Kinh Kim Cang giảng lục

01/05/2017 | Lượt xem: 4

KINH KIM CANG

BÁT NHà BA LA MẬT

- - - ›vš- - -

LƯỢC DẪN

 

Hôm nay chúng ta học qua bá»™ kinh Kim Cang Bát nhã Ba La Mật, Ä‘ây là bá»™ kinh có tinh thần phá chấp rất cao, rất mạnh, cho nên bá»™ kinh này rất hợp vá»›i nhà Thiền; do vậy từ Tổ Bồ Đề Đạt Ma truyền pháp cho Tổ Huệ Khả và truyền cho Bốn quyển kinh Lăng già, ngài dạy sau này nÆ°Æ¡ng Ä‘ó để truyền pháp, nhÆ°ng đến NgÅ© Tổ thì lại truyền dạy Kinh Kim Cang Bát nhã này. Bởi vậy từ kinh Kinh Kim Cang Bát nhã thì Lục Tổ nghe và được tỏ ngá»™. Sau này ở Việt Nam vua Trần Thái Tông cÅ©ng đọc Kim Cang, rồi ngài cÅ©ng được tỏ ngá»™. Vì vậy bá»™ kinh này quý vị nghe kỹ, đọc kỹ sẽ thấy được tinh thần nhà thiền sáng tỏ thêm. Ở Ä‘ây trÆ°á»›c khi vào phần chánh văn, cÅ©ng nói sÆ¡ lược bá»™ kinh này cho quý vị hiểu rõ. Nguyên bản bá»™ Kinh Kim Cang này bằng chữ Phạn, khi truyền qua Trung Quốc các vị dịch ra tiếng Trung Quốc, trong Ä‘ó có tất cả 6 bản dịch:

- Bản thứ nhất: - Đời Dao Tần có Ngài CÆ°u Ma La Thập, dịch tại chùa Thảo Đường Trường An vào niên hiệu Hoằng Thủy thứ tÆ°, khoảng năm 401, Ä‘ây là bản thông dụng thường dùng, chúng ta Ä‘ang học bản này.

- Bản thứ hai: - Vào đời Ngụy, Ngài Bồ Đề LÆ°u Chi dịch vào khoảng 508 và đề tên là Kim Cang Bát nhã Ba La Mật.

- Bản thứ ba: - Vào đời Trần, có ngài Chân Đế dịch vào khoảng giữa thế ká»· thứ 6.

- Bản thứ tÆ°: - Vào đời Tùy, có Ngài Đạt Ma Cấp Đa, dịch vào đầu thế ká»· thứ 7.

- Bản thứ 5: - Vào đời Đường, Ngài Huyền Trang dịch, nhÆ°ng ngài không dịch riêng mà dịch chung trong bá»™ Đại Bát nhã, mà bá»™ Đại Bát nhã gồm 600 quyển, trong 600 quyển Ä‘ó có chia ra làm 16 há»™i, bá»™ kinh Kim Cang nằm trong há»™i thứ 9, quyển 577 chữ Hán.

- Bản thứ 6: - Vào đời Đường, ngài NghÄ©a Tịnh dịch vào khoảng thế ká»· thứ 8, nhÆ°ng ngài NghÄ©a Tịnh lại đề tên là Phật Thuyết Năng Đoạn Bát Nhã Ba La Mật Đa.

Từ tiếng Phạn dịch ra tiếng Trung Quốc có 6 bản nhÆ° vậy. Về sau, từ các bản dịch này thì các vị má»›i sá»› giải, chú thích, giảng giải ra rất nhiều. Sang Việt nam cÅ©ng có nhiều vị dịch và giảng giải, để thấy tầm quan trọng của bá»™ kinh này được nhiều người chú ý trong nhà Phật. Học kỹ bá»™ kinh này, sẽ cởi mở được nhiều tình chấp cho mình mà trí Bát nhã cÅ©ng sáng lên nữa. Nếu đủ túc duyên thì nghe được bá»™ kinh Kim Cang này, có khi cÅ©ng sáng tỏ nhÆ° vua Trần Thái Tông thì hay thêm. Đó là nói qua bá»™ kinh.

