trời mặt trăng. Cho nên thế gian này có người giác ngá»™ thì thế gian có ánh sáng, nếu không người giác ngá»™ thì thế gian sẽ tối tăm. Do Ä‘ó bổn phận của người tu là phải tu cho sáng đạo, rồi chỉ dạy mọi người để Ä‘èn trí tuệ luôn luôn được thắp sáng ở cõi thế gian nhiều tăm tối này. Nên nói ánh sáng trí tuệ soi khắp để Ä‘á»™ chúng hữu tình.

    VIII-

    Chân Phật, chân kinh thảy ở tâm,
    Kho báu nhà mình chá»› chạy tầm.
    Có ai thá»­ hỏi Ä‘âu là Phật?
    Ngay khi hỏi Ä‘áp tại mắt, âm (lời).

    Âm:

    Chân Phật chân kinh tổng tại tâm,
    Tự gia bảo tạng mạc tha tầm.
    Hữu nhân thí vấn Phật hà tại,
    Ứng đối Ä‘Æ°Æ¡ng thời tại nhãn âm.

    Chân Phật, chân kinh thảy ở tâm, kho báu nhà mình chá»› chạy tầm.

    Phật thật, kinh thật đều ở trong tâm, Ä‘ó là kho báu của mình đừng chạy ra ngoài để tìm kiếm. Chúng ta có thói quen há»… nói đến Phật thì nghÄ© rằng Phật thờ ở chùa, nói đến kinh thì chỉ thấy kinh là những pho sách ghi chép lời Phật dạy để trong tủ. NhÆ°ng Phật ngồi trên bàn, kinh để trong tủ có phải là chân Phật chân kinh mà ngài Chân Nguyên nói ở Ä‘ây không? Phật ngồi trên bàn là Phật tượng, nhìn Phật tượng chúng ta phải nhá»› lại ông Phật thật của mình, ông Phật của mình thì giác và linh Ä‘á»™ng nói năng Ä‘i lại là Phật thật. Còn Phật tượng thì ngồi im lìm không nói năng hoạt Ä‘á»™ng, sao gọi là Phật thật được? Kinh nằm trong tủ thì ghi chép những lời Phật dạy, nÆ°Æ¡ng lời dạy ấy chúng ta tu ngá»™ được Bản tâm, mở sáng mắt tuệ. Bản tâm và mắt tuệ không phải là giấy má»±c chữ nghÄ©a. Kinh Viên Giác nói rằng: Kinh là ngón tay chỉ mặt trăng, nÆ°Æ¡ng theo ngón tay để nhìn thấy mặt trăng, chá»› ngón tay không phải là mặt trăng. CÅ©ng thế kinh ghi lại những lời Phật dạy để chúng ta đọc ngá»™ được Bản tâm, nhÆ°ng nếu chúng ta chỉ đọc lời Phật mà không ngá»™ Bản tâm thì chÆ°a phải là chân kinh. Chân kinh chân Phật đều là Tá»± tâm. Vì Phật là giác, mà giác là tâm mình giác, Phật tượng vô tri không giác. Tâm bất sanh bất diệt hằng tri hằng giác, mà kinh bằng giấy má»±c văn tá»± không tri giác, nên không phải là chân kinh.

    Chân Phật chân kinh, kho báu gốc từ tâm mình mà ra chá»› không phải ở ngoài. NhÆ° vậy muốn thấy Phật thật thấy kinh thật, thì ngay nÆ¡i tâm mình là kho báu vô tận ai ai cÅ©ng sẵn đủ. Quay lại kho báu nhà mình thì có đầy đủ tất cả chá»› chạy tìm ở Ä‘âu cho nhọc.

    Có ai thá»­ hỏi Ä‘âu là Phật? Ngay khi hỏi Ä‘áp tại mắt, âm (lời).

    Nếu hỏi Ä‘âu là Phật thì Ä‘áp: lời hỏi mắt nhìn, ngay khi hỏi Ä‘áp là Phật. Thiền sÆ° Tuệ Hải khi đến chá»— Mã Tổ Đạo Nhất, Mã Tổ hỏi:

    - Ông Ä‘i Ä‘âu?

    SÆ° thÆ°a:

    - Con đến cầu Phật pháp.

    Tổ bảo:

    - Kho báu nhà mình không Ä‘oái hoài, bỏ nhà chạy Ä‘i tìm cái gì?

    SÆ° thÆ°a:

    - Thế nào là kho báu nhà mình?

    Tổ bảo:

    - Chính khi ngÆ°Æ¡i hỏi ta Ä‘ó là kho báu của ngÆ°Æ¡i, đầy đủ tất cả, tá»± do sá»­ dụng Ä‘âu nhờ tìm cầu bên ngoài.

    Cái thÆ°a hỏi là kho báu, vì lời nói phát xuất từ tâm, nên má»›i phát ra âm thanh, phát ra cái nhìn đều từ tâm Phật, nhÆ°ng tại sao chúng ta không chịu nhận? Bởi vì từ thuở bé cho đến lá»›n chúng ta có thói quen há»… mắt thấy sắc, tai nghe tiếng thì phân biệt đẹp xấu hay dở. MÅ©i lưỡi thân ý cÅ©ng lại nhÆ° vậy. Chúng ta luôn luôn chạy theo phân biệt, phân biệt rành rẽ thì gọi là người khôn. Ví dụ hôm nay Phật tá»­ cúng dường cho chÆ° Tăng má»™t bữa ăn. Ä‚n xong Phật tá»­ Ä‘ó hỏi: ThÆ°a Thầy thức ăn hôm nay ngon không? Phải trả lời nhÆ° thế nào? Nếu nói ngon thì họ vui, còn nói tôi ăn chỉ biết ăn thì họ buồn. Bởi vì họ cố tình nấu cho ngon để cúng dường cho quí thầy, thế mà nói ăn chỉ biết ăn thì họ buồn, nếu nói ngon thì họ rất là hoan hỉ. Cho nên khi ăn phải biết ngon hay dở, lại ngon nhiều ngon ít nữa. NhÆ° vậy tất cả sanh hoạt ở thế gian đều huân tập cho chúng ta thói quen phân biệt rành rẽ, mà phân biệt thì Ä‘ã rÆ¡i vào tình thức chúng sanh, chá»› không phải là tâm Phật giác ngá»™. Nếu tâm giác ngá»™ thì thấy nghe hay biết rất rành rẽ mà không có tình thức phân biệt xen vào, Ä‘iều này nói nghe thì dá»… nhÆ°ng rất khó làm. Vì, môi trường gia Ä‘ình xã há»™i luôn luôn tạo cÆ¡ há»™i thuận tiện lôi cuốn chúng ta chạy theo thức tình phân biệt. Do Ä‘ó, ông Phật của chính mình ẩn khuất mất tiêu. NhÆ° vậy Phật cÅ©ng rất gần ta mà cÅ©ng rất xa ta. Nếu tỉnh Phật ở ngay lời hỏi câu Ä‘áp, ngay nÆ¡i bốn mắt nhìn..., nếu mê chạy theo tình thức phân biệt hay dở, khen chê tốt xấu thì không bao giờ nhận ra kho báu của chính mình. Chủ yếu bốn câu kệ này Ngài chỉ cho chúng ta nhận ra Phật thật kinh thật ngay nÆ¡i tâm mình, Ä‘ó là kho báu sẵn có của chính má»—i người. Kho báu Ä‘ó không có xa lạ mà ngay nÆ¡i lời hỏi câu Ä‘áp, ngay nÆ¡i mắt thấy tai nghe của chính mình, đừng nên chạy Ä‘i Ä‘âu tìm kiếm nhọc nhằn.

    IX-

    Chân kinh chẳng đổi vốn nhÆ° thường,
    Chưa từng mở miệng hiện tỏ tường.
    Nghĩ toan nắm bắt lầm qua mất,
    Má»™t chữ vô sanh thẳng thừa Ä‘Æ°Æ¡ng.

    Âm:

    Chân kinh bất dịch bản nhÆ° thường,
    Vị tằng khai khẩu hiển đường đường.
    Bất khả nghÄ© trì sai thác quá,
    Vô sanh nhất cú trá»±c thừa Ä‘Æ°Æ¡ng.

    Chân kinh chẳng đổi vốn nhÆ° thường, chÆ°a từng mở miệng hiện tỏ tường.

    Chân kinh là chỉ cho tâm Phật xÆ°a nay nó vốn nhÆ° vậy không hề thay đổi. Nó Ä‘ã có sẵn không đợi nói, không đợi đọc tụng má»›i có kinh, mà kinh Ä‘ã hiện đầy đủ không có ẩn giấu chút nào cả. Cho nên nói “chÆ°a từng mở miệng hiện tỏ tường”.

    NghÄ© toan nắm bắt lầm qua mất, má»™t chữ vô sanh thẳng thừa Ä‘Æ°Æ¡ng.

    Vừa khởi nghÄ© tìm chân kinh, thì lầm qua mất. Chỉ ngay tâm phẳng lặng hiện tiền hằng giác hằng tri không khởi diệt là tâm vô sanh luôn luôn bảo nhậm ngay nÆ¡i Ä‘ó mà sống đừng quên, thế nhÆ°ng chúng ta quen sống vá»›i tâm sanh diệt, cho nên thấy cái đồng hồ liền hỏi hiệu gì, sản xuất ở Ä‘âu tốt hay xấu, bền hay không bền... Thấy không nhá»› mình có cái hay thấy, mà khởi lên nhiều niệm là sanh chá»› không còn vô sanh. Ví dụ có người Ä‘i từ trên chùa xuống tá»›i cổng ná»™i viện, bất thần có người kêu tên chá»­i, lúc Ä‘ó vị ấy có tỉnh giác vô sanh được không? Có ngoại duyên chạm đến là sanh liền. Có khi sanh những cái tốt đẹp hiền lành, cÅ©ng có khi sanh những thứ dữ dằn xấu xa. Cho nên sống vá»›i cái vô sanh không phải chuyện Ä‘Æ¡n giản dá»… làm. Ngồi má»™t mình ở má»™t mình khả dÄ© giữ được, còn khi đối duyên xúc cảnh rất khó giữ. Bởi vì gặp cảnh thì niệm sanh diệt dấy khởi khó dừng được, cho nên chủ yếu của sá»± tu hành là đừng để cái sanh diệt chi phối, luôn luôn sống vá»›i cái tâm vô sanh Ä‘ó là cái gốc của sá»± tu.

    X-

    Không văn không chữ đấy chân kinh,
    Má»™t quyển trường không quá phân minh.
    Miệng nói còn xa ba ngàn dặm,
    Tai nghe thêm tiến chục vạn trình.

    Âm:

    Vô văn vô tá»± thị chân kinh,
    Trường không nhất quyển thái phân minh.
    Khẩu tuyên thượng cách tam thiên lý,
    NhÄ© thính tăng dao thập vạn trình.

    Không văn không chữ đấy chân kinh, má»™t quyển trường không quá phân minh.

    Chân kinh thì không có văn tá»± chữ nghÄ©a, tuy không văn tá»± chữ nghÄ©a, nhÆ°ng quyển kinh này rất là rành rẽ, trùm khắp cả hÆ° không.

    Miệng nói còn xa ba ngàn dặm, tai nghe thêm tiến chục vạn trình.

    Kinh này vì không văn tá»± chữ nghÄ©a, nên mở miệng nói thì xa ba ngàn dặm, nếu dùng tai nghe thì càng xa hÆ¡n đến mười vạn trình, tức là mười vạn cây số. NhÆ° vậy không dùng ngôn ngữ để diá»…n đạt chân kinh, không dùng tai nghe để nghe chân kinh mà chỉ có tâm vô sanh là hiển bày chân kinh rồi. Tóm lại, ý bốn câu kệ nói chân kinh vốn không ngôn ngữ không văn tá»±, nó trùm cả hÆ° không. Dùng ngôn ngữ không diá»…n đạt được, dùng tai nghe lại càng xa hÆ¡n. Chỉ sống vá»›i tâm vô sanh là đầy đủ chân kinh.

    XI-

    Chân Phật chân kinh vốn má»™t đồng,
    Tịch quang tròn lặng suốt hÆ° không.
    Thật tế nhất nhÆ° gồm mọi lý,
    Tạm bày muôn pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Âm:

    Chân Phật chân kinh bản nhất đồng,
    Tịch quang viên trạm đẳng hÆ° không.
    Thật tế nhất nhÆ° bao chúng lý,
    Quyền khai vạn pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Chân Phật chân kinh vốn má»™t đồng, tịch quang tròn lặng suốt hÆ° không.

    Phật thật kinh thật vốn đồng má»™t thể, ánh sáng lặng lẽ của nó xuyên suốt hÆ° không. NhÆ° vậy nói chân Phật chân kinh tuy hai tên mà chỉ là má»™t Pháp thân thanh tịnh trong sáng trùm khắp cả hÆ° không chá»› không có gì lạ.

    Thật tế nhất nhÆ° gồm mọi lý, tạm bày muôn pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Bờ mé chân thật thì nhất nhÆ° không lý lẽ, nhÆ°ng bao trùm mọi lý lẽ, nên tạm bày ra muôn pháp để hóa Ä‘á»™ người mê muá»™i. Thế nên Tổ Qui SÆ¡n nói: “Thật tế lý địa bất thọ nhất trần, vạn hạnh môn trung bất xả nhất pháp.” NghÄ©a là chá»— chân thật thì không dính má»™t mảy bụi, mà trong cá»­a vạn hạnh (cá»­a phÆ°Æ¡ng tiện) thì không xả bỏ má»™t pháp nào. Để thấy rằng mọi phÆ°Æ¡ng tiện đều y cứ nÆ¡i Thể chân thật mà lập, lập phÆ°Æ¡ng tiện là vì kẻ mê muá»™i giáo hóa cho họ thức tỉnh.

    XII-

    Lý mầu Phật pháp không văn tá»±,
    CÆ¡ huyền đạo Tổ chẳng ngữ ngôn.
    Rá»™ng tiếp người sau thông má»™t tuyến,
    Thượng căn mắt thấy đạo tâm còn.

    Âm:

    Phật pháp diệu lý vô văn tá»±,
    Tổ đạo huyền cÆ¡ mạc ngữ ngôn.
    Hoằng tiếp hậu lai thông nhất tuyến,
    Thượng căn mục kích đạo tâm tồn.

    Lý mầu Phật pháp không văn tá»±, cÆ¡ huyền đạo Tổ chẳng ngữ ngôn.

    Lý nhiệm mầu của Phật pháp thì không dùng văn tá»±, cÆ¡ huyền của chÆ° Tổ thì chẳng dùng ngôn ngữ. NghÄ©a là lý nhiệm mầu của Phật pháp chỉ dùng tâm ấn tâm, chá»› không dùng văn tá»± giải thích, và cÆ¡ huyền đạo của chÆ° Tổ thì không dùng ngôn ngữ, vì ngôn ngữ là đầu mối của sá»± phân biệt. Thế nên các ngài thường dùng hành Ä‘á»™ng để chỉ thẳng cho người học đạo nhận ra cái chân thật. Nếu có tạm mượn ngôn ngữ để chỉ thì ngôn ngữ ấy không làm cho người học đạo mắc kẹt vào phân biệt đối Ä‘ãi.

    Sau Ä‘ây là những câu chuyện không dùng ngôn ngữ của các Thiền sÆ°. Có người tá»›i hỏi Thiền sÆ° Đả Địa: Thế nào là Phật? Ngài cầm cây gậy đập xuống ba cái. Đó là ngôn ngữ gì? Ngài Lâm Tế đến hỏi Tổ Hoàng Bá: Thế nào là đại ý Phật pháp? Ba lần hỏi ba lần bị Ä‘ánh. Đó là ngôn ngữ gì?

    Những cÆ¡ huyền nhÆ° thế không có ngôn ngữ, nhÆ°ng người hỏi khéo nhận thì nhận được cái chá»— không ngôn ngữ. Không khéo nhận thì khóc lóc khổ sở hoặc ra về tay không.

    Rá»™ng tiếp người sau thông má»™t tuyến, thượng căn mắt thấy đạo tâm còn.

    Vì rá»™ng Ä‘á»™ người sau nên lập bày phÆ°Æ¡ng tiện, người thượng căn nếu nhận được cái chân thật thì tâm đạo của họ còn mãi không bao giờ mất. Tóm lại bài kệ này ý nói, lý mầu của Phật pháp không dùng văn tá»±, phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày chá»— huyền diệu của chÆ° Tổ không dùng ngữ ngôn, nhÆ°ng vì Ä‘á»™ người sau cho nên tạm lập bày phÆ°Æ¡ng tiện, người thượng căn nhân phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ó nhận ra cái chân thật thì đạo tâm không bao giờ mất.

    XIII-

    Tâm tông Bát-nhã ai lãnh ngá»™,
    Rõ ràng Tá»± tánh tức NhÆ° Lai.
    Kẻ kẻ viên thành đồng chứng Phật,
    Người người đầy đủ chẳng cầu ai.

    Âm:

    Bát-nhã tâm tông thùy lãnh ngá»™,
    Liá»…u minh Tá»± tánh tức NhÆ° Lai.
    Cá cá viên thành đồng chứng Phật,
    Nhân nhân cụ túc bất cầu ai (tha).

    Tâm tông Bát-nhã ai lãnh ngá»™, rõ ràng Tá»± tánh tức NhÆ° Lai.

    Tâm tông là tông chủ Ä‘ích chỉ thẳng về tâm, chỉ thẳng lý Bát-nhã tá»™t cùng, hỏi ai lãnh ngá»™ chá»— không có người không có pháp. Thì rõ ràng Tá»± tánh mình tức là Phật, tức là NhÆ° Lai, tức là Bát-nhã.

    Kẻ kẻ viên thành đồng chứng Phật, người người đầy đủ chẳng cầu ai.

    Nếu nhận được Tá»± tánh của mình là Phật thì ai ai cÅ©ng thành Phật quả hết, và mọi người sẵn đủ tánh Phật thì không còn cầu xin, không còn trông cậy vào người khác. Ý bốn câu kệ này nói người ngá»™ được Tâm tông Bát-nhã thì biết rõ Tá»± tánh mình là Phật và tất cả mọi người đều sẽ thành Phật, mọi người đều sẵn đủ tánh Phật nên không cầu xin ai cả.

    XIV-

    Kinh, lục trùng trùng phÆ°Æ¡ng tiện biển,
    CÆ¡ duyên Phật Tổ lÆ°á»›i giáo bao.
    Má»™t tông vô trụ tâm ấn Phật,
    Muôn pháp hữu vi bọt nÆ°á»›c xao.

    Âm:

    Kinh, lục trùng trùng phÆ°Æ¡ng tiện hải,
    Phật Tổ cÆ¡ duyên giáo võng bao.
    Vô trụ nhất tông Phật tâm ấn,
    Hữu vi vạn pháp thủy phù bào.

    Kinh, Lục trùng trùng phÆ°Æ¡ng tiện biển, cÆ¡ duyên Phật Tổ lÆ°á»›i giáo bao.

    Câu này phá chấp niệm muốn đọc hết kinh hết lục. Ngài nói, kinh là lời dạy của Phật, lục là lời dạy của Tổ. Kinh Lục chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, nhiều nhÆ° biển cả. Còn cÆ¡ duyên của Phật Tổ giáo hóa chúng sanh là lÆ°á»›i giáo bao trùm tất cả. Nói về kinh lục của Phật Tổ chúng ta thấy Đại Tạng Kinh chữ Hán trên năm ngàn quyển, nhÆ°ng chúng ta giỏi lắm đọc được vài trăm quyển là cùng. Còn lục của chÆ° Tổ thì Thiền tạng gom lại có má»™t trăm lẻ má»™t quyển. PhÆ°Æ¡ng tiện thì nhiều, nhÆ°ng:

    Má»™t tâm vô trụ tâm ấn Phật, muôn pháp hữu vi bọt nÆ°á»›c xao.

    Chỉ má»™t tâm vô trụ Ä‘ó là tâm ấn của chÆ° Phật, còn các pháp hữu vi sanh diệt ví nhÆ° bọt nÆ°á»›c ngoài biển cả bị sóng vá»— là tan ngay. Tóm lại ý bài kệ nói kinh lục là phÆ°Æ¡ng tiện truyền bá của Phật Tổ nhiều nhÆ° biển, cÆ¡ duyên giáo hóa của Phật Tổ là lÆ°á»›i giáo bao trùm tất cả mọi người. PhÆ°Æ¡ng tiện tuy nhiều nhÆ°ng người học đạo ngá»™ được tâm vô trụ, tâm vô trụ là tâm ấn của chÆ° Phật. Người ngá»™ được tâm ấn của chÆ° Phật thì thấy các pháp hữu vi chỉ là vô thường tạm bợ nhÆ° hòn bọt ngoài biển cả.

    XV-

    Ba thuở Như Lai truyền diệu chỉ,
    Hai người bốn mắt đối nhìn nhau.
    Nguồn linh nÆ°á»›c pháp sa giá»›i chảy,
    Đuốc tuệ sáng thông cõi cõi nào.

    Âm:

    Tam thế Như Lai truyền diệu chỉ,
    Nhị nhân tứ mục nhãn tÆ°Æ¡ng giao.
    Linh nguyên pháp thủy lÆ°u sa giá»›i,
    Tuệ chúc quang thông sát hải dao.

    Ba thuở NhÆ° Lai truyền diệu chỉ, hai người bốn mắt đối nhìn nhau.

    Ba đời chÆ° Phật truyền yếu chỉ qua bốn mắt nhìn nhau. Nếu bốn mắt nhìn nhau mà nhận ra yếu chỉ nhiệm mầu của đạo thì:

    Nguồn linh nÆ°á»›c pháp sa giá»›i chảy, Ä‘uốc tuệ sáng thông cõi cõi nào.

    Nguồn sáng suốt nhiệm mầu chảy khắp hết hằng sa cõi nÆ°á»›c và ánh sáng của ngọn Ä‘uốc trí tuệ thông hết tất cả chá»—. Ý bài kệ nói rằng: ba đời chÆ° Phật truyền diệu chỉ nếu người nào qua bốn mắt nhìn nhau mà ngá»™ được thì nguồn sáng suốt chảy khắp sa giá»›i và ánh sáng trí tuệ chiếu soi tất cả cõi. Chúng ta thấy ngài Chân Nguyên ngá»™ ở chá»— bốn mắt nhìn nhau nên kết thúc mười lăm bài kệ, ở bài kệ thứ mười lăm Ngài chỉ thẳng: Bốn mắt nhìn nhau là cái gốc nhận ra tâm mình là Phật. Sau Ä‘ó truyền bá mãi không cùng tận.

    Cho nên Tổ sÆ° Đại Huệ nói: “Học đạo vốn không nhiều pháp, chỉ lấy tin ngá»™ Tá»± tánh làm khuôn phép. Đời nay nếu chẳng lãnh ngá»™ cÅ©ng gieo được trí Bát-nhã trên đất tánh, đời đời chẳng rÆ¡i vào đường ác, kiếp kiếp chẳng mất thân người, chẳng sanh vào nhà tà kiến, chẳng vào loài quân ma, mầm linh giống trí, đồng tá»­ Ä‘i xuất gia, theo Phật tu hành, má»™t nghe ngàn ngá»™.” Giả sá»­ tham học nhÆ° trên mà chÆ°a triệt, vẫn kết chủng duyên Phật; tu mà chÆ°a thành, còn hÆ¡n quả trời người. Chúng sanh phải gắng sức tá»± Ä‘á»™, Phật chẳng thể Ä‘á»™. Nếu chẳng thật tâm tu hành, bền giữ trai giá»›i, mà ngưỡng trông Phật đến cứu Ä‘á»™, không có lẽ ấy. Nếu tá»± mình chẳng Ä‘oạn trừ nghiệp ác, cứ đợi Phật khác đến cứu Ä‘á»™, thì chÆ° Phật quá khứ Ä‘ã thành đạo, ứng hiện nÆ¡i đời số nhÆ° vi trần, sao chẳng Ä‘á»™ hết tất cả chúng sanh? Vì sao chúng ta còn trôi nổi nÆ¡i biển khổ sanh tá»­ đến nay, chẳng thể thành Phật? Phải biết tá»± tu, tá»± Ä‘á»™, Phật chẳng thể Ä‘á»™. Nên biết, phân ná»­a ở Phật, phân ná»­a ở ta, xét cho tường tận lý này. Hãy gắng sức tá»± tu chá»› á»· lại vào tha lá»±c.

    Sau Ä‘ây là dẫn lời ngài Đại Huệ, má»™t Thiền sÆ° nổi tiếng ở Trung Hoa đời Tống. Ngài nói rằng:

    “Học đạo vốn không nhiều pháp, chỉ lấy tin ngá»™ Tá»± tánh làm khuôn phép”, nghÄ©a là người học đạo lấy cái ngá»™ Tá»± tánh làm căn bản. Bởi vì chúng ta tu mà không nhận ra Tá»± tánh sẵn có của mình thì chÆ°a giác ngá»™, cho nên nói lấy tin ngá»™ làm khuôn phép.

    Đời nay nếu chẳng lãnh ngá»™ cÅ©ng gieo được trí Bát-nhã trên đất tánh, đời đời chẳng rÆ¡i vào đường ác, kiếp kiếp chẳng mất thân người.

    Người chỉ tin ngá»™ Tá»± tánh, tuy ngay trong đời này chÆ°a lãnh ngá»™ nhÆ° những người căn cÆ¡ nhạy bén, cÅ©ng gieo được trí Bát-nhã trên đất tánh của mình. Người nhận được Bản tánh thì đời đời không rÆ¡i vào đường ác, kiếp kiếp tái sanh vẫn được làm người.

    Chẳng sanh vào nhà tà kiến, chẳng vào loài quân ma.

    Người tin mình có Tá»± tánh thì đời sau không sanh vào nhà ngoại đạo tà kiến, cÅ©ng chẳng kẹt vào quân ma.

    Mầm linh giống trí, đồng tá»­ xuất gia theo Phật tu hành, má»™t nghe ngàn ngá»™.

    Người tin mình có Tá»± tánh Ä‘ã sẵn có mầm linh, sẵn hạt giống trí nên còn bé (đồng tá»­) Ä‘ã theo Phật xuất gia tu hành, má»™t nghe ngàn ngá»™ tức là nghe má»™t câu mà ngá»™ cả ngàn câu. Nghe má»™t câu mà ngá»™ cả ngàn câu nghÄ©a là sao? NhÆ° chúng ta tu Thiền khi nghe má»™t câu nói của má»™t vị Tổ mà ngá»™, thì má»™t ngàn câu của chÆ° Tổ ta đều thông suốt. NhÆ° vậy chỉ cần ngá»™ má»™t câu là mọi câu đều thông suốt, cho nên nói má»™t nghe ngàn ngá»™. CÅ©ng nhÆ° các vị tham công án mà ngá»™ thì giải được tất cả các công án.

    Giả sá»­ tham học nhÆ° trên mà chÆ°a triệt, vẫn kết chủng duyên Phật, tu mà chÆ°a thành, còn hÆ¡n quả trời người.

    Ngài Chân Nguyên nói: Giả sá»­ người tham học nhÆ° trên mà chÆ°a thấu triệt vẫn có chủng duyên vá»›i Phật, tuy tu chÆ°a thành chánh quả nhÆ°ng vẫn hÆ¡n quả vị ở cõi trời cõi người.

    Chúng sanh phải gắng sức tá»± Ä‘á»™, Phật chẳng thể Ä‘á»™.

    Chúng ta tu là phải tá»± Ä‘á»™ mình, chá»› Phật không thể Ä‘á»™ được. Ở Ä‘ây nói nhÆ° thế cÅ©ng hÆ¡i cá»±c Ä‘oan, Ä‘oạn sau sẽ bù lại.

    Nếu chẳng thật tâm tu hành, bền giữ trai giá»›i, mà ngưỡng trông Phật đến cứu Ä‘á»™, không có lẽ ấy.

    Nếu mình chẳng thật tâm tu, trai giá»›i không giữ, mà cứ trông cầu Phật đến cứu Ä‘á»™ thì không bao giờ có Phật đến cứu.

    Nếu tá»± mình chẳng Ä‘oạn nghiệp ác, cứ đợi Phật khác đến cứu Ä‘á»™, thì chÆ° Phật quá khứ Ä‘ã thành đạo, ứng hiện nÆ¡i đời số nhÆ° vi trần, sao chẳng Ä‘á»™ hết tất cả chúng sanh? Vì sao chúng ta còn trôi nổi nÆ¡i biển khổ sanh tá»­ đến nay chẳng thể thành Phật?

    Nếu tu mà cứ mong Phật tá»›i cứu Ä‘á»™ thì ở Ä‘ây Ngài nói, Phật ra đời ứng thân vô số sao Phật không Ä‘á»™ cho mọi người hết mê? Thá»±c tế thì chúng sanh còn nhiều mê lầm, vậy thì trông cậy Phật Ä‘á»™ bằng cách cầu xin khấn nguyện có được nhÆ° ý không? Chắc chắn là không. Cho nên:

    Phải biết tá»± tu tá»± Ä‘á»™, Phật chẳng thể Ä‘á»™. Nên biết, phân ná»­a ở Phật, phân ná»­a ở ta, xét cho tường tận lý này, hãy gắng sức tá»± tu chá»› á»· lại vào tha lá»±c.

    Ngài nhắc chúng ta phải tá»± tu tá»± Ä‘á»™ chá»› Phật không thể Ä‘á»™ mình được. Tuy nhiên phân ná»­a ở Phật phân ná»­a ở ta. Câu này có an ủi chúng ta má»™t chút. Phân ná»­a nào ở Phật, phân ná»­a nào ở ta? Ví dụ đứa học trò đến trường học, nó học được là nhờ thầy dạy, nếu nó không học thì không thuá»™c bài. NhÆ° vậy thầy giáo dạy là phân ná»­a của thầy, nó học thuá»™c bài là phân ná»­a của nó. Nhờ phân ná»­a của thầy và phân ná»­a của nó mà làm thành cho đứa học trò. CÅ©ng vậy đức Phật Ä‘em chánh pháp truyền bá chỉ dạy, chúng ta hiểu rồi phải ná»— lá»±c thá»±c hành, phân ná»­a của Phật cá»™ng vá»›i phân ná»­a của chúng ta thì má»›i viên mãn sá»± tu hành, chá»› không phải cá»±c Ä‘oan má»™t bên. NhÆ° vậy khi tu chúng ta tha thiết lạy Phật cầu gia bị, mà cÅ©ng phải học hiểu lời dạy của Ngài, ứng dụng tu thì má»›i được thành tá»±u viên mãn. Ngài khuyên chúng ta phải xét cho kỹ lý này để ná»— lá»±c tu hành, không nên á»· lại vào kẻ khác. Má»™t người học trò á»· lại vào ông thầy thì người học trò Ä‘ó sẽ hÆ°. CÅ©ng vậy, người tu mà cứ á»· lại nÆ¡i Phật không chịu tu thì sẽ không đạt kết quả.

    XÆ°a đức Phật Bổn sÆ° Thích-ca Thế Tôn Ä‘inh ninh dặn dò: Phật còn tại thế, lấy Phật làm thầy, Phật vào Niết-bàn lấy Giá»›i làm thầy. Phật tức là tâm, tâm tức là Phật. Tá»± tánh xÆ°a nay rá»—ng lặng tròn sáng, trong lặng nhiệm mầu, nhÆ° nhÆ° Ä‘ó là chân Phật của ta, dẫu Phật ở đời cÅ©ng không có lý khác. Nên biết người có trí phải lập chí, phÆ°á»›c tuệ song tu, Chân nhÆ° riêng chứng. Niệm niệm từ bi, cá»­a cá»­a lợi ích, thường nói diệu pháp Bát-nhã, phÆ°Æ¡ng tiện tiếp dẫn người sau. Người chÆ°a ngá»™ thì chỉ bày cho tỏ ngá»™, nếu chÆ°a thành mong khiến cho chóng thành. Kinh nói: tài thí nhÆ° ngọn Ä‘èn chỉ soi sáng má»™t căn phòng, pháp thí nhÆ° mặt trời sáng đầy khắp mười phÆ°Æ¡ng. Tá»± tánh nếu mê, phÆ°á»›c làm sao cứu? Thân người khó được, Phật pháp khó gặp, Thánh tăng khó thấy, chánh pháp khó nghe, lòng tin khó sanh, bạn lành khó há»™i ngá»™. PhÆ°á»›c duyên kim cải, mừng Ä‘ã hợp nhau. May thay nhÆ° rùa mù gặp được bá»™ng cây. Chúng ta bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia nên cầu việc gì? Chá»› tham đắm danh lợi, phải chọn bạn tìm thầy, vì pháp quên mình, lá»™i nÆ°á»›c trèo non, kính lá»… thÆ°a hỏi.

    *

    XÆ°a đức Phật Bổn sÆ° Thích-ca Thế Tôn Ä‘inh ninh dặn dò: Phật còn tại thế lấy Phật làm thầy, Phật vào Niết-bàn lấy Giá»›i làm thầy.

    Đây là dẫn lời Phật dạy trong kinh Di Giáo.

    Phật tức là tâm, tâm tức là Phật, Tá»± tánh xÆ°a nay rá»—ng lặng tròn sáng, trong lặng nhiệm mầu, nhÆ° nhÆ° Ä‘ó là chân Phật của ta, dẫu Phật ở đời cÅ©ng không có lý khác.

    Ngài nói Phật tức là tâm, tâm tức là Phật. Vậy Phật mà Ngài nói Ä‘ây không phải Phật ở Ấn Độ, mà là Phật tâm của má»—i người chúng ta. Phật tâm của chúng ta xÆ°a nay vốn rá»—ng lặng, nhiệm mầu, tròn sáng, nhÆ° nhÆ° không Ä‘á»™ng, ấy má»›i là chân Phật. Dẫu cho Phật Thích-ca còn tại thế cÅ©ng nhÆ° vậy chá»› không có lý nào khác.

    Nên biết người có trí phải lập chí, phÆ°á»›c tuệ song tu, Chân nhÆ° riêng chứng, niệm niệm từ bi, cá»­a cá»­a lợi ích.

    Ngài dạy rằng người có trí tuệ thì khi tu hành phải lập chí cho vững, phải phÆ°á»›c tuệ song tu, phải chứng ngá»™ Chân nhÆ° của chính mình. Má»—i niệm má»—i niệm phải phát khởi tâm từ bi, phải khéo vận dụng phÆ°Æ¡ng tiện thiện xảo để làm lợi ích cho chúng sanh, không bao giờ quên và bỏ họ.

    Thường nói diệu pháp Bát-nhã, phÆ°Æ¡ng tiện tiếp dẫn người sau, người chÆ°a ngá»™ thì chỉ bày cho tỏ ngá»™, nếu chÆ°a thành thì mong khiến cho chóng thành.

    Ngài dạy rằng muốn làm lợi ích cho người sau, thì phải nói pháp nhiệm mầu của kinh Bát-nhã cho họ hiểu. Người chÆ°a ngá»™ thì giúp cho họ tỏ ngá»™, người chÆ°a thành tá»±u công phu làm cho họ thành tá»±u công phu. NhÆ°ng muốn thá»±c hiện được Ä‘iều nói trên, trÆ°á»›c hết chúng ta phải tỏ ngá»™, phải thành tá»±u công phu tu hành. Nếu chúng ta chÆ°a tỏ ngá»™ chÆ°a thành tá»±u công phu tu hành mà giúp cho người tỏ ngá»™, thì e rằng không có kết quả. Đó là Ä‘iều tối quan trọng trong việc lợi tha. Nếu không hiểu chá»— này, nhiều khi chúng ta nhiệt tình quá, muốn làm cho người ngá»™ mà chính mình chÆ°a ngá»™, dù có làm thế mấy cÅ©ng không tá»›i Ä‘âu.

    Kinh nói: tài thí nhÆ° ngọn Ä‘èn chỉ soi sáng má»™t căn phòng, pháp thí nhÆ° mặt trời sáng đầy khắp mười phÆ°Æ¡ng.

    Ngài dẫn lời trong kinh nói người bố thí tiền của, giống nhÆ° ngọn Ä‘èn sáng để ở trong căn phòng, tuy có ánh sáng nhÆ°ng chỉ sáng trong phạm vi nhỏ hẹp. Còn pháp thí tức là Ä‘em Phật pháp giảng dạy cho mọi người nghe, thì lợi ích rất nhiều, nhÆ° ánh sáng mặt trời soi khắp mười phÆ°Æ¡ng. Ví dụ nhÆ° chúng ta có má»™t trăm ngàn đồng Ä‘em ra bố thí, thì chỉ giúp được má»™t vài gia Ä‘ình qua cÆ¡n thiếu thốn, vậy chỉ cứu được cái khổ tạm thời. Còn nếu chúng ta thâm nhập Phật pháp thì má»™t buổi giảng, má»™t hai ngàn người nghe, hiểu, ứng dụng tu lợi ích rất nhiều. HÆ¡n nữa họ nghe Phật pháp họ tu, để hết khổ an vui lâu dài thì chúng ta sẽ cứu được cái khổ vÄ©nh viá»…n. NhÆ° vậy bố thí pháp Phật không có giá»›i hạn nên ví nhÆ° mặt trời soi sáng mười phÆ°Æ¡ng. Bố thí tiền của có giá»›i hạn nên ví nhÆ° ngọn Ä‘èn có ánh sáng soi trong má»™t phạm vi nhỏ hẹp. Hiểu rõ nhÆ° thế nên người tu hành phải thâm nhập chánh pháp, Ä‘em ra giảng dạy để cứu khổ vô minh cho chúng sanh, Ä‘ó má»›i là việc quan trọng. Còn chúng ta làm ra tiền để giúp đỡ người nghèo, Ä‘ó chỉ là việc thiện nhỏ thôi. Bởi vì sức người có chừng má»±c, tiền của có giá»›i hạn, biết bao nhiêu tiền của mà chia cho đủ, chỉ có bố thí pháp là khắp cùng không giá»›i hạn.

    Tá»± tánh nếu mê phÆ°á»›c làm sao cứu.

    Ngài nói nếu người mê không nhận ra Tá»± tánh, tức tánh Phật của mình thì dù có làm việc phÆ°á»›c thiện bao nhiêu Ä‘i nữa, cÅ©ng không cứu được họ. Cho nên muốn cứu mình thì trÆ°á»›c hết phải nhận ra Tá»± tánh. Ví dụ nhÆ° có người còn rất nhiều tham sân si, phiền não đủ thứ, nhÆ°ng họ có nhiều tiền Ä‘em ra bố thí giúp đỡ người này người kia. Tuy làm việc bố thí là có phÆ°á»›c, nhÆ°ng vẫn không cứu được cái mê của họ, vì họ chÆ°a nhận ra Tánh giác của chính mình. Cho nên người tu mà mê Tá»± tánh là Ä‘iều Ä‘áng sợ, chúng ta không nên xem thường. Có nhiều người nói tôi tu sÆ¡ sÆ¡, hoặc tôi tu phÆ°á»›c là đủ rồi, cho nên suốt đời lo giúp người này, cứu khổ người kia, mà quên cứu mình, chuyện giác ngá»™ đối vá»›i họ rất là xa xôi.

    Thân người khó được, Phật pháp khó gặp, Thánh tăng khó thấy, chánh pháp khó nghe, tín tâm khó phát sanh, bạn lành khó há»™i ngá»™.

    Ngài nói được sanh thân làm người là cái khó thứ nhất. Cho nên Phật tá»­ Ä‘ã được thân người, sáu căn đầy đủ, mà gặp chuyện buồn khổ Ä‘òi tá»± tá»­ là không hiểu đạo, chẳng những mang tiếng ngu, mà còn bị người ta chê cười, Phật tá»­ mà không xứng Ä‘áng là con Phật. Phật tá»­ gặp chuyện buồn tá»± tá»­ còn bị người đời chê ngu, không xứng Ä‘áng là đệ tá»­ Phật, huống nữa là người xuất gia. Người xuất gia gặp chuyện buồn Ä‘òi tá»± tá»­ có thể tha thứ được không? Người xuất gia hiểu đạo, biết thân này khó được, nÆ°Æ¡ng thân giả tạm để tu hành nhÆ° người nÆ°Æ¡ng bè qua sông, qua chÆ°a tá»›i bờ mà Ä‘òi phá bè là chuyện làm của kẻ ngu. Người tu mà Ä‘òi tá»± tá»­ là ý phạm giá»›i sát, mình tá»± sát mình Ä‘áng ăn Ä‘òn không biết bao nhiêu gậy. Chúng ta tu nếu chÆ°a được an lạc thì phải khéo léo chuyển hóa ná»™i tâm cho được an lạc. HÆ¡n nữa được thân người rất khó mà tá»± tá»­ là hủy hoại thân, người hủy hoại thân là người Ä‘áng chê trách nhất. Cho nên ở trong chùa mà nói tá»± tá»­ thật là khó nghe.

    Cái khó thứ hai là Phật pháp khó gặp. Song có người nói muốn gặp Phật pháp, thì đến các nhà phát hành kinh sách thỉnh bao nhiêu cÅ©ng có, sao nói khó gặp? Kinh Phật để lại rất nhiều, nói Phật pháp khó gặp là khó chá»— nào? Chúng ta đừng hiểu rằng gặp Phật pháp là thấy được quyển kinh Phật, mà gặp ở Ä‘ây là nghe Phật pháp nhận hiểu để ứng dụng tu, Ä‘ó má»›i là khó. Hiểu Phật pháp là khó, còn xem kinh bằng mắt là chuyện dá»…. Thế mà có người cầm quyển kinh Phật lên xem thì buồn ngủ, ngồi trong giảng đường nghe giảng thì ngủ gục, còn xem truyện, xem tiểu thuyết thì quên ăn bỏ ngủ, xem truyền hình suốt ngày, nhất là xem phim chưởng đấm Ä‘á vá»›i nhau, suốt ngày không biết chán. NhÆ° vậy vá»›i người không biết tu gặp kinh Phật xem bằng mắt cÅ©ng là chuyện khó, huống là nhận hiểu Phật pháp bằng tâm để ứng dụng tu lại càng khó hÆ¡n.

    Cái khó thứ ba là Thánh tăng khó gặp. Điều này dÄ© nhiên, nhất là ở thời kỳ mạt pháp, phàm Tăng thì dá»… kiếm, chá»› Thánh tăng thì rất khó gặp.

    Cái khó thứ tÆ° là chánh pháp khó nghe. Người đời thường nói “thuốc đắng Ä‘ã tật lời thật trái tai”. Chánh pháp là pháp chân chánh Ä‘úng đắn nói lên lẽ thật của con người và sá»± vật. Ví dụ có người thấy chúng ta liền khen thầy là người có phÆ°á»›c tÆ°á»›ng, thông minh... nói nhÆ° vậy rất là dá»… nghe và cảm thấy vui trong lòng. Nếu họ nói thầy là cái túi da hôi thúi, là cái bô Ä‘á»±ng đồ dÆ¡ được đậy kín và sÆ¡n vẽ bên ngoài, nói nhÆ° vậy là nói sá»± thật mà người nghe cảm thấy khó chịu không vui. Chánh pháp khó nghe là khó ở chá»— Ä‘ó. Vì chánh pháp luôn nói lên sá»± thật mà mọi người muốn che đậy.

    Cái khó thứ năm là tín tâm khó phát sanh. Tại sao khó? Giả sá»­ tôi nói tụng kinh chừng bảy biến thì được phÆ°á»›c nhiều, Ä‘ó là Ä‘iều dá»… tin, nếu tôi nói quí vị hãy tin tâm mình là Phật, Ä‘ó là Ä‘iều khó tin. Bởi vì có nhiều người khi nghe nói tâm mình là Phật thì lắc đầu từ chối con không dám tin Ä‘âu, con không có phần chỉ mong cầu phÆ°á»›c báo ở cõi nhân thiên thôi. Tin tâm mình là Phật ít người dám tin cho nên nói lòng tin khó phát sanh.

    Cái khó thứ sáu là bạn lành khó há»™i ngá»™, tức là bạn lành khó gặp. TrÆ°á»›c hết chúng ta phải phân biệt thế nào là bạn lành, thế nào là bạn dữ. Giả sá»­ ở trong Thiền viện, nếu có má»™t SÆ° huynh thấy má»™t SÆ° đệ Ä‘ang ngồi thiền bỏ Ä‘i xuống, hôm sau hỏi lý do SÆ° đệ Ä‘áp rằng Ä‘au bụng. Vài ba lần nhÆ° thế và lần nào cÅ©ng trả lời có lý do. SÆ° huynh biết SÆ° đệ này Ä‘ang mang bệnh lười biếng cho nên rầy rà: đệ tu hành gì mà lười biếng quá, cÆ°ng chiều cái thân này lắm, phải ná»— lá»±c vượt qua chá»›! Nghe nhÆ° thế SÆ° đệ nọ hết muốn gần SÆ° huynh. NhÆ°ng nếu có má»™t SÆ° huynh khác nghe SÆ° đệ nói Ä‘au bụng, thì lấy dầu xoa, nghe than buồn ngủ thì bảo Ä‘i ngủ, nghe nói Ä‘au chân thì bảo thôi đừng ráng, coi chừng bệnh à... Má»™t người rầy quở, má»™t người săn sóc an ủi, chúng ta thá»­ xét ai là bạn lành? Nếu trong Thiền viện năm chục chúng mà có ba chục vị thÆ°Æ¡ng SÆ° đệ giống nhÆ° vị SÆ° huynh thứ hai thì SÆ° đệ tu có tiến không? Chắc chắn là không tiến. NhÆ° vậy người khó khăn rầy rà để thúc đẩy mình tiến lên Ä‘ó là bạn lành. Người dá»… dãi chiều chuá»™ng theo cái sở thích của mình, làm cho mình tu không tiến Ä‘ó là bạn chẳng lành. Tổ Qui SÆ¡n có dạy: “Gần gÅ©i bạn lành nhÆ° Ä‘i trong sÆ°Æ¡ng móc, tuy thấy chẳng Æ°á»›t áo, nhÆ°ng lần lần thấm nhuận. Lân la đứa dữ ắt nhiá»…m lấy hung hăng gây ra nhiều tá»™i lá»—i, quả báo ngay trÆ°á»›c mắt.” Song theo thường tình thì bạn dữ dá»… gần hÆ¡n bạn lành. Đó là chuyện trong chùa. Sau Ä‘ây là chuyện ngoài đời. Ví dụ có má»™t Phật tá»­ nam Ä‘i ngang qua quán rượu, có người bạn Ä‘ang ngồi uống rượu trong quán kêu vô nài ép bảo uống, Phật tá»­ ấy từ chối, bị người bạn chê cười cho rằng Ä‘àn ông mà không có chí khí của kẻ nam nhi, giống nhÆ° Ä‘àn bà. Giả sá»­ lúc Ä‘ó Phật tá»­ kia nhận lời mời của người bạn uống rượu say sÆ°a, nhÆ°ng có người bạn thứ hai can rằng: bạn là Phật tá»­ Ä‘ã thọ qui giá»›i uống rượu là phạm giá»›i cấm của Phật. Quí vị xét coi người ép uống rượu và người la rầy khuyên can không cho uống rượu, người nào là bạn lành? Quí vị thích người nào hÆ¡n? DÄ© nhiên là thích người ép uống, nhÆ°ng người Ä‘ó Ä‘em đến Ä‘iều không tốt cho mình. NhÆ° vậy bạn chẳng lành dá»… gần hÆ¡n là bạn lành, cho nên nói bạn lành khó há»™i ngá»™. Chúng ta là người học đạo phải biết rõ ai là bạn lành, để gần gÅ©i được thấm nhuần những Ä‘iều tốt, ai là bạn chẳng lành phải khéo dùng phÆ°Æ¡ng tiện để chuyển hóa họ, nếu không đủ đạo lá»±c thì không nên gần nhiều, gần nhiều sẽ có hại cho việc tiến tu. Xét qua sáu Ä‘iều khó được Ngài nêu ở trên, Ä‘a số chúng ta đều có đủ. NhÆ° vậy là quá tốt, nếu người nào chÆ°a đủ thì hãy ráng tạo nhân duyên cho đủ.

    PhÆ°á»›c duyên kim cải, mừng Ä‘ã hợp nhau.

    Người ta thường nói cây kim hạt cải, hai cái Ä‘ó gặp thì hút vào nhau, ý muốn nói mừng cho mình Ä‘ã có phÆ°á»›c duyên tốt, há»™i đủ những Ä‘iều kiện tốt, những Ä‘iều khó thá»±c hiện được mà mình thá»±c hiện được nhÆ°: Phật pháp khó gặp mà mình gặp, chánh pháp khó nghe mà mình được nghe v.v...

    May thay nhÆ° rùa mù gặp bá»™ng cây.

    Câu chuyện rùa mù gặp bá»™ng cây, trong kinh A-hàm đức Phật có kể: Có má»™t cái bá»™ng cây trôi giạt ngoài biển cả, sóng gió Ä‘Æ°a đẩy nay ở bên Đông, mai qua bên Tây. Có con rùa mù ở dÆ°á»›i Ä‘áy biển, má»™t trăm năm nó trồi đầu lên má»™t lần, nó muốn tìm bá»™ng cây để chui vào. Vậy rùa mù tìm được bá»™ng cây dá»… hay khó? Rất khó. Ý Ä‘á»©c Phật nói con người sau khi mất thân này, muốn được thân trở lại khó nhÆ° rùa mù tìm gặp bá»™ng cây vậy. Ngày nay chúng ta được thân này thật là có nhiều phÆ°á»›c duyên, nếu không chịu ná»— lá»±c tu hành theo lời Phật dạy, khi mất thân này rồi sẽ ra sao?

    Chúng ta bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia nên cầu việc gì?

    Chúng ta bỏ nhà, bỏ cha mẹ thân bằng quyến thuá»™c vào chùa tu, mục Ä‘ích cầu cái gì? Phải xét kỹ, cầu no ấm sung sÆ°á»›ng, hay cầu giác ngá»™, giải thoát khổ sanh tá»­ cho chính mình và chúng sanh? Đây là câu hỏi má»—i người phải tá»± trả lời.

    Chá»› tham đắm danh lợi, phải chọn bạn tìm thầy, vì pháp quên mình lá»™i nÆ°á»›c trèo non kính lá»… thÆ°a hỏi.

    Ngài răn những lời hết sức thá»±c tế và tha thiết vô cùng. Chúng ta Ä‘i tu đừng tham đắm danh lợi vì danh lợi làm chÆ°á»›ng ngại sá»± tu hành. Đi tu thì phải cầu thầy sáng, để hÆ°á»›ng dẫn mình tu Ä‘úng chánh pháp Phật dạy. Chọn bạn lành để trợ những duyên tốt cho đường tu được tiến bá»™ hanh thông. Phải vì Phật pháp quên thân mạng, phải vượt suối băng rừng để tìm những bậc đạo cao đức trọng mà thÆ°a hỏi chá»— thâm áo của Phật pháp, có nhÆ° thế má»›i không uổng má»™t đời tu. Nếu Ä‘i tu vì mục Ä‘ích an nhàn, sung sÆ°á»›ng cho bản thân thì chÆ°a phải là người thật tâm xuất gia cầu đạo giải thoát.

    Hỏi: Thế gian không việc khó, thế gian có hai việc khó. Thế nào là hai việc khó?

    Dạy rằng: Sanh từ Ä‘âu đến? Chết rồi Ä‘i Ä‘âu? Đây là hai việc thật rất khó. Song này các người, do hai việc này mà bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia, lá»™i suối trèo non, tham tìm minh sÆ°, bạn tốt, cúi đầu lá»… bái thÆ°a hỏi: Kính mong Đại đức từ bi, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện chỉ bày cho sáng tỏ lý này, sá»›m được ngá»™ đạo.

    Hỏi: TrÆ°á»›c khi trời đất và cha mẹ chÆ°a sanh, cái thân người này sanh từ Ä‘âu đến?

    Đáp: Vốn từ vô vi đến.

    Lại hỏi: Người sanh ra ở đời, đến khi số hết, chết Ä‘i về Ä‘âu?

    Đáp: Lại từ vô vi Ä‘i.

    *

    Hỏi: Thế gian không việc khó, thế gian có hai việc khó. Thế nào là hai việc khó?

    Câu hỏi này nghe hÆ¡i khó hiểu. Thế gian không việc khó, lại nói thế gian có hai việc khó, nếu không việc khó thì làm gì có hai việc khó? Ý Ngài muốn nói rằng trên thế gian không có việc gì khó, nhÆ°ng xét kỹ có hai việc khó, Ä‘ó là sanh từ Ä‘âu đến? chết rồi Ä‘i Ä‘âu? Đây là hai việc rất khó, vì hai Ä‘iều này là hai Ä‘iều thắc mắc lá»›n lao của con người. Tất cả chúng ta đều thắc mắc mình từ Ä‘âu đến Ä‘ây và sau khi chết mình sẽ về Ä‘âu? Đó là hai câu hỏi mà tất cả chúng ta không ai giải Ä‘áp được. Chính hai Ä‘iều này khi xÆ°a đức Phật Thích-ca lúc còn là Thái tá»­, Ngài cÅ©ng thắc mắc nhÆ° chúng ta. Và, Ngài quyết phăng tìm cho ra manh mối, bằng cách từ bỏ hoàng cung vượt thành Ä‘i tu. Ngày nay chúng ta là người tu theo đức Phật cÅ©ng phải quyết tâm tìm cho ra manh mối. Muốn thá»±c hiện Ä‘iều Ä‘ó Ngài dạy:

    Song này các người do hai việc này mà bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia, lá»™i suối trèo non, tham tìm minh sÆ°, bạn tốt, cúi đầu lá»… bái thÆ°a hỏi: Kính mong Đại đức từ bi, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện cho sáng tỏ lý này, sá»›m được ngá»™ đạo.

    Muốn giải quyết hai mối nghi trên, người học đạo phải lá»™i suối trèo non, tìm thầy sáng bạn lành cầu chỉ dạy cho mình tu, khi ngá»™ đạo thì giải quyết được hai mối nghi trên. Khi xÆ°a Thái tá»­ SÄ©-đạt-ta ngồi tu dÆ°á»›i cá»™i bồ-đề trong suốt bốn mÆ°Æ¡i chín ngày Ä‘êm. Đêm cuối cùng khoảng canh hai Ngài chứng được Túc mạng minh, biết được đời sống vô số kiếp về trÆ°á»›c nên giải quyết được câu hỏi “ta từ Ä‘âu đến Ä‘ây”. Khoảng canh ba Ngài chứng được Thiên nhãn minh, thấy rõ con người sau khi chết theo nghiệp dẫn Ä‘i luân hồi trong lục đạo, kẻ Ä‘i lên, người Ä‘i xuống v.v... NhÆ° vậy muốn giải Ä‘áp câu hỏi thứ nhất người tu phải chứng Túc mạng minh, giải Ä‘áp câu hỏi thứ hai phải chứng Thiên nhãn minh. Ngày nay chúng ta tu còn mờ mịt thật là khó giải quyết được hai mối nghi “sanh từ Ä‘âu đến, chết Ä‘i về Ä‘âu”.

    Hỏi: TrÆ°á»›c khi trời đất và cha mẹ chÆ°a sanh, cái thân người này sanh từ Ä‘âu đến?

    Đáp: Vốn từ vô vi đến.

    Lại hỏi: Người sanh ra ở đời, đến khi số hết chết Ä‘i về Ä‘âu?

    Đáp: Lại từ vô vi Ä‘i.

    Đến từ vô vi đến, Ä‘i cÅ©ng từ vô vi Ä‘i. NhÆ°ng vô vi là cái gì? “Vô vi” là từ ngữ của đạo Lão, khi Phật giáo du nhập vào Trung Quốc, nói đến lý bất sanh bất diệt, các ngài mượn từ vô vi của đạo Lão để dùng. Nhà Phật dùng từ vô vi, là đối lại từ chữ hữu vi. Phàm tất cả sá»± vật có hình tÆ°á»›ng ở thế gian có sanh có diệt là hữu vi, pháp không sanh diệt gọi là vô vi. Hỏi rằng: khi cha mẹ chÆ°a sanh ta từ Ä‘âu đến? Đáp: từ vô vi đến tức là từ chá»— bất sanh bất diệt đến. Hỏi sau khi chết rồi Ä‘i về Ä‘âu? Đáp rằng: trở về chá»— bất sanh bất diệt. Câu Ä‘áp này hÆ¡i gượng má»™t chút, không sát nghÄ©a lắm. Sau Ä‘ây tôi giải thích kỹ hÆ¡n về câu Ä‘áp sanh từ vô vi đến. Kinh Lăng Nghiêm nói: Chân nhÆ° không giữ Tá»± tánh hốt nhiên má»™t niệm vô minh dấy khởi, tất cả tÆ°á»›ng sanh diệt dấy khởi theo nên Ä‘i vào sanh tá»­. Từ chân mà khởi vọng niệm Ä‘i vào sanh tá»­ nghe khó hiểu quá. Song tôi ví dụ cho dá»… hiểu: Hiện giờ chúng ta Ä‘ang mở mắt tỉnh táo, nhÆ°ng má»™t lúc sau nghe mỏi mệt, gió mát thổi qua chúng ta thiu thiu ngủ gục. Vậy thá»­ hỏi ngủ gục Ä‘ó từ Ä‘âu đến? Có phải từ cái tỉnh táo hồi nãy đến không? Nếu không có cái tỉnh làm gì có cái mê, cái mê ngủ gục từ cái tỉnh. Nếu ai Ä‘ánh thức chúng ta tỉnh lại thì không còn mê nữa. NhÆ° vậy cái mê nó đến lúc nào chúng ta không dá»± biết trÆ°á»›c được, có ai biết mình sá»­a soạn buồn ngủ không? Chỉ quên cái tỉnh là bị cái mê xâm chiếm, mê xâm chiếm thì ngủ say má»™ng mị đủ thứ. CÅ©ng vậy, nếu chúng ta quên Tá»± tánh Chân nhÆ° thì sẽ dấy sanh vọng niệm, vì vọng niệm dấy khởi nên sanh ra đủ thứ khổ Ä‘au. Cho nên hỏi “sanh từ Ä‘âu đến”, Ä‘áp “từ vô vi”, tức là quên cái không sanh diệt nên dấy niệm sanh diệt rồi Ä‘i vào trong sanh tá»­, chịu sanh tá»­ khổ Ä‘au. Khi chết trở về vô vi tức là trở về chá»— không sanh diệt. Nghe nhÆ° thế có người hiểu lầm cho rằng không tu chết cÅ©ng trở về chá»— không sanh diệt. Hiểu nhÆ° thế là sai lầm, chúng ta phải tu dứt hết mầm sanh diệt má»›i được trở về chá»— không sanh diệt, nếu không tu thì vẫn tiếp tục Ä‘i trong sanh tá»­.

    Gượng nói đến Ä‘i, mà thật không có đến Ä‘i. Thế nào là thật không có đến Ä‘i? - Chỉ kinh Bát-nhã làm chứng, nói: “TÆ°á»›ng không của các pháp Ä‘ó, chẳng sanh chẳng diệt.” Sanh diệt Ä‘ã không, thì đến Ä‘i Ä‘âu có. Đây là khí âm dÆ°Æ¡ng biến hóa, ngÆ°ng tụ thành hình mà người sanh ra. Sắc thân bốn đại dụ nhÆ° hòn bọt nổi, có sanh có diệt. Còn Pháp thân tròn sáng thì rá»—ng rang, rá»™ng lá»›n, Ä‘ích thật là biển tánh Tỳ-lô, không có lay Ä‘á»™ng, vốn không từ Ä‘âu đến, cÅ©ng không Ä‘i về Ä‘âu, tánh đồng vá»›i hÆ° không, biết khắp mọi nÆ¡i. Vì vậy gọi là xÆ°a nay vô vi, vẫn hằng thường trụ, chân không lồ lá»™, Thật tÆ°á»›ng rành rành, tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, sáng thông bát ngát, trong lặng nhÆ° nhÆ°, đối diện ngay trÆ°á»›c mắt, tại sao chẳng há»™i? Kinh nói: “Chân Phật pháp thân giống nhÆ° hÆ° không.” Đây thật là Pháp thân tức hÆ° không, hÆ° không tức Pháp thân. HÆ° không cùng vá»›i Pháp thân không có tÆ°á»›ng khác, chÆ° Phật cùng vá»›i chúng sanh không có tánh khác. Chẳng ngá»™ Tá»± tánh tức gọi chúng sanh, giác biết Tá»± tánh nên gọi chÆ° Phật. Đó là chân Phật vốn không hình tÆ°á»›ng, đầy khắp cả hÆ° không, thế giá»›i, Ä‘âu có đến Ä‘i?

    *

    Gượng nói đến Ä‘i mà thật không có đến Ä‘i. Thế nào là thật không có đến Ä‘i? Chỉ kinh Bát-nhã làm chứng, nói: “TÆ°á»›ng không của các pháp Ä‘ó, chẳng sanh chẳng diệt.”

    Ngài dẫn văn kinh Bát-nhã để giải thích lý không đến không Ä‘i. Trong kinh Bát-nhã nói “tÆ°á»›ng không của các pháp chẳng sanh chẳng diệt”, chẳng sanh diệt thì Ä‘âu có đến Ä‘i. Vì các pháp do duyên hợp không có thật thể cố định, nên nói tÆ°á»›ng của nó là không, tÆ°á»›ng không Ä‘ó chẳng sanh diệt nên không đến Ä‘i.

    Đây là khí âm dÆ°Æ¡ng biến hóa, ngÆ°ng tụ thành hình mà người sanh ra. Sắc thân bốn đại dụ nhÆ° hòn bọt nổi, có sanh có diệt. Còn Pháp thân tròn sáng thì rá»—ng rang, rá»™ng lá»›n, Ä‘ích thật là biển tánh Tỳ-lô, không có lay Ä‘á»™ng, vốn không từ Ä‘âu đến, cÅ©ng không Ä‘i về Ä‘âu, tánh đồng vá»›i hÆ° không, biết khắp mọi nÆ¡i.

    Ở trên giải thích rằng sanh từ vô vi đến, tá»­ trở về vô vi, vì chữ vô vi là chỉ cho Thể tánh bất sanh bất diệt của con người và của muôn pháp. Kế Ä‘ây Ngài giải thích theo bên Nho thân người có ra là do khí âm dÆ°Æ¡ng biến hóa ngÆ°ng tụ mà thành hình, còn theo nhà Phật thân người là do tứ đại duyên hợp. Sắc thân do tứ đại hợp, dụ nhÆ° hòn bọt nổi chợt sanh chợt diệt, thế mà chúng ta cứ cho rằng sống sáu bảy mÆ°Æ¡i năm là lâu dài, xứng Ä‘áng. NhÆ°ng đối vá»›i con mắt của nhà Phật thời gian sáu bảy mÆ°Æ¡i năm không nghÄ©a lý gì cả, nhÆ° bóng con ngá»±a chạy qua cá»­a sổ thật là mau. Chúng ta nhìn xuống biển thấy những hòn bọt nổi trên mặt biển và mặt biển, vậy cái nào ngắn cái nào dài? Hòn bọt tụ rồi tan, không có nghÄ©a lý gì cả đối vá»›i mặt biển. CÅ©ng vậy, nÆ¡i má»—i chúng ta sẵn có Pháp thân tròn sáng, rá»™ng lá»›n thênh thang, Ä‘ây gọi là biển tánh Tỳ-lô, Tỳ-lô-giá-na chỉ cho Pháp thân. Thế mà chúng ta quên cái Pháp thân, lại nhận cái thân tứ đại duyên hợp tạm bợ, chợt còn chợt mất, giống nhÆ° nhận hòn bọt mà quên mặt biển thênh thang. Tuy nhiên hòn bọt tụ tán không ngoài mặt biển. Tụ ví cho sanh, tán ví cho tá»­, nên nói sanh từ vô vi đến, tá»­ từ vô vi Ä‘i, vô vi chỉ cho Pháp thân bất sanh bất diệt. NhÆ° vậy căn cứ trên Pháp thân thì thân này sanh ra từ Pháp thân và thân này hoại Ä‘i cÅ©ng trở về Pháp thân. Ngài ví dụ Sắc thân nhÆ° hòn bọt, Pháp thân nhÆ° mặt biển thênh thang, thế mà chúng ta cứ lo lắng bảo vệ Sắc thân nên quên mất Pháp thân, giống nhÆ° người ra biển nâng niu hòn bọt, mà quên mặt biển. Hòn bọt dá»… vỡ lại nâng niu, còn mặt biển thênh thang rá»™ng lá»›n thì quên, người nhÆ° thế Phật nói là người Ä‘áng thÆ°Æ¡ng xót. Chúng ta là người quá mê muá»™i, nên lo bảo vệ Sắc thân sá»›m còn tối mất, mà quên Pháp thân chân thật không bao giờ mất. Ví nhÆ° người ra biển thấy bọt nÆ°á»›c nổi chìm cố lấy tay vá»›t mà quên Ä‘i mặt biển thênh thang. Phật Tổ thÆ°Æ¡ng hết lòng chỉ dạy cho chúng ta nhận ra, trở về sống vá»›i cái chân thật của mình. NhÆ° vậy chúng ta má»›i thấy tầm quan trọng của sá»± tu. Tu không phải tìm kiếm những cái được mất trên thế gian này mà phải nhận ra và sống trọn vẹn vá»›i Pháp thân sẵn ở nÆ¡i mình.

    Vì vậy gọi là xÆ°a nay vô vi vẫn hằng thường trụ, chân không lồ lá»™, Thật tÆ°á»›ng rành rành, tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, sáng thông bát ngát, trong lặng nhÆ° nhÆ° đối diện ngay trÆ°á»›c mắt, tại sao không há»™i.

    Ngài nói Pháp thân thường trụ, Thật tÆ°á»›ng rành rành, thênh thang trùm khắp, lồ lá»™, đối diện trÆ°á»›c mắt. Vậy đối diện trÆ°á»›c mắt là chá»— nào? - Chúng ta nhìn thấy bình hoa, nhìn thấy đồng hồ ở trÆ°á»›c mắt là đối diện trÆ°á»›c mắt phải không? Nếu thế là chúng ta chạy theo cảnh bên ngoài, mà quên rằng đối diện trÆ°á»›c mắt là cái hay thấy bình hoa, hay thấy đồng hồ. Bình hoa và đồng hồ là vật tụ tán sanh diệt, còn cái hay thấy bình hoa hay thấy đồng hồ là cái không sanh diệt, không bao giờ mất. Nếu không có bình hoa, không có đồng hồ nó vẫn thấy bầu trời hay mây nÆ°á»›c... Cái hay thấy không bao giờ mất, nhÆ°ng khởi niệm tìm kiếm thì sai, chỉ thầm nhận mình có cái hay thấy là được rồi. Bởi vì nếu không có cái hay thấy thì làm sao thấy bình hoa, thấy đồng hồ, thấy trời, thấy mây? Thấy được những sá»± vật nhÆ° thế là do chúng ta có cái hay thấy hay biết, nhận rõ ràng không nghi. NhÆ°ng cái hay thấy không có tÆ°á»›ng mạo nên nói nó phi sắc, phi không, phi tất cả; phi tất cả nhÆ°ng chẳng phải không, chẳng phải không chá»› không phải không ngÆ¡. Đó là chá»— rất khó mà người học Phật phải sáng suốt má»›i nhận ra chá»— này. NhÆ° vậy cái thấy hiện trÆ°á»›c mắt, mà chúng ta không biết không nhận ra. NhÆ°ng vừa dấy niệm tìm nó ở Ä‘âu, nó liền bị che khuất, tìm mãi không được, tuy nhiên nó cÅ©ng tại Ä‘ó không mất. Còn không tìm nó thì nó hiện tiền sáng rỡ, song phải khéo nhận, nếu không khéo nhận thì không biết mình có nó. Nhá»›, đừng nghe nói đối diện trÆ°á»›c mắt rồi nghÄ© cái ở bên ngoài, mà hÆ°á»›ng ra ngoài tìm kiếm là sai lầm. Đối diện mà không phải đối diện, nó hiện tiền ở trÆ°á»›c mắt chúng ta phải khéo nhận.

    Kinh nói: “Chân Phật pháp thân giống nhÆ° hÆ° không.”

    Đây nói chân Phật pháp thân giống nhÆ° hÆ° không. Xin nói kỹ chá»— này cho quí vị hiểu kẻo lầm: nhÆ° chúng ta nhìn thấy bình hoa, cái hay thấy bình hoa có giống nhÆ° hÆ° không không? - Giống ở chá»— không tÆ°á»›ng mạo, nhÆ°ng hÆ° không thì không thấy được sá»± vật, mà cái hay thấy thì thấy biết được sá»± vật. NhÆ° vậy cái hay thấy giống hÆ° không mà không phải là hÆ° không.

    Đây thật là Pháp thân tức hÆ° không, hÆ° không tức Pháp thân.

    NhÆ° chúng ta nhìn lên trời thấy có mây, cái khoảng cách từ mây đến mình xa nhau, nhÆ°ng nó có bị trở ngại gì không? Mây và cái thấy khác nhau, mây có hình tÆ°á»›ng, cái thấy không có tÆ°á»›ng mạo nên hòa trong hÆ° không, không có cái gì làm trở ngại, do không trở ngại nên cái thấy tức là hÆ° không, nên nói Pháp thân tức hÆ° không, hÆ° không tức Pháp thân.

    HÆ° không cùng Pháp thân không có tÆ°á»›ng khác, chÆ° Phật cùng chúng sanh không có tánh khác.

    HÆ° không và Pháp thân của mình không có tÆ°á»›ng khác, nếu có tÆ°á»›ng khác thì không hòa lẫn trong hÆ° không được, hay nói khác Ä‘i cái thấy cái nghe của mình không có tÆ°á»›ng khác vá»›i hÆ° không, cho nên tiếng Ä‘á»™ng, hình ảnh chúng ta nghe thấy đều không ngăn ngại. NhÆ°ng chúng ta đừng hiểu rằng Pháp thân là hÆ° không, vì nếu nó là hÆ° không thì Pháp thân không thấy, không nghe, Pháp thân có thấy có biết nên không phải hÆ° không, nhÆ°ng hai cái Pháp thân và hÆ° không hòa lẫn nhau. CÅ©ng nhÆ° chúng ta thấy ánh sáng và hÆ° không là má»™t hay khác? HÆ° không là sáng hay tối? Tá»± nó không sáng tối mà do mặt trời, mặt trời chiếu thì hÆ° không sáng, mặt trời khuất thì hÆ° không tối. NhÆ° vậy sáng tối là từ nÆ¡i hÆ° không hay từ nÆ¡i mặt trời, mà hÆ° không có sáng tối? NhÆ°ng tối sáng không khác vá»›i hÆ° không, cho nên trong khi sáng chúng ta không thể phân biệt chá»— nào là ánh sáng, chá»— nào là hÆ° không, vì thể nó không hai. Pháp thân của mình hòa lẫn vá»›i hÆ° không cÅ©ng nhÆ° vậy, nó lẫn nhau mà không phải má»™t cÅ©ng không phải khác. Đó là chá»— hết sức khó hiểu.

    Chẳng ngá»™ Tá»± tánh tức gọi chúng sanh, giác biết Tá»± tánh nên gọi chÆ° Phật.

    Con người có Tánh giác nhÆ°ng vì quên nên gọi là chúng sanh, nếu nhận ra và sống được vá»›i Tánh giác thì gọi là Phật. Phật thì giải thoát sanh tá»­, chúng sanh thì bị sanh tá»­ khổ Ä‘au trói buá»™c. Vì chúng sanh luôn luôn chạy theo cái sanh diệt, gìn giữ thÆ°Æ¡ng tiếc thân mạng, nên mất thân này tìm thân khác, tụ tán liên miên, cho nên Phật nói chúng sanh luân hồi vô số kiếp, luôn chịu Ä‘au khổ trong cái vòng lẩn quẩn này. Bây giờ chúng ta tu chủ yếu là phải giác ngá»™ nhận ra Pháp thân bất sanh bất diệt sẵn có nÆ¡i mình, nên ở Ä‘ây Ngài nói:

    Đó là chân Phật vốn không hình tÆ°á»›ng, đầy khắp cả hÆ° không, thế giá»›i Ä‘âu có đến Ä‘i.

    *

    Song Pháp thân viên dung rá»—ng thênh, trong lặng vô vi, trọn không má»™t vật, chẳng rÆ¡i vào các số. Tuy vô vi, chẳng rÆ¡i vào các số, mà cÅ©ng hay ứng vật hiện hình, ẩn hiện cùng bày, sắc và không chẳng hai, đầy đủ mọi lý, làm ra muôn việc. Đó chính là mọi người trong mười hai giờ Ä‘i đứng nằm ngồi, thấy nghe hiểu biết, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, ứng cÆ¡ tiếp vật, giÆ¡ tay Ä‘á»™ng chân, má»™t thể tròn sáng, sáu căn vận dụng, ứng vá»›i tiếng vá»›i âm, hay thấy hay nghe, biết nói biết bàn, biện rõ phải quấy.

    *

    Song Pháp thân viên dung rá»—ng thênh, trong lặng vô vi, trọn không má»™t vật, chẳng rÆ¡i vào các số.

    Đây nói Pháp thân thênh thang rá»—ng lặng, không má»™t vật và không rÆ¡i vào các số, tức là danh số của thế gian. Ngài nói trọn không má»™t vật, Lục Tổ nói xÆ°a nay không má»™t vật. Ngài Nam Nhạc Hoài Nhượng thì “nói in tuồng má»™t vật tức chẳng trúng”.

    Ngài Nam Nhạc Hoài Nhượng đến tham vấn Lục Tổ, Tổ hỏi:

    - Ở Ä‘âu đến?

    - Ở Tung Sơn đến.

    Tổ hỏi:

    - Vật gì đến?

    SÆ° thÆ°a:

    - Nói in tuồng má»™t vật tức không trúng.

    Khi thấy ngài Nam Nhạc Hoài Nhượng đến, Lục Tổ hỏi “vật gì đến” là muốn gạn xem Ngài Ä‘ã nhận ra Pháp thân chÆ°a, Ngài phải ở trong chúng tám năm má»›i nhận ra và trả lời “nói in tuồng má»™t vật tức không trúng”. Nếu bây giờ chúng ta bị hỏi nhÆ° trên sẽ trả lời: - Dạ con Ä‘em má»™t cái túi có Ä‘á»±ng ba cái y... Khi bậc thầy hỏi nhÆ° thế là muốn dò xem chúng ta Ä‘ã nhận ra Pháp thân bất sanh bất diệt chÆ°a? Pháp thân bất sanh bất diệt Ä‘ó không có hình tÆ°á»›ng, nên không phải là má»™t vật. Nghe ngài Nam Nhạc Hoài Nhượng trả lời “nói má»™t vật tức chẳng trúng”, Lục Tổ sợ Ngài rÆ¡i vào không, nên hỏi gạn lại: “Có tu chứng không?” Ngài Ä‘áp: “Tu chứng tức chẳng không, nhiá»…m ô tức chẳng được.” Tu chứng tức chẳng không, tức là có tu, nhiá»…m ô tức chẳng được, tức là Thể thanh tịnh không bị cái gì làm nhiá»…m nhÆ¡. Nghe thế Tổ biết Ngài Ä‘ã nhận ra và sống được nên ấn chứng: “Ông nhÆ° thế ta cÅ©ng nhÆ° thế.”

    Tuy vô vi chẳng rÆ¡i vào các số mà cÅ©ng hay ứng vật hiện hình, ẩn hiện cùng bày, sắc và không chẳng hai, đầy đủ mọi lý làm ra muôn việc.

    Pháp thân không phải hình thức mà ẩn trong sá»± vật hình thức để hiện ra muôn sá»± muôn việc. NÆ¡i chúng ta cái hay thấy biết được người vật, và nó còn sáng tạo ra sá»± vật nữa. Ví dụ chúng ta thấy hoa hồng, nếu thấy và chỉ biết hoa hồng, ngang Ä‘ó thì hết việc không có gì để nói. NhÆ°ng thấy hoa hồng chúng ta bèn phân biệt hoa hồng đẹp, rồi ghi nhá»› và cầm bút vẽ được cái hoa hồng. NhÆ° vậy cái hay thấy không có hình tÆ°á»›ng nhÆ°ng nó có thể biến hiện thiên hình vạn tÆ°á»›ng, nên nói “Pháp thân vô vi mà hay ứng vật hiện hình, ẩn hiện cùng bày, sắc và không chẳng hai, đầy đủ mọi lý làm ra muôn việc”. Ngài dạy tiếp:

    Đó chính là mọi người trong mười hai giờ Ä‘i đứng nằm ngồi, thấy nghe hiểu biết, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, ứng cÆ¡ tiếp vật, giÆ¡ tay Ä‘á»™ng chân, má»™t thể tròn sáng, sáu căn vận dụng, ứng vá»›i tiếng vá»›i âm, hay thấy hay nghe, biết nói biết bàn, biện rõ phải quấy.