  • 1. GIẢI ĐỀ KINH

    GIẢI ĐỀ KINH


    TrÆ°á»›c khi vào kinh, giải về tên kinh trÆ°á»›c. Kinh này gọi là Kim Cang Bát nhã Ba La Mật Đa, Kim Cang Bát nhã Ba La Mật là tên riêng, còn Kinh là tên chung. Bởi vì tất cả kinh Phật đều có tên chung là “kinh”; song trong cái chung Ä‘ó, có tên riêng là tên bá»™ kinh, nhÆ° ở Ä‘ây gọi là Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật, còn những bá»™ kinh khác nhÆ° là Pháp Hoa, Duy Ma Cật, Ä‘ó là những tên riêng. Kim Cang là dụ, Bát Nhã Ba La Mật là chỉ cho pháp. NhÆ° vậy bá»™ kinh này dùng hai thứ “dụ-pháp” chung nhau để thành đề kinh, vừa có dụ vừa có pháp. Bởi trong các đề kinh của kinh Phật thì có những kinh dùng dụ, dụ riêng thôi để đặt thành tên kinh; có kinh chỉ dùng pháp để đặt thành tên kinh; có kinh dùng người để đặt thành tên kinh, còn có những bá»™ kinh dùng cả ba vừa dụ vừa pháp vừa người, có kinh dùng dụ và pháp, có kinh dụ vá»›i người, có kinh thì người vá»›i pháp, bao nhiêu đề kinh chung lại cÅ©ng không ngoài những phần này. Kinh lấy dụ đặt tên là kinh gì? Là kinh Phạm Võng. Phạm là Phạm thiên, Võng là cái lÆ°á»›i, dụ cái lÆ°á»›i trời phạm thiên để chỉ cho kinh này.

    Còn kinh lấy người đặt tên là kinh gì? NhÆ° kinh Phật thuyết A Di Đà. Lấy pháp đặt tên kinh là kinh Đại Bát Niết bàn, Đại Bát Niết bàn là chỉ cho pháp thôi. Kinh chung cả dụ-người-pháp là kinh Đại PhÆ°Æ¡ng Quảng Phật Hoa Nghiêm. Đại phÆ°Æ¡ng Quảng Ä‘ó là pháp, Phật là người, Hoa Nghiêm là dụ. Đại phÆ°Æ¡ng quảng Phật Hoa Nghiêm là đủ vừa người vừa pháp vừa dụ. Kinh dùng người và dụ nhÆ° kinh NhÆ° Lai SÆ° Tá»­ Hống; NhÆ° Lai là người, SÆ° Tá»­ Hống là dụ. Kinh dùng người và pháp nhÆ° kinh Địa Tạng Bồ Tát Bổn Nguyện; Địa Tạng Bồ Tát là người, Bổn Nguyện là pháp, dùng người và pháp làm đề kinh. Kinh dùng pháp và dụ nhÆ° kinh Pháp Hoa, nói đủ là Diệu Pháp Liên Hoa, Diệu Pháp là Pháp, Liên Hoa là dụ; cÅ©ng nhÆ° kinh Kim Cang này, Kim Cang là dụ, Bát nhã Ba La là pháp, vậy kinh này là vừa dùng dụ vừa dùng pháp để làm đề kinh.

    Tại sao kinh này lại lấy Kim Cang làm ví dụ?