    Trong Sắc thân bằng xÆ°Æ¡ng thịt của chúng ta có ẩn Pháp thân bất sanh bất diệt. Bởi có Pháp thân ẩn ở Sắc thân nên khiến chúng ta biết Ä‘i đứng nằm ngồi, nhÆ°á»›ng mày chá»›p mắt, thấy nghe hay biết... NhÆ° vậy Sắc thân do đất nÆ°á»›c gió lá»­a hợp thành, nếu không có Pháp thân ẩn trong Ä‘ó thì không hiện ra những hành Ä‘á»™ng. Từ hành Ä‘á»™ng nếu chúng ta biết phản chiếu, nhận ra Pháp thân và biết Ä‘ó là dụng của Pháp thân thì tốt. Nếu chúng ta cứ chạy theo hành Ä‘á»™ng, rồi tưởng mọi hành Ä‘á»™ng là thật thì chúng ta sẽ Ä‘i sâu trong mê lầm. Chúng ta biết cái dụng của Pháp thân thì tuy hành Ä‘á»™ng mà hằng sống vá»›i Pháp thân. NhÆ°ng Ä‘iều này hÆ¡i khó nếu không khéo sẽ bị lầm, vì Pháp thân ứng hiện nó có lẫn những vọng tưởng. Ví dụ chúng ta Ä‘ang ngồi chợt khởi lên ý nghÄ© Ä‘i ra vườn, chúng ta liền đứng dậy Ä‘i, khi khởi niệm Ä‘i thì có nghÄ©, nhÆ°ng khi Ä‘i từng bÆ°á»›c thì không nghÄ©. Hoặc khi chúng ta mở mắt nhìn cảnh vật thấy trời mây cây cối đủ thứ, thấy rõ ràng mà không khởi niệm thì không có lá»—i. Nếu thấy mà phân biệt trời bữa nay đẹp trong sáng, hoặc mây Ä‘en sắp mÆ°a, nếu có xen vào những kinh nghiệm, những ý tưởng thì Ä‘ã biến cái thật thành cái giả mất rồi, từ cái bất sanh biến thành cái sanh diệt. Cho nên cÅ©ng má»™t cái biết mà gọi là chân, cÅ©ng má»™t cái biết mà gọi là vọng. NhÆ° chúng ta thấy má»™t Ä‘óa hoa biết là Ä‘óa hoa thì không có lá»—i, nếu khởi niệm Ä‘óa hoa này đẹp, Ä‘óa hoa kia xấu, khởi niệm phân biệt so sánh đẹp xấu là lệch lạc rồi. Cái biết có so sánh phân biệt là biết trong mê vọng, còn trong sanh diệt; cái biết không so sánh phân biệt đẹp xấu là biết trong tỉnh sáng an nhiên. Thế nên chÆ° Tổ cÅ©ng ăn cÆ¡m mặc áo, Ä‘i lại nhÆ° chúng ta mà các ngài thường tá»± tại. Còn chúng ta thì ăn cÆ¡m, mặc áo Ä‘i lại mà thường vọng tưởng Ä‘iên đảo. NhÆ° vậy cÅ©ng sống cÅ©ng hoạt Ä‘á»™ng nhÆ° nhau mà má»™t bên chân, má»™t bên vọng. Tuy nhiên nếu không hiểu khi ở gần các ngài ta sẽ xem thường, cho rằng các ngài khờ khạo không phân biệt lanh lẹ nhÆ° chúng ta, nhÆ°ng cái phân biệt nhạy bén Ä‘ó sẽ Ä‘Æ°a chúng ta Ä‘i trong đường sanh tá»­ luân hồi. Hằng ngày các ngài ăn cÆ¡m chỉ biết ăn cÆ¡m, mặc áo chỉ biết mặc áo, chúng ta ăn cÆ¡m thì thấy cÆ¡m ngon cÆ¡m dở, mặc thì khen đẹp chê xấu v.v... Bởi biết theo sanh diệt cho nên Ä‘i trong sanh diệt. Biết phân biệt nhạy bén dường nhÆ° khôn, nhÆ°ng Ä‘ó là cái khôn của người dại. Biết sống an nhiên vá»›i tâm bất sanh bất diệt thoạt nhìn nhÆ° ngu ngốc, nhÆ°ng Ä‘ó là cái dại của người khôn, người biết sống nên được an lạc thảnh thÆ¡i. Người tu phải xét kỹ chá»— này.

    Nói năng Ä‘ó là gì? Cái gì biết hỏi Ä‘áp? Đây chính là Pháp thân của mọi người, là Tá»± tánh chân không, hay ứng ra âm thanh, miệng lưỡi mà hỏi Ä‘áp. Đấy là tánh chân không người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành, ở Thánh chẳng thêm, ở phàm chẳng bá»›t, không đổi khác, không cÅ© má»›i, không quá khứ hiện tại vị lai, rá»—ng rang bình đẳng, trong lặng tròn sáng, từ vô lượng kiếp đến nay đặc biệt hiện tiền, gió thổi chẳng Ä‘á»™ng, mÆ°a rÆ°á»›i chẳng Æ°á»›t, lá»­a đốt chẳng cháy, mặt trời rọi nóng chẳng khô, chùy nhọn dùi chẳng phủng, Ä‘ao cắt chẳng đứt, thuốc nhuá»™m chẳng Ä‘en, Ä‘á mài chẳng mòn, sÆ°Æ¡ng rét chẳng lạnh, nÆ°á»›c tÆ°á»›i chẳng thấm, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt, lồ lá»™ trÆ°á»›c mắt, rõ ràng soi khắp. Đây là Pháp thân thanh tịnh chân không, không hình không tÆ°á»›ng, tròn đồng thái hÆ°, nghiá»…m nhiên thường trụ. Song hÆ° không rá»™ng lá»›n, bao trùm cả trời đất, xuyên suốt núi sông, tá»™t cả xÆ°a nay, vững mãi nhÆ° vậy. Nên biết, núi sông, quả đất trọn là hoa đốm trong hÆ° không, Sắc thân bốn đại là âm dÆ°Æ¡ng huyá»…n hóa, “phàm cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng”.

    *

    Nói năng Ä‘ó là gì? Cái gì biết hỏi Ä‘áp?

    Đây đặt câu hỏi cái gì biết nói năng, cái gì biết hỏi Ä‘áp. Nếu không có cái biết ẩn nÆ¡i thân thì làm sao khiến ngôn ngữ phát ra để thÆ°a hỏi. NhÆ°ng khi phát ra thÆ°a hỏi rồi lập thành câu và phân biệt Ä‘úng sai v.v... là Ä‘ã cách xa cái biết rồi!

    Đây chính là Pháp thân của mọi người, là Tá»± tánh chân không.

    Pháp thân hay ứng ra âm thanh ở miệng lưỡi mà có hỏi Ä‘áp. NhÆ° vậy tất cả những hoạt Ä‘á»™ng của chúng ta đều có Pháp thân ngầm trong Ä‘ó. Trong kinh Lăng Nghiêm gọi là Chân tâm, nhÆ°ng không giữ Tá»± tánh Chân tâm nên dấy khởi vọng Ä‘á»™ng, do Ä‘ó khi hỏi Ä‘áp thêm nhiều phân biệt, sanh ra vui buồn bá»±c bá»™i v.v... cách quá xa cái biết không sanh diệt của mình.

    Đấy là tánh chân không người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành, ở Thánh chẳng thêm, ở phàm chẳng bá»›t, không đổi khác, không cÅ© má»›i, không quá khứ hiện tại vị lai, rá»—ng rang bình đẳng, trong lặng tròn sáng, từ vô lượng kiếp đến nay đặc biệt hiện tiền, gió thổi chẳng Ä‘á»™ng, mÆ°a rÆ°á»›i chẳng Æ°á»›t, lá»­a đốt chẳng cháy, mặt trời rọi nóng chẳng khô, chùy nhọn dùi chẳng phủng, Ä‘ao cắt chẳng đứt, thuốc nhuá»™m chẳng Ä‘en, Ä‘á mài chẳng mòn, sÆ°Æ¡ng rét chẳng lạnh, nÆ°á»›c trời chẳng thấm, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt, lồ lá»™ trÆ°á»›c mắt, rõ ràng soi khắp.

    Ngài nói tánh chân không của chúng ta sẵn đủ hiện tiền, không có gì phá hoại nó được, do Ä‘ó đức Phật thường lấy chất kim cÆ°Æ¡ng cứng chắc để dụ cho nó. Vì kim cÆ°Æ¡ng là má»™t loại Ä‘á quí có thể phá vỡ các kim loại, mà các kim loại không thể phá hoại được chất kim cÆ°Æ¡ng. NhÆ° tôi và quí vị đều có cái hay thấy, vậy có ai cắt đứt hay nhuá»™m Ä‘en, dùi thủng cái hay thấy của tôi và của quí vị được không? Nếu phá hoại không được má»›i là cái thật của mình.

    Ví dụ có má»™t buổi chiều chúng ta thấy bầu trời phủ mây Ä‘en chuyển mÆ°a. Thấy nhÆ° vậy thì ngang Ä‘ó không có lá»—i gì cả. Nếu thêm ý nghÄ© có mây Ä‘en chắc chắn trời sẽ mÆ°a, nhÆ°ng má»™t lát sau gió thổi, mây tan dần và trời không mÆ°a. Hoặc nghÄ© rằng tuy có mây Ä‘en nhÆ°ng có lẽ trời không mÆ°a vì má»™t lát gió thổi mây tan hết. Tuy nhiên trời vẫn đổ mÆ°a ầm ầm. NhÆ° vậy khi xúc cảnh chúng ta không thêm má»™t ý nghÄ© phân biệt phán Ä‘oán, cảnh ở trÆ°á»›c mắt thế nào thấy nhÆ° thế ấy, không thêm bá»›t gì cả thì tâm an nhiên sáng suốt. Nếu thấy cảnh mà chúng ta Ä‘em những kinh nghiệm của quá khứ để so sánh vá»›i cái thấy hiện tại, rồi quyết định Ä‘úng sai; thì Ä‘ã rÆ¡i vào cái đối Ä‘ãi hai bên. Há»… còn đối Ä‘ãi là còn sanh diệt, còn sanh diệt là còn khổ Ä‘au. Chúng ta thấy mây Ä‘en thì biết mây Ä‘en, thấy mây trắng thì biết mây trắng, gió thổi qua thì biết gió thổi qua v.v... NhÆ° vậy đủ rồi, đừng kèm theo cái kinh nghiệm quá khứ Ä‘úng sai chi cả. Qua Ä‘oạn này chúng ta thấy ngài Chân Nguyên nói hết tình hết lý cho chúng ta hiểu, nhận ra cái sẵn có của mình không gì phá hoại được, nó hiện tiền trÆ°á»›c mắt, rõ ràng soi khắp, thế mà có mấy ai chịu nhận.

    Đây là Pháp thân thanh tịnh chân không, không hình không tÆ°á»›ng, tròn đồng thái hÆ°, nghiá»…m nhiên thường trụ.

    Vì Pháp thân không hình tÆ°á»›ng nên nó trùm khắp hiện tiền, không thiếu vắng lúc nào.

    Song hÆ° không rá»™ng lá»›n, bao trùm cả trời đất, xuyên suốt núi sông, tá»™t cả xÆ°a nay, vững mãi nhÆ° vậy. Nên biết, núi sông, quả đất trọn là hoa đốm trong hÆ° không, Sắc thân bốn đại là âm dÆ°Æ¡ng huyá»…n hóa, “phàm cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng”.

    Ở trÆ°á»›c nói Sắc thân tứ đại nhÆ° hòn bọt ở trong biển, Pháp thân nhÆ° mặt biển. Đoạn này nói Pháp thân trùm khắp không sanh không diệt, núi sông và cả quả địa cầu là cái tÆ°á»›ng sanh diệt hÆ° ảo nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không. Pháp thân bất sanh bất diệt vững chắc không có gì phá hoại được, thân tứ đại do âm dÆ°Æ¡ng huyá»…n hóa hợp thành, song chúng ta chỉ nhận cái tạm bợ giả dối mà quên cái chân thật hiện tiền. Kế đến Ngài dẫn má»™t câu trong kinh Kim Cang: “Phàm cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng.” Có tÆ°á»›ng nhÆ° quả đất tồn tại hàng tỉ năm, nhÆ°ng má»™t ngày nào Ä‘ó nó cÅ©ng bể nát. Quả đất sống hàng tỉ năm mà sánh vá»›i Pháp thân tuổi thọ nó còn nhỏ, huống là Sắc thân của chúng ta. Pháp thân ví nhÆ° hòn ngọc, Sắc thân ví nhÆ° hạt cát Ä‘en thui nhỏ xíu, nhÆ° vậy đối vá»›i hai cái Ä‘ó người có trí chọn cái nào? DÄ© nhiên là chọn hòn ngọc. Còn chúng ta thì chọn hạt cát nhỏ xíu mà quên hòn ngọc, cho nên đức Phật nói chúng sanh mê muá»™i Ä‘áng thÆ°Æ¡ng. Nếu chúng ta sáng suốt thì sẽ nhận ra nÆ¡i mình có hòn ngọc vô giá không có gì sánh bằng.

    Chân không thì không tÆ°á»›ng, muôn kiếp còn mãi, Ä‘ó là thân vô vi, là thân chân Phật. Bởi Thật tÆ°á»›ng của chân Phật vốn là chân không diệu hữu, Thật tÆ°á»›ng của chân không là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Không tÆ°á»›ng chẳng tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là Thật tÆ°á»›ng. Thật tÆ°á»›ng của Pháp thân ấy, trong lặng tròn sáng, rá»—ng rang rá»™ng lá»›n, bao gồm má»™t thể, tròn đồng thái hÆ° trùm cả mười phÆ°Æ¡ng đủ khắp muôn vật.

    *

    Chân không thì không tÆ°á»›ng, muôn kiếp còn mãi, Ä‘ó là thân vô vi, là thân chân Phật. Bởi Thật tÆ°á»›ng của chân Phật vốn là chân không diệu hữu, Thật tÆ°á»›ng của chân không là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Không tÆ°á»›ng chẳng tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là Thật tÆ°á»›ng.

    Đoạn này có những từ ngữ hÆ¡i khó hiểu; “không tÆ°á»›ng, chẳng tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là Thật tÆ°á»›ng”. Không tÆ°á»›ng tức là không có tÆ°á»›ng, chẳng tÆ°á»›ng là sao? Chẳng tÆ°á»›ng tức là có tÆ°á»›ng. Đã là không tÆ°á»›ng lại còn có tÆ°á»›ng làm chi? Bởi vì ở Ä‘ây dùng từ ngữ chân không diệu hữu, chân không là không tÆ°á»›ng, diệu hữu thì có tÆ°á»›ng. Chúng ta sống được vá»›i Pháp thân, từ Pháp thân sẽ lÆ°u xuất ra tất cả pháp thế gian Ä‘ó là diệu hữu. Hữu mà diệu thì hữu Ä‘ó nằm trong phần tỉnh giác, hữu mà không diệu là hữu của thế gian sanh diệt. Do Ä‘ó nói chân không diệu hữu là khi ta ngá»™ được lý chân không rồi thì mọi hành Ä‘á»™ng tạo tác của ta đều phù hợp vá»›i Tánh giác nên gọi là diệu hữu. NhÆ° vậy người tu ngá»™ được chân không rồi chẳng phải là không ngÆ¡, mà vận dụng diệu hữu làm lợi ích cho chúng sanh, chuyển hóa chúng sanh mê lầm trở thành giác ngá»™ sáng suốt, tất cả việc làm Ä‘ó đều là diệu hữu, trở về vá»›i chân không thì mọi hành Ä‘á»™ng biến thành diệu hữu, Ä‘i trong tất cả loại, làm tất cả việc để lợi ích cho mọi người Ä‘ó là diệu dụng của chân không. Cho nên Ä‘ây nói “Thật tÆ°á»›ng của chân Phật vốn là chân không diệu hữu”.

    Thật tÆ°á»›ng của Pháp thân ấy, trong lặng tròn sáng, rá»—ng rang rá»™ng lá»›n, bao gồm má»™t thể, tròn đồng thái hÆ° trùm cả mười phÆ°Æ¡ng, đủ khắp muôn vật.

    Đoạn này Ngài nói thêm để giải thích về chân không diệu hữu.

    Song từ thuở ban sÆ¡ chÆ°a có trời đất, chÆ°a có cha mẹ, má»™t thể chân không, thái hÆ° bình đẳng, lặng lẽ sáng rỡ nhÆ° vậy, tá»± tại viên dung. Trạng thái Ä‘ó, không hình không tÆ°á»›ng, không đầu không Ä‘uôi, không trong không ngoài, không nhỏ không lá»›n, không má»™t không khác, không sáng không tối, không thô không tế, chẳng phải không chẳng phải có, chẳng phải mở chẳng phải Ä‘óng, chẳng phải tụ chẳng phải tan, chẳng phải thành chẳng phải hoại, chẳng phải Ä‘á»™ng chẳng phải tịnh, chẳng phải lại chẳng phải qua, chẳng phải sâu chẳng phải cạn, chẳng phải ngu chẳng phải trí, chẳng phải trái chẳng phải thuận, chẳng phải thông chẳng phải bít, chẳng phải giàu chẳng phải nghèo, chẳng phải má»›i chẳng phải cÅ©, chẳng phải tốt chẳng phải xấu, chẳng phải cứng chẳng phải mềm, không sanh không diệt, không qua không lại, không Ä‘i không đứng, không ngồi không nằm, không già không trẻ, không cao không thấp, không tên không hiệu, không mặt không mày, không nam không nữ, không sắc không thanh, không gan không phổi, không thịt không máu, không xÆ°Æ¡ng không tủy, không tóc không da, không xanh không vàng, không Ä‘en không trắng, không xuân không hạ, không thu không Ä‘ông, không thời không tiết, không số không kiếp, không đầu không cuối, không trÆ°á»›c không sau, không trên không dÆ°á»›i, không giữa không bên, không trong không ngoài, không kia không Ä‘ây, không sanh không tá»­, không Ä‘á»™ng không lay, không dài không ngắn, không vuông không tròn, không tá»™i không phÆ°á»›c, vô lậu vô vi, không tâm không tánh, không lẻ không Ä‘ôi, không được không mất, bởi lược bày tÆ°á»›ng đối Ä‘ãi mà tạm nói, Ä‘âu thể nói tá»™t hết ý nghÄ©a kia.

    Đoạn này Ngài nêu lên nhiều cái chẳng phải rất là dài, nhÆ°ng tóm lại chỉ có má»™t ý chánh là Pháp thân không tÆ°á»›ng mạo nên không có tất cả những tÆ°á»›ng đối Ä‘ãi nhÆ° ở trên. Tất cả những cái đối Ä‘ãi nhÆ° giàu nghèo, ngu trí v.v... không dính dáng gì đến Pháp thân, nếu chúng ta còn dính mắc những thứ Ä‘ó mà Ä‘òi chứng Pháp thân thì không bao giờ được, khi nào dứt hẳn tâm đối Ä‘ãi thì Pháp thân hiện tiền. NhÆ°ng chúng ta thì quen sống theo cái hai bên, giả sá»­ nhìn người nào Ä‘ó thì chúng ta liền phê phán: người Ä‘ó đẹp xấu, lùn cao, Ä‘en trắng v.v... thêm nữa là có duyên vá»›i mình hay không có duyên, bận theo những cái đối Ä‘ãi, cho nên chúng ta quên mất cái thật của mình. Nếu từ sáng tá»›i chiều chúng ta thấy người thấy vật mà không khởi tâm phân biệt đối Ä‘ãi thì tâm chúng ta không dao Ä‘á»™ng vì hÆ¡n thua yêu ghét. NhÆ° vậy ở ngay cuá»™c đời này người tỉnh cÅ©ng sanh hoạt bình thường, sanh hoạt trong tỉnh táo sáng suốt thì được an vui, còn người mê cÅ©ng sanh hoạt, nhÆ°ng sanh hoạt trong mê tối, nên gặp việc bất nhÆ° ý thì sanh buồn phiền Ä‘au khổ. NhÆ° thấy tiền của, họ cho rằng tiền của là quí, do Ä‘ó lòng tham dấy khởi thúc giục làm nhiều, nhÆ°ng làm bị thất bại hay gặp chÆ°á»›ng ngại thì bị Ä‘au khổ. Xét cho cùng cái gốc của khổ Ä‘au là do nhìn sá»± vật theo chiều đối Ä‘ãi sanh diệt, theo đối Ä‘ãi là theo cái si mê, do si mê nên lòng tham dấy khởi, tham không được thì nổi sân. Si tham sân luôn luôn xoay vần mãi trong tâm, khiến cho chúng ta sanh tá»­ luân hồi không dứt.

    Lìa tất cả tÆ°á»›ng rõ má»™t chẳng má»™t, gọi  là “má»™t vật” lại chẳng trúng lý. Rõ vô trụ chẳng phải má»™t, nhận pháp môn chẳng hai. Pháp thân chân thật vốn không hình tÆ°á»›ng, tròn sáng rá»™ng lá»›n, trong lặng nhÆ° thái hÆ°, rá»™ng thì pháp giá»›i chẳng thể chứa, hẹp thì má»™t mảy lông không chá»— lập. Nếu y cứ nÆ¡i thật tế thì vốn không có Sắc thân, người ngá»™ được thì hÆ° không chẳng sanh hoa. Người rõ suốt thì hoàn toàn không má»™t Ä‘iểm che mờ. Vô vị chân nhân rành rành đối trÆ°á»›c mắt, chá»› chấp vào Sắc thân, thân nhÆ° Ä‘iện chá»›p; chá»› tham đắm phÆ°á»›c báo, phÆ°á»›c tợ mây nổi, sanh tá»­ toàn không, Ä‘âu có gì đến Ä‘i, giả gọi là chúng sanh thôi. Bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia, ẩn náu nÆ¡i núi rừng giác ngá»™ gọi là tu hành. Tá»± giác, giác tha, và giác hạnh được viên mãn gọi là Phật.

    Pháp thân thì lìa tất cả tÆ°á»›ng, rõ má»™t chẳng phải má»™t, nên nói má»™t vật cÅ©ng chẳng trúng, hay là cái lý má»™t vật cÅ©ng chẳng trúng. Rõ vô trụ chẳng phải má»™t thì nhận ra pháp môn không hai. NhÆ° vậy là biết pháp môn không hai mà chẳng phải má»™t. Pháp thân chân thật thì không hình tÆ°á»›ng, trong lặng sáng suốt rá»™ng lá»›n nhÆ° thái hÆ°, rá»™ng thì pháp giá»›i không thể dung chứa, hẹp thì má»™t mảy lông không chá»— dá»±ng lập. Chá»— thật tế là chá»— chân thật tức là chân lý. Nếu căn cứ vào chá»— chân thật mà nói thì Sắc thân vốn không thật, mà người ngá»™ Sắc thân không thật thì hÆ° không chẳng sanh ra hoa đốm. Ví dụ trÆ°a nắng chúng ta nhìn ra hÆ° không má»™t hồi lâu chúng ta lấy tay dụi mắt, thấy ở ngoài trời có những tia chá»›p chá»›p. Những tia chá»›p chá»›p Ä‘ó gọi là hoa đốm. Những hoa đốm Ä‘ó do chúng ta dụi mắt mà thấy chá»› nó không thật có trong hÆ° không. Pháp thân dụ cho hÆ° không, hoa đốm dụ cho Sắc thân tứ đại. Chúng ta mê thấy có thân thật dụ cho dụi mắt thấy hÆ° không có hoa đốm. Nếu chúng ta tỉnh thấy Ä‘úng chân lý thì Sắc thân vốn không thật, chỉ có Pháp thân thênh thang trùm khắp là thật nên nói: “y cứ nÆ¡i thật tế thì vốn không có Sắc thân, người ngá»™ thì hÆ° không chẳng sanh hoa”. Người nào rõ được lý này thì không có gì che mờ được họ. “Vô vị chân nhân” là con người chân thật không có ngôi vị chỉ cho Phật tánh, nó hiện rành rành trÆ°á»›c mắt chúng ta, không ở Ä‘âu xa hết, chúng ta đừng mắc kẹt vào Sắc thân, vì Sắc thân chợt có chợt không, nhÆ° lằn Ä‘iện chá»›p xẹt qua rồi mất, không bền không thật. Ngài nhắc chúng ta tu không nên quá tham đắm phÆ°á»›c báo, vì phÆ°á»›c báo nhÆ° mây nổi. NhÆ°ng bây giờ Ä‘a số Phật tá»­ ham tu phÆ°á»›c hÆ¡n, có người quan niệm rằng ráng làm việc phÆ°á»›c thiện, đời này sung sÆ°á»›ng, đời sau sung sÆ°á»›ng hÆ¡n. Vá»›i cái nhìn của Ngài thì phÆ°á»›c báo nhÆ° mây nổi, sanh tá»­ không thật nên nói sanh tá»­ toàn không, Ä‘âu có gì đến Ä‘i, danh từ chúng sanh cÅ©ng giả lập để gọi vậy thôi. Ngài lại nhắc thêm cho người xuất gia:

    Bỏ sá»± nghiệp Ä‘i xuất gia, ẩn náu nÆ¡i núi rừng, giác ngá»™ gọi là tu hành. Tá»± giác, giác tha, và giác hạnh được viên mãn gọi là Phật.

    Người xuất gia phải tu cho giác ngá»™ má»›i xứng Ä‘áng gọi là tu hành, chúng ta tu lÆ¡ mÆ¡ thì chÆ°a xứng Ä‘áng.

    Lại nói: thân ta hiện nay Ä‘ây, là do bốn đại hòa hợp, dụ nhÆ° bốn con rắn Ä‘á»™c đồng nhốt chung má»™t cái rÆ°Æ¡ng; hai con rắn đất và nÆ°á»›c tánh nó nặng chìm xuống, hai con rắn gió và lá»­a thì tánh nhẹ bay lên, đến lúc tan hoại thì má»—i thứ trở về chá»— của nó. NghÄ©a là tóc, lông, răng, móng, da thịt, gân xÆ°Æ¡ng, tủy não, cáu bẩn... đều trở về đất; nÆ°á»›c mắt nÆ°á»›c mÅ©i, máu mủ, mồ hôi, nÆ°á»›c miếng, Ä‘àm dãi, tinh khí, đại tiện, tiểu tiện... đều trở về nÆ°á»›c; hÆ¡i ấm trở về lá»­a; Ä‘á»™ng chuyển trở về gió, bốn đại má»—i thứ rã tan, thì thân huyá»…n hiện nay sẽ ở chá»— nào? Rõ biết Sắc thân bốn đại, năm ấm nhóm họp rá»—ng mà nó hiện có ra; nhÆ° Ä‘á nháng, Ä‘iện xẹt, khởi diệt chẳng lìa ngay Ä‘ây mà trở về không. Sóng to nÆ°á»›c lặng, vốn tá»± nhÆ°, Ä‘âu có đến Ä‘i. Sắc thân ngoại vật không thật, nhÆ° má»™ng huyá»…n, không hoa; trong cõi chân tịnh thì Pháp thân nhÆ° vậy, lặng sáng chiếu khắp, thường trụ ở trÆ°á»›c mắt.

    Ngài nói thân tứ đại của chúng ta giống nhÆ° bốn con rắn Ä‘á»™c nhốt chung ở trong rÆ°Æ¡ng. Tôi nói nhốt chung trong cái lu cho dá»… hiểu, tạm đặt tên cho nó là rắn hổ lá»­a, rắn nÆ°á»›c, rắn hổ mây và rắn hổ đất. Bốn con rắn này ở chung nhÆ°ng không hợp nhau. Muốn nó hòa hợp, con này không cắn con kia, chúng ta phải tìm cách can ngăn, luôn luôn cung cấp thức ăn thức uống đầy đủ để nuôi nó sống, thế mà nó cứ cá»± lá»™n vá»›i nhau hoài. Chúng ta thì ráng tìm đủ cách để hòa hợp chúng, song bản chất bốn con rắn nghịch nhau, nên làm cho chúng ta rất gian nan khổ sở. Giả sá»­ chúng ta là người bàng quan nhìn thấy người hàng xóm nhốt bốn con rắn trong má»™t cái lu nuôi nấng tá»­ tế, bá»—ng má»™t hôm cái lu bể bốn con rắn chạy má»—i con má»—i nÆ¡i, người nuôi rắn thấy tiếc bèn kiếm bốn con rắn khác Ä‘em về nuôi nữa, chúng ta có tức cười không? CÅ©ng vậy Sắc thân tứ đại đất nÆ°á»›c gió lá»­a hợp thành, chúng ta lo nuôi nấng kỹ lưỡng, ngày ba bữa, cung cấp món ngon vật lạ mà nó Æ°a thích. Khéo léo cách mấy chúng ta cÅ©ng không thể làm vừa lòng cả bốn. Giả sá»­ khi thấy trong người nóng, tìm đồ mát ăn vô, nóng hạ xuống, nhÆ°ng thủy đại tăng lên. Chúng ta vừa lo tìm bốn đại bên ngoài để bồi bổ cho bốn đại bên trong, vừa lo cung cấp vừa lo Ä‘iều hòa từ sáng tá»›i chiều, từ ngày này sang năm nọ, suốt đời nhÆ° thế thật là khổ nhọc. NhÆ° chúng ta ở trong chùa, khuya thức dậy lo chuẩn bị thức ăn cho buổi sáng; công tác ít tiếng đồng hồ lại lo chuẩn bị ăn trÆ°a; ngồi thiền vài tiếng lại lo thức uống cho buổi chiều. Lo cung cấp thức ăn thức uống đầy đủ mà chÆ°a yên, bốn đại không Ä‘iều hòa sanh ra bệnh hoạn đủ thứ. Bệnh thì phải lo tìm thầy tìm thuốc để Ä‘iều hòa, cứ lo bồi bổ, Ä‘iều hòa gìn giữ, nhÆ°ng nó Ä‘âu có tồn tại lâu dài, má»™t ngày nào Ä‘ó nó cÅ©ng tan rã. Giống nhÆ° cái lu bể bốn con rắn chạy má»—i con má»—i nÆ¡i. Đó là hình ảnh vô thường Phật nêu lên trong kinh Niết-bàn. Cuá»™c sống của chúng ta giống nhÆ° “dã tràng xe cát biển Đông, vô tình lượn sóng cÆ°á»›p công nhọc nhằn”. Cả cuá»™c đời làm má»™t việc không có kết quả mà cứ làm hoài! Ngài nói Sắc thân nhÆ° má»™ng nhÆ° huyá»…n nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không, thế mà chúng ta cho là quí và cả đời lo cho nó không biết chán, lo hết đời này lo sang đời khác, cứ chạy Ä‘uổi theo nó, rồi khổ kiếp này sang kiếp nọ. Nói bốn cái khổ của sanh già bệnh chết, chỉ xét qua cái khổ về thân bệnh cÅ©ng đủ chán chường sợ hãi. Thá»­ hỏi ai có thân mà không có bệnh, mà bệnh là gây chÆ°á»›ng ngại cho cuá»™c sống không phải ít. Nhức đầu, Ä‘au bụng, ung thÆ°, Ä‘au gan, Ä‘au phổi... bệnh nào dù ít dù nhiều đều gây chÆ°á»›ng ngại. Những chứng bệnh của thân đều là những hiện tượng nghịch nhau của bốn đại; nó nghịch nhau là chúng ta bất an, bất an thì phải tìm cách Ä‘iều hòa cho nó được bình an, nhÆ°ng bình an tạm thời chá»› không phải vÄ©nh viá»…n. Ta có cố gắng cách mấy cuối cùng bốn đại cÅ©ng rã tan. Do Ä‘ó người tu không nên làm công việc của người nuôi rắn, mà phải nhận ra Pháp thân lặng sáng chiếu khắp, thường trụ ở trÆ°á»›c mắt, được nhÆ° thế chúng ta má»›i thảnh thÆ¡i an nhàn. Còn lo bắt bốn con rắn nuôi hoài là còn Ä‘au khổ, rất Ä‘áng thÆ°Æ¡ng.

    Vốn từ vô vi đến,
    Lại từ vô vi Ä‘i.
    Nay ngá»™ thân vô vi,
    Thường trụ chá»— vô vi.

    Âm:

    Bản tùng vô vi lai,
    Hoàn tùng vô vi khứ.
    Kim ngá»™ vô vi thân,
    Thường trụ vô vi xứ.

    Vốn từ vô vi đến, lại từ vô vi Ä‘i.

    Ở trÆ°á»›c Ä‘ã có câu hỏi: Thân này từ Ä‘âu đến, chết rồi Ä‘i về Ä‘âu? Đáp: Thân này từ vô vi đến, chết từ vô vi Ä‘i. Ở Ä‘ây Ngài lặp lại câu Ä‘áp trong bài kệ:

    Vốn từ vô vi đến, lại từ vô vi Ä‘i.

    Vô vi là chỉ cho Pháp thân bất sanh bất diệt. NhÆ° vậy hỏi thân này từ Ä‘âu đến, Ä‘áp: từ chá»— không sanh diệt đến. Chết trở về Ä‘âu, trở về chá»— không sanh diệt. Trả lời nhÆ° vậy chúng ta đừng lầm rồi bị kẹt. Trở về vô vi là khi nào chúng ta không còn tạo nghiệp. Nếu còn tạo nghiệp thì vẫn phải Ä‘i trong sanh tá»­ luân hồi.

    Nay ngá»™ thân vô vi, thường trụ chá»— vô vi.

    NghÄ©a là ngá»™ cái lý không sanh diệt thì thường trụ ở chá»— không sanh diệt tức là hằng sống vá»›i Pháp thân.

    Có vật trÆ°á»›c trời đất,
    Không hình vốn lặng yên.
    Hay làm chủ muôn vật,
    Chẳng theo bốn mùa dời.

    Âm:

    Hữu vật tiên thiên địa,
    Vô hình bản tịch liêu.
    Năng vi vạn vật chủ,
    Bất trục tứ thời diêu.

    Phó Đại SÄ©

    Bài kệ này của ngài Phó Đại SÄ© chá»› không phải của ngài Chân Nguyên.

    Có vật trÆ°á»›c trời đất, không hình vốn lặng yên.

    Khi trời đất chÆ°a sanh là Ä‘ã có Pháp thân. Pháp thân không hình tÆ°á»›ng, vốn lặng lẽ yên tịnh.

    Hay làm chủ muôn vật, chẳng theo bốn mùa dời.

    NghÄ©a là Pháp thân (vô vi) của chúng ta nó có trÆ°á»›c trời đất, nó không tÆ°á»›ng mạo mà thường yên lặng, nó làm chủ muôn vật và không bị thời tiết bốn mùa chi phối.

    Có hình, giả chóng mất,
    Không tÆ°á»›ng, thật lâu bền.
    Trời đất mặc tạo hóa,
    Pháp thân thường trụ luôn.

    Âm:

    Hữu hình giả tốc vong,
    Vô tÆ°á»›ng thật cá»­u trường.
    Càn khôn nhậm tạo hóa,
    Pháp thân nguyên trụ thường.

    Có hình, giả chóng mất, không tÆ°á»›ng, thật lâu bền.

    Cái gì có hình tÆ°á»›ng thì hÆ° dối, vì hÆ° dối nên không tồn tại lâu dài, cái gì không có tÆ°á»›ng mạo thì tồn tại bất diệt. Vậy chúng ta kiểm lại trong thân chúng ta xem cái nào có hình tÆ°á»›ng, cái nào không hình tÆ°á»›ng. Sắc thân của chúng ta do bốn đại duyên hợp có hình tÆ°á»›ng, cho nên nó hÆ° dối chóng hoại, nhÆ°ng nÆ¡i thân chúng ta có cái hay thấy hay nghe, cái Ä‘ó không có hình tÆ°á»›ng, cho nên không có gì phá hoại được, Ä‘ó là Pháp thân chân thật của má»—i người.

    Trời đất mặc tạo hóa, Pháp thân thường trụ luôn.

    Ở trong khoảng trời đất này mặc cho tạo hóa xoay vần, nhÆ°ng Pháp thân thì thường trụ không mất. Pháp thân tức là cái hay thấy hay nghe của má»—i người.

    Trước trời đất, mẹ cha chưa sanh,
    Tịch quang tròn lặng ấy nguồn linh.
    Rá»™ng lá»›n vô vi trùm pháp giá»›i,
    Có duyên Ä‘áng Ä‘á»™ ứng theo hình.

    Âm:

    Thiên địa phụ mẫu vị sanh tiền,
    Tịch quang viên trạm thị linh nguyên.
    Quảng đại vô vi chu pháp giá»›i,
    Ứng vật tùy hình Ä‘á»™ hữu duyên.

    Bài này diá»…n tả Pháp thân thường trụ.

    TrÆ°á»›c trời đất, mẹ cha chÆ°a sanh, tịch quang tròn lặng ấy nguồn linh.

    Pháp thân có trÆ°á»›c khi có trời đất, trÆ°á»›c khi cha mẹ sanh, Pháp thân lặng lẽ sáng suốt nên gọi là nguồn linh.

    Rá»™ng lá»›n vô vi trùm pháp giá»›i, có duyên Ä‘áng Ä‘á»™ ứng theo hình.

    Pháp thân không tÆ°á»›ng mạo nhÆ°ng rá»™ng lá»›n trùm cả pháp giá»›i, tùy theo chúng sanh nào có duyên thì ứng thân hóa Ä‘á»™, tùy theo loại, theo hình tÆ°á»›ng mà hiện ra. Tóm lại, Pháp thân chÆ°a từng sanh diệt nên nó có trÆ°á»›c trời đất, trÆ°á»›c khi cha mẹ sanh thân này, nó lặng lẽ trong sáng trùm khắp tất cả, và tùy duyên ứng hiện thân để hóa Ä‘á»™ chúng sanh.

    Sáng siêu nhật nguyệt vững nhÆ° nhÆ°,
    Soi suốt càn khôn rá»±c thái hÆ°.
    Phật vá»›i chúng sanh đều má»™t tánh,
    Tròn đồng không thiếu cÅ©ng không dÆ°.

    Âm:

    Minh siêu nhật nguyệt trấn nhÆ° nhÆ°,
    Chiếu triệt càn khôn thÆ°á»›c thái hÆ°.
    Phật dữ chúng sanh giai nhất tánh,
    Viên đồng vô khiếm diệc vô dÆ°.

    Sáng siêu nhật nguyệt vững nhÆ° nhÆ°, soi suốt càn khôn rá»±c thái hÆ°.

    Pháp thân sáng suốt hÆ¡n mặt trời mặt trăng, nó an trụ không có gì làm cho nó dao Ä‘á»™ng, nên nói vững nhÆ° nhÆ°. Mặt trời mặt trăng còn bị mây che khuất, còn Pháp thân thì sáng soi cả càn khôn vÅ© trụ không có chá»— nào thiếu vắng.

    Phật vá»›i chúng sanh đều má»™t tánh, tròn đồng không thiếu cÅ©ng không dÆ°.

    Phật và chúng sanh đồng má»™t tánh sáng suốt, không thiếu không dÆ°. NhÆ° má»™t trăm ngọn Ä‘èn đồng má»™t tánh sáng, ánh sáng giống nhau nhÆ°ng hình tÆ°á»›ng của ngọn Ä‘èn khác nhau. CÅ©ng vậy, Phật và chúng sanh tÆ°á»›ng mạo khác nhau, nhÆ°ng Tánh giác thì đồng nhau.

    Sáng ngời má»™t kẻ chủ nhân ông,
    Lặng yên chẳng Ä‘á»™ng ở Linh cung.
    Trong Ä‘ây nếu được không ngăn ngại,
    Bản thể thiên nhiên tá»± rá»—ng không.

    Âm:

    Hoàng hoàng nhất cá chủ nhân ông,
    Tịch nhiên bất Ä‘á»™ng tại Linh cung.
    Đãn đắc thá»­ trung vô quái ngại,
    Thiên nhiên bản thể tá»± hÆ° không.

    Sáng ngời má»™t kẻ chủ nhân ông, lặng yên chẳng Ä‘á»™ng ở Linh cung.

    NghÄ©a là chúng ta đều có tánh sáng suốt rạng ngời, tánh sáng suốt rạng ngời Ä‘ó là chủ nhân ông của chúng ta. Cho nên Thiền sÆ° SÆ° Nhan suốt ngày ngồi trên tảng Ä‘á thỉnh thoảng tá»± gọi: “ông chủ”, lại ứng thanh: “dạ”, bèn bảo: “tỉnh tỉnh, chá»› bị người lừa gạt” để nhắc nhở mình đừng quên Ông chủ sáng suốt của mình. Ông chủ Ä‘ó sáng suốt, mà lặng yên ở Linh cung. Linh là sáng suốt, Tánh giác sáng suốt lặng lẽ nên nói là Linh cung chá»› không có cung nào khác cả.