    Bởi vì theo cái hiểu của người xÆ°a thì, Kim Cang có tính chất cứng chắc, bén, sáng; sáng, bén, cứng chắc dụ cho trí Bát nhã cứng, bền, chắc, dù cho ở trong chúng sanh, ở trong vô minh nhÆ°ng Bát nhã vẫn không mất, không có biến đổi; khi mình tu hành công phu tÆ°Æ¡ng ứng liền phát minh ra, trí Bát nhã vẫn sẵn Ä‘ó chứ không biến đổi Ä‘i Ä‘âu hết; và chính trí Bát nhã Ä‘ó, có công năng phá vỡ các tình chấp của mình, soi sáng tất cả vô minh. Bởi tình chấp của chúng ta, nó chắc, nó cứng, khó phá, thành ra những trí thường khó phá nổi, phải dùng trí Kim Cang má»›i phá nổi; cÅ©ng nhÆ° những món đồ cứng chắc thì những vật thường không phá nổi, phải dùng Kim Cang má»›i phá nổi. Kim Cang này, nhÆ° trong các kinh thường nói đến Kim Cang Lá»±c sÄ©, các vị há»™ pháp hay cầm Kim Cang bảo sá»­, tức là cái chày báu bằng Kim Cang, nếu không khéo thì các ngài dùng cái chày Ä‘ó đập là nát hết. Ở Ä‘ây cÅ©ng vậy, phải dùng trí Kim Cang Bát nhã thì má»›i phá hết tình chấp của chúng sanh, chứ còn trí thường thường khó phá nổi. Tình chấp là gì? Tức là những tình chấp ngã, chấp pháp. Vì cái chấp ngã, chấp pháp Ä‘ó, mà mình mê lầm luân hồi trong dòng sanh tá»­ này không dừng được; nếu không có trí Bát nhã thì khó phá nổi. Vậy tình chấp ngã là cái gì? Chấp ngã, là chấp trong thân 5 uẩn của ta, có má»™t cái ngã, có má»™t linh hồn trường tồn bất biến mãi mãi để hưởng thọ những cái khổ, những cái vui ở trên thế gian này. Bởi vậy bao nhiêu việc làm, bao nhiêu hành Ä‘á»™ng, tạo tác bao nhiêu thứ nghiệp lành, nghiệp dữ ở trên thế gian này, cÅ©ng vì cái ngã này, dồn vào cái ngã này chứ không có gì khác; nếu không có nó thì mình cÅ©ng không tạo nghiệp này, nghiệp kia làm chi. Tạo thành nghiệp này, nghiệp kia là vì nó, thí dụ nhÆ° siêng năng học hành để tạo thành danh tiếng tốt, địa vị cao trong xã há»™i, là để làm gì? Là để cho cái ngã này nó hưởng, rồi mÆ°u mô tính toán bao nhiêu thứ lấy cái lợi về cho nó, giành giá»±t Ä‘âm chém giết hại cÅ©ng vì cái ngã Ä‘ó. Nói chung bao nhiêu thứ tạo nghiệp cÅ©ng vì cái ngã này chứ không gì khác. Sau khi sắp bỏ thân này thì tìm thân khác để cho nó có chá»— nÆ°Æ¡ng, sợ nó không có chá»— nÆ°Æ¡ng! NhÆ°ng bây giờ hỏi lại, xét cho thật kỹ thì cái ngã Ä‘ó là gì? Chỉ không ra nổi! Chỉ cái thân là cái ngã cÅ©ng không được; còn tâm thì, tâm cÅ©ng sanh diệt, thành ra cái ngã mà mình chấp, nghÄ© rằng có nó để làm chủ thể trong tất cả mọi việc làm, mọi sá»± sống của mình, Ä‘ó chỉ là khái niệm. Khái niệm tưởng tượng có má»™t cái Ä‘ó để cho mình chấp, mình sống; nếu dùng trí quán cho kỹ thì nó không có thật, không là gì hết. Cho nên nhờ trí Bát nhã mình má»›i thấy suốt được những tình chấp Ä‘ó.

    Còn chấp pháp là cái gì? Thường gọi hàng nhị thừa thì phá được cái chấp ngã của 5 uẩn này, không thấy 5 uẩn này có cái ngã thật; nhÆ°ng lại còn thấy có pháp 5 uẩn là thật, tức là 5 ấm sắc, thọ, tưởng, hành, thức không có cái ngã thật rồi, song lại thấy năm ấm là có thật. NghÄ©a là không có cái ngã thật trong thân 5 ấm mà có pháp sanh tá»­ là thật; không có cái ta thật, nhÆ°ng có sanh tá»­ thật; bởi vậy má»›i sợ sanh tá»­, má»›i chán sanh tá»­ mà cầu Niết bàn. NhÆ° vậy, thấy có pháp sanh tá»­ thật Ä‘áng sợ để cầu Niết bàn thì sao? Tức bị nó trói, bị pháp sanh tá»­ trói. Thấy nó thật tức nhiên bị nó trói. Không nghi ngờ. VÆ°á»›ng mắc nhÆ° vậy, rồi càng cố bỏ chừng nào thì càng bị nó kéo chừng ấy; vì còn bị dính vào nó nên có cầu Niết bàn, bỏ cái này cầu cái kia cÅ©ng còn nằm trong lấy bỏ, thì cÅ©ng thuá»™c về trí sanh tá»­, còn có sanh diệt. Do Ä‘ó phải nhờ có trí Kim Cang Bát nhã này, má»›i có thể phá được hai tình chấp: - chấp ngã và chấp pháp. Bởi nếu trừ chấp ngã mà còn chấp pháp thật thì tất nhiên mình thấy ngoài tâm có cái pháp thật rồi, ngoài tâm có pháp thật thì bị nó che mờ tánh của mình, bản tâm của mình; cho nên không thấy được Phật tánh, không thấy được bản tâm.