    Trong Ä‘ây nếu được không ngăn ngại, bản thể thiên nhiên tá»± rá»—ng không.

    Nếu ở trong chá»— chân thật không ngăn ngại thì Bản thể tá»± rá»—ng không, rá»—ng không mà sáng suốt chá»› không phải không ngÆ¡. Những bài trên nói về Pháp thân, kế đến Ngài phối hợp tinh thần Tịnh Ä‘á»™.

    Di-Ä‘à Tá»± tánh vốn nhÆ° nhÆ°,
    Rá»—ng lặng sáng tròn rá»±c thái hÆ°.
    Cha mẹ chÆ°a sanh, mày mặt thật,
    Trở về Ä‘âu chẳng gặp y Æ°?

    Âm:

    Di-Ä‘à Tá»± tánh bản nhÆ° nhÆ°,
    Không tịch viên quang thÆ°á»›c thái hÆ°.
    Phụ mẫu vị sanh chân diện mục,
    Đông Tây qui khứ tất phùng cừ.

    Di-Ä‘à Tá»± tánh vốn nhÆ° nhÆ°, rá»—ng lặng sáng tròn rá»±c thái hÆ°.

    Tá»± tánh Di-Ä‘à là chỉ cho Tánh giác của chính mình, Tá»± tánh ấy tuổi thọ vô lượng, vì nó vốn nhÆ° nhÆ°, ánh sáng vô lượng vì nó vốn tròn sáng. HÆ¡n nữa Tá»± tánh Di-Ä‘à rá»—ng rang lặng lẽ mà sáng rá»±c cả bầu trời.

    Cha mẹ chÆ°a sanh, mày mặt thật, trở về Ä‘âu chẳng gặp y Æ°?

    Mày mặt thật là chỉ Tá»± tánh, khi cha mẹ chÆ°a sanh Ä‘ã có mày mặt thật rồi. Khi trở về tức là khi chúng ta quay lại vá»›i chính mình thì gặp được mày mặt thật chá»› có gì lạ Ä‘âu. Bản tánh sáng suốt, Pháp thân, Tá»± tánh Di-Ä‘à, chủ nhân ông v.v... bao nhiêu tên gọi cÅ©ng đều chỉ cái ấy. Nếu chúng ta nhận ra Tánh giác thì mọi Ä‘iều mong muốn đều được viên mãn nhÆ° ý.

    Quang minh lặng chiếu khắp hà sa,
    Phàm Thánh đồng về chung má»™t nhà.
    Pháp tánh viên dung trùm sát hải,
    Lặng trong thường trụ tát-bà-ha.

    Âm:

    Quang minh tịch chiếu biến hà sa,
    Phàm Thánh đồng qui cá»™ng nhất gia.
    Pháp tánh viên dung chu sát hải,
    Trạm nhiên thường trụ tát-bà-ha.

    Bài kệ này nguyên bản chữ Hán. Hai câu “quang minh lặng chiếu khắp hà sa, phàm Thánh đồng về chung má»™t nhà” là hai câu đầu của bài kệ tám câu của Tú tài TrÆ°Æ¡ng Chuyết trình kiến giải. Ở Ä‘ây ngài Chân Nguyên mượn hai câu đầu của Tú tài TrÆ°Æ¡ng Chuyết, rồi Ngài thêm hai câu sau. Ngài dẫn cái thấy của người xÆ°a cá»™ng vá»›i cái thấy của mình để diá»…n tả Pháp thân bất diệt. Ngài nói Pháp thân sáng suốt lặng lẽ chiếu soi khắp cả thế gian, ai cÅ©ng có Pháp thân nên nói phàm Thánh đồng chung má»™t nhà.

    Pháp tánh viên dung trùm sát hải, lặng trong thường trụ tát-bà-ha.

    Pháp tánh chỉ cho Pháp thân của mọi người, nó trùm khắp cõi nÆ°á»›c nhiều nhÆ° biển cả, nó lặng lẽ trong sáng mà thường trụ viên mãn. Ý Ngài nói trong bài kệ này là tất cả chúng ta ai cÅ©ng có sẵn Pháp tánh, Pháp tánh ấy sáng suốt trùm khắp nên nói là chung má»™t nhà. Nếu nhận được nó thì mọi Ä‘iều mong muốn được nhÆ° ý viên mãn.

    Má»™t cái xÆ°a nay, má»™t cái không,
    Trong không ẩn hiện thể lại đồng.
    Không đầu không cuối không bờ mé,
    Thường lặng sáng luôn thường biến thông.

    Âm:

    Nhất cá tùng lai nhất cá không,
    Không trung ẩn hiện thể hoàn đồng.
    Vô đầu vô vÄ© vô biên tế,
    Thường tịch thường quang thường biến thông.

    Má»™t cái xÆ°a nay, má»™t cái không, trong không ẩn hiện thể lại đồng.

    NghÄ©a là cái mà từ xÆ°a nhẫn đến ngày nay nó không có hình tÆ°á»›ng, có khi ẩn có khi hiện mà Bản thể giống nhau.

    Không đầu không cuối không bờ mé, thường lặng sáng luôn thường biến thông.

    Trải qua ba thời quá khứ, hiện tại, vị lai nó không có giá»›i hạn, nó thường trong lặng thông suốt không ngăn ngại. Đó là diệu dụng của Pháp thân.

    Trong ánh tịch quang viên mãn giác,
    Trên đảnh Tỳ-lô mặc tung hoành.
    Hiện tại NhÆ° Lai luôn đối diện,
    Tùy cÆ¡ cảm đến cứu quần sanh.

    Âm:

    Thường tịch quang trung viên mãn giác,
    Tỳ-lô đảnh thượng nhậm tung hoành.
    Đương xứ Như Lai hằng đối diện,
    Tùy cÆ¡ phó cảm cứu quần sanh.

    Trong ánh tịch quang viên mãn giác, trên đảnh Tỳ-lô mặc tung hoành.

    Ánh tịch quang là ánh sáng trong trẻo sáng suốt chỉ cho Tánh giác viên mãn của chúng ta, nên gọi là viên mãn giác. Tỳ-lô là Tỳ-lô-giá-na chỉ cho Pháp thân, nếu sống được vá»›i Pháp thân thì ngang dọc tá»± do không có gì ngăn ngại, tức là sống vá»›i ông Phật của chính mình thì được tá»± do tá»± tại.

    Hiện tại NhÆ° Lai luôn đối diện, tùy cÆ¡ cảm đến cứu quần sanh.

    NhÆ° Lai luôn đối diện tức là Phật hiện nÆ¡i tai, nÆ¡i mắt... Ở tất cả các cÆ¡ quan đều có Phật mà chúng ta không biết. Phật hiện tiền không lúc nào thiếu vắng, đầy đủ diệu dụng tùy theo căn cÆ¡, tùy theo cảm ứng mà cứu Ä‘á»™ chúng sanh.

    Tịnh Ä‘á»™ rành rành ngay trÆ°á»›c mắt,
    Chẳng nhọc khảy tay đến Tây thiên.
    Pháp thân trang trọng siêu ba cõi,
    Hóa hiện Di-Ä‘à ngồi chín sen.

    Âm:

    Tịnh Ä‘á»™ phân minh tại mục tiền,
    Bất lao Ä‘àn chỉ Ä‘áo Tây thiên.
    Pháp thân nghiá»…m hỉ siêu tam giá»›i,
    Hóa hiện Di-Ä‘à tọa cá»­u liên.

    Tịnh Ä‘á»™ rành rành ngay trÆ°á»›c mắt, chẳng nhọc khảy tay đến Tây thiên.

    Chúng ta tu cứ ngỡ rằng Tịnh Ä‘á»™ ở cõi Cá»±c Lạc phÆ°Æ¡ng Tây và mong cầu về bên ấy. Ở Ä‘ây Ngài nói Tịnh Ä‘á»™ ở ngay trÆ°á»›c mắt. Thế nào là Tịnh Ä‘á»™ ở trÆ°á»›c mắt? Tại chúng ta Ä‘ang sống trong phiền não nên nhìn cái gì cÅ©ng thấy phiền não mà không thấy Tịnh Ä‘á»™. Ví dụ ngày nào trời nắng nóng ná»±c, chúng ta than: trời nóng quá, phải Ä‘i tÆ°á»›i cây kiểng, phải đổ mồ hôi... khổ cá»±c quá! Trời đổ mÆ°a chúng ta than: trời mÆ°a đường sá lầy lá»™i, Ä‘i lại khó khăn, Ä‘i chÆ¡i không được... NhÆ° vậy nắng không Æ°a mà mÆ°a cÅ©ng không chịu, chúng ta chỉ thấy phiền não chá»› Ä‘âu có thấy Tịnh Ä‘á»™! Lại thêm hôm nay nhìn ra vườn thấy cây kia khô cành, cây nọ bị sâu ăn, phải lo săn sóc v.v... khổ quá! Nhiều lúc nhìn cảnh vật tôi liên tưởng đến những chuyện nhÆ° trên cÅ©ng thấy tức cười. Thiên nhiên rất là vô tÆ°, Ä‘âu có vui buồn, sÆ°á»›ng khổ, thời tiết cÅ©ng vô tÆ° mÆ°a nắng, cây cối đủ duyên thì tÆ°Æ¡i tốt, thiếu duyên thì sâu bệnh. Tại chúng ta lúc nào cÅ©ng muốn tất cả cảnh vật phải theo ý của mình. Do tâm quá tham cầu nhÆ° ý nên lúc Ä‘i chÆ¡i thì muốn trời nắng ráo, lúc tÆ°á»›i cây thì muốn trời mÆ°a to để khỏi tÆ°á»›i cho khỏe. Chúng ta muốn nhiều quá, muốn không được thì sanh phiền não rồi trách trời trách đất. Trời đất chẳng có tâm tranh giành hÆ¡n thua, thế mà chúng ta còn không bằng lòng, huống là những người phàm sống chung quanh mình, họ có lúc khỏe lúc mệt, khi vui khi buồn, làm sao vừa ý mình được! Lúc mình vui thấy người khác buồn là bá»±c bá»™i, lúc mình buồn thấy người khác cười cÅ©ng tức. Đối vá»›i thiên nhiên chúng ta không vừa ý, đối vá»›i người chung quanh chúng ta không bằng lòng, làm sao ta thấy Tịnh Ä‘á»™ ở trÆ°á»›c mắt. Nếu chúng ta chịu khó tu, gỡ những phiền não bỏ Ä‘i thì nhìn cái gì cÅ©ng đẹp, trời mÆ°a thì có vẻ đẹp của trời mÆ°a, trời nắng có vẻ đẹp của trời nắng. Người vui có vẻ đẹp của người vui, người buồn có vẻ đẹp của người buồn, thiên nhiên có quyền mÆ°a nắng, người đời có quyền buồn vui. Nếu mình ôm phiền não nhìn trời đất thiên hạ thì thấy cái gì cÅ©ng phiền não cả. Ở chung năm bảy chục người, Ä‘i ra Ä‘i vào đụng vá»›i nhau, cả ngày buồn giận, tu nhÆ° vậy bao giờ hết phiền não? Tu không khó, khó là tại chúng ta mang cặp kính màu phiền não, nếu chịu gỡ cặp kính phiền não để xuống thì chúng ta thấy Tịnh Ä‘á»™ ở trÆ°á»›c mắt. Ví dụ chúng ta muốn yên tÄ©nh nên tìm chá»— vắng ngồi, chợt có người đến vá»— vai hỏi chuyện. Mình Ä‘ang muốn yên mà lại vá»— vai hỏi chuyện làm mất sá»± yên tÄ©nh, nên nổi giận. Bị vá»— vai Ä‘ã không yên rồi, mà nổi giận lại càng bất an. Thôi thì người ta vá»— vai hỏi chuyện, mình trả lời câu hỏi của người; từ tâm thanh tịnh lÆ°u xuất nói năng thì Ä‘âu có lá»—i. Nếu gặp người hỏi chuyện tào lao, hÆ¡n thua phải quấy thì ta chỉnh lại đừng theo là tốt. Khéo biết tu thì trên thế gian này mở mắt nhìn người nhìn cảnh Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là Tịnh Ä‘á»™. Nếu không biết tu cứ Ä‘eo mang phiền não thì nhìn Ä‘âu cÅ©ng thấy khổ: Thấy người vui mình có tâm sá»± buồn cho nên bá»±c bá»™i là khổ. Mình Ä‘ang vui thấy người khác mặt mày bí xị, mình không hài lòng cÅ©ng khổ. NhÆ° vậy người ở ngoài làm cho ta khổ hay chính ta nhìn người qua cặp kính phiền não của mình mà khổ? HÆ¡n nữa vui buồn là chuyện của má»—i người, tại sao mình vui buồn cÅ©ng muốn cho người vui buồn theo mình? Xét kỹ ở thế gian này không ai giống ai, mặt mày không giống, cá tánh không giống, người Æ°a cái này kẻ thích cái kia. Ngồi ăn chung má»™t bàn, người thích đậu hÅ©, kẻ Æ°a rau muống luá»™c chấm tÆ°Æ¡ng... khẩu vị không ai giống ai. NhÆ° vậy muốn người giống mình, họ không giống thì phiền não có vô lý không? Chúng ta phải gỡ cặp kính phiền não thì thấy cõi Tịnh Ä‘á»™ ở trÆ°á»›c mắt, thấy Tịnh Ä‘á»™ trÆ°á»›c mắt thì khảy móng tay là thấy cõi Tây phÆ°Æ¡ng liền.

    Pháp thân trang trọng siêu ba cõi, hóa hiện Di-Ä‘à ngồi chín sen.

    Nếu thấy Phật ngồi chín phẩm tòa sen, Ä‘ó là thấy Phật hóa thân. Phật pháp thân thì trùm khắp vượt qua ba cõi, không có chia cấp bậc. Hiểu nhÆ° vậy, chúng ta má»›i thấy việc tu hành không phải Ä‘i tìm ở Ä‘âu xa, mà ngay ở trÆ°á»›c mắt. Ngày nào không có phiền não thì người vật xung quanh mình đều tốt đẹp. Còn ngày nào phiền não thì người vật xung quanh mình đều xấu xa, thấy người nào cÅ©ng dá»… ghét, thấy vật gì cÅ©ng không bằng lòng. NhÆ° vậy là do phiền não làm gốc, khiến cho người vật xung quanh xấu xa Ä‘en tối.

    Hỏi: Ở trong ba cõi, trên trời dÆ°á»›i đất, cõi này phÆ°Æ¡ng khác, sáu đường bốn châu, quần sanh muôn loài, tất cả đều học Phật, chẳng biết thuở xÆ°a Phật trÆ°á»›c học ai mà chứng Bồ-đề, đời tôn là Phật?

    Câu hỏi này nói gọn cho dá»… hiểu: Hiện giờ tất cả chúng ta tôn sùng Phật, học theo đức Phật. Vậy khi xÆ°a Phật học ai mà thành Phật?

    Đáp: Phật vốn không học, do tỏ ngá»™ Trí tá»± nhiên vô sÆ°, Pháp thân rá»™ng lá»›n, tròn đồng thái hÆ°, chân không trong lặng nhiệm mầu, lặng sáng không gì trên, cao vượt khỏi ba cõi, ngang khắp mười phÆ°Æ¡ng, suốt cả xÆ°a nay, nghiá»…m nhiên thường trụ, vô vi vô tÆ°á»›ng, chánh giác Bồ-đề, chẳng sanh chẳng diệt, ứng hiện còn mãi, tuyệt không gì sánh bằng, đời tôn là Phật. Lại nói: Phật là Tánh giác, chúng sanh là tình mê. Phật giác ngá»™ Pháp tánh tròn sáng, lóng trong, nhất nhÆ° không tịch; chúng sanh thì mê tình vọng khởi mãi mãi thọ thân trong ba cõi. Nên kinh Lăng Nghiêm nói: “Thanh tịnh sẵn vậy, tại sao chợt sanh núi sông, quả đất?”

    Hỏi xÆ°a đức Phật học ai, Ä‘áp rằng đức Phật không học ai, Ngài tỏ ngá»™ Trí tá»± nhiên vô sÆ° rồi Ngài nhận ra Pháp thân rá»™ng lá»›n tròn đồng thái hÆ°, thường trụ chẳng sanh chẳng diệt, nên người đời tôn xÆ°ng Ngài là Phật.

    NhÆ° chúng ta Ä‘ã biết, ngày xÆ°a đức Phật lúc còn là Thái tá»­, Ngài rời hoàng cung để Ä‘i tu, Ngài cÅ©ng tìm tá»›i các vị đạo sÄ© để tu. Đầu tiên Ngài gặp nhóm đạo sÄ© Bạt-già, nhóm này tu khổ hạnh để cầu sanh về cõi Trời chá»› không cầu giác ngá»™, giải thoát. Thái tá»­ thấy cách tu của họ không Ä‘úng vá»›i mục tiêu mình nhắm, nên Ngài bỏ Ä‘i. Ngài tìm đến núi Tần-già gặp đạo sÄ© A-la-lam, chỉ trong má»™t thời gian ngắn Thái tá»­ Ä‘ã thâu nhiếp hết pháp yếu của A-la-lam chứng từ SÆ¡ thiền đến Vô sở hữu xứ định. NhÆ°ng hÆ°á»›ng tu của A-la-lam không đạt đến chá»— giải thoát nhÆ° Æ°á»›c nguyện của Thái tá»­, nên Ngài từ giã ra Ä‘i, tìm đến đạo sÄ© lừng danh là Uất-đầu-lam-phất. Ở Uất-đầu-lam-phất Ngài tu không bao lâu đạt được tầng thiền cao nhất là Phi tưởng phi phi tưởng định. Pháp tu Uất-đầu-lam-phất không khác đạo sÄ© A-la-lam, nên Thái tá»­ cÅ©ng từ giã vị này vào rừng tu khổ hạnh má»™t mình. Thái tá»­ tu khổ hạnh trong rừng theo sá»­ kể lại đến sáu năm, thân thể còn da bọc xÆ°Æ¡ng mà vẫn không đạt được mục Ä‘ích, cho nên Ngài từ bỏ. Sau cùng Ngài ăn uống lại bình thường rồi đến dÆ°á»›i gốc cây bồ-đề ngồi thiền, sau bốn mÆ°Æ¡i chín ngày Ä‘êm Ngài chứng đạo tức là tỏ ngá»™ Pháp thân. NhÆ° vậy sá»± tỏ ngá»™ của Ngài không có ai dạy, nên Ngài tuyên bố ta học đạo không có thầy. Do thiền định mà Trí vô sÆ° Ngài sáng tỏ, tức là ngá»™ được Pháp thân thành Phật. Điều này cho chúng ta thấy rằng mục Ä‘ích của Thái tá»­ Ä‘i tu là giải thoát sanh tá»­, muốn đạt được Ä‘iều Ä‘ó phải nhận ra Pháp thân bất sanh bất diệt. Thế nhÆ°ng các vị đạo sÄ© dạy tu cuối cùng chỉ chứng đến Phi tưởng phi phi tưởng định, nên Ngài không chấp nhận từ giã họ ra Ä‘i. Vì giác ngá»™ thành Phật tức là ngá»™ được Trí vô sÆ° hay Pháp thân không sanh không diệt tròn sáng trùm khắp. Từ Ä‘ó Ngài tuyên bố thoát ly sanh tá»­, không còn sanh trở lại trong Tam giá»›i nữa. Mục tiêu mà Ngài tìm kiếm bao năm Ä‘ã được khám phá. NhÆ° vậy thành Phật, tỏ ngá»™ Trí vô sÆ°, hay chứng Pháp thân tên gọi tuy khác nhÆ°ng chỉ có má»™t kết quả là giác ngá»™ giải thoát.

    NÆ¡i Thái tá»­ có Trí vô sÆ°, vậy nÆ¡i chúng ta có không? - Trí vô sÆ° ai ai cÅ©ng có, muốn chứng được chúng ta phải thiền định nhÆ° Thái tá»­ Tất-đạt-Ä‘a khi xÆ°a. Chúng ta tu chủ yếu là gạn lọc hết vọng tưởng cho tâm an định. Khi tâm an định Trí vô sÆ° hiển hiện rõ ràng, chúng ta thấy biết Ä‘úng nhÆ° thật. Thấy biết nhÆ° thế không ai dạy chúng ta cả, Phật Tổ, thầy bạn chỉ trợ duyên thôi, chính chúng ta phải tá»± tu, chá»› không ai tu thế được. Chúng ta học nÆ¡i sách vở thì sách vở chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện, còn tu để phát minh Trí vô sÆ° má»›i là đạt đến chá»— cứu kính. NhÆ° những nhà bác học muốn có những phát minh má»›i, họ phải Ä‘óng cá»­a phòng thí nghiệm, ngồi trong Ä‘ó nghiền ngẫm suốt tháng suốt năm, cho tá»›i má»™t lúc nào Ä‘ó họ phát minh ra Ä‘iều mà họ Ä‘ang tìm kiếm. Vậy sá»± phát minh Ä‘ó ai dạy? Nếu có người dạy thì không gọi là phát minh, không có người dạy mà biết là do Trí vô sÆ° phát sáng chá»› gì? NhÆ° vậy bất luận là người thế gian hay người tu nếu dồn hết tâm lá»±c vào má»™t việc, tâm an định thì Trí vô sÆ° nÆ¡i mình hiện sáng, chá»› không có gì lạ hết. Ai có trải qua những kinh nghiệm này thì không có nghi ngờ. Nếu ngá»™ lá»›n thì nhận ra Pháp thân, ngá»™ nhỏ thì chợt hiểu nghÄ©a lý thâm sâu của câu kệ hay bài kinh mình học từ lâu mà không hiểu. Lúc Ä‘ó Ä‘âu có thầy dạy, chỉ do tâm định rồi phát sáng, Ä‘ó là Trí vô sÆ° Ä‘ã có sẵn nÆ¡i má»—i người, không phải là cái má»›i lạ hay ai cho, cÅ©ng không phải má»™t mình Thái tá»­ má»›i có mà chính là cái có sẵn nÆ¡i má»—i người. Thái tá»­ ngá»™ Trí vô sÆ° nên người đời má»›i tôn Ngài là Phật. Trí vô sÆ° chỉ cho Phật pháp thân, Phật pháp thân má»›i không sanh không diệt. Còn Phật Thích-ca ở Ấn Độ thì có sanh có diệt, nếu Ngài không diệt thì ngày nay chúng ta gặp Ngài. NhÆ° vậy, tất cả chúng ta ai cÅ©ng có Phật pháp thân và ai cÅ©ng có Sắc thân phàm thế tục, Sắc thân phàm thế tục thì tạm bợ sanh diệt, Pháp thân thì bất sanh bất diệt thoát ly sanh tá»­ má»›i là tối thượng, ai nhận ra Phật pháp thân và hằng sống vá»›i Pháp thân gọi là chứng quả Phật. Còn nếu mang thân này mà không ngá»™ được Phật pháp thân, dù cho tài giỏi tá»›i Ä‘âu cÅ©ng chÆ°a phải là Phật. Sau Ä‘ây Ngài dẫn kinh Lăng Nghiêm: “Bản thể vốn thanh tịnh, tại sao chợt sanh ra núi sông, quả đất, con người muôn vật?” Thì Ä‘ây trả lời:

    Dạy rằng:

    Chân tánh lóng trong, vốn không có mờ tối. Vọng từ không dấy lên mà cảm đến gió thức. Song do gió thức thổi cho tâm Ä‘á»™ng, nhân tâm lay Ä‘á»™ng mà kích phát thêm gió cảnh. Nhân gió cảnh nổi dậy mãnh liệt nên khởi vọng niệm. Do má»™t niệm vọng sanh mà ba cõi bắt đầu thành lập. Ba cõi bên trong là Sắc thân của ta; ba cõi bên ngoài tức là trời đất, thế giá»›i, núi sông, quả đất, hết thảy muôn vật.

    Đứng về mặt Chân tánh thì Bản thể lóng trong không mờ tối, nhÆ°ng vọng từ tâm rá»—ng lặng dấy khởi, do Ä‘ó sanh ra gió thức, gió thức thổi làm cho tâm Ä‘á»™ng, do tâm dao Ä‘á»™ng kích phát thêm gió cảnh, nhân gió cảnh nổi dậy mãnh liệt nên khởi vọng niệm. Tại sao tâm Ä‘ang yên lặng lại chợt sanh gió thức? Ví dụ nhÆ° chúng ta Ä‘ang ngồi yên, tâm không suy nghÄ© gì hết, bất chợt nhá»› đến chuyện hôm qua, vừa dấy niệm nhá»› là thức phân biệt theo liền, nào là chuyện hôm qua hay dở, tốt xấu, Ä‘úng sai, thành ra có vọng tưởng nhất định. Đó là gặp gió cảnh thổi tá»›i làm tâm dao Ä‘á»™ng. Tâm dao Ä‘á»™ng rồi khởi suy nghÄ© thêm về việc xảy ra hôm qua hay dở, Ä‘úng sai, tốt xấu... Vọng niệm dấy khởi liên miên, nên vọng sanh ra ba cõi. Ba cõi bên trong là Sắc thân, ba cõi bên ngoài là trời đất núi sông muôn vật. NhÆ° vậy để thấy rằng có lúc tâm mình rất yên tỉnh, chợt có má»™t niệm dấy lên tức là gió thức nổi dậy, nếu chúng ta chạy theo niệm phân biệt thì gió nghiệp cảnh thổi đến làm cho tâm ta dao Ä‘á»™ng nhiều hÆ¡n.

    Ví dụ chúng ta Ä‘ang ngồi yên chợt nhá»› hôm qua cô A nói mình câu: cô Ä‘ó giả bá»™ tu hành. Vọng niệm này vừa dấy lên chúng ta liền phân biệt cô A nói nhÆ° vậy là khinh khi mình. Niệm phân biệt tiếp theo là Ä‘á»™ng lá»±c thúc đẩy mình đứng dậy Ä‘i kiếm cô A để trách móc. Do Ä‘ó sanh ra đủ thứ chuyện lôi thôi. NhÆ° vậy để thấy rằng chúng ta ai cÅ©ng sẵn có Tâm thể thanh tịnh, nhÆ°ng chợt bất giác để vọng niệm dấy khởi, mà vọng niệm dấy khởi thì có đủ thứ âm thanh hình tÆ°á»›ng, đủ chuyện phải quấy, hÆ¡n thua, vui buồn, sÆ°á»›ng khổ v.v... Nếu người biết tu ngay lúc vừa dấy niệm biết nó là hÆ° dối, không theo thì lần hồi vọng niệm sẽ thÆ°a dần. Đối vá»›i cảnh bên ngoài cÅ©ng bá»›t tâm phân biệt trở về vá»›i cái tâm nguyên thủy sẵn có của mình. Tóm lại khởi niệm phân biệt, nên tạo nghiệp Ä‘i trong sanh tá»­. Niệm khởi không theo thì sống vá»›i tâm nhÆ° nhÆ° dứt sanh tá»­, rất Ä‘Æ¡n giản. Thế nên biết thì thấy ý nghÄ©a của sá»± tu hành, không biết thì thấy cá»±c nhọc, ngồi lâu Ä‘au chân, gục lên gục xuống không ích lợi chi cả. Tuy nhiên, tu đạt tá»›i chá»— thông suốt rồi thì công phu nhẹ nhàng và tâm lúc nào cÅ©ng sáng suốt an vui.

    Giải rằng:

    Thanh tịnh đến tá»™t cùng thì sáng thông, đạt tịch và chiếu thì bao gồm cả hÆ° không, rồi nhìn trở lại thế gian, giống nhÆ° việc trong má»™ng. Pháp thân trong trẻo và lặng lẽ vốn không có nhÆ¡ sạch riêng khác, Chân tánh lắng trong, Ä‘âu có Thánh phàm sai biệt. Đều bởi có mê ngá»™, đến ná»—i khiến thành chẳng đồng. Kinh nói: Bốn đại vốn không, năm uẩn chẳng phải có. Từ không mà khởi vọng, rồi vọng sanh mọi thứ sắc. Đã trái vá»›i lẽ không sanh không hóa, lại hằng có hóa, có sanh. Trọn là buông tâm phóng chạy, hoàn toàn không giác tánh hồi quang, lấy huyá»…n làm chân, trái không theo sắc. Bản tánh Chân nhÆ° từ ban sÆ¡, vốn tròn sáng, rá»—ng lặng vô vi, từ khi huyá»…n có Sắc thân, vọng thức, mà kết nhân kết quả, vọng sá»± vọng lý, vọng tạo vọng làm, vọng nghiệp vọng duyên, vọng năng vọng sở, vọng tưởng vọng chấp, thấm thêm vào sá»± mê hoặc mà thành thân, Ä‘i Ä‘i lại lại, theo nghiệp thọ báo. Thức thần Ä‘ã theo nghiệp, rồi theo nghiệp thọ thân, ra nÆ¡i này vào nÆ¡i kia, bỏ kia sanh Ä‘ây, lên xuống trong sáu đường, qua lại nÆ¡i ba cõi lành dữ chẳng đồng, muôn loài sai khác, giàu sang nghèo hèn, tùy hạnh nghiệp mà sanh, chẳng phải không nhân mà mong được quả. Thế gian má»™ng huyá»…n, há được dài lâu? Muốn chứng chân thường, hãy xuất gia theo Phật, học đạo vô thượng, vượt cao lên quả thù thắng. Đạo vô thượng, tức là Pháp tánh Chân nhÆ°. Nếu ngá»™ Pháp tánh Chân nhÆ°, trong trẻo tròn đầy, rá»—ng rang vắng lặng, thì vọng tình dần dần dứt sạch, chánh giác trong sáng tròn thành, không xÆ°a không nay, vượt cao lên ba cõi, chẳng sanh chẳng diệt, ngang khắp mười phÆ°Æ¡ng, tròn đồng thái hÆ°, bình đẳng nhÆ° vậy, hằng chứng Bồ-đề.

    *

    Thanh tịnh đến tá»™t cùng thì sáng thông, đạt tịch và chiếu thì bao gồm cả hÆ° không, rồi nhìn trở lại thế gian, giống nhÆ° việc trong má»™ng.

    Nếu tâm thanh tịnh thì thấu suốt lý tịch và chiếu. Ngài VÄ©nh Gia Huyền Giác nói “tỉnh tỉnh lặng lặng phải, tỉnh tỉnh vọng tưởng sai”. Tỉnh tỉnh là chiếu, lặng lặng là tịch. Ngược lại “lặng lặng tỉnh tỉnh phải, lặng lặng hôn trầm sai”. Lặng lặng là tịch, tỉnh tỉnh là chiếu. Đó là gốc của sá»± tu, nếu thiếu má»™t trong hai cái thì sá»± tu không đạt kết quả. Tịch mà chiếu, chiếu mà tịch. Chúng ta ngồi thiền tỉnh sáng mà không vọng tưởng thì Ä‘úng, còn tỉnh táo mà vọng tưởng đủ thứ thì sai. Ngược lại nếu ngồi thiền tâm lặng lẽ mà tỉnh sáng thì Ä‘úng, nếu tâm lặng lẽ nhÆ°ng mÆ¡ mÆ¡ ngủ gục thì sai. NhÆ° vậy chiếu mà tịch hoặc tịch mà chiếu thì Ä‘úng, nếu chiếu mà loạn tưởng hoặc tịch mà hôn trầm vô ký thì sai. Tá»± mình xét lại công phu của mình thì biết Ä‘úng sai, không nên để lệch hai yếu tố chánh Ä‘ó. Chúng ta rà soát lại pháp mình Ä‘ang tu thì không lầm lẫn. Nếu đạt được tịch và chiếu thì bao gồm cả hÆ° không, nhìn lại thế gian thấy nhÆ° việc trong má»™ng.

    Những pháp hữu vi hữu hình thì hữu hoại, vô thường chi phối không chừa má»™t ai, từ những cảnh vật chung quanh cho đến thân này, chẳng khác nào nằm ngủ mê, má»™ng thấy đủ thứ, khi thức dậy thì không có gì cả. Đó là lẽ thật má»—i người chúng ta nên chiêm nghiệm cho kỹ để lo tu.

    Pháp thân trong trẻo và lặng lẽ vốn không có nhÆ¡ sạch riêng khác, Chân tánh lắng trong, Ä‘âu có Thánh phàm sai biệt. Đều bởi có mê ngá»™, đến ná»—i khiến thành chẳng đồng. Kinh nói: Bốn đại vốn không, năm uẩn chẳng phải có. Từ không mà khởi vọng, rồi vọng sanh mọi thứ sắc. Đã trái vá»›i lẽ không sanh không hóa, lại hằng có hóa, có sanh. Trọn là buông tâm phóng chạy, hoàn toàn không giác tánh hồi quang, lấy huyá»…n làm chân, trái không theo sắc.

    Ý Ä‘oạn này nói rằng chúng ta có Tánh giác sáng suốt mà bỏ giác chạy theo mê, tức là bối giác hiệp trần. Pháp thân hay Chân tánh của chúng ta vốn trong trẻo lặng lẽ, không nhÆ¡ sạch không Thánh phàm, bởi có mê có ngá»™ nên chẳng đồng nhau. Thân tứ đại chẳng thật có, năm uẩn sắc, thọ, tưởng, hành, thức vốn không. Do từ cái Thể chân không không giữ Tá»± tánh, nên khởi vọng tưởng thành ra có đủ thứ sắc, nhÆ° vậy Ä‘ã trái vá»›i cái lẽ không sanh không hóa của Pháp thân, cho nên sanh sanh hóa hóa liên tục. Chúng ta mải buông tâm chạy theo ngoại cảnh, không chịu xoay lại Tánh giác của mình - tức là không hồi quang phản chiếu. Chúng ta lầm cho cái Sắc thân bốn đại năm uẩn tạm bợ giả dối này là thật, bỏ cái Thể không, chạy theo hình sắc bên ngoài. NhÆ° trÆ°á»›c có nói chúng ta chạy theo âm thanh sắc tÆ°á»›ng mà quên mình có cái hay nghe hay thấy không tÆ°á»›ng mạo, không có gì phá hoại được nó.

    Bản tánh Chân nhÆ° từ ban sÆ¡, vốn tròn sáng, rá»—ng lặng vô vi, từ khi huyá»…n có Sắc thân, vọng thức, mà kết nhân kết quả, vọng sá»± vọng lý, vọng tạo vọng làm, vọng nghiệp vọng duyên, vọng năng vọng sở, vọng tưởng vọng chấp, thấm thêm vào sá»± mê hoặc mà thành thân, Ä‘i Ä‘i lại lại, theo nghiệp thọ báo.

    Đoạn này Ngài nói cÅ©ng hết tình hết lý. Từ ban sÆ¡ Bản tánh của chúng ta vốn tròn sáng rá»—ng lặng, nhÆ°ng khi huyá»…n có Sắc thân rồi thì sanh vọng thức, kết nhân kết quả và sanh ra đủ thứ vọng sau này. Ngài thấy thân là huyá»…n, còn chúng ta thấy thân huyá»…n hay thật? Trả lời được Ä‘iều này là xác định rõ rệt hÆ°á»›ng Ä‘i của mình. Nếu thấy thân huyá»…n thì Ä‘ang Ä‘i trên con đường giác ngá»™, nếu thấy thân thật thì Ä‘ang Ä‘i trên con đường mê lầm. Tuy nhiên nhiều khi chúng ta tá»± mâu thuẫn vá»›i mình, miệng thì nói tôi muốn Ä‘i đường giác ngá»™, nhÆ°ng ý lại tham đắm Sắc thân, vì cho Sắc thân là thật. NhÆ° vậy, tu thì muốn giác ngá»™, mà thấy Sắc thân này là thật, ý muốn nó tồn tại lâu dài, thế là mê. Do Ä‘ó chúng ta thường bị cái mâu thuẫn làm khổ mình: Ä‘i tu thì nguyện Ä‘i theo con đường giác ngá»™ của Phật Tổ, mà cứ quay đầu nhìn theo hÆ°á»›ng mê của phàm phu, làm sao thấy đường giác mà Ä‘i? Cho nên tiến không nổi mà lùi cÅ©ng không xong. Có người tu năm bảy năm mà chẳng thấy an lạc chỉ thấy toàn phiền não! Thỉnh thoảng tôi nghe má»™t số người tu kể người này sân giận nhiều, người kia lắm phiền não, người nọ hay cãi lẫy vá»›i huynh đệ, ít nghe họ nói đến tâm định trí sáng, thấy thân này nhÆ° huyá»…n, mọi việc xảy ra không còn dính mắc. Nếu nói chuyện Ä‘ang Ä‘i trên đường giác ngá»™ nhÆ° ý nguyện ban đầu của mình thì vui lắm. NhÆ° vậy muốn tu tiến chúng ta phải khẳng định hÆ°á»›ng nhắm của mình, Ä‘i đường nào phải hÆ°á»›ng theo lối ấy. Việc này rất dá»… và Ä‘Æ¡n giản, chúng ta nhất định phải chọn má»™t bỏ má»™t: hoặc thấy thân này huyá»…n, hoặc thấy thân này thật.

    Thấy thân huyá»…n là thấy bằng tâm chá»› không phải nói suông bằng miệng. Thấy thân huyá»…n thì bị mắng chá»­i thậm tệ cÅ©ng không buồn, được khen ngợi tâng bốc cÅ©ng không mừng, khổ vui được mất không làm Ä‘á»™ng tâm v.v... Nếu miệng nói thân tôi huyá»…n hóa, nhÆ°ng ai chê má»™t câu là mặt bí xị ý không vui, ai khen má»™t lời là mặt mày há»›n hở, nhá»› mãi không quên, Ä‘ó là thấy thân tôi thật. Cứ lấy cây thÆ°á»›c tám gió Ä‘o lòng mình thì biết rõ ta thấy thân huyá»…n hay thật. Chúng ta phải mạnh dạn chọn má»™t bỏ má»™t, để khẳng định hÆ°á»›ng Ä‘i của mình. Trong số Tăng Ni ở Ä‘ây (Thiền viện Trúc Lâm), khi Ä‘i tu ai cÅ©ng phát nguyện Ä‘i trên con đường giác ngá»™ cho đến ngày viên mãn, quyết chí nhÆ° vậy thật là phi thường. Song vào chùa má»™t thời gian cạo tóc, thọ giá»›i xong, lý Ä‘áng phải tu tiến, nhÆ°ng thỉnh thoảng cÅ©ng có người sụt lùi, hoặc lọt hẳn xuống hố mê. Tôi thấy thÆ°Æ¡ng quá Ä‘Æ°a gậy kéo họ lên, đẩy Ä‘i má»™t hồi lại lọt xuống nữa. Cứ kéo lên lọt xuống hoài, thật khổ cho kẻ rÆ¡i xuống mà cÅ©ng nhọc nhằn cho người kéo lên! Thế nên tôi mong quí vị phát tâm Ä‘i tu phải giữ tâm nguyện nhÆ° lúc ban đầu thì thành đạo có dÆ°. Muốn thế phải thật sá»± thấy thân nhÆ° huyá»…n. Chúng ta sống mấy mÆ°Æ¡i năm tưởng chừng dài lắm, thật ra ngày qua ngày, hết sáng tá»›i tối, loay hoay nhìn lại mấy chục năm thấy nhÆ° giấc má»™ng. Nếu thấy thân này nhÆ° huyá»…n, cuá»™c sống nhÆ° giấc má»™ng thì không có chuyện phiền não xảy ra. Tại không chịu hồi quang phản chiếu, cứ phóng tâm chạy theo cảnh, nên má»›i sanh ra các thứ: vọng sá»± vọng lý, vọng tạo vọng làm, vọng nghiệp vọng duyên, vọng năng vọng sở, vọng tưởng vọng chấp, thấm sâu vào tạng thức trở thành mê hoặc, do hoặc tạo nghiệp, mà có thân thọ báo Ä‘i trong tam giá»›i.

    Thức thần Ä‘ã theo nghiệp, rồi theo nghiệp thọ thân, ra nÆ¡i này vào nÆ¡i kia, bỏ kia sanh Ä‘ây, lên xuống trong sáu đường, qua lại nÆ¡i ba cõi lành dữ chẳng đồng, muôn loài sai khác, giàu sang nghèo hèn, tùy hạnh nghiệp mà sanh, chẳng phải không nhân mà mong được quả. Thế gian má»™ng huyá»…n, há được dài lâu? Muốn chứng chân thường, hãy xuất gia theo Phật, học đạo vô thượng, vượt cao lên quả thù thắng.

    Đây Ngài nói thêm, nếu chúng ta mê muá»™i thì thần thức sẽ theo nghiệp thọ thân trong ba cõi sáu đường, tùy theo nghiệp Ä‘ã tạo mà thọ quả báo tốt xấu khác nhau. Thế nên, trên thế gian từ thân người cho đến cảnh sống chung quanh không ai giống ai cả. Trong Ä‘oạn này có má»™t câu: “muốn chứng chân thường, hãy xuất gia theo Phật”, tôi xin sá»­a “muốn chứng chân thường hãy khéo tu học Phật” cho phù hợp vá»›i hoàn cảnh hiện tại. Vì người tại gia hay xuất gia nếu khéo tu học Phật đều có lợi ích. Theo quan niệm của quần chúng, muốn giác ngá»™ giải thoát thì phải xuất gia, cạo tóc mặc áo nhuá»™m vào chùa ở. NhÆ° thế thì những người lỡ có gia Ä‘ình con cái muốn giác ngá»™ giải thoát phải làm sao? Bỏ gánh nặng cho người khác gánh để Ä‘i tu phải không? Má»™t người cho đến má»™t ngàn người nhÆ° thế thì ai lo cho gia Ä‘ình, ai lo xây dá»±ng xã há»™i đất nÆ°á»›c? Con cái lá»›n rồi nó tá»± lo liệu còn có thể được, nếu con má»›i năm ba tuổi bỏ lại cho vợ hoặc chồng nuôi làm sao nuôi nổi? Có những trường hợp ban đầu ham tu quá bỏ vợ con vô chùa, tu má»™t thời gian thấy vợ con nheo nhóc rồi hoàn tục lo cho vợ con. NhÆ° vậy đạo đời gì cÅ©ng dở dang không trọn vẹn. Cho nên tôi khuyên quí vị Ä‘ã lỡ có gia Ä‘ình, muốn giác ngá»™ giải thoát hãy noi theo gÆ°Æ¡ng ngài Tuệ Trung Thượng SÄ©, Ngài làm quan, thê thiếp nhiều, mà lúc sắp tịch, quí bà khóc lóc, Ngài vẫn tá»± tại ra Ä‘i không chút lÆ°u luyến. Tu nhÆ° Ngài má»›i giỏi, học tu theo Phật mà không xa lánh gia Ä‘ình xã há»™i, tu nhÆ° vậy không ai than phiền trách móc mình chi cả. Nếu ai cÅ©ng vô chùa tu hết thì nguy lắm.

    Đạo vô thượng tức là Pháp tánh Chân nhÆ°. Nếu ngá»™ Pháp tánh Chân nhÆ°, trong trẻo tròn đầy, rá»—ng rang vắng lặng thì vọng tình dần dần dứt sạch, chánh giác trong sáng tròn thành, không xÆ°a không nay, vượt cao lên ba cõi, chẳng sanh chẳng diệt, ngang khắp mười phÆ°Æ¡ng, tròn đồng thái hÆ°, bình đẳng nhÆ° vậy, hằng chứng Bồ-đề.

    Đoạn này nói về kiến tánh tức là nhận được Bản tánh của mình, nên má»›i diá»…n tả Bản tánh tròn sáng trong trẻo lặng lẽ. NhÆ°ng vì dấy niệm tạo nghiệp mà có sanh tá»­. Nếu biết thân sanh tá»­ là huyá»…n hóa, cảnh vật không thật thì trở về Thể tánh trong sáng tròn lặng ấy. Ngược lại thì cứ chìm đắm không biết chừng nào ra khỏi.

    Thân Phật siêu ba cõi,
    Tịch quang đầy thái hÆ°.
    Hiện hình trăng trong nÆ°á»›c,
    Mãi làm thầy trời người.

    Âm:

    Phật thân siêu tam giá»›i,
    Tịch quang mãn thái hÆ°.
    Hiện hình thủy trung nguyệt,
    VÄ©nh tác thiên nhân sÆ°.

    Thân Phật siêu ba cõi, tịch quang đầy thái hÆ°.

    Thân Phật tức là Pháp thân vượt ra ba cõi: Dục giá»›i, Sắc giá»›i và Vô sắc giá»›i, lặng lẽ sáng suốt đầy cả thái hÆ°. Tịch là lặng, quang là sáng tức là tỉnh, ai ngồi thiền mà tâm lặng và tỉnh là Ä‘ang sống vá»›i Pháp thân của chính mình.

    Hiện hình trăng trong nÆ°á»›c, mãi làm thầy trời người.

    Báo thân hay Ứng thân do Pháp thân ứng hiện, giống nhÆ° có bóng mặt trăng hiện trong nÆ°á»›c là do mặt trăng thật trên hÆ° không. Ví dụ Ä‘êm rằm trời không mây, chúng ta nhìn vào hồ nÆ°á»›c trong thấy có bóng mặt trăng hiện dÆ°á»›i Ä‘áy nÆ°á»›c, mặt trăng dÆ°á»›i Ä‘áy hồ nÆ°á»›c là bóng chá»› không phải mặt trăng thật. Nếu thật thì ta thá»­ vá»›t xem có vá»›t được không? Nếu nói không thì sao có mặt trăng dÆ°á»›i nÆ°á»›c? Thấy có mặt trăng mà vá»›t không được, cho nên không phải thật có. Thấy rõ ràng có bóng mặt trăng nên không phải thật không. CÅ©ng vậy Hóa thân, Báo thân của Phật hiện ra để làm thầy trời người Ä‘ó là từ Pháp thân ứng hiện, giống nhÆ° bóng mặt trăng hiện trong nÆ°á»›c, không phải thật có cÅ©ng không phải thật không. Cho nên Phật Thích-ca Ä‘ã thành Phật, thân ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt sáng chói nhÆ° vàng ròng mà vẫn bị vô thường chi phối, ngày nay chỉ còn má»™t chút ít xá-lợi Phật thờ trong các bảo tháp rải rác trên khắp thế giá»›i mà thôi.           

    Hỏi: Hai ngôi Phật và pháp, ngôi nào trÆ°á»›c, ngôi nào sau? Nếu nói Phật có trÆ°á»›c, Phật này nÆ°Æ¡ng theo pháp nào mà được thành đạo nên gọi là Phật? Nếu bảo pháp có trÆ°á»›c, pháp này do Phật nào nói nên gọi là pháp?

    Lại hỏi: Thế nào là Phật pháp trÆ°á»›c sau?

    Đáp: Phật vốn có trÆ°á»›c pháp, cÅ©ng có sau pháp.

    Hỏi: Thế nào là Phật pháp trÆ°á»›c sau?

    Đáp: Nếu y cứ Chân nhÆ° thật tế, thì chân Phật không hình, tròn đồng thái hÆ°, đối diện ở trÆ°á»›c mắt, lặng sáng không gì trên, Ä‘ây là Phật thật không hình tÆ°á»›ng, Phật có trÆ°á»›c.

    Đoạn này nêu lên câu hỏi: Phật có trÆ°á»›c hay pháp có trÆ°á»›c, nếu Phật có trÆ°á»›c thì Phật nÆ°Æ¡ng pháp nào tu để được thành Phật? Nếu nói pháp có trÆ°á»›c thì pháp này do Phật nào nói? Câu trả lời không dứt khoát: Phật có trÆ°á»›c pháp mà cÅ©ng có sau pháp. Hỏi: Thế nào là Phật pháp trÆ°á»›c sau? Đáp rằng: Nếu y cứ Phật pháp thân thì Phật có trÆ°á»›c.

                Lại nói:

    Ta có má»™t thân Phật,
    Người đời ít kẻ biết.
    Không má»™t giọt tro bùn,
    Không má»™t Ä‘iểm màu sắc.
    Vàng ròng khó Ä‘úc thành,
    Gá»— Ä‘á khó chạm khắc.
    Thợ trời tạo chẳng nên,
    Trộm đất trộm chẳng được.
    Nước lửa chẳng can chi,
    Nghiá»…m nhiên gió chẳng khác.
    Lặng sáng đầy thái hÆ°,
    Đoan nghiêm rất kỳ đặc.
    Tròn sáng có má»™t thân,
    Hóa thân ngàn trăm ức.

    Âm:

    Ngô hữu nhất khu Phật,
    Thế nhân thiểu giả thức.
    Vô nhất trích hôi nê,
    Vô nhất Ä‘iểm thái sắc.
    Hoàn kim nan Ä‘ào dung,
    Mộc thạch nan tạc khắc.
    Thiên công tạo bất thành,
    Địa đạo thâu bất đắc.
    Thủy hỏa bất thường can,
    Nghiá»…m nhiên phong bất thắc.
    Tịch quang mãn thái hÆ°,
    Đoan nghiêm thậm kỳ đặc.
    Viên minh hữu nhất khu,
    Hóa thân thiên bá ức.

    Ngài nói thêm bài kệ để giải thích ý nghÄ©a Phật có trÆ°á»›c:

    Ta có má»™t thân Phật, người đời ít kẻ biết.

    Ai cÅ©ng có má»™t vị Phật mà ít ai biết đến vị Phật Ä‘ó.

    Không má»™t giọt tro bùn, không má»™t Ä‘iểm màu sắc.

    Vị Phật Ä‘ó không do tro bùn làm nên, cÅ©ng không có Ä‘iểm màu sắc gì cả.

    Vàng ròng khó Ä‘úc thành, gá»— Ä‘á khó chạm khắc.

    Dùng vàng ròng Ä‘úc không được vị Phật này, dùng gá»— khắc chạm cÅ©ng không được.

    Thợ trời tạo chẳng nên, trá»™m đất trá»™m chẳng được.

    Thợ khéo ở trên trời cÅ©ng không tạo được, mà kẻ trá»™m ở dÆ°á»›i đất cÅ©ng không ăn cắp được vị Phật này.

    NÆ°á»›c lá»­a chẳng can chi, nghiá»…m nhiên gió chẳng khác.

    Vị Phật này vào nÆ°á»›c không chìm, gặp lá»­a không cháy, gió thổi chẳng rung rinh.

    Lặng sáng đầy thái hÆ°, Ä‘oan nghiêm rất kỳ đặc.

    Phật pháp thân lặng lẽ rá»—ng sáng tròn đầy nhÆ° thái hÆ°, rất trang nghiêm và kỳ đặc.

    Tròn sáng có má»™t thân, hóa thân ngàn trăm ức.

    Thể thì tròn sáng có má»™t, khi ứng hóa thì có trăm ngàn muôn ức thân.

    Phật pháp thân là Phật thật có sẵn nÆ¡i mọi người, chá»› không riêng của ai. Về sau, người đời không nhận được Phật pháp thân, nên má»›i dùng phÆ°Æ¡ng tiện đắp thành tượng Phật. Tượng Phật là Phật có hình tÆ°á»›ng phỏng theo dáng Hóa thân hoặc Báo thân mà đắp, chá»› Phật thật thì không có thân.

    Nên Thiền sÆ° Xuyên Lão nói: “Phật vàng chẳng Ä‘á»™ lò Ä‘úc, Phật gá»— chẳng Ä‘á»™ lá»­a, Phật đất chẳng Ä‘á»™ nÆ°á»›c.”

    Tụng:

    Ba Phật hình nghi chẳng phải chân,
    Con ngươi trong mắt trước mặt xem.
    Nếu hay biết được trong nhà báu,
    Hoa núi chim kêu má»™t dáng xuân.
    Ứng Phật, Hoá Phật, đều không thật,
    Bóng hình muôn thứ thảy là quyền.
    Cái gì có tÆ°á»›ng đều hÆ° vọng,
    Chân Phật không hình vốn tá»± nhiên.

    Âm:

    Tam Phật hình nghi tổng bất chân,
    Nhãn trung đồng tá»­ tiền diện nhân.
    Nhược năng thức đắc gia trung bảo,
    Đề Ä‘iểu sÆ¡n hoa nhất vạn xuân.
    Ứng Phật, Hóa Phật giai vô thật,
    Ảnh tượng thiên bang tổng thị quyền.
    Phàm sở hữu tÆ°á»›ng giai hÆ° vọng,
    Chân Phật vô hình bổn tá»± nhiên.

    Nên Thiền sÆ° Xuyên Lão nói: “Phật vàng chẳng Ä‘á»™ lò Ä‘úc, Phật gá»— chẳng Ä‘á»™ lá»­a, Phật đất chẳng Ä‘á»™ nÆ°á»›c.”

    Câu này Thiền sÆ° Xuyên Lão lặp lại câu nói của ngài Triệu Châu. Ngài Triệu Châu nói: “Phật vàng không Ä‘á»™ được lò Ä‘úc, Phật gá»— không Ä‘á»™ được lá»­a, Phật đất không Ä‘á»™ được nÆ°á»›c, Phật thật ngồi ở trong.” Tượng Phật bằng vàng nếu để vào lò Ä‘úc thì không Ä‘á»™ được lò Ä‘úc, mà bị lò Ä‘úc nung chảy ra nÆ°á»›c; tượng Phật bằng gá»— Ä‘em để vào lá»­a bị lá»­a đốt thành tro. Tượng Phật bằng đất Ä‘em để vào nÆ°á»›c, nÆ°á»›c thấm Æ°á»›t, đất rã ra. Bây giờ có thêm Phật xi măng, Phật thạch cao không Ä‘á»™ được cái búa, vì búa đập vào thì xi măng bể, thạch cao bể. Chỉ có ông Phật ngồi ở trong Ä‘iện Tỳ-lô của má»—i người, là không có thứ gì làm tiêu hoại được. Khi Phật ấy hóa hiện thân ra thì Ä‘á»™ được tất cả mọi chúng sanh. Ngài Xuyên Lão tụng thêm:

    Ba Phật hình nghi chẳng phải chân, con ngÆ°Æ¡i trong mắt trÆ°á»›c mặt xem.

    Ba hình chỉ cho Phật bằng vàng, Phật bằng gá»—, Phật bằng đất. Phật được tạc bằng má»™t trong ba chất loại ấy dù có khéo đẹp thế mấy cÅ©ng không thật. Phật thật ở trong thân giả của má»—i người giống nhÆ° con ngÆ°Æ¡i sáng nằm trong mắt ở trÆ°á»›c mặt. Phải ngay Ä‘ó mà nhận chá»› đừng tìm kiếm ở Ä‘âu xa.

    Nếu hay biết được trong nhà báu, hoa núi chim kêu má»™t dáng xuân.

    Nếu biết được mình có kho báu, tức là nhận được tánh Phật chân thật của mình thì nhìn hoa dại mọc ở kẽ Ä‘á trên núi, nghe tiếng chim hót trên cành cây, thấy Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là cảnh xuân tÆ°Æ¡i đẹp. Ai biết trở về tánh Phật chân thật của chính mình thì tất cả cảnh, tất cả hiện tượng bên ngoài đều tÆ°Æ¡i sáng đẹp đẽ nhÆ° hoa chim trong mùa xuân.

    Ứng Phật, Hóa Phật đều không thật, bóng hình muôn thứ thảy đều quyền.

    Phật ứng thân, Phật hóa thân đều không phải Phật thật, vì có hình có bóng tất cả đều là quyền là tạm không phải thật.

    Cái gì có tÆ°á»›ng đều hÆ° vọng, chân Phật không hình vốn tá»± nhiên.

    Chỉ có vị Phật chân thật không hình tÆ°á»›ng là tá»± nhiên sẵn vậy. Ngài Xuyên Lão tụng nhÆ° thế để nhắc chúng ta nhá»› trở về vá»›i vị Phật thật của mình, không mắc kẹt nÆ¡i âm thanh, sắc tÆ°á»›ng giả dối bên ngoài.

    Hỏi: Thế nào Pháp có trÆ°á»›c?

    Đáp: Nếu y cứ Pháp tánh tịch diệt, thì chân kinh không quyển, rá»—ng trÆ¡n bặt dấu vết, nghÄ©a ấy nhÆ° sao trời sáng rá»±c, lặng lẽ quên lời, biển chân giáo sóng bủa mênh mông, bao la pháp giá»›i, lặng lẽ sáng soi tá»± tại, suốt tá»™t xÆ°a nay, dọc ngang khắp trời đất, Ä‘ây là chân kinh không quyển, pháp có trÆ°á»›c. Nếu y cứ pháp tịch diệt, Ä‘ó là pháp trÆ°á»›c Phật sau.

    Thông thường ai cÅ©ng hiểu theo lịch sá»­ thì, đức Phật Thích-ca sau khi thành đạo nói pháp trong bốn mÆ°Æ¡i chín năm, dạy cho mọi người tu hành hiện còn ghi chép trong Tam tạng kinh Ä‘iển, pháp Ä‘ó có sau, Phật có trÆ°á»›c, vì Phật thành đạo rồi má»›i nói pháp. NhÆ°ng ngài Chân Nguyên lại nói pháp có trÆ°á»›c, nên ở Ä‘ây nêu câu hỏi:

    Thế nào là pháp có trÆ°á»›c?

    Đây giải thích pháp có trÆ°á»›c là Pháp tánh tịch diệt sẵn có của tất cả chúng ta, do ngá»™ được pháp Ä‘ó má»›i thành Phật, nên nói pháp có trÆ°á»›c, Phật có sau. Pháp này cÅ©ng gọi là chân kinh không quyển. Bởi vì pháp này chỉ cho Thể chân thật không có tÆ°á»›ng mạo, nên không có dấu vết của văn tá»±, không có lời ghi chép, không có sách in thành quyển, Ä‘ó là cái tịch diệt sẵn có muôn đời.

    Kinh nói:

    Các pháp từ xÆ°a nay,
    Tướng thường tự vắng lặng.
    Phật tá»­ hành đạo rồi,
    Đời sau được làm Phật.

    Âm:

    ChÆ° pháp tùng bản lai,
    Thường tự tịch diệt tướng.
    Phật tá»­ hành đạo dÄ©,
    Lai thế đắc tác Phật.

    Tất cả chÆ° Phật đều nhân nÆ¡i Pháp tánh tịch diệt mà được thành Phật. Nên kinh Lăng-già nói: “Lìa tÆ°á»›ng văn tá»±, lìa tÆ°á»›ng ngôn thuyết, lìa tÆ°á»›ng tâm duyên, dứt mọi hí luận, má»›i có thể chứng Phật.” Nên biết, Pháp tánh tịch diệt là thầy chÆ° Phật, Ä‘ây là pháp trÆ°á»›c Phật sau. Vì vậy kinh nói: “Có Phật không Phật, Pháp tánh vẫn thường trụ. Có kinh không kinh, Pháp thân vẫn hằng nhÆ° vậy.” Má»™t pháp mà có ngàn tên, ứng vá»›i duyên mà lập hiệu, chân Phật, chân kinh, Pháp tánh Pháp thân vốn đồng má»™t thể, không có tÆ°á»›ng khác. Nếu có người tuệ lá»›n, trí bậc thượng, chóng ngá»™ chân không, Pháp tánh nhÆ° vậy, chân Phật không hình, chân kinh không quyển, chân đạo không lý, chân pháp không lời, sẽ sá»›m được viên chứng quả Bồ-đề.

    *

    Các pháp từ xÆ°a nay, tÆ°á»›ng thường tá»± vắng lặng, Phật tá»­ hành đạo rồi, đời sau được làm Phật.

    Các pháp từ xÆ°a tá»›i giờ, tÆ°á»›ng nó thường vắng lặng, người Phật tá»­ đời này hành đạo rồi, đời sau sẽ được làm Phật. Ngày xÆ°a có má»™t Thiền tăng nghe hai câu kệ đầu: “các pháp từ xÆ°a nay tÆ°á»›ng thường tá»± vắng lặng”, ngài nghi ngờ tại sao các pháp từ xÆ°a đến nay tÆ°á»›ng thường tá»± vắng lặng? Ngài ôm ấp thắc mắc mãi trong lòng. Má»™t sáng mùa xuân Ä‘ang ngồi trÆ°á»›c cá»­a chùa, thấy muôn hoa Ä‘ua nở và nghe chim hoàng oanh đậu trên cành hót líu lo, ngài hoát nhiên ngá»™ đạo, liền đọc tiếp hai câu thÆ¡:

    Xuân đến trăm hoa nở,
    Hoàng oanh hót trên cành(1).

    Ngài ngá»™ là vì nhận ra rằng, các pháp Thể tánh nó vốn lặng lẽ, mà tÆ°á»›ng của nó thì tùy duyên, duyên hợp thì muôn sá»± muôn vật hiện tiền, nhÆ° hoa nở chim hót khi mùa xuân đến. Ngá»™ đạo là thấy cùng tá»™t Bản thể của sá»± vật, cÅ©ng nhÆ° nhận ra Thể tánh của chính mình, đồng thời cÅ©ng biết rõ tÆ°á»›ng dụng sanh Ä‘á»™ng của các pháp không lầm lẫn. Người học đạo thấu suốt cùng tá»™t chá»— này thì không những đời sau thành Phật mà ngay hiện tại cÅ©ng Ä‘ã giác ngá»™.

    Tất cả chÆ° Phật đều nhân nÆ¡i Pháp tánh tịch diệt mà được thành Phật. Nên kinh Lăng-già nói: “Lìa tÆ°á»›ng văn tá»±, lìa tÆ°á»›ng ngôn thuyết, lìa tÆ°á»›ng tâm duyên, dứt mọi hí luận, má»›i có thể chứng Phật.”

    Chứng Phật quả là không mắc kẹt ở văn tá»±, không mắc kẹt ở lời nói, cÅ©ng không mắc kẹt ở cái tâm duyên theo cảnh, dứt hết những bàn luận suông má»›i chứng được Phật quả. Chứng Phật quả là ngá»™ được Pháp tánh tịch diệt, Pháp tánh ấy lìa tất cả tÆ°á»›ng văn tá»±, ngôn ngữ, tâm duyên, hí luận.

    Nên biết Pháp tánh tịch diệt là thầy chÆ° Phật, Ä‘ây là pháp trÆ°á»›c Phật sau.

    Phật do ngá»™ Pháp tánh tịch diệt mà thành Phật, nên nói pháp có trÆ°á»›c, Phật có sau.

    Vì vậy kinh nói: “Có Phật, không Phật, Pháp tánh vẫn thường trụ, có kinh không kinh, Pháp thân vẫn hằng nhÆ° vậy.”

    Dù cho có Phật ra đời hay không Phật ra đời, Pháp tánh vẫn thường trụ không biến đổi. Dù có kinh hay không có kinh, Pháp thân vẫn hằng nhÆ° vậy. Pháp tánh hay Pháp thân không rời nhau.

    Má»™t pháp mà có ngàn tên, ứng vá»›i duyên mà lập hiệu, chân Phật, chân kinh, Pháp tánh, Pháp thân vốn đồng má»™t thể, không có tÆ°á»›ng khác.

    Nói thì có nhiều tên nhÆ° chân Phật, Pháp tánh, Pháp thân... nhÆ°ng thể của nó thì đồng không khác.

    Nếu có người tuệ lá»›n, trí bậc thượng chóng ngá»™ chân không, Pháp tánh nhÆ° vậy, chân Phật không hình, chân kinh không quyển, chân đạo không lý, chân pháp không lời, sẽ sá»›m được viên chứng quả Bồ-đề.

    Nếu người có trí tuệ lá»›n bậc thượng thì mau ngá»™ được lý chân không. Đây nói chân Phật không hình, chân kinh không quyển, chân đạo không lý, chân pháp không lời. Bây giờ chúng ta thấy tượng Phật Ä‘úc bằng đồng hay thạch cao, xi măng, hoặc gá»—, Ä‘ó là Phật tượng, có tÆ°á»›ng giả dối. Còn chân Phật thì không hình tÆ°á»›ng, vì Phật thật là Phật pháp thân bất sanh bất diệt. Còn Phật hóa thân nhÆ° Phật Thích-ca ở Ấn Độ sống tám mÆ°Æ¡i năm cÅ©ng là Phật sanh diệt. Chân kinh không quyển là chỉ cho Pháp tánh, không phải quyển kinh bằng giấy má»±c chữ nghÄ©a. Chân đạo thì không có lý lẽ, còn lý lẽ không phải là chân. Chân pháp không có lời, lời nói ngôn ngữ là do niệm khởi; niệm khởi lời nói là tÆ°á»›ng sanh diệt không phải là chân. Người ngá»™ được nhÆ° thế thì chứng quả Phật viên mãn.

    Pháp thân thanh tịnh Phật vô tÆ°á»›ng,
    Tịch quang tròn lặng đồng hÆ° không.
    Hình nghi chẳng mượn dùng tiếng cầu,
    Dung mạo dính gì vá»›i sắc pháp.
    Muôn pháp đồng về biển tánh chân,
    Một trần chẳng nhiễm vốn nguồn linh.
    Rành rành hiển hiện chân thân Phật,
    Lồ lá»™ NhÆ° Lai đối mặt luôn.

    Âm:

    Thanh tịnh pháp thân vô tÆ°á»›ng Phật,
    Tịch quang viên trạm đẳng hÆ° không.
    Hình nghi phi giả dÄ© thanh cầu,
    Dung mạo khởi quan Æ° sắc pháp.
    Vạn tượng đồng qui chân tánh hải,
    Nhất trần bất nhiá»…m bản linh nguyên.
    Đường đường hiển hiện Phật chân thân,
    Lộ lộ Như Lai thường đối diện.

    Pháp thân thanh tịnh Phật vô tÆ°á»›ng, tịch quang tròn lặng đồng hÆ° không.

    Pháp thân tức Phật thân không tÆ°á»›ng mạo, nhÆ°ng ánh sáng lặng lẽ trùm cả hÆ° không.

    Hình nghi chẳng mượn dùng tiếng cầu, dung mạo dính gì vá»›i sắc pháp.

    Hình tÆ°á»›ng không thể dùng tiếng mà cầu được, dung mạo không dính dáng gì vá»›i sắc pháp. Tóm lại: Pháp thân thanh tịnh lặng lẽ, hằng giác hằng tri không có tÆ°á»›ng mạo nên không dính dáng gì vá»›i mọi hình sắc, âm thanh.

    Muôn pháp đồng về biển tánh chân, má»™t trần chẳng nhiá»…m vốn nguồn linh.

    Biển Pháp tánh chân thật là thể của muôn pháp, nên muôn pháp thảy đều trở về Ä‘ó. Nếu không nhiá»…m má»™t tí bụi trần ấy là trở về nguồn linh của chúng ta.

    Rành rành hiển lá»™ chân thân Phật, lồ lá»™ NhÆ° Lai đối mặt luôn.

    Người trở về nguồn linh thì chân thân Phật hiện rõ ràng, không bị che khuất, cho nên nói: NhÆ° Lai luôn luôn đối diện ở trÆ°á»›c mắt. NhÆ° Lai là tên khác của Pháp thân, Pháp thân thường hiển lá»™ ngay trÆ°á»›c mắt của mọi người. Trong nhà thiền có má»™t từ ngữ kiến tánh, kiến tánh tức là nhận ra Pháp thân hay thấy tánh, nhÆ°ng thấy bằng cách nào, bằng cái nhìn của con mắt phải không? Thấy tánh tức là nhận ra nÆ¡i mình có tánh thấy chân thật, nếu không có tánh thấy thì chúng ta không thể nhận thấy được tất cả người vật chung quanh. Tuy nhiên, người sáng mắt thấy người thấy vật biết mình có tánh thấy, vậy người mù mắt không thấy cảnh vật họ có tánh thấy không? Họ không thấy sá»± vật nhÆ°ng họ thấy tối Ä‘en, cái nhận biết của họ hiển lá»™ ở các cÆ¡ quan khác nhÆ° mÅ©i ngá»­i mùi, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm v.v...

    Trong kinh Lăng Nghiêm đức Phật dạy ngài A-nan về tánh thấy qua ví dụ nắm tay và con mắt. Phật dạy người không có bàn tay thì tuyệt nhiên không có nắm tay, còn người mù mắt thì không phải hoàn toàn không thấy. Cho nên Phật bảo ngài A-nan:

    - Ông thá»­ ra đường hỏi những người mù anh thấy cái gì, chắc chắn người mù trả lời: thấy trÆ°á»›c mắt tối Ä‘en.

    Ngài A-nan bạch Phật:

    - Người mù thấy tối Ä‘en sao gọi là thấy?

    Phật dạy:

    - Người mù thấy tối Ä‘en so vá»›i người sáng mắt ở trong phòng tối, hai cái tối ấy có khác nhau không?

    - Không khác.

    - Nếu người mù khi chữa lành bệnh, mắt sáng thấy được cảnh vật, cÅ©ng giống nhÆ° người mắt sáng ở trong nhà tối có Ä‘èn sáng, họ cÅ©ng thấy cảnh vật.

    NhÆ° vậy, ai cÅ©ng có cái thấy hết, nhÆ°ng người sáng mắt thì nhìn thấy người thấy vật rõ ràng, người mù thì thấy ở trÆ°á»›c tối Ä‘en. Tánh thấy lúc nào cÅ©ng hiện tiền trÆ°á»›c mắt mình, nhÆ°ng không bao giờ mình dùng mắt thấy nó được, song biết mình có tánh thấy là khi mình thấy người vật bên ngoài. Vì nó không có hình tÆ°á»›ng làm sao thấy được nó? NhÆ° vậy thì mọi người đều có cái hay thấy, tức là có tánh thấy, mà có tánh thấy là má»™t phần Pháp thân hiển lá»™, Ä‘ó là NhÆ° Lai lồ lá»™ ngay trÆ°á»›c mặt. Nên nhá»› lồ lá»™ trÆ°á»›c mặt không phải Phật hiện trÆ°á»›c mặt mình thấy bằng mắt, mà NhÆ° Lai lồ lá»™ ở sáu căn của mình, tại mình không chịu nhận. Chúng ta có thói quen há»… thấy người thì khởi nghÄ© người Ä‘ó tên gì, đẹp xấu, tánh tình dá»… chịu hay khó chịu, dòng suy tÆ° kéo Ä‘i má»™t mạch, cái thấy không dừng ngang chá»— thấy, mà cái thấy theo dòng nghÄ© tưởng nên quên mất tánh thấy, nên chÆ° Tổ dạy chúng ta đối duyên xúc cảnh thấy nhÆ° mù, nghe nhÆ° Ä‘iếc. Nếu thấy người thấy vật mà không khởi niệm đẹp xấu, nghe mà không phân biệt dở hay Ä‘ó là thấy nhÆ° mù nghe nhÆ° Ä‘iếc. Giả sá»­ chúng ta thấy có má»™t người Ä‘i ngang qua, nếu không để ý phân biệt, có ai Ä‘ó hỏi: Cô có thấy người Ä‘i ngang qua không? - Có. NhÆ°ng hỏi: Người ấy đẹp hay xấu, cao hay thấp...? Đáp: Không biết. NhÆ° vậy là thấy tức nhÆ° không thấy. Chúng ta thì không nhÆ° thế mà thấy cái gì là phải phăng tìm cho ra gốc rá»…, Ä‘ó là chạy theo vọng tưởng phân biệt, mà quên NhÆ° Lai ở nÆ¡i mình Ä‘ang hiển lá»™.

    Nếu luận về pháp văn tá»± Ä‘ó là Phật trÆ°á»›c, pháp sau. Vì sao? Bởi chÆ° Phật lúc tá»™t ban đầu tu hành, là tá»± chứng Căn bản trí tuệ, Pháp tánh tịch diệt mà được thành Phật. Đến khi thành Phật xong, má»›i nÆ°Æ¡ng nÆ¡i Hóa thân trăm ức ở cõi biến hóa, vận dụng thần thông, thị hiện mọi thứ, sau Ä‘ó nói rá»™ng các thứ ngôn từ, các thứ thí dụ, các thứ cÆ¡ quan, các thứ nghÄ©a lý, sắn bìm lá bối, kết tập văn tá»±, nÆ°Æ¡ng sá»± mà đặt tên, kinh này luận nọ, sắp xếp thứ tá»± rồi gom lại làm từng quyển, thành tạng kinh mười hai bá»™, rồi để lại lời dặn dò, lÆ°u truyền ở đời, mở rá»™ng phÆ°Æ¡ng tiện chỉ đường, chỉ lối mà tiếp hóa chúng sanh.

    Nếu căn cứ vào ba tạng giáo Ä‘iển thì Phật có trÆ°á»›c, pháp có sau, vì đức Phật Thích-ca thành Phật rồi má»›i thuyết pháp giáo hóa chúng sanh. Pháp do Phật nói được ghi chép lại thành pho thành quyển, Ä‘ó là Phật trÆ°á»›c pháp sau. Trong Ä‘oạn này có những từ ngữ hÆ¡i khó hiểu Ä‘ó là “sắn bìm lá bối”. Ngày xÆ°a ở Ấn Độ ghi chép những lời Phật dạy trên lá bối rồi kết lại thành thiên. Sau này con người văn minh tiến bá»™, sản xuất giấy má»±c, những lời Phật dạy được in trên giấy thành quyển hẳn hoi, lÆ°u truyền cho chúng ta học đến ngày nay. Chữ sắn bìm là chỉ cho những dây leo, ý nói những lời Phật dạy dù được ghi chép để lại thành ba tạng Kinh, Luật, Luận, cÅ©ng chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện để cho chúng sanh nÆ°Æ¡ng theo tu hành, nó không phải là Pháp thân chân thật của chúng ta.

    Lời Phật dạy được kết tập lại thành tạng gồm mười hai bá»™.

    1- Khế kinh: Là những lời Phật dạy Ä‘úng vá»›i chân lý được ghi lại bằng văn xuôi.

    2- Ứng tụng: Khi có duyên cá»› gì Ä‘ó, Phật phát lên những lời tụng.

    3- Ký biệt: Thọ ký riêng từng đệ tá»­ tu hành bao nhiêu kiếp, thành Phật ở Ä‘âu...

    4- Trùng tụng: Khi giảng xong bài kinh, Phật lập lại ý trên bằng bài tụng.

    5- Tá»± thuyết: Phật tá»± kêu các Tỳ-kheo lại thuyết giảng, không chờ thÆ°a hỏi.

    6- Nhân duyên: Tùy theo nhân duyên mà Phật giải thích về nhân duyên các pháp.

    7- Thí dụ: Khi giảng muốn cho dá»… hiểu Phật cho ví dụ.

    8- Bản sá»±: Kinh kể lại những đời quá khứ của Ngài.

    9- Bản sanh: Kinh Phật kể lại những đời quá khứ của đệ tá»­.

    10- PhÆ°Æ¡ng quảng: Những bài kinh có ý nghÄ©a rá»™ng lá»›n.

    11- Vị tằng hữu: Kinh nói lên Ä‘iều chÆ°a từng có ở đệ tá»­. Ví dụ ngài A-nan là Thị giả chÆ°a từng có. Phật cần cái gì vừa ngó là Ngài biết Ä‘em tá»›i liền.

    12- Luận nghị: Kinh bàn luận, phán Ä‘oán Ä‘úng sai, chân giả để cho người học nắm vững để tu.

    Mười hai bá»™ kinh không phải là mười hai bá»™ riêng biệt, mà là mười hai thể loại nói kinh của Phật, trong má»™t quyển kinh có nhiều thể loại nhÆ° kinh Pháp Hoa, kinh Hoa Nghiêm... Trong kinh có má»—i phần riêng nói về lý nghÄ©a riêng gọi là má»™t bá»™. Kinh Ä‘iển có mấy ngàn quyển, Phật nói không ngoài mười hai thể loại này.

    Chúng sanh ban đầu nÆ°Æ¡ng theo kinh giáo mà xuất gia học đạo, minh tâm kiến tánh, thành công chứng quả, Ä‘ây là Phật trÆ°á»›c pháp sau. Nếu người lượng cao, đủ đại trí tuệ, liền chóng ngá»™ Trí tá»± nhiên, không Phật, không kinh, không thầy, Pháp thân vốn rá»—ng lặng, cùng Phật bình đẳng, quán thật tÆ°á»›ng của thân, quán Phật cÅ©ng vậy. Bởi, quán thật tÆ°á»›ng của thân, tức là Pháp thân rá»—ng rang diệu hữu, Phật và ta đều vô tÆ°á»›ng, trong lặng nhiệm mầu, nhất nhÆ°, tròn đồng thái hÆ°, chân không bình đẳng. Dù học ngàn kinh muôn luận, rốt ráo cÅ©ng không vượt ngoài lý này, cuối cùng là viên chứng Phật pháp thân.

    Chúng sanh nÆ°Æ¡ng theo pháp Phật dạy tu hành ngá»™ đạo chứng quả Phật cÅ©ng gọi là Phật trÆ°á»›c pháp sau. Nếu người nào có trí tuệ rá»™ng lá»›n, chóng ngá»™ Trí vô sÆ° không Phật không kinh, không thầy, Pháp thân vốn rá»—ng lặng, cùng Phật bình đẳng. Chúng ta học tất cả kinh tất cả luận và tu để chứng được Pháp thân, Pháp thân thì không còn ngôn ngữ, không còn giáo lý để học, chỉ là Thể tánh tịch diệt sẵn có của tất cả chúng ta. Phật chứng được Pháp thân, chúng ta tu cÅ©ng chứng được Pháp thân, Ä‘ó là chá»— bình đẳng rốt ráo.

    Pháp giá»›i bao trùm Cá»±c lạc đường,
    Đến cùng biển giác sáng tròn chung.
    NhÆ° nhÆ° diệu trạm không thừa thiếu,
    Bình đẳng Di-Ä‘à chiếu mười phÆ°Æ¡ng.

    Âm:

    Pháp giá»›i hàm dung Cá»±c lạc đường,
    Đáo đầu giác hải cá»™ng viên quang.
    NhÆ° nhÆ° diệu trạm vô dÆ° khiếm,
    Bình đẳng Di-Ä‘à chiếu thập phÆ°Æ¡ng.

    Pháp giá»›i bao trùm Cá»±c lạc đường, đến cùng biển giác sáng tròn chung.