    NhÆ° vậy ở Ä‘ây nói, dùng trí Kim Cang dụ cho Bát nhã phải cứng, chắc, bền, sáng để soi phá tình chấp Ä‘ó, nó má»›i sạch hết. Đó là nói về Kim Cang. Còn Bát nhã, dịch là trí tuệ, nhÆ°ng các Ngài từ xÆ°a không dịch ra suông là trí tuệ, mà các Ngài thường nói là trí tuệ Bát nhã, hoặc là trí Bát nhã, nhÆ° vậy là sao? Bát nhã dịch là trí tuệ suông thì chÆ°a đủ ý nghÄ©a, mà các Ngài thường nói chung là trí tuệ Bát nhã hoặc là trí Bát nhã, để người đời không có lầm; vì ở thế gian thì những người thông minh, sáng suốt cÅ©ng gọi là trí tuệ, họ cÅ©ng chấp là có trí tuệ, nếu mình dịch trí Bát nhã ra là trí tuệ thì người ta lại nghÄ© rằng, trí tuệ này người thế gian cÅ©ng có, vậy cần học Phật pháp làm gì? Thành ra họ lầm trí Bát nhã vá»›i trí tuệ của thế gian; vì vậy các Ngài không dịch suông là trí tuệ, mà nói đủ là trí tuệ Bát nhã. Vậy trí tuệ này là ở Ä‘âu? Trí tuệ thế gian, thường mình nói nó ở trong đầu mình, ai có đầu óc thông minh là có trí tuệ, và nhÆ° vậy trí tuệ thế gian là do học hỏi huân tập mà có, Ä‘ó là trí sanh diệt; mà có sanh có diệt là trí tuệ vô thường, không có bền bÄ©. Trái lại trí Bát nhã này là ở ngay nÆ¡i tá»± tánh sáng suốt của mình, bởi vậy ai ai cÅ©ng đều có đủ hết không phải do mình học má»›i có, hoặc do ai ban cho mình má»›i được, cÅ©ng không phải do ngồi mà sanh. Có vị nói ngồi thiền để mở sáng trí tuệ, khiến có người ngồi tưởng tượng ra Phật hoặc Thánh xuống ban cho mình trí sáng suốt, Ä‘ó là tưởng tượng không phải. Cho nên ngồi thiền mà tưởng có Ä‘iện truyền xuống thì Ä‘ó là nguy rồi, Ä‘ó không phải là trí Bát nhã thật Ä‘âu; mà cái này chính ngay nÆ¡i tá»± tánh mình phải tá»± ngá»™, tá»± thầm mình nhận thôi, chứ không phải ai ban cho được. NhÆ° vậy bao nhiêu cái học hỏi bên ngoài đối vá»›i trí Bát nhã này cÅ©ng không có dính gì hết, những cái Ä‘ó thuá»™c về kiến thức, kiến giải vay mượn, đối vá»›i Bát nhã chÆ°a dính. Cho nên Ngài Hoàng Bá nói: “- Bát nhã là Huệ, huệ này là bổn tâm vô tÆ°á»›ng”, tức là cái tâm sẵn có nÆ¡i mình, không hình không tÆ°á»›ng; bởi vậy mình không thể thấy được mà không phải không thấy được, không phải không có gì hết; vì có ngay nÆ¡i bản tâm mình nên khéo tu thì sẽ thầm nhận nÆ¡i mình nó có đủ, chứ không thể cầu để thấy được nó, nếu mà cầu thấy được nó là thấy được cái gì Ä‘ó chứ không phải là Bát nhã rồi. Vì vậy ngồi thiền thấy ánh sáng này, ánh sáng kia là nguy, tưởng Ä‘âu Ä‘ó là trí tuệ thì lầm to!