    Quyển Kiến Tánh Thành Phật chủ yếu giảng về Thiền, nhÆ°ng đến Ä‘ây Ngài nói về Cá»±c lạc. Cõi Cá»±c Lạc là Ä‘ích nhắm của người tu Tịnh Ä‘á»™, tuy nhiên theo cái nhìn của Thiền thì “Tá»± tánh Di-Ä‘à, duy tâm Tịnh Ä‘á»™”, Cá»±c lạc Ngài nói ở Ä‘ây là lý Cá»±c lạc, cho nên pháp giá»›i bao trùm nhà Cá»±c lạc,  Cá»±c lạc không rời pháp giá»›i, đến chá»— cuối cùng thì chung má»™t Giác tánh trong sáng chá»› không có riêng.

    NhÆ° nhÆ° diệu trạm không thừa thiếu, bình đẳng Di-Ä‘à chiếu mười phÆ°Æ¡ng.

    Pháp giá»›i bao dung không thiếu không dÆ°, Tá»± tánh Di-Ä‘à ai cÅ©ng có, và soi sáng khắp mười phÆ°Æ¡ng. NhÆ° vậy theo cái nhìn của Thiền sÆ° Chân Nguyên đứng về mặt lý tánh thì Thiền và Tịnh không hai, không khác.

    Kinh nói: “Phàm cái gì có hình tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng.” Ứng Phật, Hóa Phật, ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, trăm ức Hóa thân, cho đến các duyên cảnh giá»›i trang nghiêm, tất cả NhÆ° Lai thần thông thị hiện, quyền bày phÆ°Æ¡ng tiện tiếp dẫn chúng sanh, đều chẳng phải lý thật. Bởi lý rốt ráo chân thật tức là hÆ° không, hÆ° không tức là NhÆ° Lai, NhÆ° Lai tức là không tịch, không tịch tức là Pháp thân, Pháp thân tức là Phật thân. Đây chính là thân Phật, người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành.

    Đoạn này có má»™t câu có thể làm cho chúng ta hiểu lầm:

    Bởi lý rốt ráo chân thật tức là hÆ° không.

    Lý rốt ráo chân thật là chỉ Pháp thân, Pháp thân không tÆ°á»›ng mạo nên thường dùng hÆ° không để ví dụ, nhÆ°ng hÆ° không thì vô tri vô giác, mà Pháp thân thì linh Ä‘á»™ng có giác tri, làm sao nói tức là hÆ° không? Ví dụ mặt trời mọc chúng ta nhìn vào hÆ° không thấy sáng, mặt trời lặn chúng ta nhìn thấy tối. Vậy sáng tối là hÆ° không hay không phải hÆ° không? Nói là hÆ° không hay không phải hÆ° không cÅ©ng không được, vì sáng và tối nó không tÆ°á»›ng mạo cho nên nó lẫn trong hÆ° không, ánh sáng rọi vào hÆ° không thì thấy hÆ° không sáng. Mặt trời khuất, bóng tối nó lẫn trong hÆ° không thì thấy hÆ° không tối. Vậy sáng tối đồng vá»›i hÆ° không là đồng về mặt rá»—ng rang không có tÆ°á»›ng mạo, mà không đồng ở chá»— hÆ° không không sáng tối. Nếu hÆ° không sáng thì nó không tối, hÆ° không tối là do mặt trời lặn, nếu hÆ° không tối thì nó không sáng, hÆ° không sáng là do mặt trời chiếu rọi. HÆ° không chỉ là rá»—ng trÆ¡n, chá»› không có sáng tối, sáng tối là do mặt trời rọi hay khuất mà thôi. Vậy sáng tối vá»›i hÆ° không là má»™t hay khác? Nếu là má»™t thì khi tối là hÆ° không tối, khi sáng là hÆ° không sáng, nhÆ°ng sáng tối là do mặt trời hiện và khuất, còn hÆ° không thì không hiện không khuất làm sao nói là má»™t? NhÆ° vậy sáng tối khác, nhÆ°ng thể của sáng tối nó rá»—ng, nó không có hình tÆ°á»›ng vật chất cụ thể nên nói nó đồng vá»›i hÆ° không. CÅ©ng vậy chúng ta mê thì tối, giác thì sáng, mà mê và giác cÅ©ng không có tÆ°á»›ng mạo, cho nên nó chỉ đồng vá»›i hÆ° không về thể không tÆ°á»›ng mạo, nhÆ°ng nó không đồng ở chá»— hÆ° không thì vô tri mà nó thì tri giác. Do Ä‘ó nói “lý rốt ráo chân thật tức là hÆ° không” dá»… khiến người hiểu lầm cho rằng: tu đến chá»— chân thật không có gì hết.

    NhÆ° Lai tức là không tịch, không tịch tức là Pháp thân, Pháp thân tức là Phật thân. Đây chính là thân Phật, người người sẵn đủ, kẻ kẻ viên thành.

    Tất cả mọi người Ä‘ang ngồi nghe pháp trong giảng đường này đều có thân Phật, song quí vị có chịu làm Phật không hay thích làm chúng sanh? Ai ai khi phát tâm tu cÅ©ng mong làm Phật, nhÆ°ng thá»±c tế thì không chịu nhận, nhÆ° vậy có mâu thuẫn không? Đòi làm Phật mà chỉ Phật thì khÆ°á»›c từ, chỉ chấp nhận ông Phật tu ở núi Tuyết, thành đạo dÆ°á»›i cá»™i bồ-đề, chá»› không chịu nhận ông Phật nÆ¡i mình! Phật ở núi Tuyết Ä‘ã nhập Niết-bàn hÆ¡n hai ngàn năm, tìm Ä‘âu cho ra? Vậy, phải nhận ông Phật Ä‘ang hiện hữu nÆ¡i mình, nhận được ông Phật nÆ¡i mình thì má»›i hết khổ, nếu không nhận thì dầu chúng ta có lạy đức Phật Thích-ca, đức Phật Di-Ä‘à, chÆ° Bồ-tát v.v... cÅ©ng không hết khổ, vì Phật ở ngoài không cứu được mình, chỉ có Phật nÆ¡i mình má»›i cứu được mình. Thế nên người nào nhận ra vị Phật nÆ¡i mình thì không có gì làm phiền lụy được và cười suốt ngày. Vậy quí vị có chịu nhận vị Phật nÆ¡i mình hay là bỏ quên? Vì bỏ quên cho nên tôi bắt phạt ngồi thiền má»™t ngày sáu giờ, nếu nhận ra vị Phật của mình và hằng sống thì không cần ngồi nhiều mà Ä‘i đứng nằm ngồi gì cÅ©ng an nhiên tá»± tại.

    Ứng, Hóa chÆ° tôn chÆ°a ra đời,
    Pháp thân rá»—ng lặng sẵn vậy thôi.
    Tá»± giác giác tha gọi là Phật,
    Từ bi thuyết pháp lợi trời người.
    Suốt tột xưa nay vốn như như,
    Trong ánh tịch quang rá»±c thái hÆ°.
    Trang trọng vượt lên danh tÆ°á»›ng pháp,
    Chân không Ä‘ó Phật tá»± an cÆ°.

    Âm:

    Ứng, Hóa chÆ° tôn vị xuất tiền,
    Pháp thân không tịch bản nhÆ° nhiên.
    Tá»± giác giác tha danh viết Phật,
    Từ bi thuyết pháp lợi nhân thiên.
    Cùng kim tuyên cổ bản nhÆ° nhÆ°,
    Thường tịch quang trung thÆ°á»›c thái hÆ°.
    Nghiá»…m hÄ© việt siêu danh tÆ°á»›ng pháp,
    Chân không thị Phật tá»± an cÆ°.

    Ứng, Hóa chÆ° tôn chÆ°a ra đời, Pháp thân rá»—ng lặng sẵn vậy thôi.

    Ý nói rằng chúng ta có sẵn Phật pháp thân, nhÆ°ng công hạnh chÆ°a viên mãn, chÆ°a thành Phật nên Phật ứng và hóa thân chÆ°a ra đời. Muốn thành Phật chúng ta phải:

    Tá»± giác giác tha gọi là Phật, từ bi thuyết pháp lợi trời người.

    Phật là tá»± giác giác tha, muốn giác tha thì phải mở lòng từ bi thuyết pháp Ä‘á»™ hàng trời người. Cho nên trọng tâm của người Ä‘i tu là tá»± giác, tức là nhận biết mình có sẵn tánh Phật, rồi chỉ dạy cho người nhận ra tánh Phật của họ, Ä‘ó là giác tha. NhÆ° vậy, tá»± giác giác tha là bổn phận của má»—i người tu hành, viên mãn hai việc trên má»›i được gọi là Phật.

    Suốt tá»™t xÆ°a nay vốn nhÆ° nhÆ°, trong ánh tịch quang rá»±c thái hÆ°.

    Pháp thân suốt từ xÆ°a tá»›i nay vốn là nhÆ° nhÆ° không sanh không diệt, ánh sáng lặng lẽ trùm cả bầu trời.

    Trang trọng vượt lên danh tÆ°á»›ng pháp, chân không Ä‘ó Phật tá»± an cÆ°.

    Pháp thân không sanh diệt lặng lẽ sáng suốt vượt tất cả tên gọi và hình tÆ°á»›ng của tất cả pháp. Chân không và diệu hữu là chá»— Phật an trú. Thế nào là chân không, thế nào là diệu hữu? Thể Phật lặng lẽ trong sáng không có hình tÆ°á»›ng nên gọi là chân không, nhÆ°ng tùy duyên ứng hóa thân, thị hiện nhiều phÆ°Æ¡ng tiện khéo léo làm lợi ích cho chúng sanh nên biến thành diệu hữu. Vậy thì má»—i người chúng ta Ä‘ã có sẵn chá»— để an cÆ°. NhÆ°ng an cÆ° có hai: là Sá»± tÆ°á»›ng an cÆ° và Pháp tánh an cÆ°. Sá»± tÆ°á»›ng an cÆ° là ba tháng mùa mÆ°a Tăng Ni tụ há»™i lại má»™t chá»— để chuyên tu học. Pháp tánh an cÆ° là an cÆ° ở Tá»± tánh chân không của mình, không giá»›i hạn thời gian nÆ¡i chốn, dù Ä‘i Ä‘âu ở Ä‘âu lúc nào cÅ©ng an trú trong Pháp tánh bất sanh bất diệt của chính mình. An cÆ° nhÆ° thế thì không có ngày giải hạ tá»± tứ, mà an cÆ° suốt đời. Còn chúng ta an cÆ° có thời hạn thì ba tháng an cÆ° tu kỹ, còn những tháng khác thì tu lai rai. An cÆ° trong Pháp tánh thì suốt đời không phiền não khổ Ä‘au, an cÆ° trên sá»± tÆ°á»›ng có lúc Ä‘ang ở trong mùa an cÆ° mà cÅ©ng có chuyện buồn phiền hoặc ít, hoặc nhiều, Ä‘ó là an cÆ° tạm.

    Vì vậy trong Chứng Đạo Ca của Đại sÆ° Vô TÆ°á»›ng ở VÄ©nh Gia nói:

    Rành rành thấy không má»™t vật,
    CÅ©ng không người, cÅ©ng không Phật.
    Cõi cõi đại thiên bọt nổi trôi,
    Tất cả Thánh Hiền nhÆ° Ä‘iện chá»›p.

    Âm:

    Liá»…u liá»…u kiến vô nhất vật,
    Dã vô nhân dã vô Phật.
    Đại thiên sa giá»›i hải trung âu,
    Nhất thiết Thánh Hiền nhÆ° Ä‘iện phất.

    Đến Ä‘ây Ngài dẫn bài kệ của Thiền sÆ° VÄ©nh Gia Huyền Giác:

    Rành rành thấy không má»™t vật, cÅ©ng không người, cÅ©ng không Phật.

    Qua cái nhìn của Thiền sÆ° VÄ©nh Gia Huyền Giác thì cái Thể chân không sáng suốt nhÆ°ng không có má»™t vật, cÅ©ng không có người không có Phật. Người chỉ cho chúng sanh mê, Phật là giác, không có người mê kẻ giác gì cả.

    Cõi cõi đại thiên bọt nổi trôi, tất cả Thánh Hiền nhÆ° Ä‘iện chá»›p.

    Từ Thể chân không ứng hiện ra đại thiên sa giá»›i, hay các bậc Thánh Hiền, nhÆ°ng tÆ°á»›ng ứng hiện chẳng khác nào bọt nổi, làn Ä‘iện chá»›p, không thật có. NhÆ° vậy tất cả hình tÆ°á»›ng thế gian, tất cả ngôn ngữ đối Ä‘ãi đều là tÆ°á»›ng giả dối. Thể chân thật thì vượt tất cả hình tÆ°á»›ng ngôn ngữ đối Ä‘ãi của thế gian. Do Ä‘ó Ngài nói thêm:

    ChÆ° Phật hiện ra đời là ứng hóa chẳng phải thật, chúng sanh huyá»…n khởi có danh tÆ°á»›ng đều hÆ° dối, phổ thỉnh đạo tràng thủy nguyệt, tỏ ngá»™ Phật sá»± không hoa. Thế nào là Phật sá»± không hoa? Dạy rằng: TÆ°á»›ng không là Thật tÆ°á»›ng, thân không tức Pháp thân, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt, nếu gọi là má»™t vật, lại chẳng trúng lý.

    ChÆ° Phật hiện Ứng Hóa thân để hóa Ä‘á»™ chúng sanh cÅ©ng là giả hiện, khởi ra danh tÆ°á»›ng chúng sanh cÅ©ng là hÆ° dối. Do Ä‘ó nên:

    Phổ thỉnh đạo tràng thủy nguyệt, tỏ ngá»™ Phật sá»± không hoa.

    Thế nào là phổ thỉnh đạo tràng thủy nguyệt? Phổ thỉnh tức là mời khắp, đạo tràng thủy nguyệt là đạo tràng trăng Ä‘áy nÆ°á»›c. NghÄ©a là xin mời mọi người sanh hoạt trong má»™t cái đạo tràng hÆ° dối nhÆ° bóng mặt trăng hiện trong nÆ°á»›c. Bây giờ chúng ta đổi Thiền viện Trúc Lâm thành đạo tràng thủy nguyệt và má»—i ngày chúng ta sanh hoạt thì chắc chắn chúng ta cười hoài, không có Ä‘iều gì bá»±c bá»™i khiến chúng ta nặng lời vá»›i nhau. Giả sá»­ có má»™t cái hồ nÆ°á»›c, Ä‘êm rằm trăng sáng, mấy đứa nhỏ nhìn xuống hồ thấy mặt trăng, chúng nhảy ùm xuống hồ Ä‘ua nhau vá»›t mặt trăng, chúng quậy nÆ°á»›c hồ chao Ä‘á»™ng nhÆ°ng không vá»›t được, chúng tát cạn nÆ°á»›c thì mặt trăng cÅ©ng mất luôn. NhÆ° vậy thì chúng ta tu phải sống trong đạo tràng thủy nguyệt Ä‘ó.

    Thế nào là Phật sá»± không hoa? Ngài khuyên chúng ta làm Phật sá»± phải biết Phật sá»± mình Ä‘ang làm cÅ©ng hÆ° dối nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không. Sở dÄ© chúng ta thấy trong hÆ° không có hoa đốm chá»›p chá»›p là do mắt chúng ta bị bệnh. Khi mắt hết bệnh thì thấy hÆ° không trong suốt không có hoa đốm, nhÆ° vậy là hoa đốm không thật. Song, ngày nay chúng ta làm Phật sá»± thì có hoa, lại còn xâu thành tràng, để người nào có danh dá»± chúng ta tặng tràng hoa Ä‘eo vào cổ. Hồi tôi Ä‘i ngoại quốc, lúc xuống phi trường Hawaii được người ta tặng nhiều tràng hoa Ä‘eo vào cổ nặng trÄ©u, mà lấy xuống liền thì mất lịch sá»±, phải Ä‘i ra tá»›i phòng khách cho họ chào Ä‘ón, chụp ảnh, quay phim rồi má»›i được lấy ra, thật là mệt. NhÆ° vậy tỏ ngá»™ Phật sá»± Ä‘a hoa là vÆ°á»›ng bận, mà vÆ°á»›ng bận là khổ. Ứng dụng Phật sá»± không hoa thì đời tu chúng ta thật sá»± giải thoát sung sÆ°á»›ng vô cùng. Tuy nhiên nhiều người thích Ä‘a hoa hÆ¡n là không hoa. NhÆ° ở Thiền viện Trúc Lâm này mà má»—i sáng mọi người nghe Tri sá»± phổ thỉnh, tất cả đều vui vẻ vác cuốc, mang xẻng, xách thùng Ä‘i làm việc, tâm an nhiên thanh tịnh, là chúng ta Ä‘ang phổ thỉnh trong đạo tràng thủy nguyệt. Chừng nào tỏ ngá»™, đạo lá»±c vững vàng, tôi cá»­ Ä‘i làm Phật sá»± thì nhá»› làm Phật sá»± không hoa, chá»› làm Phật sá»± Ä‘a hoa.

    Thế nào là Phật sá»± không hoa? Dạy rằng: TÆ°á»›ng không là Thật tÆ°á»›ng, thân không tức Pháp thân, sạch trọi trÆ¡n, bày trÆ¡ trÆ¡, không má»™t vật, không thể nắm bắt, nếu gọi là má»™t vật, lại chẳng trúng lý.

    Ngài dạy Phật sá»± không hoa là nhận ra chá»— sạch trọi trống trÆ¡n, thênh thang, nói má»™t vật cÅ©ng chẳng trúng. Ngài Nam Nhạc Hoài Nhượng từ Tung SÆ¡n đến tham vấn Lục tổ Huệ Năng ở Tào Khê, Tổ hỏi:

    - Ở Ä‘âu đến?

    Ngài thÆ°a:

    - Ở Tung Sơn đến.

    Tổ hỏi:

    - Vật gì đến?

    Ngài thÆ°a:

    - Nói in tuồng má»™t vật tức không trúng.

    - Lại có thể tu chứng chăng?

    - Tu chứng tức chẳng không, nhiá»…m ô tức chẳng được.

    Đó má»›i là Phật sá»± không hoa. Chúng ta thấy người xÆ°a má»™t phen nhìn, má»™t phen thấy trình bày Ä‘úng vá»›i lý đạo chân thật.

    Có nói đều thành báng,
    Không lời cÅ©ng chẳng dung.
    Vì anh thông má»™t lối,
    Trời mọc núi Ä‘ông hồng.

    Âm:

    Hữu thuyết giai thành báng,
    Vô ngôn diệc bất dung.
    Vị bỉ thông nhất tuyến,
    Nhật xuất lãnh Ä‘ông hồng.

    Có nói đều thành báng, không lời cÅ©ng chẳng dung.

    Nói có nói không, nói thật nói giả, nói phải nói quấy là chê bai vị Phật của mình. Chá»— chân thật nói ra thì trật, nhÆ°ng làm thinh không nói gì cả cÅ©ng không Ä‘úng. Tại sao? Vì ngôn ngữ không thể nói đến chá»— chân thật, nhÆ°ng mượn ngôn ngữ để chỉ chá»— chân thật cho người nhận ra. Nếu cho rằng chá»— chân thật là chân không nên làm thinh không nói gì cả thì có lợi gì cho ai. Cho nên nói ra lời mà xác nhận Ä‘úng sai, là chê bai Phật, còn nói rằng im lặng là Ä‘úng cÅ©ng sai luôn, do Ä‘ó nói hay nín đều sai cả.

    Vì anh thông má»™t lối, trời mọc núi Ä‘ông hồng.

    Ngài vì chúng sanh vạch ra má»™t lối. Khi ánh sáng mặt trời lên thì ngọn núi phía Đông có màu sáng hÆ¡i hồng hồng. Màu sáng hồng hồng ở núi Đông là do mặt trời mọc mà có. Khi chúng ta giác ngá»™ rồi, mọi hiện tượng chung quanh cÅ©ng sáng nhÆ° mặt trời lên, không phải là không ngÆ¡. NhÆ° vậy thì đừng bảo nói là trúng hay nín là trúng, mà chỉ tùy duyên, vì mê dù nói hay nín cÅ©ng đều sai, mà ngá»™ thì nói gì cÅ©ng đều Ä‘úng. Đó là tùy duyên mê ngá»™ mà hiện.

    ChÆ° Phật giáo hóa chúng sanh, ví nhÆ° bà dạy cháu, tùy cÆ¡ mà ẩn hiện. PhÆ°Æ¡ng tiện có nhiều thứ. Cho nên nuôi cÆ¡m là thÆ°Æ¡ng con trẻ, nÆ°á»›c uống là ngừa nó khát. Gượng gọi tên là Phật, là Tổ, là Thiền tông, là chỉ thú, là hÆ° không Pháp thân, là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng, là vượt lên tên gọi và hình tượng, thể vốn vô sanh, nhÆ°ng vì gượng nêu tên để chỉ bày cho người sau. Vì vậy nói: Pháp thân lồ lá»™, Thật tÆ°á»›ng rành rành, tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, bao gồm cả trời đất, suốt thấu cả núi sông, đối diện ngay trÆ°á»›c mặt, chân thật rá»—ng rang mênh mông, viên dung cả pháp giá»›i, trong lặng nhÆ° nhÆ°, không tÆ°á»›ng không tên, không lời không nói, chẳng sanh chẳng diệt, không đến không Ä‘i, ứng vật hiện hình nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c. Tùy duyên ứng ra hình chất, thì mượn sắc mà thành hình; nÆ°Æ¡ng theo loại mà hóa thân, thì quán âm thanh nói rá»™ng giáo pháp. Nói năng bày tỏ nÆ¡i lá bối, là chân ngôn mà chẳng phải chân ngôn; tÆ°á»›ng hiển hiện nÆ¡i hoa sen, nếu có tÆ°á»›ng thì Ä‘âu từng có tÆ°á»›ng. XÆ°ng Phật xÆ°ng Tổ, trị kẻ dÆ°á»›i mà tạm mượn tên; rất diệu rất huyền, tối thượng vô tÆ°á»›ng; thường lạc ngã tịnh, tá»™t lý mà chứng biết; Pháp thân vô vi, vượt lên trên Phật Tổ; tên Phật hiệu Tổ cÅ©ng là giả danh; Pháp tánh chân không, trọn không má»™t vật. Người học tham Thiền thấu đến tá»™t cùng, nên nói Ä‘ã thấu đến chá»— ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng, Ä‘ã được chá»— an thân lập mạng, chá»— thường lạc ngã tịnh, chá»— sanh tá»­ chẳng dính dáng. Ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng, là chá»— rá»—ng thênh bát ngát, đến ruá»™ng đất ấy, thì má»™t chữ Phật cÅ©ng là vật ở bên ngoài căn trần.

     


    (1) Pháp Hoa Giảng Giải (Thích Thanh Từ) trang 112.

  • 7. GIẢNG GIẢI - Kệ kiến tánh (2)

    ChÆ° Phật giáo hóa chúng sanh, ví nhÆ° bà dạy cháu, tùy cÆ¡ mà ẩn hiện.

    Ngài nói chÆ° Phật giáo hóa chúng sanh nhÆ° bà dạy cháu. Má»™t hôm tôi ngồi bên thất, thấy có má»™t chú chừng bốn chục tuổi dẫn má»™t đứa bé khoảng bảy tám tuổi, đứa bé Ä‘òi vô cái lùm rậm, có lẽ nó muốn hái hoa. Chú bèn nói: đừng vô, ông kẹ Ä‘ó con. Thằng bé sợ không dám vô. NhÆ° vậy ông kẹ không có nhÆ°ng muốn dọa thằng bé nên nói ông kẹ. CÅ©ng thế bà già dạy cháu cÅ©ng phải nói những chuyện vu vÆ¡ để răn cháu. NhÆ° mẹ cháu Ä‘i chợ hoặc Ä‘i làm ngoài đồng, cháu khóc bà dá»— thì phải xí gạt: má con sắp về, sẽ cho con rất nhiều bánh, nín Ä‘i. Nói thế nhÆ°ng thật sá»± bà chÆ°a thấy má cháu về, nhÆ°ng vì muốn cháu nín khóc bà phải nói gạt. CÅ©ng thế chúng sanh Ä‘ang phiền não khổ Ä‘au, Phật dạy ráng tu để nhập Niết-bàn hay về Cá»±c Lạc, nÆ¡i Ä‘ó an vui vô cùng; nÆ¡i Ä‘ó sống hoài không chết. Đúng vá»›i hai Ä‘iều tham muốn của người thế gian là tham vui sÆ°á»›ng và tham sống lâu. Thế nên gặp nhau mọi người chúc tụng sống bá niên giai lão, còn vua chúa thì chúc “vạn tuế vạn vạn tuế” để Ä‘áp ứng những Ä‘iều tham muốn cho nhau. Đó là chúng sanh Ä‘ang khổ, Phật dạy tu để hết khổ được vui. Hằng ngày nhìn thấy người Ä‘ang sống mạnh khỏe bá»—ng ngã bệnh chết, để lại bao nhiêu người thÆ°Æ¡ng nhá»› khóc than. Hằng ngày trên báo đều có tin chia buồn hoặc báo tang, cái chết kề ở bên ai cÅ©ng sợ, nên Phật dạy tu để chứng Niết-bàn thanh tịnh, không còn sanh tá»­ khổ Ä‘au. Nghe nhÆ° thế chúng sanh ham tu để được an vui và bất tá»­. Đó là đức Phật dùng phÆ°Æ¡ng tiện để giáo hóa chúng sanh, nhÆ° bà già Ä‘em bánh dá»— con nít.

    Tuy nhiên chúng ta đừng hiểu lầm rằng, Phật xí gạt mình tu rồi cuối cùng không được gì hết, giống nhÆ° bà già nói gạt để dá»— cháu nín chá»› không có sá»± thật. Đó là má»™t lối nói thí dụ, thá»±c tế thì tu là bỏ tất cả để được tất cả, chá»› không phải không được gì hết, được tất cả là vì chân không mà diệu hữu, thể nó là không tịch mà tùy duyên ứng hiện lợi lạc quần sanh. Khi tu hành đạt được an vui cho mình rồi thấy chúng sanh còn mê lầm, chúng ta bèn Ä‘i vào trong sanh tá»­ để giáo hóa họ. NhÆ°ng Ä‘i vào sanh tá»­ mà nhÆ° Ä‘i dạo vườn hoa thì Ä‘âu có khổ. Chúng sanh mê lầm nên ở trong cảnh khổ thì kêu trời đất than khổ, Bồ-tát giác ngá»™ Ä‘i trong sanh tá»­ làm lợi ích cho chúng sanh không sợ không chán. Vì Ä‘ánh thức cho chúng sanh tỉnh cÆ¡n mê mà Bồ-tát sẵn sàng Ä‘i trong cảnh khổ sanh tá»­, chá»› không vá»™i vào Niết-bàn để hưởng vui má»™t mình. Đó là Bồ-tát ở trong đạo tràng thủy nguyệt làm Phật sá»± không hoa. NhÆ° vậy thì thể nhập được Tá»± tánh thanh tịnh là có muôn ngàn diệu dụng tùy duyên giáo hóa chúng sanh. Đó là được tất cả, chá»› không phải tu rồi cuối cùng chẳng được gì.

    PhÆ°Æ¡ng tiện có nhiều thứ. Cho nên nuôi cÆ¡m là thÆ°Æ¡ng con trẻ, nÆ°á»›c uống là ngừa nó khát. Gượng gọi tên là Phật, là Tổ, là Thiền tông, là chỉ thú, là hÆ° không Pháp thân, là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng, là vượt lên tên gọi và hình tượng, thể vốn vô sanh, nhÆ°ng vì gượng nêu tên để chỉ bày cho người sau. Vì vậy nói: Pháp thân lồ lá»™, Thật tÆ°á»›ng rành rành, tròn đồng thái hÆ°, không thiếu không dÆ°, bao gồm cả trời đất, suốt thấu cả núi sông, đối diện ngay trÆ°á»›c mặt, chân thật rá»—ng rang mênh mông, viên dung cả pháp giá»›i, trong lặng nhÆ° nhÆ°, không tÆ°á»›ng không tên, không lời không nói, chẳng sanh chẳng diệt, không đến không Ä‘i, ứng vật hiện hình nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c. Tùy duyên ứng ra hình chất, thì mượn sắc mà thành hình; nÆ°Æ¡ng theo loại mà hóa thân, thì quán âm thanh nói rá»™ng giáo pháp. Nói năng bày tỏ nÆ¡i lá bối, là chân ngôn mà chẳng phải chân ngôn; tÆ°á»›ng hiển hiện nÆ¡i hoa sen, nếu có tÆ°á»›ng thì Ä‘âu từng có tÆ°á»›ng. XÆ°ng Phật xÆ°ng Tổ, trị kẻ dÆ°á»›i mà tạm mượn tên; rất diệu rất huyền, tối thượng vô tÆ°á»›ng; thường lạc ngã tịnh, tá»™t lý mà chứng biết; Pháp thân vô vi, vượt lên trên Phật Tổ; tên Phật hiệu Tổ cÅ©ng là giả danh; Pháp tánh chân không, trọn không má»™t vật. Người học tham Thiền thấu đến tá»™t cùng nên nói Ä‘ã thấu đến chá»— ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng, Ä‘ã được chá»— an thân lập mạng, chá»— thường lạc ngã tịnh, chá»— sanh tá»­ chẳng dính dáng. Ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng là chá»— rá»—ng thênh bát ngát. Đến ruá»™ng đất ấy, thì má»™t chữ Phật cÅ©ng là vật ở bên ngoài căn trần.

    Đoạn này Ngài nói má»™t mạch những từ ngữ để chúng ta hiểu. Vì phÆ°Æ¡ng tiện của Phật Tổ giống nhÆ° phÆ°Æ¡ng tiện của bà già dạy cháu. Phật Tổ vì chúng sanh mê nên lập danh từ Phật, lập danh từ Tổ, lập danh từ Thiền, lập ra chỉ thú... Còn Thể chân thật là Pháp thân, là Thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng, nó vượt ra ngoài tên gọi hình tÆ°á»›ng, nó không sanh diệt, nhÆ°ng gượng đặt tên, vẽ ra hình tượng, để dẫn dắt những người mê giống nhÆ° bà già tìm phÆ°Æ¡ng tiện để dá»— đứa cháu nín khóc. Thật ra thì Pháp thân luôn luôn hiện tiền, không lúc nào thiếu vắng nÆ¡i má»—i chúng ta. NhÆ° ở trÆ°á»›c tôi nói cái hay thấy không có tÆ°á»›ng mạo, vậy có chụp hình được cái hay thấy không? Cái hay thấy bình hoa, chúng ta chụp hình bình hoa chá»› không thể chụp hình cái hay thấy được bình hoa. Vì cái có hình tÆ°á»›ng thì người ta chụp được bóng của nó, còn cái không tÆ°á»›ng mạo thì không có bóng, không có bóng nhÆ°ng mà có thấy. Cho nên hỏi cái hay thấy của thầy ra sao thì không tả được, hỏi bình hoa ra sao thì diá»…n tả được. NhÆ° vậy chúng ta thấy người thấy vật thì diá»…n tả được người vật, mà không diá»…n tả được cái hay thấy. Không diá»…n tả được nhÆ°ng không phải không có. Nếu không làm sao thấy được người được vật? Tuy nhiên, có người hiểu lầm nếu không diá»…n tả được thì nói gạt sao. NhÆ° tôi nói rằng: “Tôi có Phật tánh.” Có người hỏi: “Phật tánh ra sao chỉ tôi coi?” Phật tánh không có tÆ°á»›ng mạo làm sao chỉ? Do Ä‘ó dù có nói thật đối vá»›i người không tin, không nhận ra họ cÅ©ng cho là nói Ä‘ùa. Không phải không diá»…n tả chỉ bày được mà không có. Cái chân thật luôn luôn hiện tiền mà không chỉ ra được. Song, tôi nói Ä‘ông nói tây, chợt có người nhận ra, nhÆ° vậy người Ä‘ó được chỉ chÆ°a? Trong nhà Thiền nói người Ä‘ó là người mắt sáng, mắt sáng là tâm sáng chá»› không phải con mắt thịt sáng. Còn chúng ta, Thể chân thật hiện hữu trÆ°á»›c mắt mà không nhận ra là tâm tối. Tâm tối nên không nhận ra cái hiện tiền, còn mắt thì nhìn thấy cảnh vật nhÆ° đường xá, cây cối, nhà cá»­a v.v... Người nhận ra Thể chân thật của mình họ tá»± biết chá»› không diá»…n tả cho ai biết được. Cho nên danh từ Phật Tổ cÅ©ng là tạm đặt chá»› không có thật. Lại nói nó rất diệu, rất huyền, tối thượng, vô tÆ°á»›ng, thường, lạc, ngã, tịnh v.v... là để cho người nghe thỏa mãn từ ngữ, thỏa mãn lòng khao khát, chá»› thật ra dùng ngôn ngữ không nói đến chá»— tá»™t cùng. Vì vậy ở Ä‘oạn này nói người tham Thiền thấu đến chá»— tá»™t cùng, là trở về chá»— ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng. Cố hÆ°Æ¡ng là quê hÆ°Æ¡ng cÅ© của mình phải không? Là nÆ¡i chôn nhau cắt rốn của mọi người, nÆ¡i Ä‘ó có nhà cá»­a, có lÅ©y tre, có đủ thứ, người ngá»™ đạo trở về cố hÆ°Æ¡ng Ä‘ó phải không? - Người thấu chá»— tá»™t cùng trở về cố hÆ°Æ¡ng là trở về Thể chân không, nhÆ°ng chân không mà diệu hữu, nên bao nhiêu hình tÆ°á»›ng tạm bợ của thế gian đều lÆ°u xuất từ Ä‘ó. Đó là về cố hÆ°Æ¡ng của người ngá»™ đạo, nên Ngài nói ruá»™ng đất cố hÆ°Æ¡ng là chá»— rá»—ng thênh bát ngát, đến ruá»™ng đất ấy thì má»™t chữ Phật cÅ©ng là Phật ở ngoài căn trần. NhÆ° vậy cố hÆ°Æ¡ng là chá»— không còn đối Ä‘ãi Phật và chúng sanh. Vì Phật và chúng sanh là cái đối Ä‘ãi ở bên ngoài của căn trần.

    NhÆ° vậy, Phật còn không đắm trÆ°á»›c, huống nữa là Chân nhÆ° Phật tánh, Bồ-đề Niết-bàn, chá»— nào có được? Thấu tá»™t, thấu tá»™t rành rành không má»™t vật, thì không phàm Thánh, không thứ lá»›p, không danh tÆ°á»›ng, không thềm bá»±c, không số kiếp, không giờ khắc, không tôn ti, không xÆ°a không nay, không được không mất, không má»™t không hai, không phải không quấy, không tịnh không loạn, không sanh không tá»­, không Phật không chúng sanh, không bờ mé không làm ra, không tu không chứng; không thường không trụ và chẳng không thường trụ, vốn không Niết-bàn, chẳng phải chẳng không Niết-bàn, vốn không thành Phật và chẳng không thành Phật; cÅ©ng không tỏ rõ trong cái tỏ rõ, cÅ©ng không trong lặng trong cái trong lặng, cÅ©ng không cái thể trong lặng, cÅ©ng không cái dụng trong lặng; cÅ©ng không thế ấy nói cái trong lặng, cÅ©ng không thế ấy thọ cái trong lặng; ba cái không đều không, chỉ má»™t cái trong lặng tròn đầy, mà má»™t cÅ©ng chẳng má»™t, nguồn trở lại nguồn.

    *

    NhÆ° vậy, Phật còn không đắm trÆ°á»›c, huống nữa là Chân nhÆ° Phật tánh, Bồ-đề Niết-bàn, chá»— nào có được?

    Ngài nói Chân nhÆ°, Phật tánh, Bồ-đề, Niết-bàn là những từ ngữ tạm đặt, còn chá»— chân thật thì không từ ngữ nào nói đến được, chỉ tá»± mình sống, tá»± mình an trú, chá»› không có ngôn ngữ nào diá»…n đạt được chá»— Ä‘ó. Vì từ ngữ lập ra là căn cứ trên ngôn thuyết mà ngôn thuyết là do vọng tưởng khởi, mà vọng tưởng thì không thật làm sao diá»…n đạt được cái thật?

    Thấu tá»™t, thấu tá»™t rành rành không má»™t vật, thì không phàm Thánh, không thứ lá»›p, không danh tÆ°á»›ng, không thềm bá»±c, không số kiếp, không giờ khắc, không tôn ti, không xÆ°a không nay, không được không mất, không má»™t không hai, không phải không quấy, không tịnh không loạn, không sanh không tá»­, không Phật không chúng sanh, không bờ mé không làm ra, không tu không chứng; không thường không trụ và chẳng không thường trụ, vốn không Niết-bàn, chẳng phải chẳng không Niết-bàn, vốn không thành Phật và chẳng không thành Phật; cÅ©ng không tỏ rõ trong cái tỏ rõ, cÅ©ng  không  trong lặng trong cái trong lặng, cÅ©ng không cái thể trong lặng, cÅ©ng không cái dụng trong lặng; cÅ©ng không thế ấy nói cái trong lặng, cÅ©ng không thế ấy thọ cái trong lặng; ba cái không đều không, chỉ má»™t cái trong lặng tròn đầy, mà má»™t cÅ©ng chẳng má»™t, nguồn trở lại nguồn.

    Đoạn này tóm lại có ba cái không. Má»™t là không phủ định, nhÆ° không phàm không Thánh, không danh tÆ°á»›ng v.v... Hai là không vừa phủ định lại vừa khẳng định, nhÆ° không thường trụ và chẳng không thường trụ, chẳng không thường trụ tức là có, nhÆ° vậy vừa phủ định lại vừa khẳng định chá»› không phải phủ định suông. Ba là vừa không vừa có, nghÄ©a là cái không nằm sẵn trong cái có, nhÆ° cÅ©ng không tỏ rõ trong cái tỏ rõ, cÅ©ng không trong lặng trong cái trong lặng... Bởi vì tất cả pháp không riêng rẽ, không tách rời nhau, cho nên cái phủ định lại ở trong cái khẳng định, dù nói có nói không, rốt cuá»™c cÅ©ng chỉ ở trong vòng đối Ä‘ãi. Thật sá»± đầy đủ ý nghÄ©a là vừa tịch tÄ©nh vừa có diệu dụng, không phải tịch tÄ©nh rồi thầm lặng luôn. Thế nên thành Phật, thể nhập Pháp thân không hình tÆ°á»›ng, nhÆ°ng có đầy đủ diệu dụng để giáo hóa chúng sanh. NhÆ° vậy trong cái không hình tÆ°á»›ng lại có hình tÆ°á»›ng tùy duyên thị hiện, không thể lấy cái gì để Ä‘o lường, nên nói không được, mà cảm thọ cÅ©ng không được. Vì nói là còn đối Ä‘ãi, thọ là còn cảm giác, có cảm giác là có hình tÆ°á»›ng, mà thể trong sáng không hình tÆ°á»›ng, làm sao có cảm giác, có đối Ä‘ãi?

    Nên biết trong không vốn chẳng hoa,
    Vì kẻ mê, quyền hiện Thích-ca.
    Đem sắc thanh cầu trọn chẳng thấy,
    XÆ°a nay chân thật tá»± nÆ¡i ta.

    Âm:

    Tu tri không lý bản vô hoa,
    Quyền vị mê lÆ°u hiện Thích-ca.
    Dĩ sắc thanh cầu chung bất kiến,
    Nguyên lai chân Phật bản phi tha.

    Nên biết trong không vốn không hoa, vì kẻ mê, quyền hiện Thích-ca.

    Bài kệ này nói về Pháp thân, “trong không vốn không hoa” là chỉ Pháp thân thanh tịnh vốn không có sắc tÆ°á»›ng. NhÆ°ng đức Phật Thích-ca thị hiện ở Ấn Độ tu hành thành Phật, Ä‘ó chỉ là má»™t Hóa thân của chÆ° Phật, không phải thật. Hóa thân Ä‘ó từ Pháp thân hiện ra giống nhÆ° hoa đốm từ hÆ° không hiện ra vậy. Cho nên nói trong không vốn chẳng hoa. Trong không chỉ cho thể Pháp thân thanh tịnh vốn không có sắc tÆ°á»›ng, bây giờ hiện ra sắc tÆ°á»›ng Ä‘ó là vì chúng sanh mê muá»™i, quyền hiện ra có đức Phật Thích-ca Mâu-ni ra đời giáo hóa. Đó là hiện tượng Báo thân, Hóa thân chá»› không phải Pháp thân, vì Pháp thân thì không tÆ°á»›ng mạo, thanh tịnh không sanh diệt. Cho nên:

    Đem sắc thanh cầu trọn chẳng thấy, xÆ°a nay chân thật trọn nÆ¡i ta.

    Nếu chúng ta Ä‘em sắc tÆ°á»›ng và âm thanh mà tìm cầu thì không bao giờ thấy Pháp thân. Vì Pháp thân xÆ°a nay vốn có sẵn nÆ¡i má»—i người chúng ta. Nếu tìm kiếm là tìm kiếm cái ngoài mình, do Ä‘ó càng tìm là càng không thấy. Kinh Kim Cang có bài kệ:

    Nhược dÄ© sắc kiến ngã
    DÄ© âm thanh cầu ngã
    Thị nhân hành tà đạo
    Bất năng kiến Như Lai.

    NghÄ©a là nếu dùng sắc tÆ°á»›ng, dùng âm thanh cầu Phật, thì người Ä‘ó hành đạo tà, không thể nào thấy Phật. NhÆ° vậy, Phật ở sẵn nÆ¡i mình, nếu chúng ta chịu quay đầu lại, không chạy theo sáu trần ở bên ngoài thì nhận ra được Pháp thân Phật đầy đủ.

    Vốn tá»± nhiên thành chẳng tạc Ä‘iêu,

    Chống trời chỏi đất mặc tiêu diêu.

    XÆ°a nay Chánh giác không má»™t vật,

    Toàn thân chẳng dính mảy tÆ¡ hào.        

    Âm:

    Bản tá»± viên thành bất giả Ä‘iêu,
    Trú thiên trú địa nhậm tiêu diêu.
    Chánh giác bản lai vô nhất vật,
    Thông thân bất quải nhất ty hào.

    Vốn tá»± viên thành chẳng tạc Ä‘iêu, chống trời chỏi đất mặc tiêu diêu.

    Pháp thân vốn sẵn có, tạo hình Ä‘iêu khắc chẳng thể hiện được Pháp thân, nó sẵn có bao trùm khắp trời đất má»™t cách tá»± tại, nên Ä‘ây nói “chống trời chỏi đất mặc tiêu diêu”.

    XÆ°a nay Chánh giác không má»™t vật, toàn thân chẳng dính mảy tÆ¡ hào.

    Từ xÆ°a đến giờ những vị ngá»™ đạo đều nhận ra rằng Tánh giác không có má»™t vật, vì không má»™t vật nên không dính má»™t mảy tÆ¡. Tổ Huệ Năng cÅ©ng nói “xÆ°a nay không má»™t vật, chá»— nào dính bụi bặm”. Vậy ai nhận ra Pháp thân thì không kẹt trên hình thức sá»± tÆ°á»›ng, nếu chÆ°a nhận thì chúng ta dá»… mắc kẹt, tưởng Phật thế này, thế nọ, làm lệch lạc ý nghÄ©a của Pháp thân.

    GiÆ¡ hoa niêm cú gạt người thôi,
    Muôn pháp không hoa chẳng kéo lôi.
    Tông, giáo cùng quên đều chẳng đắm,
    Nguồn linh tự tại mặc thảnh thơi.

    Âm:

    Niêm hoa niêm cú cá»™ng tha man,
    Vạn pháp không hoa tổng bất can.
    Tông, giáo lưỡng vong câu bất nịch,
    Linh nguyên tá»± tại nhậm thanh nhàn.

    GiÆ¡ hoa niêm cú gạt người thôi, muôn pháp không hoa chẳng kéo lôi.

    Ngài nói rằng hình ảnh Phật Thích-ca cầm cành hoa sen Ä‘Æ°a lên, ngài Ca-diếp mỉm cười là lối gạt người chá»› không thật. Tại sao? Vì tánh Phật không phải là hoa sen, tánh Phật không phải là cái mỉm cười. Đó chỉ là hình thức bên ngoài, tánh Phật ở Tá»± tâm, mình nhận ra, chá»› không phải là hình tÆ°á»›ng. Khi muốn diá»…n tả cái mà mình Ä‘ã lãnh há»™i được thì mượn hình tÆ°á»›ng bên ngoài. Đó là lối Ä‘ánh lừa chá»› không phải thật. Vì muôn pháp ở thế gian này nó không có thật, giống nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không, không dính dáng gì vá»›i mình, đừng để nó gạt, đừng để nó lôi kéo, đừng để nó can dá»± vào mình.

    Tông, giáo cùng quên đều chẳng đắm, nguồn linh tá»± tại mặc thảnh thÆ¡i.

    Tông là thiền, giáo là kinh, cả hai thiền và giáo đều quên. Người tu nếu không kẹt ở thiền và giáo thì tá»± tại thảnh thÆ¡i vô cùng. Còn chấp Ä‘ây là thiền, kia là giáo là bệnh, chá»› chÆ°a đạt đến chá»— cuối cùng. Chá»— cuối cùng không còn thiền không còn giáo, mà là má»™t nguồn trong sáng an nhàn tá»± tại.

    Theo rỗng tiếp vang đều chẳng thật,
    Không hoa mắt bệnh tùy vọng sanh.
    Cá»™i nguồn diệu thể không chá»— trụ,
    Chân nhÆ° tá»± tại mặc tung hoành.

    Âm:

    Thừa hư tiếp hưởng giai phi thật,
    Bệnh nhãn không hoa trục vọng sanh.
    Diệu thể bản nguyên vô sở trụ,
    Chân nhÆ° tá»± tại nhậm tung hoành.

    Theo rá»—ng tiếp vang đều chẳng thật, không hoa mắt bệnh tùy vọng sanh.

    Ngài nói rằng chúng ta Ä‘uổi theo những tÆ°á»›ng hÆ° ảo, những tiếng vang của âm thanh, những cái Ä‘ó đều không thật, giống nhÆ° hoa đốm do bệnh mắt mà vọng sanh ra. CÅ©ng vậy tất cả tÆ°á»›ng thế gian đều hÆ° giả, chúng ta mê nên chạy theo thấy nghe mà phân biệt, chá»› khi ngá»™ rồi thì những cái Ä‘ó không còn giá trị nữa.

    Cá»™i nguồn diệu thể không chá»— trụ, chân nhÆ° tá»± tại mặc tung hoành.

    Cá»™i nguồn diệu thể chỉ cho Pháp thân, Pháp thân không có chá»— trụ nên không kẹt không mắc, không có gì ràng buá»™c nên mặc tình dọc ngang, không có gì làm chÆ°á»›ng ngại cá»™i nguồn diệu thể được.

    Trên đảnh Tỳ-lô vui quá chừ,
    Trong ánh tịch quang không vật dÆ°.
    Tức sắc tức không thật rành rõ,
    Chẳng tâm chẳng Phật tá»± nhÆ° nhÆ°.

    Âm:

    Tỳ-lô đảnh thượng lạc vô dÆ°,
    Thường tịch quang trung nhất vật vô.
    Tức sắc tức không chân liá»…u liá»…u,
    Phi tâm phi Phật tá»± nhÆ° nhÆ°.

    Trên đảnh Tỳ-lô vui quá chừ, trong ánh tịch quang không vật dÆ°.

    Tỳ-lô nói đủ là Tỳ-lô-giá-na chỉ cho Pháp thân, Ngài nói ai đạt đến chá»— tá»™t cùng của Pháp thân thì rất là vui vẻ thích thú. Tại sao thích thú? Vì trong ánh tịch quang không có má»™t vật, nên không có tÆ°á»›ng sanh không có tÆ°á»›ng diệt. Không sanh không diệt thì không còn khổ Ä‘au.

    Tức sắc tức không thật rành rõ, chẳng tâm chẳng Phật tá»± nhÆ° nhÆ°.

    Thường thường trong lúc mê thì chúng ta thấy Ä‘ây là sắc kia là không, không ở ngoài sắc, sắc ở ngoài không, nhÆ°ng khi ngá»™ rồi thì sắc không chẳng hai. NhÆ° hoa đốm và hÆ° không nói là má»™t hay là hai? Nói má»™t không được mà nói hai cÅ©ng không được, vì rời hÆ° không chúng ta không thấy có hoa đốm, vì vậy mà không phải má»™t cÅ©ng không phải hai. Hoa đốm là cái không thật, khi mắt bệnh má»›i thấy, còn hÆ° không thì thường nhiên. CÅ©ng vậy do mê chúng ta chạy theo sắc, khi giác ngá»™ rồi thì biết rành rõ thể sắc tức là không, lúc Ä‘ó không nói tâm nói Phật gì cả. Tại sao vậy? Vì chúng ta còn mê nên Tổ má»›i nói: tức tâm tức Phật, nhÆ° vậy thì có tâm có Phật; tâm ngá»™ gọi là Phật, tâm mê gọi là chúng sanh. Có tâm có Phật là còn mê chÆ°a ngá»™ nên thấy có tâm riêng Phật riêng. Khi tâm là Phật thì Ä‘âu còn tâm Ä‘âu còn Phật hai thứ. Đến chá»— Ä‘ó không còn chấp tâm, không còn chấp Phật, sống má»™t cách tá»± tại nhÆ° nhÆ°.

    ChÆ° Tôn ứng hóa thảy vọng duyên,
    Pháp thân thanh tịnh rá»™ng vô biên.
    Ngàn sông có nÆ°á»›c, ngàn sông nguyệt,
    Muôn dặm không mây muôn dặm thiên.

    Âm:

    Ứng hóa chÆ° Tôn đẳng vọng duyên,
    Pháp thân thanh tịnh quảng vô biên.
    Thiên giang hữu thủy, thiên giang nguyệt,
    Vạn lý vô vân vạn lý thiên.

    ChÆ° Tôn ứng hóa thảy vọng duyên, Pháp thân thanh tịnh rá»™ng vô biên.

    NghÄ©a là chÆ° Phật ứng thân hay hóa thân thảy đều vì chúng sanh có duyên vá»›i các ngài, nên các ngài ứng hiện giáo hóa. NhÆ°ng Ä‘ó là cái duyên hÆ° dối chá»› không phải chân thật. Còn Pháp thân thì trong lặng sáng suốt không giá»›i hạn. NhÆ° vậy dù cho thân Phật Thích-ca có ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt, tám mÆ°Æ¡i vẻ đẹp cÅ©ng là cái thân tạm bợ có giá»›i hạn tùy duyên giáo hóa chúng sanh, chá»› không phải thân thật, thân thật là Pháp thân thênh thang không có giá»›i hạn. Cho nên chúng ta mang thân giả tạm thì dù đẹp cÅ©ng không tá»± cao, dù xấu cÅ©ng không mặc cảm. Nếu thấy nó giả dối thì đẹp xấu cÅ©ng đều là giả dối, có chi quan trọng, chỉ trở về vá»›i cái thân chân thật má»›i là cứu kính, là chá»— mà chúng ta hÆ°á»›ng đến.

    Ngàn sông có nÆ°á»›c, ngàn sông nguyệt. Muôn dặm không mây muôn dặm thiên.

    Trên hÆ° không có má»™t mặt trăng, ở dÆ°á»›i đất có ngàn dòng sông thì có ngàn bóng trăng hiện trong nÆ°á»›c. Và, trong bầu hÆ° không muôn dặm không có mây thì thấy bầu trời dài muôn dặm. NhÆ° vậy mặt trăng thật thì không hai, mà bóng mặt trăng hiện trong nÆ°á»›c thì vô số. CÅ©ng vậy, Pháp thân thì không hai mà Ứng Hóa thân thì vô số. Và, bầu trời là dụ cho Pháp thân. Nếu không mê Pháp thân thì Pháp thân thênh thang vô tận, cÅ©ng nhÆ° nếu bầu trời không mây thì bầu trời thênh thang không giá»›i hạn. NhÆ° chúng ta nhìn lên hÆ° không nếu có mây dày thì thấy chừng năm mười cây số là tá»›i mây chặn rồi, nếu không mây thì thấy má»™t bầu trời trong veo không có ngằn mé. CÅ©ng vậy khi tâm ta không còn vọng tưởng thì nó trùm khắp không thiếu vắng chá»— nào. Đó là những bài kệ nói về Sắc thân. Sau Ä‘ây là những bài kệ xem để phá sắc tÆ°á»›ng Tam giáo.

    Ngày xÆ°a ở Trung Hoa cÅ©ng nhÆ° Việt Nam Tam giáo là ba nền tảng đạo đức chánh. NhÆ°ng người bên Khổng giáo thì không chấp nhận tinh thần Phật giáo. Người bên Lão giáo thì không chấp nhận Khổng giáo. Tam giáo có sá»± chia rẽ chống đối nhau là vì má»—i Giáo có má»™t lý thuyết và hÆ°á»›ng nhắm riêng, do Ä‘ó mà không hòa hợp. Đến đời Tống, bên Trung Hoa các Thiền sÆ° chủ trÆ°Æ¡ng Tam giáo đồng nguyên. Ở Việt Nam đời Trần các ngài cÅ©ng chủ trÆ°Æ¡ng Tam giáo đồng nguyên, tức là ba giáo đồng má»™t nguồn gốc. Các ngài chủ trÆ°Æ¡ng nhÆ° thế là để dẹp những cái thấy sai lầm của má»—i bên. Sau Ä‘ây là bài kệ của ngài nói lên ý nghÄ©a siêu vượt những kiến chấp tầm thường của người thiển cận.

    Pháp kệ: Xem phá sắc tÆ°á»›ng của Tam giáo

    Chẳng Nho chẳng Phật cÅ©ng chẳng Tiên,
    Vò lại má»™t viên rá»—ng lặng tròn.
    Chùy nhọn thân hùng thông má»™t Ä‘iểm,
    Kiếm sắc huÆ¡i rÆ¡i rõ tam huyền. (Phật, Nho, Tiên)
    Trong mÆ¡ hòn bọt chia ranh giá»›i,
    Giữa luồng Ä‘iện chá»›p bày Thánh Hiền.
    Muôn pháp ngàn tông đều là huyá»…n,
    Má»™t thoi nát sạch Tổ sÆ° Thiền.
    Thân đồng cõi hÆ° không,
    Bày pháp bằng hÆ° không.
    Khi chứng được hÆ° không,
    Không pháp không phi pháp.

    Âm:

    Pháp kệ: Lãm phá Tam giáo sắc tÆ°á»›ng

    Phi Nho phi Phật diệc phi Tiên,
    Niết tá»±u nhất Ä‘oàn không tịch viên.
    Chùy dÄ©nh hùng thân thông nhất Ä‘iểm,
    Kiếm mang huy lạc liễu tam huyền.
    Phù âu má»™ng lý phân cÆ°Æ¡ng giá»›i,
    Thiểm Ä‘iển quang trung liệt Thánh Hiền.
    Vạn pháp thiên tông Ä‘ô thị huyá»…n,
    Nhất kình phá tận Tổ sÆ° Thiền.
    Thân đồng hÆ° không giá»›i,
    Thị đẳng hÆ° không pháp.
    Chứng đắc hÆ° không thời,
    Vô thị vô phi pháp.

    Chẳng Nho chẳng Phật cÅ©ng chẳng Tiên, vò lại má»™t viên rá»—ng lặng tròn.

    Người theo Nho thì cho Nho là chân lý, người tu Phật thì cho Phật là chân lý, người tu theo đạo Lão thì cho Tiên là chân lý. NhÆ°ng vá»›i cái nhìn của Thiền, thì ngài Chân Nguyên cho rằng Phật Nho Tiên chỉ là giả danh, giả tÆ°á»›ng, chá»› Thể chân thật không hai. Chân lý thì không hai không ba, nhÆ°ng nếu ai cÅ©ng nói đạo mình là chân lý thì chân lý thành ra hai ba. Vì vậy ở Ä‘ây nói chẳng Nho chẳng Phật chẳng Tiên gì cả, Ä‘em ba cái Ä‘ó hòa hợp lại thành má»™t viên rá»—ng lặng, không còn ba tÆ°á»›ng khác nhau.

    Chùy nhọn thân hùng thông má»™t Ä‘iểm, kiếm sắc huÆ¡i rÆ¡i rõ tam huyền.

    Tam huyền ở Ä‘ây không phải là tam huyền của tông Lâm Tế, mà tam huyền chỉ cho Phật Nho Tiên. Ngài Chân Nguyên nói dùng chùy nhọn Ä‘em hết sức mạnh của mình dùi cho nó thông thành má»™t Ä‘iểm duy nhất không có hai không có ba. Rồi dùng kiếm bén hÆ°Æ¡i lên cho rụng hết những cái má»™t hai ba riêng rẽ, chừng Ä‘ó má»›i thấy chá»— mầu nhiệm của Phật Nho Tiên không có khác, lý tam huyền chỉ là má»™t nguồn.

    Trong mÆ¡ hòn bọt chia ranh giá»›i, giữa luồng Ä‘iện chá»›p bày Thánh Hiền.

    Trong mÆ¡ tức là trong lúc ngủ mê nằm má»™ng thì những cái mình thấy, chẳng hạn nhÆ° má»™t hòn bọt thấy nhÆ° là má»™t ngọn núi, Ä‘ó là thấy cái này riêng rẽ vá»›i cái kia, cái kia khác vá»›i cái nọ. Đó là cái thấy của mÆ¡ của má»™ng. Trên tÆ°á»›ng giả tạm phân chia cái này khác vá»›i cái kia, nhÆ° chia Ä‘ây là Nho, kia là Phật, nọ là Tiên, thấy có Hiền có Thánh khác nhau, Ä‘ó là tÆ°á»›ng phân chia giả tạm không thật. Khi giác ngá»™ rồi thì không còn phân chia ranh giá»›i, vì Thể chân thật không có gì riêng khác.

    Muôn pháp ngàn tông đều là huyá»…n, má»™t thoi nát sạch Tổ sÆ° Thiền.

    Chia ra muôn pháp ngàn tông, nhÆ°ng đều là huyá»…n hóa, các vị Tổ sÆ° Thiền thoi má»™t cái là tan nát sạch trÆ¡n mọi kiến chấp phân chia. NhÆ° vậy các bậc Tổ sÆ° Thiền oai quá phải không? Vì vá»›i cái nhìn của Tổ sÆ° thì những sá»± phân chia ranh giá»›i là hÆ° ảo tạm bợ, cho nên chỉ cần má»™t tiếng hét, má»™t cái Ä‘ánh của các ngài là ngá»™, ngá»™ rồi thì tất cả sá»± phân chia do mê lầm chấp trÆ°á»›c đều tan nát. Tóm lại, qua bài kệ này ý ngài Chân Nguyên muốn dạy rằng, vì mê lầm chấp trÆ°á»›c nên chia ra Nho, Lão, Phật riêng biệt, chá»› trên chá»— cứu kính thì nó không hai. Do Ä‘ó Ngài nói thêm bài kệ:

    Thân đồng cõi hÆ° không, bày pháp bằng hÆ° không.

    Ngài nói nếu chúng ta ngá»™ được Pháp thân rồi thì thân năm uẩn chúng ta đồng vá»›i hÆ° không, vì thân năm uẩn và Pháp thân không hai, và các pháp hiện bày rá»—ng suốt không ngăn ngại. Cho nên:

    Khi chứng được hÆ° không, không pháp không phi pháp.

    NghÄ©a là khi chứng được Pháp thân rồi thì không pháp mà cÅ©ng có pháp. Vậy thì tất cả pháp có không đều không còn đối Ä‘ãi.

    Hỏi: Thế nào là trên trời dÆ°á»›i đất, trong cõi nhân gian, quần sanh muôn loài, hết lòng cung kính, tôn xÆ°ng chÆ° Phật, gọi là Giác Hoàng?

    Đáp: Phật là bậc thầy trong ba cõi, cha lành nÆ¡i bốn loài, đức to vòi vọi, hùng tôn bát ngát, quả chứng ba vô số kiếp, ân thấm cả chín loài, ba thân tròn hiển, mười hiệu cùng bày, đến Thánh thì làm vua trong muôn Thánh, làm Phật thì sáu thông tá»± tại, chín loài tối tăm đều được thấm nhuần, ba cõi đều tôn quí, đại bi đại nguyện, đại lá»±c đại hạnh, khắp tiếp cả trời người, sang hèn đều dẫn dắt, ứng hóa trên trời, cõi người, cứu Ä‘á»™ cõi này phÆ°Æ¡ng khác, quần sanh đều lợi lạc, tất cả đều nÆ°Æ¡ng về, vì vậy tôn Phật là “Giác Hoàng”.

    Đây nêu lên câu hỏi tại sao từ cõi người cõi trời cho đến tất cả quần sanh đều cung kính tôn xÆ°ng chÆ° Phật là Giác Hoàng? Giác Hoàng là vua giác hay cÅ©ng gọi là Giác vÆ°Æ¡ng.

    Đáp rằng Phật là bậc thầy của ba cõi là Dục giá»›i, Sắc giá»›i và Vô sắc giá»›i, cha lành của bốn loài, bốn loài là thai sanh, noãn sanh, thấp sanh và hóa sanh. Đức Ä‘á»™ Ngài rá»™ng mênh mông, cao vòi vọi nhÆ° núi, sức mạnh của Ngài bát ngát không thể diá»…n tả được, Ngài tu ba vô số kiếp má»›i chứng quả, khi chứng quả rồi ân đức của Ngài nhuần thấm trong chín loài. Chín loài: noãn, thai, thấp, hóa sanh, hữu sắc, vô sắc, hữu tưởng, vô tưởng, phi hữu tưởng phi vô tưởng. Ba thân hiển bày đầy đủ. Mười hiệu là: NhÆ° Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sÄ©, Điều ngá»± trượng phu, Thiên nhân sÆ°, Phật Thế Tôn. Nếu ở trong hàng Thánh thì Ngài là bậc trên hết, Ngài Ä‘ã được sáu thần thông, chín loài tối tăm đều được thấm nhuần Æ¡n của Ngài. NhÆ° vậy sở dÄ© hết thảy quần sanh đều tôn chÆ° Phật là vua giác là vì công đức của các ngài vô lượng, vô biên. Tuy nhiên có má»™t câu mà ngày xÆ°a học tôi cÅ©ng nghi: nói rằng “quả chứng ba vô số kiếp”, tức là Phật tu trải qua ba vô số kiếp má»›i chứng quả. Vô số kiếp thì không tính được tại sao nói ba? Đã vô số mà còn nói ba thì lấy Ä‘âu làm giá»›i hạn để nói là ba vô số? Vô số kiếp Ä‘ã không thể tính, vậy lấy Ä‘âu làm chặng vô số kiếp thứ nhất, vô số kiếp thứ hai và vô số kiếp thứ ba? Không có chặng mà nói ba vô số kiếp làm sao hiểu? - Nói vô số kiếp chúng ta đừng lầm tưởng vô số là thời gian dài đằng đẵng không thể tính đếm, mà vô số là số thời gian không cố định. Ví dụ có người tu mười năm họ tỉnh, có người tu cả đời không tỉnh. NhÆ° trong kinh nói: đức Phật Thích-ca và Bồ-tát Di-lặc đồng thời phát tâm tu, mà Phật Thích-ca Ä‘ã thành Phật, còn Bồ-tát Di-lặc thì bao nhiêu kiếp nữa má»›i thành Phật. NhÆ° vậy căn cứ vào cái gì để tính số? - Căn cứ vào hạnh tu của các ngài mà tính, mà làm chuẩn, chá»› không phải tính năm tháng tu. Nếu căn cứ trên năm tháng tu thì không thể nào tính được. Căn cứ trên công hạnh tu thì trong kinh nói: người tu từ SÆ¡ phát tâm cho đến Tam hiền là bậc thứ nhất hay vô số kiếp thứ nhất. NhÆ°ng trong giai Ä‘oạn này người thì tu nhanh, người thì tu chậm làm sao định được thời gian? NhÆ° người Ä‘i học năm năm hết cấp má»™t, bốn năm nữa hết cấp hai v.v... có thể tính được. Còn người tu siêng thì nhanh, lười biếng thì chậm, mà chậm thì cứ tu mãi cho nên không biết bao nhiêu mà tính, do Ä‘ó gọi là vô số. NhÆ° từ SÆ¡ địa tá»›i Bát địa là bậc thứ hai hay vô số kiếp thứ hai, từ Bát địa đến Đẳng giác diệu giác thành Phật là bậc thứ ba hay vô số kiếp thứ ba. Nói ba vô số kiếp là các ngài căn cứ trên công hạnh tu vượt qua ba bậc gọi là qua vô số kiếp thứ nhất, vô số kiếp thứ hai, vô số kiếp thứ ba, chá»› không phải căn cứ trên thời gian. Căn cứ trên thời gian tu thì không ai giống ai, người tu nhanh, người tu chậm, người tu vừa vừa, cho nên không nói số kiếp nhất định. Chúng ta thá»­ xét lại, đức Phật Thích-ca và Bồ-tát Di-lặc đồng thời phát tâm tu, mà Phật Thích-ca thì Ä‘ã thành Phật nhập Niết-bàn, còn Bồ-tát Di-lặc thì Ä‘ang làm Bồ-tát nhất sanh bổ xứ ở cung trời Đao-lợi. CÅ©ng vậy, trong số Tăng Ni tu ở Ä‘ây cùng tu má»™t lượt mà năm bảy năm sau người làm Thiền sÆ°, người làm Pháp sÆ°, cÅ©ng có người ngồi tu dài dài. Nói nhÆ° thế để chúng ta hiểu trình Ä‘á»™ tu rất sai biệt, đừng nghÄ© rằng cùng phát tâm tu, thời gian tu và kết quả của má»—i người nhÆ° nhau.

    Bởi vì sao? Vì nhân tu rá»™ng lá»›n nên trăm ngàn công đức Ä‘ã trang nghiêm, quả chứng chí tôn thì ở trên cả trăm ức hóa thân. Đại nguyện của chÆ° Phật, khi ra đời thường thị hiện làm vua. Làm Phật thì ba cõi đều tôn kính, làm vua thì muôn nÆ°á»›c đều qui phục, là thảy do công phu tu hành từ nhiều kiếp, và nhân duyên phÆ°á»›c tuệ, lo cứu giúp cho mọi người.

    Đoạn này nói thêm cho rõ công đức của chÆ° Phật quá cao siêu nhÆ° vậy nên má»›i tôn xÆ°ng là Giác Hoàng. NhÆ°ng tá»›i Ä‘oạn sau thì an ủi vua Lê Hy Tông.

    Lại há»™i lý rằng:

    Giác là rất to, rất rá»™ng, Pháp tánh tròn sáng, chánh giác Bồ-đề. Hoàng là rất tôn, rất quí, ngôi vị Ä‘á»™c tôn hết mức, là bậc đế vÆ°Æ¡ng trang trọng. Trong các kinh vẫn thấy Phật Phật hiện làm vua, việc xÆ°a cÅ©ng truyền nghe vua vua thành Phật. Nên biết, chÆ° Phật số cát sông Hằng, má»—i vị cÅ©ng thường thị hiện làm thân đế vÆ°Æ¡ng. Và nên biết, ở cung vua mà ứng ra đời trong cá»­a Phật, thì nÆ°á»›c Việt lại thấy triều Lê, niên hiệu Chính Hòa, đức Giác Hoàng trí Phật thiên nhiên, biển tuệ tròn sáng, trang trọng ngá»± giữa Ä‘ài hoa mà hiển dÆ°Æ¡ng Phật pháp. Cây bồ-đề lá»›n cao, bóng che mát cả mười phÆ°Æ¡ng, hoa Æ°u-bát nở ra, sáng rá»±c đến muôn đời. Quần sanh đều được Ä‘á»™, khắp nÆ¡i thấm Æ¡n sâu, đời tôn xÆ°ng là chân Phật Hoàng.

    Há»™i lý là giải lý hay giải thích thêm. Đoạn này tán thán công đức của vua Lê Hy Tông. Triều đại nhà Hậu Lê là thời trọng Nho khinh Phật, song có hai ông vua tin Phật rất sâu, trợ duyên tốt cho Tăng Ni tu hành, chùa chiền được phát triển nhiều hÆ¡n, Tăng Ni tu Ä‘ông hÆ¡n, Ä‘ó là vua Lê Hy Tông và Lê Dụ Tông. Vua Lê Hy Tông, ban đầu cÅ©ng không tin Phật, Ä‘uổi hết Tăng Ni về núi tu hành, không cho ở lại kinh Ä‘ô để mở mang Phật pháp. Sau nhờ Thiền sÆ° Tông Diá»…n, viết sá»› dâng Vua, trình bày hết những cái hay cái quí của đạo Phật. Vua nghe xong, thức tỉnh thành tâm sám hối tá»™i hủy báng Phật pháp. Từ Ä‘ó về sau Vua hết lòng tin và ủng há»™ Phật pháp. Do Vua sùng kính Phật pháp nên ngài Chân Nguyên được Vua trợ duyên rất nhiều trong việc xây lại chùa Quỳnh Lâm, trong lúc xây chùa, Vua cấp cho ba chục ngàn dân tá»›i làm công quả. Do Ä‘ó ngài Chân Nguyên nói “ở cung vua mà ứng ra đời trong cá»­a Phật, thì nÆ°á»›c Việt lại thấy triều Lê, niên hiệu Chính Hòa” (1680-1705). Niên hiệu Chính Hòa là niên hiệu của vua Lê Hy Tông, công đức của Vua rất xứng Ä‘áng được tôn xÆ°ng là Giác Hoàng.

    Rá»—ng toang Phật tánh tợ hÆ° không,
    Thị hiện thân vua thể cÅ©ng đồng.
    Quyền thật sáng ngời gồm mọi lý,
    Mở mang Phật pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Âm:

    Hoát nhiên Phật tánh đẳng hÆ° không,
    Thị hiện vÆ°Æ¡ng thân thể diệc đồng.
    Quyền thật tinh quang bao chúng lý,
    Hiển khai Phật pháp Ä‘á»™ quần mông.

    Ngài nói thêm bài kệ để tán thán Giác Hoàng.

    Rá»—ng toang Phật tánh tợ hÆ° không, thị hiện thân vua thể cÅ©ng đồng.

    Đứng về mặt Pháp thân thì Phật tánh rá»—ng toang tợ hÆ° không. NhÆ°ng thị hiện hay ứng hóa ra hoặc là tu sÄ© hay vua giáo hóa dân... Ä‘ó là cái tÆ°á»›ng của dụng, song thể vẫn đồng.

    Quyền thật sáng ngời gồm mọi lý, mở mang Phật pháp Ä‘á»™ quần mông.

    “Quyền” là hiện làm vua, “thật” là chỉ Pháp thân, nghÄ©a là thị hiện làm vua hay sống vá»›i Pháp thân thì vẫn sáng ngời đầy đủ lý Ä‘ó. Hiện ra để làm gì? Thị hiện làm vua để mở mang Phật pháp Ä‘á»™ những kẻ mê muá»™i. Sau Ä‘ây Ngài dẫn sách Trung Quốc.

    TrÆ°á»›c kia, vua Đường Thuận Tông hỏi Đại sÆ° Phật Quang:

    Phật từ phÆ°Æ¡ng nào đến?
    Diệt trở về nÆ¡i Ä‘âu?
    Đã nói thường trụ thế,
    Nay Phật ở chá»— nào?

    Âm:

    Phật tòng hà phÆ°Æ¡ng lai?
    Diệt hÆ°á»›ng hà phÆ°Æ¡ng khứ?
    Ký ngôn thường trụ thế,
    Phật kim tại hà khứ?

    Đại sÆ° Phật Quang Ä‘áp:

    Phật từ vô vi đến,
    Diệt trở về vô vi.
    Pháp thân đồng hÆ° không,
    Thường ở chá»— không tâm.
    Có niệm về vô niệm,
    Có trụ về vô trụ.
    Đến vì chúng sanh đến,
    Đi vì chúng sanh Ä‘i.
    Biển Chân nhÆ° thanh tịnh,
    Tròn lặng thể thường trụ.
    Người trí khéo tÆ° duy,
    Lại chớ sanh nghi ngờ.

    Âm:

    Phật tòng vô vi lai,
    Diệt hÆ°á»›ng vô vi khứ.
    Phật thân đẳng hÆ° không,
    Thường tại vô tâm xứ.
    Hữu niệm qui vô niệm,
    Hữu trụ qui vô trụ.
    Lai vị chúng sanh lai,
    Khứ vị chúng sanh khứ.
    Thanh tịnh Chân nhÆ° hải,
    Trạm viên thể thường trụ.
    Trí giả thiện tÆ° duy,
    Cánh vật sanh nghi lá»±.

    TrÆ°á»›c kia vua Đường Thuận Tông hỏi Đại sÆ° Phật Quang:

    Phật từ phÆ°Æ¡ng nào đến, diệt trở về nÆ¡i Ä‘âu? Đã nói thường trụ thế, nay Phật ở chá»— nào?

    Câu hỏi nêu lên là: Phật từ Ä‘âu đến, sau khi nhập diệt Ä‘i về Ä‘âu? Và nói Phật thường trụ ở đời, nhÆ°ng nay Phật ở Ä‘âu? Đó là câu hỏi của vua Đường Thuận Tông.

    Đại sÆ° Phật Quang Ä‘áp:

    Phật từ vô vi đến, diệt trở về vô vi.

    Phật đến từ vô vi mà diệt cÅ©ng trở về vô vi. Tại sao vậy? Vì vô vi là cái thể bất sanh bất diệt, Ngài thị hiện ra đời là Hóa thân hay Ứng thân, mà Hóa thân hay Ứng thân cÅ©ng từ Pháp thân hiện ra, cho nên nói đến từ vô vi. Ngài hóa thân tùy duyên Ä‘á»™ chúng sanh, khi duyên hết, Hóa thân diệt thì trở về Pháp thân, Ä‘ó là trở về vô vi. NhÆ° vậy sanh ra từ Pháp thân, diệt cÅ©ng trở về Pháp thân cho nên câu sau nói:

    Pháp thân đồng hÆ° không, thường ở chá»— không tâm.

    Ở trên hỏi Ä‘ã nói thường trụ, nay Phật ở chá»— nào? Ở Ä‘ây trả lời Phật thường ở chá»— không tâm. Vậy không tâm là ở chá»— nào? Chúng ta có tâm hay không tâm? Nếu tâm dấy niệm chạy theo trần cảnh thì có tâm, nếu lặng những vọng niệm Ä‘ó là không tâm. Câu trả lời quá xác thật. Tuy nhiên quí vị có khả năng thấy Phật không? Chịu khó không tâm là thấy, nếu có tâm thì chỉ thấy chúng sanh. Vì tâm chạy theo trần cảnh là tâm mê của chúng sanh; tâm chúng sanh là tâm hÆ¡n thua, phải quấy, tốt xấu v.v... Những thứ tâm chúng sanh lặng, chúng ta vẫn tri vẫn giác ngay Ä‘ó là tâm Phật. Do Ä‘ó hỏi: Phật thường trụ ở đời, vậy ở chá»— nào, Ä‘áp: thường ở chá»— không tâm là chỉ thẳng không còn giấu giếm gì nữa.

    Có niệm về vô niệm, có trụ về vô trụ.

    Ở chá»— không tâm Ä‘ó nếu có niệm thì Ä‘Æ°a về vô niệm, có trụ thì phải Ä‘Æ°a về vô trụ, Ä‘ó là chá»— Phật ở. Những câu kế Ngài giải thích thêm:

    Đến vì chúng sanh đến, Ä‘i vì chúng sanh Ä‘i.

    Chúng sanh mê, Phật thÆ°Æ¡ng muốn Ä‘á»™ họ mà thị hiện ra đời, khi duyên mãn, Phật vì chúng sanh thị hiện nhập Niết-bàn. Vì những gì cần dạy cho chúng sanh Ngài Ä‘ã giảng dạy hết rồi, nếu ở đời thêm thời gian nữa thì chúng ta sẽ á»· lại, mà không chịu ná»— lá»±c tÆ° duy những lời Phật dạy để ứng dụng tu. NhÆ° vậy Phật đến hay Ä‘i cÅ©ng vì chúng sanh cả, chúng sanh mê thì Ngài Ä‘em chánh pháp dạy cho tỉnh giác, hết duyên thì Ngài ra Ä‘i.

    Biển Chân nhÆ° thanh tịnh, tròn lặng thể thường trụ.

    NghÄ©a là Ngài trở về thể Chân nhÆ° thanh tịnh thênh thang nhÆ° biển cả, luôn luôn lặng lẽ tròn đầy không sanh không diệt.

    Người trí khéo tÆ° duy, lại chá»› sanh nghi ngờ.

    Người trí khéo nhận định suy xét, không nên sanh lòng nghi ngờ. NhÆ° vậy chúng ta thấy ngài Phật Quang Ä‘áp rất chí lý không còn giấu giếm gì cả. Bây giờ giả sá»­ có ai hỏi Phật thường trụ ở thế gian vậy Phật ở chá»— nào, quí vị chỉ được không? Chỉ tâm không chạy theo cảnh Ä‘ó là chá»— Phật thường trụ.

    Vua lại hỏi:

    Phật từ vương cung sanh,
    Diệt về Song lâm diệt.
    Trụ thế bốn chín năm,
    Lại bảo không pháp nói?
    Núi sông và biển cả,
    Trời đất với nhật nguyệt,
    Thời đến đều tiêu tan.
    Ai rằng không sanh diệt?
    Nghi tình còn nhÆ° trên,
    Người trí khéo phân biệt.

    Âm:

    Phật tùng vÆ°Æ¡ng cung sanh,
    Diệt hÆ°á»›ng song lâm diệt.
    Trụ thế tứ thập cửu,
    Há»±u ngôn vô pháp thuyết.
    SÆ¡n hà cập đại hải,
    Thiên địa cập nhật nguyệt.
    Thời chí giai qui tận,
    Thùy vân bất sanh diệt?
    Nghi tình du nhược tÆ°,
    Trí giả thiện phân biệt.

    Vua lại hỏi:

    Phật từ vÆ°Æ¡ng cung sanh, diệt về Song lâm diệt. Trụ thế bốn chín năm, lại bảo không pháp nói?