    Quý vị đọc kinh Pháp Bảo Đàn thì thấy Lục Tổ vừa là anh chàng tiều phu quê mùa, vừa là dốt chữ; vừa quê vừa dốt chữ chÆ°a từng học kinh Kim Cang, nhÆ°ng khi Ä‘i bán củi thoạt nghe người tụng kinh Kim Cang liền tỉnh ngá»™, vậy cái Ä‘ó ai dạy Ngài? Quê dốt chÆ°a từng học kinh Kim Cang lần nào, chÆ°a từng biết ná»­a chữ mà vừa nghe liền tỉnh ngá»™, nhÆ° vậy cái Ä‘ó là cái sẵn nÆ¡i mình cho nên khi nó gợi lại Ä‘úng lúc liền sáng ra. Do Ä‘ó không phải học hỏi nhiều mà được, thông minh lanh lợi mà được, chÆ°a chắc, nhiều khi thông minh lanh lợi dá»… thành chÆ°á»›ng nữa. Bởi khi thông minh lanh lợi thì chấp rằng ta thông minh lanh lợi, bám vào thông minh lanh lợi Ä‘ó thì tăng thêm chấp ngã, càng che khuất Bát nhã thêm, trái lại phải khéo soi lại nÆ¡i tá»± tâm của mình má»›i là người thông đạt, còn hÆ°á»›ng ra ngoài để tìm học thì có lúc càng học càng xa.

    Trong nhà thiền, Ngài Đức SÆ¡n Tuyên Giám trÆ°á»›c khi làm vị tổ, Ngài là má»™t vị giảng sÆ° kinh Kim Cang rất giỏi, cho nên thường được gọi là Chu Kim Cang; tức Ngài họ Chu, người ta tôn xÆ°ng Ngài, vì Ngài giảng kinh Kim Cang giỏi nên gọi nhÆ° thế. Ngài nghe ở miền Nam thiền tông hÆ°ng thạnh, mà thiền tông lại chỉ dạy là “Kiến tánh thành Phật”; Ngài tức mình, học theo kinh giáo thì tu hành thành Phật phải trải qua ba a tăng kỳ kiếp, tạo bao nhiêu công đức má»›i được thành Phật, còn trong nhà thiền nói tức tâm, tức Phật nghe không chịu ná»—i, ngài cho là bọn ma, nên má»›i quảy bá»™ sá»› sao kinh Kim Cang Ä‘i về phÆ°Æ¡ng Nam, quyết vào tận hang ổ của bọn ma, phá dẹp bọn ma Ä‘ó!

    Giữa đường, gặp bà già bán bánh, Ngài định hỏi mua bánh Ä‘iểm tâm, bà thá»­ lại, bà hỏi:

    - Ngài quảy cái gì ở trên vai Ä‘ó?

    Ngài nói:

    - Đây là bá»™ Thanh Long sá»› sao, tức là bá»™ sá»› giải về kinh Kim Cang, thì bà già này nói:

    - À! Vậy thì tôi xin hỏi thầy má»™t câu, nếu thầy Ä‘áp được thì tôi xin cúng dường bánh luôn khỏi lấy tiền, nếu thầy Ä‘áp không được thì xin mời thầy Ä‘i nÆ¡i khác.

    Bà dùng câu trong kinh Kim Cang để hỏi, trong kinh Kim Cang nói là:

    - Quá khứ tâm bất khả đắc, hiện tại tâm bất khả đắc, vị lai tâm bất khả đắc. Tức là tâm quá khứ không thể được, tâm hiện tại không thể được, tâm vị lai không thể được, nhÆ° vậy thì thầy Ä‘iểm tâm là Ä‘iểm tâm nào?

    Ngài trả lời không được. Đã từng giảng kinh Kim Cang mà bị má»™t bà già bán bánh hỏi trả lời không được thì sao Ä‘ây? Vậy quý vị thấy, trí Bát nhã nằm ở chá»— nào? Để thấy rằng, học hiểu không phải là Bát nhã thật, nếu ngài khéo ngay khi bà già hỏi nhÆ° vậy Ä‘ó thì tâm quá khứ qua rồi, vị lai chÆ°a đến, tâm hiện tại luôn luôn không dừng, tức ba tâm đều là tâm hÆ° vọng, không có thá»±c, nhÆ° vậy ngay nÆ¡i “niệm hiện tiền” nhận ra thì quá hay, quá khéo. NhÆ°ng Ngài nghe hỏi nhÆ° vậy, Ngài cÅ©ng theo câu hỏi Ä‘ó suy nghÄ© về tâm quá khứ, hiện tại và vị lai, Ä‘ó là chạy theo câu hỏi mà quên mất niệm hiện tiền sáng tỏ ngay Ä‘ây, do Ä‘ó Ä‘áp không trôi; chứ nếu khéo thì Bát nhã ngay nÆ¡i mình sáng tỏ rồi, Ä‘âu phải nhọc nhằn quảy gói lên ngài  Sùng Tín. Vì vậy lên tá»›i Long Đàm Sùng Tín, rồi theo hầu ngài, má»™t Ä‘êm hầu quá khuya, ngài Sùng Tín bảo:

    - Thôi tối rồi, ông xuống Ä‘i!

    SÆ° bÆ°á»›c ra ngoài, rồi bÆ°á»›c vào thÆ°a:

    - Bên ngoài trời tối Ä‘en.

    Tối Ä‘en cÅ©ng có hai nghÄ©a; tối khuya thì ra ngoài tối là má»™t nghÄ©a, mà “cái tối Ä‘ó” là con cÅ©ng còn Ä‘ang tối Ä‘en nữa. Ngài Sùng Tín nói:

    - Tối thì ta Ä‘Æ°a Ä‘èn cho!

    Ngài má»›i đốt cây Ä‘èn giấy Ä‘Æ°a cho, Đức SÆ¡n má»›i vừa Ä‘Æ°a tay tiếp thì Sùng Tín thổi tắt cái phụt, ngay Ä‘ó SÆ° liền sáng tỏ, chính Ä‘ó má»›i là Bát nhã hiện. NhÆ° vậy Bát nhã Ä‘ó, là ngay nÆ¡i mình chứ không từ nÆ¡i ngoài, ông thầy cÅ©ng chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện thôi. Cho nên Ä‘Æ°a Ä‘èn thì liền tiếp, vừa tiếp thì thổi liền, để thấy Bát nhã tá»± ngay nÆ¡i mình sáng lên Ä‘ó má»›i là thật. Vậy Bát nhã Ä‘ó có hình tượng gì? Không có hình tượng gì cho thấy hết, vì vậy trong Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ dạy: “- Bát nhã thì không hình không tÆ°á»›ng, tức là tâm trí tuệ, nếu khởi hiểu nhÆ° thế Ä‘ó là trí Bát nhã”, còn tìm về bên ngoài là thuá»™c về trí sanh diệt của thế gian. Đây dẫn qua câu chuyện của nhà thiền để quý vị thấm sâu hÆ¡n, nếu hiểu ngay thì càng tốt, còn nghiệm kỹ thì càng sâu.

    Có má»™t vị tăng đến hỏi ngài Tào SÆ¡n :

    - Thế nào là cây kiếm không mÅ©i?

    Thường thường kiếm thì có cán, có mÅ©i nhÆ°ng ông tăng này lại cắc cá»› hỏi thế nào là cây kiếm không mÅ©i.

    Ngài Tào SÆ¡n Ä‘áp ngay :

    - Chẳng do rèn luyện mà thành.

    Cây kiếm này chẳng do nung nấu, tôi luyện mà thành được, vậy quý vị thấy cây kiếm Ä‘ó chÆ°a? cây kiếm Ä‘ó không phải bằng sắt, bằng thép, bỏ vào lò tôi luyện, mà chính là cây kiếm “không hình không tÆ°á»›ng” Lục Tổ muốn nói ở trên. Cây kiếm Ä‘ó không cán, không mÅ©i; còn cây kiếm có cán, có mÅ©i thuá»™c về hình tÆ°á»›ng, có lúc phải hoại; trái lại cây kiếm này không có hình tÆ°á»›ng nên không do tạo tác mà thành, có tạo tác thì má»›i có sanh diệt, cây kiếm này không do tạo tác thì sanh diệt bám vào Ä‘âu.