    Vua nêu lên câu hỏi: Khi Phật còn là Thái tá»­ sanh ở cung vua, Ä‘i tu thành Phật, nhập diệt ở rừng Sa-la, trụ thế bốn mÆ°Æ¡i chín năm, thuyết pháp Ä‘á»™ sanh, sao lại bảo không nói pháp? Đó là ý thứ nhất.

    Núi sông và biển cả, trời đất vá»›i nhật nguyệt, thời đến đều tiêu tan, ai rằng không sanh diệt? Nghi tình còn nhÆ° trên, người trí khéo phân biệt.

    Ý thứ hai Vua hỏi núi sông, biển cả, mặt trời, mặt trăng v.v... hết duyên cÅ©ng tan hoại, tại sao nói có cái không sanh diệt?

    Đại sÆ° Phật Quang Ä‘áp:

    Thể Phật vốn vô vi,
    Tình mê vọng phân biệt.
    Pháp thân đồng hÆ° không,
    ChÆ°a từng có sanh diệt.
    Có duyên Phật ra đời,
    Hết duyên Phật nhập diệt.
    NÆ¡i nÆ¡i Ä‘á»™ chúng sanh,
    Giống như trăng trong nước.
    Chẳng thường cũng chẳng đoạn,
    Chẳng sanh cũng chẳng diệt.
    Sanh cũng chưa từng sanh,
    Diệt cũng chưa từng diệt.
    Tỏ ngá»™ chá»— không tâm,
    Tá»± nhiên không pháp nói.

    Âm:

    Phật thể bản vô vi,
    Mê tình vọng phân biệt.
    Pháp thân đẳng hÆ° không,
    Vị tằng hữu sanh diệt.
    Hữu duyên Phật xuất thế,
    Vô duyên Phật nhập diệt.
    Xứ xứ hóa chúng sanh,
    Du như thủy trung nguyệt.
    Phi thường diệc phi đoạn,
    Phi sanh diệc phi diệt.
    Sanh diệc vị tằng sanh,
    Diệt diệc vị tằng diệt.
    Liá»…u ngá»™ vô tâm xứ,
    Tá»± nhiên vô pháp thuyết.

    Vua nghe SÆ° giảng hoát nhiên ngá»™ đạo, tôn trọng Thiền tông.

    *

    Đại sÆ° Phật Quang Ä‘áp:

    Thể Phật vốn vô vi, tình mê vọng phân biệt, Pháp thân đồng hÆ° không, chÆ°a từng có sanh diệt.

    Ngài nói thể Phật tức là Pháp thân vốn không sanh diệt, do tình mê nên vọng thấy có sanh diệt, và Pháp thân ấy đồng vá»›i hÆ° không nên không bao giờ có sanh diệt. Sở dÄ© thấy Phật sanh ở cung vua Tịnh Phạn, nhập diệt ở Sa-la song thọ là do mê mà vọng thấy cái giả tÆ°á»›ng, chá»› Pháp thân thì đồng vá»›i hÆ° không, không có tÆ°á»›ng sanh  diệt.

    Có duyên Phật ra đời, hết duyên Phật nhập diệt, nÆ¡i nÆ¡i Ä‘á»™ chúng sanh, giống nhÆ° trăng trong nÆ°á»›c.

    Đức Phật ứng hóa thân để Ä‘á»™ khắp chúng sanh, hết duyên Phật nhập Niết-bàn, Ứng Hóa thân giống nhÆ° bóng mặt trăng trong nÆ°á»›c. Vậy bóng trăng trong nÆ°á»›c là hÆ° ảo, chỉ có mặt trăng trên trời má»›i là thật. CÅ©ng vậy Phật ra đời ở vÆ°Æ¡ng cung, nhập diệt ở rừng Sa-la là Hóa thân Phật, còn trở về thể bất sanh bất diệt là Pháp thân nên nói thể Phật là vô vi.

    Chẳng thường cÅ©ng chẳng Ä‘oạn, chẳng sanh cÅ©ng chẳng diệt, sanh cÅ©ng chÆ°a từng sanh, diệt cÅ©ng chÆ°a từng diệt. Tỏ ngá»™ chá»— không tâm, tá»± nhiên không pháp nói.

    Pháp tánh không phải thường cÅ©ng không phải Ä‘oạn, chÆ°a từng sanh diệt, và khi tâm không còn dấy Ä‘á»™ng thì tỏ ngá»™ Pháp tánh. Bởi Pháp tánh không tÆ°á»›ng mạo, không đối Ä‘ãi, không dùng ngôn ngữ nói đến được nên tá»± nhiên không pháp nói, cho nên Phật thuyết pháp bốn mÆ°Æ¡i chín năm mà chÆ°a từng nói má»™t lời. Không nói má»™t lời là không nói pháp nào? Pháp Tứ đế hay Thập nhị nhân duyên? - Đứng về mặt Pháp tánh thì không nói má»™t lời, vì Pháp tánh thì không còn đối Ä‘ãi, mà không đối Ä‘ãi thì nói cái gì? Chúng ta thá»­ nói má»™t câu không kẹt hai bên coi? Nói được không? - Vì còn đối Ä‘ãi hai bên nên còn nói năng, đến chá»— dứt đối Ä‘ãi thì không còn ngôn ngữ nói năng, do Ä‘ó kinh Lăng-già đức Phật nói trong bốn mÆ°Æ¡i chín năm ta chÆ°a từng nói má»™t câu. Vì trở về Pháp tánh thì không còn ngôn ngữ đối Ä‘ãi, không còn ngôn ngữ đối Ä‘ãi nên tuyên bố không nói má»™t câu. Song, khi ở Lá»™c Uyển Ngài giảng pháp Tứ đế, Ä‘ây là Khổ đế, Ä‘ây là Diệt đế v.v... Khổ đế là sanh tá»­, Diệt đế là Niết-bàn vô sanh, là pháp còn đối Ä‘ãi, nên nói Ngài có nói pháp. Lúc nói tá»›i chá»— hết đối Ä‘ãi Ngài tuyên bố ta không nói má»™t lời. Hiểu nhÆ° vậy chúng ta má»›i thấy giáo lý của đức Phật uyên thâm sâu kín vô cùng. Bốn mÆ°Æ¡i chín năm nói pháp là nói pháp đối Ä‘ãi, đến chá»— dứt đối Ä‘ãi là chá»— không còn má»™t câu để nói. Đó là Ä‘i từ đối Ä‘ãi đến chá»— tuyệt đối, chá»› không phải Phật từ chối việc nói pháp của mình, hay nhÆ° nhiều người hiểu rằng ban đầu đức Phật nói pháp Tứ đế, Thập nhị nhân duyên, Lục Ä‘á»™ vạn hạnh... sau Ngài tuyên bố ta không nói má»™t lời, Ngài nói nhÆ° thế để người sau đừng chấp cứng vào lời dạy của Ngài. Hiểu Ngài nói pháp bốn mÆ°Æ¡i chín năm là thật thì chÆ°a đạt đến chá»— cứu kính, chá»— cứu kính là từ đối Ä‘ãi đến tuyệt đối, đối Ä‘ãi thì còn ngôn thuyết, tuyệt đối thì không còn ngôn thuyết. Do Ä‘ó các Thiền sÆ° cÅ©ng nói chá»— tuyệt đối là chá»— không lời, chá»— không lời là chá»— hết đối Ä‘ãi. Ni sÆ° Diệu Nhân cÅ©ng nói “uổng khẩu vô ngôn”.

    Vua nghe giảng, thấu suốt được chá»— Ä‘ó nên ngá»™ đạo và tôn trọng Thiền tông. Vua nghe giảng thì ngá»™ còn chúng ta nghe có ngá»™ không? Vì đọc qua câu hỏi và lời Ä‘áp chúng ta không nhận ra nên không ngá»™, còn Vua thấu suốt được lời Ä‘áp của Ngài nên Vua ngá»™ và tôn trọng Thiền tông.

    Sau Ä‘ây Ngài dẫn kinh:

    Kinh nói: “Tâm ta nhÆ° nÆ°á»›c, Di-Ä‘à nhÆ° trăng, nÆ°á»›c trong thì trăng hiện, chẳng cần người khác nói.” Trăng dụ Pháp thân, bóng dụ Hóa thân, trong và đục dụ nhiá»…m và tịnh.

    Ở Ä‘ây nói kinh mà tôi không nhá»› kinh nào, chỉ nhá»› má»™t câu “trì thành nguyệt hiện”. Trì là cái ao, cái ao Ä‘ào xong có nÆ°á»›c lóng trong thì thấy mặt trăng hiện. Đoạn này giải thích về Tịnh Ä‘á»™ của Tá»± tâm, Phật Di-Ä‘à chỉ cho Pháp thân, tâm người ví nhÆ° nÆ°á»›c, nÆ°á»›c tâm trong thì thấy Phật Di-Ä‘à hiện, nhÆ° mặt trăng hiện trong ao nÆ°á»›c trong. Còn nÆ°á»›c tâm đục thì Phật Di-Ä‘à không hiện. NhÆ° vậy hồ tâm trong thì mặt trăng Di-Ä‘à hiện, hồ tâm đục thì mặt trăng Di-Ä‘à không hiện, cho nên chúng tôi đặt tên cái hồ ở trÆ°á»›c chánh Ä‘iện Trúc Lâm là hồ TÄ©nh Tâm. TÄ©nh là lặng, lặng thì má»›i trong, trong thì thấy bóng trăng hiện. NhÆ° vậy qua cái nhìn của các Thiền sÆ° không có chống đối pháp môn nào, Tịnh Ä‘á»™ cÅ©ng được, Thiền cÅ©ng được, vì tất cả đều qui về Tá»± tâm, chủ yếu là nÆ°á»›c tâm chúng ta phải trong, nên nói “nÆ°á»›c trong thì trăng hiện không cần người khác nói”. Ngài nói thêm: Mặt trăng dụ cho Pháp thân, bóng mặt trăng dụ cho Hóa thân, tùy nÆ°á»›c trong hay đục mà trăng hiện hay không hiện, tùy theo tâm nhiá»…m hay tịnh mà hóa thân là chúng sanh hoặc Bồ-tát. NhÆ° kinh Di-Ä‘à nói niệm danh hiệu Phật từ má»™t ngày cho đến bảy ngày, nhất tâm bất loạn thì khi lâm chung thấy đức Phật A-di-Ä‘à và chÆ° Thánh chúng đến Ä‘ón. Tâm không loạn là tâm tịnh, mà tâm tịnh thì Phật hiện. Thiền Tứ niệm xứ, đức Phật nói ai trụ tâm nÆ¡i pháp quán từ má»™t ngày cho đến bảy ngày mà không dời chá»— trụ, thì người Ä‘ó chứng từ SÆ¡ quả đến Tứ quả. Tu Tứ niệm xứ là quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã. Giả sá»­ nhÆ° chúng ta quán pháp vô ngã từ má»™t ngày cho tá»›i bảy ngày không có má»™t tạp niệm, tâm thanh tịnh thì Phật hiện tiền. Còn chúng ta tu theo pháp Thiền này thì sao? Nếu tâm không dấy niệm, lặng trong sáng suốt thì Phật hiện. Vậy mà nhiều người than, đời mạt pháp Phật nhập Niết-bàn hÆ¡n hai ngàn năm, khó thấy Phật quá! Phật ở gần má»™t bên, tại chúng ta để tâm chạy theo cảnh nên không nhận ra, rồi khởi niệm Ä‘i tìm Phật ở núi này núi nọ, thật là xa, cho dù có tìm Phật ở Ấn Độ cÅ©ng không gặp. Tâm mình yên lặng trong sáng là Phật hiện tiền, không phải nhọc nhằn tìm Ä‘âu cả. NhÆ° vậy tu mà ngá»™ được lý đạo sâu xa rồi thì công phu rất là nhẹ nhàng và không còn nghi ngờ gì nữa. Nếu không ngá»™ thì than rằng Phật niết-bàn hÆ¡n hai ngàn năm rồi, làm sao tìm cho ra, mà tìm Phật không thấy thì làm sao tu?

    NÆ°á»›c trong trăng hiện, trăng cÅ©ng chẳng đến. NÆ°á»›c đục trăng ẩn, trăng cÅ©ng chẳng Ä‘i. Chỉ do nÆ°á»›c có trong đục, chẳng phải bảo trăng có đến Ä‘i. Trong pháp cÅ©ng nhÆ° vậy, tâm sạch thì thấy Phật, chẳng phải là Phật đến, tâm nhÆ¡ thì chẳng thấy, chẳng phải là Phật Ä‘i. Bởi do chúng sanh có nhÆ¡ sạch, chẳng phải bảo chÆ° Phật có ẩn hiện.

    Đoạn này giải thích thêm: nÆ°á»›c trong thì mặt trăng hiện, nÆ°á»›c đục thì mặt trăng ẩn, mặt trăng không có đến Ä‘i. CÅ©ng vậy tâm thanh tịnh thì Phật hiện, tâm nhiá»…m nhÆ¡ thì Phật ẩn khuất, Phật không đến không Ä‘i. Chúng ta thấy mặt trăng trên trời có đến vá»›i nÆ°á»›c hay có rời nÆ°á»›c không? - Không đến mà cÅ©ng không rời, chỉ tại nÆ°á»›c trong thì trăng hiện, nÆ°á»›c đục thì trăng khuất mà thôi. CÅ©ng vậy, Pháp thân Phật không đến cÅ©ng không Ä‘i, chúng ta tu tâm trong lặng thì Phật hiện tiền, tâm ngầu đục thì Pháp thân Phật ẩn. Tưởng chừng nhÆ° Phật có đến có Ä‘i, nhÆ°ng thật sá»± thì Phật không đến không Ä‘i bao giờ. CÅ©ng thế, chúng ta ngồi thiền để dừng tâm chạy nhảy lăng xăng, tâm lăng xăng Ä‘ó lặng rồi thì ông Phật của chúng ta hiện tiền. Vậy ông Phật hiện ra sao? Ngồi tòa sen hay tòa sÆ° tá»­? Nếu thấy Phật hiện ngồi tòa sen chúng ta có chấp nhận không? Chá»— này phải hiểu cho kỹ kẻo lầm. Khi ngồi thiền tâm thanh tịnh thấy Phật đến xoa đầu thọ ký hoặc tán thán công đức tu hành, tá»± cho là mình Ä‘ã chứng quả, nhÆ°ng ít lâu phát Ä‘iên, người ngoài không biết cho rằng tu thiền Ä‘iên. Tại sao thấy Phật lại phát Ä‘iên? Khi ngồi tu tâm đạt đến chá»— lặng lẽ thì Thể chân thật hiện tiền, Ä‘ó là Phật hiện. Phật tại tâm mình hiện thì không có tÆ°á»›ng mạo, nhÆ°ng vì chúng ta chạy theo tÆ°á»›ng Phật hÆ° dối ở ngoài do tâm mình phóng hiện ra; tÆ°á»›ng hÆ° dối mà cho là thật nên lầm, Ä‘iên đảo cuồng loạn rồi phát Ä‘iên.

    Trong sá»­ Thiền Ấn Hoa có ghi câu chuyện: Tổ Ưu-ba-cúc-Ä‘a hàng phục được Ma vÆ°Æ¡ng bèn trao Tam qui cho nó. Sau khi thọ Tam qui xong, Tổ bảo Ma vÆ°Æ¡ng:

    - XÆ°a ngÆ°Æ¡i thường thấy đức NhÆ° Lai giờ Ä‘ây hiện thá»­ cho ta xem.

    Ma vÆ°Æ¡ng thÆ°a:

    - Hiện việc xÆ°a không khó, chỉ xin Tôn giả trông thấy đừng lá»….

    Tổ khả hứa. Ma vÆ°Æ¡ng vào rừng ẩn mất, chốc lát bá»—ng thấy Phật từ mé rừng Ä‘i ra oai nghi nghiêm chỉnh, theo sau là Ä‘oàn Tỳ-kheo má»™t ngàn hai trăm năm mÆ°Æ¡i vị, Tổ vừa trông thấy cúi mình đảnh lá»…. Ma vÆ°Æ¡ng hoảng kinh biến mất.

    Qua câu chuyện trên, chúng ta thấy ma hiện Phật, mà Tổ còn lầm tưởng Phật thật, quì xuống lạy. Chúng ta là phàm phu thường mÆ¡ Æ°á»›c được thấy Phật, ma biết được nên nó hiện hình Phật. Chúng ta thấy mừng quá lá»… lạy, nhân cÆ¡ há»™i ấy nó nhập vào khiến chúng ta phát cuồng phát Ä‘iên. Nên nhá»›, Phật là tâm thanh tịnh sáng suốt ở má»—i người chá»› không phải Phật ở bên ngoài.

    Trong Thiền sá»­ Trung Hoa có ghi câu chuyện: ngài Văn Há»· Ä‘i đến núi NgÅ© Đài để tìm Bồ-tát Văn-thù, Ngài không gặp Bồ-tát Văn-thù chỉ gặp má»™t ông già dắt trâu Ä‘i, mời Ngài vào chùa uống trà. Qua câu chuyện đối Ä‘áp, trời tối Ngài xin nghỉ lại Ä‘êm không được, ông già cho má»™t đồng tá»­ Ä‘Æ°a Ngài xuống núi. Ngài hỏi đồng tá»­ má»›i biết Ä‘ó là chùa Bát-nhã trong hang Kim Cang, ông già gặp vừa rồi là Bồ-tát Văn-thù. Ngài buồn bã vì không thể nào gặp lại được. Lúc Ä‘ó đồng tá»­ và chùa cÅ©ng đều ẩn mất, chỉ thấy Bồ-tát Văn-thù cỡi sÆ° tá»­ vàng qua lại ở trên mây, Ngài đảnh lá»… rồi Ä‘i về. 

    Sau, Ngài đến Thiền sÆ° Ngưỡng SÆ¡n học đạo, được sung chức Điển tọa. Ngài nấu cháo thường thấy Bồ-tát Văn-thù hiện trên nồi cháo, Ngài lấy cây dầm quậy cháo đập, nói:

    - Văn-thù tá»± Văn-thù, Văn Há»· tá»± Văn Há»·.

    Qua câu chuyện trên, chúng ta thấy tinh thần Thiền là trở về vá»›i Phật chính mình, không lệ thuá»™c vào Phật, Bồ-tát bên ngoài. Trong nhà Phật có câu “Phật cao má»™t thÆ°á»›c, ma cao má»™t trượng”, sống trong cõi Dục này ma ở gần chúng ta rất nhiều, cho nên chúng ta nghÄ© gì, mÆ¡ Æ°á»›c Ä‘iều gì, ma biết hết và nó hiện Ä‘úng nhÆ° ý mình mong cầu. Nếu chúng ta không biết thì bị nó lừa, tu má»™t thời gian kết quả Ä‘iên khùng là tại chá»— Ä‘ó. Nếu chúng ta biết tất cả đều là giả tÆ°á»›ng, thì không chấp nhận những tÆ°á»›ng bên ngoài từ tâm phóng hiện ra, không chấp nhận thì không lầm, không bị hại. Giả sá»­ chúng ta ngồi thiền gặp Phật thật hiện ra, chúng ta không chấp nhận Phật cÅ©ng không rầy, vì biết mình có cái nhìn Ä‘úng. Nếu chúng ta gặp Phật không lá»… sợ có lá»—i, Phật thuyết pháp không nghe sợ có tá»™i, sẽ bị lừa bị hại. Thỉnh thoảng có ít người tu ban Ä‘êm ngồi thiền nghe bên tai có tiếng nói pháp, hoặc bên tai nghe có tiếng nói xì xào, muốn hết tiếng không biết làm sao, đến nhờ tôi chỉ cách để giải trừ. Những trường hợp nhÆ° thế phần nhiều là do quỉ thần Ä‘ánh lừa chúng ta. Ban đầu nó Ä‘em má»™t hai câu kinh Phật ra nói, chúng ta nghe thích quá, tin theo cho là lời Phật Thánh nói pháp. Khi tin sâu rồi nó xúi chúng ta nói làm bậy bạ, lúc Ä‘ó ý chí nhu nhược, trí tuệ lu mờ, nó bảo Ä‘iều chi là nghe theo làm theo, không cưỡng lại được. Đó là cái lầm của người tu không biết rõ những chứng thiền bệnh. Trong nhà Thiền có câu “phùng Phật sát Phật, phùng ma sát ma” (gặp Phật giết Phật, gặp ma giết ma). Nói nghe nhÆ° vô lá»… tàn nhẫn lắm, nhÆ°ng Ä‘ó là Ä‘iều tất yếu phải làm để trong khi tu chúng ta tránh được sá»± lầm lẫn tai hại. Nên nhá»› ai tu mà ham Phật, Bồ-tát đến xoa đầu thọ ký thì người Ä‘ó dá»… bị Ä‘iên cuồng.

    Lý rốt ráo tá»™t cùng, cá»±c tắc tuyệt diệu thì Pháp thân vốn rá»—ng lặng, tròn đồng thái hÆ°, không Ä‘i không đến, không nÆ¡i không chốn, tùy cÆ¡ mà cảm đến, ứng hiện tá»± tại, nên gượng gọi là NhÆ° Lai.

    Đoạn này Ngài nói thêm để chúng ta hiểu rõ cái lý tá»™t cùng không đến không Ä‘i của Pháp thân và danh từ NhÆ° Lai cÅ©ng gượng gọi chá»› không có thật.

    Chánh giác không nÆ¡i đến,
    Đi cÅ©ng không chá»— nào.
    Thân thanh tịnh diệu sắc,
    Do thần lực hiển hiện.
    Phật thân rá»—ng lặng trùm pháp giá»›i,
    Rõ ràng trÆ°á»›c mắt quần sanh loại.
    Tùy cÆ¡ cảm đến khắp mọi nÆ¡i,
    Tá»± do ứng hiện đều vô ngại.

    Âm:

    Chánh giác vô lai xứ,
    Khứ diệc vô sở tùng.
    Thanh tịnh diệu sắc thân,
    Thần lực cố hiển hiện.
    Phật thân không tịch biến pháp giá»›i,
    Đường đường đối nhãn quần sanh loại.
    Tùy cÆ¡ phó cảm mỵ bất chu,
    Tá»± nhÆ° ứng hiện lá»±c vô ngại.

    Đến Ä‘ây Ngài nói thêm bài kệ để chúng ta rõ nghÄ©a lý không đến Ä‘i của Pháp thân.

    Chánh giác không nÆ¡i đến, Ä‘i cÅ©ng không chá»— nào. Thân thanh tịnh diệu sắc, do thần lá»±c hiển hiện.

    Chánh giác là chỉ cho Pháp thân không đến Ä‘i, không có nÆ¡i chốn và cái thân đẹp đẽ có ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt của Phật cÅ©ng do thần lá»±c hiển hiện.

    Phật thân rá»—ng lặng trùm pháp giá»›i, rõ ràng trÆ°á»›c mắt quần sanh loại.

    Pháp thân Phật rá»—ng lặng trùm khắp pháp giá»›i, luôn luôn hiện ở trÆ°á»›c mắt chúng ta. NhÆ° vậy thân có ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt của Phật Thích-ca ở Ấn Độ là Ứng thân hay Hóa thân, còn Pháp thân Phật ai cÅ©ng sẵn có, nó rá»—ng lặng trùm khắp pháp giá»›i và ở ngay trÆ°á»›c mắt chúng ta, không hề xa cách.

    Tùy cÆ¡ cảm đến khắp mọi nÆ¡i, tá»± do ứng hiện đều vô ngại.

    NghÄ©a là Pháp thân không có tÆ°á»›ng mạo, nhÆ°ng tùy duyên mà có cảm ứng. Tùy duyên cảm ứng nhÆ° thế nào? Giả sá»­ chúng ta tu thể nhập được Pháp thân thanh tịnh, nhÆ°ng không phải an trú mãi trong Pháp thân thanh tịnh, mà tùy chúng sanh nào có duyên vá»›i chúng ta sanh nÆ¡i nào thì chúng ta đến Ä‘ó để Ä‘á»™ họ. NhÆ° chúng tôi thường nói, lâu nay Phật tá»­ ủng há»™ tịnh tài tịnh vật để chúng tôi cất chùa và lo cho Tăng Ni tu học, Phật tá»­ làm việc ấy vá»›i tâm nguyện mong rằng đời đời được gặp chánh pháp, gặp quí thầy giáo hóa cho tu học, vì hiện tại Phật tá»­ là cÆ° sÄ© gia duyên ràng buá»™c nên tu không được bao nhiêu. Tâm nguyện nhÆ° thế là Phật tá»­ Ä‘ã muốn gieo duyên sâu vá»›i Tam Bảo, nhÆ°ng nếu chúng tôi tu giác ngá»™ thể nhập Pháp thân thanh tịnh, cảm thấy an lạc thảnh thÆ¡i quá, không trở lại thế gian giáo hóa những người có duyên vá»›i mình, nhÆ° vậy, nếu nói theo thế gian thì chúng tôi không muốn trả nợ, mặc tình Phật tá»­ muốn tu nhÆ° thế nào thì tu, mình không để ý tá»›i, Ä‘ó là vô trách nhiệm. Cho nên người tu tá»± giác rồi phải giác tha, không nên ích ká»·, tu liá»…u ngá»™ rồi không hưởng an lạc má»™t mình, phải tùy duyên ứng hiện Ä‘á»™ chúng sanh có duyên vá»›i mình, Ä‘ó cÅ©ng là má»™t hình thức trả nợ cÆ¡m áo cho Phật tá»­. HÆ¡n nữa, khi tu Ä‘ã giác ngá»™, dù chúng ta có ứng thân Ä‘á»™ chúng sanh chúng ta vẫn tỉnh chá»› không mê, do tỉnh cho nên thấy việc ứng thân để Ä‘á»™ chúng sanh là hÆ° dối, không thật. Vì chúng sanh mê nên thọ thân giả dối cho là thật, còn người tỉnh Ä‘i vào trong cảnh giả biết là giả, mang thân giả làm việc lợi ích cho chúng sanh, dù có gặp cảnh thuận nghịch vui buồn cÅ©ng biết là giả dối, không Ä‘á»™ng tâm, Ä‘ó má»›i là tùy duyên cảm ứng. Nếu gặp cảnh thuận thì vui, gặp cảnh nghịch thì buồn khổ thở than, Ä‘ó là theo nghiệp chiêu cảm.

    Tùy duyên cảm ứng thì gặp cảnh thuận nghịch gì cÅ©ng vui, vì nó không thật, không thật cho nên không lo buồn sợ hãi. Do Ä‘ó các Bồ-tát Ä‘i khắp thế gian để làm lợi ích cho chúng sanh mà vẫn luôn ở trong Niết-bàn tá»± tại, vì Ä‘âu có gì bận tâm. Hạnh của Bồ-tát là nhÆ° vậy, không hẳn Bồ-tát là phải có thần thông, có quyền lá»±c phi thường, mà Bồ-tát vẫn ở tại thế gian và sanh hoạt nhÆ° mọi người. Tuy nhiên, người thế gian gặp cảnh khổ thì than khóc, Bồ-tát gặp cảnh khổ thì cười. Người thế gian gặp duyên tốt họ hãnh diện cho là vinh dá»± rồi sanh ngạo mạn, Bồ-tát gặp duyên tốt duyên xấu gì cÅ©ng thế thôi. Bồ-tát thật thì hành Ä‘á»™ng nhÆ° vậy, còn khác Ä‘i là thứ giả, dù có xÆ°ng là Bồ-tát cÅ©ng chỉ là giả mà thôi. Cho nên trên đường tu nếu chúng ta khéo ứng dụng thá»±c hành thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là Bồ-đề là Niết-bàn, nếu không khéo thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là cõi khổ Ä‘au.

    Kinh nói: “Thân pháp giá»›i thanh tịnh vốn không có ra vào, sức bản nguyện đại bi thị hiện nhÆ° hoa trong không.”

    Đoạn này giải thích về Pháp thân thanh tịnh của Phật không ra không vào, nhÆ°ng vì do sức bản nguyện đại bi mà có ra có vào, sá»± ra vào Ä‘ó giống nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không. Thường chúng ta chỉ biết Phật là Phật Thích-ca ở Ấn Độ, có lịch sá»­, sanh ra trong cung vua Tịnh Phạn và nhập Niết-bàn ở rừng Sa-la, Phật Ä‘ó là Phật hóa thân, hay báo thân có sanh có diệt. Phật pháp thân thì không sanh không diệt, tại sao Phật hóa thân lại có sanh diệt? NhÆ° Phật Thích-ca khi còn làm Thái tá»­ phát tâm Ä‘i tu nguyện giải thoát sanh tá»­ cho mình và cho tất cả chúng sanh. Giải thoát sanh tá»­ là nhập Niết-bàn, mà nhập Niết-bàn tức là tá»­. NhÆ° vậy nói thành Phật giải thoát sanh tá»­ tại sao đến tám mÆ°Æ¡i tuổi Ngài vẫn tá»­ nhÆ° mọi người. Đoạn này ngài Chân Nguyên giải thích Phật có ba thân: thân có sanh có tá»­ là Hóa thân hay Báo thân, thân không sanh tá»­ là Pháp thân. Khi chứng quả Phật các ngài sống vá»›i Pháp thân không sanh tá»­, còn thân tứ đại hiện có hình tÆ°á»›ng là Hóa thân, thân này có sanh thì phải có tá»­. Vì nó là Hóa thân nên dụ nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không, chợt hiện chợt mất không thật. Còn Pháp thân thì nhÆ° hÆ° không thênh thang không sanh diệt. Vì vậy mà nói Phật chứng được Pháp thân thì không còn sanh tá»­. Chúng ta tu giả sá»­ kiếp này ngá»™ được Pháp thân, song thân tứ đại của chúng ta má»™t ngày nào Ä‘ó hết duyên nó cÅ©ng tan hoại. NhÆ°ng có nhiều người quan niệm rằng không tu khi già cÅ©ng chết, cố gắng tu hành khổ cá»±c tá»›i già cÅ©ng chết, nhÆ° vậy Ä‘âu có ai hÆ¡n ai. Đó là lý lẽ mà người không muốn tu nêu lên để bào chữa. Phải thấy rõ người tu và không tu có khác, người tu biết thân này giả tạm, nhận ra nÆ¡i mình có Pháp thân chân thật không sanh tá»­ thì thân giả tạm có hÆ° hoại cÅ©ng không buồn không tiếc. Còn người thế gian không biết tu, thấy thân giả tạm này là thật cho nên khi thân này hoại tìm thân khác, theo nghiệp Ä‘i mãi trong luân hồi thọ quả báo. Đó là chá»— khác nhau của người tu và không tu. Chúng ta phải hiểu cho thấu Ä‘áo để khỏi lầm lẫn nhÆ° ở trên.

    Bởi thị hiện có ra vào là ở cÆ¡ duyên, cÆ¡ duyên ứng thì hiện ra trong cung vua Tịnh Phạn, cÆ¡ duyên hết thì ở dÆ°á»›i gốc Sa-la(1) vào Niết-bàn.

    Hóa thân thì ứng theo duyên mà thị hiện, sở dÄ© Thái tá»­ sanh vào cung vua là vì nÆ¡i Ä‘ó có duyên vá»›i Ngài, thị hiện tu hành, thành đạo giáo hóa chúng sanh, cÆ¡ duyên viên mãn thị hiện vào Niết-bàn. Ứng theo duyên mà Hóa thân thị hiện chá»› không phải Pháp thân. Đoạn kế là ví dụ:

    Do vì nÆ°á»›c trong sạch vô tâm mà không hình tượng nào chẳng hiện. Hình tượng chẳng phải là ta vốn có, Ä‘ây là hoa đốm trong không thuá»™c vật bên ngoài. TÆ°á»›ng chẳng phải là thân Phật, há NhÆ° Lai có ra vào?

    Đoạn này nói do nÆ°á»›c trong cho nên hình tượng hiện. Ví dụ nhÆ° có má»™t hồ nÆ°á»›c thật trong, mọi vật có hình tÆ°á»›ng nhÆ° núi rừng, cây cối, mặt trăng v.v... đều hiện bóng dÆ°á»›i hồ. NhÆ° vậy trong hồ thật có những thứ Ä‘ó hay không? Chỉ do hồ nÆ°á»›c trong nên các thứ Ä‘ó má»›i hiện. CÅ©ng vậy nếu hồ tâm của chúng ta trong lặng thì tất cả hình tượng đều hiện rõ ràng. Hình tượng không phải là cái sẵn có mà nó là cái bóng hÆ° ảo giả tạm, giống nhÆ° hoa đốm trong hÆ° không, nó là cái ở bên ngoài, hồ tâm má»›i thật là ta. Nếu hồ tâm chúng ta không trong lặng thì bao nhiêu nghiệp chÆ°á»›ng lôi dẫn chúng ta lăn lá»™n trong sanh tá»­. Nếu hồ tâm trong lặng thì mọi hình tượng hiện trong Ä‘ó chỉ là tÆ°á»›ng huyá»…n hóa không thật, không làm xao Ä‘á»™ng cái hồ. Tất cả tÆ°á»›ng không phải là Pháp thân Phật, mà Pháp thân Phật là NhÆ° Lai thì không có ra vào, vì NhÆ° Lai không hình tÆ°á»›ng. NhÆ° vậy chúng ta tu thành Phật rồi chúng ta có chết không? Nếu không chết thì hÆ¡n đức Phật rồi. Chúng ta cÅ©ng chết nhÆ°ng chết thân tứ đại hÆ° dối, còn Pháp thân thanh tịnh bất sanh bất diệt thì Ä‘âu có mất. Vì Pháp thân không hình tÆ°á»›ng nên không sanh diệt, Sắc thân có hình tÆ°á»›ng có sanh ắt phải diệt. Vậy mục Ä‘ích của người tu là hÆ°á»›ng về Pháp thân hay hÆ°á»›ng về Sắc thân? - Hầu hết chúng ta đều muốn sống vá»›i Pháp thân bất sanh bất diệt. NhÆ° vậy đối vá»›i Pháp thân thì Sắc thân quí chừng bao nhiêu phần trăm? Pháp thân bất sanh bất diệt nó không có tuổi, còn Sắc thân tứ đại sống chỉ mấy mÆ°Æ¡i tuổi thì tan hoại, nó tạm bợ nên không phải là cái thân quí. Chúng ta không nên vì nó mà tạo nghiệp, rồi theo nghiệp chịu khổ liên miên trong sanh tá»­ luân hồi. Cho nên người hiểu đạo nhận ra Pháp thân, Ä‘ây gọi là Kiến tánh, thì những người này đối vá»›i thân tứ đại không cho là quí trọng, không còn cÆ°ng yêu nó nữa, mà thấy nó là phÆ°Æ¡ng tiện để tu và làm lợi ích cho chúng sanh. Thấy nhÆ° vậy là thấy đạo. Nếu thấy thân là quí trọng, muốn cho nó mặc đẹp ăn sang, thụ hưởng tất cả mọi thứ tiện nghi sung sÆ°á»›ng hiện có trên thế gian này là người không hiểu đạo. NhÆ° vậy người hiểu đạo và không hiểu đạo khác nhau ở chá»— Ä‘ó. Hiểu đạo thì quay về sống vá»›i Pháp thân, thấy Sắc thân chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện tạm bợ để tu và làm lợi ích cho chúng sanh, không hiểu đạo thì cÆ°ng dưỡng Sắc thân mà quên Pháp thân.

    Đó gọi là thân Phật vô vi, đầy khắp cả pháp giá»›i, thanh tịnh tròn sáng, trong lặng thường trụ. Chân Phật thì vô tÆ°á»›ng, vốn không có lý Niết-bàn. Quyền Phật thì giả hiện, huyá»…n có việc ứng hóa.

    “Đó gọi là thân Phật vô vi.” Vô vi là không có tÆ°á»›ng sanh diệt. Thân Phật vô vi là Pháp thân Phật không có tÆ°á»›ng sanh diệt.

    Đầy khắp cả pháp giá»›i, thanh tịnh tròn sáng, trong lặng thường trụ.

    Pháp thân Phật của má»—i người thanh tịnh tròn sáng trong lặng trùm cả pháp giá»›i không sanh không diệt nên thường trụ.

    Chân Phật thì vô tÆ°á»›ng, vốn không có lý Niết-bàn.

    Phật thật thì không có tÆ°á»›ng, cho nên không có cái lý nhập Niết-bàn. Nhập Niết-bàn không phải là Phật thật. Nói nhÆ° thế, có thể quí vị hiểu thân mình là tÆ°á»›ng có thật, cân nặng năm sáu chục ký, Ä‘i lại, nói năng, làm việc đủ thứ, nhÆ° vậy là thật. Còn nói Pháp thân không hình tÆ°á»›ng thì Ä‘âu có cái gì? Không hình tÆ°á»›ng thì nhÆ° hÆ° không, vậy tại sao coi thường thân thật có hình tÆ°á»›ng Ä‘i đứng hoạt Ä‘á»™ng mà quí trọng Pháp thân không hình tÆ°á»›ng rá»—ng không? Chá»— này có rất nhiều người hiểu lầm. Nghe nói Pháp thân Phật vô vi vô tÆ°á»›ng... tưởng nó rá»—ng không nhÆ° hÆ° không, nếu nhÆ° hÆ° không thì vô tri không có giá trị. Tôi xin hỏi quí vị nÆ¡i chúng ta mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mÅ©i ngá»­i mùi, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, nếu đứng về mặt thấy, biết, nghe, ngá»­i, nếm, xúc chạm, cái biết Ä‘ó có hình tÆ°á»›ng không? Cái biết nghe không phải lá»— tai, cái biết sắc không phải con mắt v.v... Cái biết Ä‘ó không hình tÆ°á»›ng mà nó chỉ huy toàn thân này, vì nếu không có nó thì thân này không hoạt Ä‘á»™ng được. Hiểu kỹ chá»— này rồi chúng ta má»›i thấy rằng Pháp thân không hình tÆ°á»›ng không phải là rá»—ng không vô nghÄ©a, mà nó có diệu dụng vô cùng. Hiểu rồi chúng ta má»›i thấy giá trị chân thật của sá»± tu hành là hÆ°á»›ng đến Pháp thân bất sanh bất diệt. Chúng tôi tạm mượn những hình tÆ°á»›ng thế gian để quí vị thấy giá trị mạnh yếu của sá»± vật, để sáng tỏ giá trị thật của Sắc thân và Pháp thân. Chúng ta thường thấy đất, Ä‘á, sỏi... những thứ Ä‘ó thì cứng, còn nÆ°á»›c thì mềm nhÆ°ng nÆ°á»›c xoi mòn được đất, Ä‘á, sỏi... NhÆ° vậy, nÆ°á»›c tuy mềm nhÆ°ng nó mạnh hÆ¡n đất Ä‘á. NÆ°á»›c có tÆ°á»›ng chúng ta sờ mó và vốc nÆ°á»›c thành bụm được, mà nó xoi mòn được đất Ä‘á cứng hÆ¡n nó. Còn gió thì sao? Gió không có tÆ°á»›ng mạo, nhÆ°ng gió thổi thì nÆ°á»›c dâng lên, đất rung rinh bốc bụi. NhÆ° vậy thì gió mạnh hÆ¡n nÆ°á»›c. Chúng ta xét kỹ những sá»± vật có hình tÆ°á»›ng thô chừng nào thì yếu chừng nấy, những cái t