    Vị tăng hỏi:

    - Tác dụng của nó nhÆ° thế nào?

    Ngài Tào SÆ¡n liền Ä‘áp :

    - Người gặp liền chết.

    Quý vị thấy chá»— Ä‘ó chÆ°a? Cây kiếm này bất cứ cái gì gặp nó phải tan hết! Bát nhã thì Ä‘âu có cái gì đối địch được, phải không? Nó phá sạch hết, nhÆ°ng mà ông tăng này hỏi lại:

    - Người gặp đều chết, người chẳng gặp thì sao?

    Ngài Ä‘áp:

    - CÅ©ng rÆ¡i đầu luôn.

    Chá»— này má»›i khó hiểu, gặp thì chết phải rồi, không gặp làm sao rÆ¡i đầu. Không gặp thì rÆ¡i chá»— nào? Bởi vì gặp và không gặp là hai bên đối Ä‘ãi, mà cây kiếm này nó không nÆ°Æ¡ng cho niệm phân biệt đối Ä‘ãi, có niệm phân biệt đối Ä‘ãi là đối vá»›i Bát nhã này không có chá»— đứng. Vì vậy Bát nhã này phá sạnh hết những niệm phân biệt đối Ä‘ãi nên người gặp cÅ©ng chết, không gặp cÅ©ng chết, phá sạch hết.

    NhÆ°ng ông tăng lại hỏi:

    - Người gặp chết là cố nhiên rồi, người chẳng gặp làm sao cÅ©ng rÆ¡i đầu?

    Tào SÆ¡n bảo:

    - Ông chẳng thấy nói “hay sạch tất cả” sao?

    Tức là cây kiếm này nó hay quét sạch tất cả dù gặp hay chẳng gặp, có đối Ä‘ãi đều dứt hết, nhÆ°ng tá»›i chá»— Ä‘ó phải là chá»— rốt ráo chÆ°a?

    Ông tăng hỏi thêm:

    - Sau khi sạch hết thì thế nào?

    Tào SÆ¡n Ä‘áp:

    - Má»›i biết có cây kiếm này.

    Đó là câu Ä‘áp rất hay, nhiều khi mình cÅ©ng dá»… bị lầm lẫn, tu phá hết tình chấp, không có chấp ngã chấp pháp, cái gì cÅ©ng sạch hết thì thành ra không ngÆ¡ sao? Thành ra không biết sao? Cho nên ở Ä‘ây khi sạch hết tất cả tình chấp, những niệm phân biệt thì, Bát nhã hiện tiền chứ không phải đến Ä‘ó rồi không còn gì hết, không biết gì hết; mà Bát nhã hiện diện thì sẽ thấy khắp tất cả, biết rõ tất cả, không có thiếu sót cái gì. Vì vậy học Bát nhã, mình khéo học nhÆ° vậy, má»›i tin chắc nÆ¡i mình đầy đủ “trí sáng suốt rõ biết hằng hữu” không bao giờ mất. Lâu nay có những vị nói rằng: mình tu hoặc học tụng kinh Pháp Hoa thì nó má»›i mát mẻ, nhà cá»­a tÆ°Æ¡i sáng, còn tụng học kinh Kim Cang thì nhà cá»­a cây cối nóng nảy, khô héo. Nếu nhÆ° vậy thì học Bát nhã có hại chứ không có lợi, vì nhà cá»­a nóng nảy, cây cối khô héo hết, Ä‘ó là hiểu lầm quá lá»›n! Kinh là lời Phật dạy để cho mình mở sáng trí tuệ, nhÆ°ng có những vị sợ Bát nhã nên nghe nói học kinh Kim Cang Bát nhã liền ngăn, bảo học Bát nhã dá»… chấp “không” lắm! NhÆ°ng Bát nhã dạy mình chấp không, thì có phải là Bát nhã chÆ°a? Nếu Phật nói kinh Bát nhã khiến cho mình chấp không thì Ä‘âu thành kinh Bát nhã! Bát nhã là phá chấp, cho nên nhÆ° ở trên Ä‘ã nói “người gặp cÅ©ng chết, người không gặp cÅ©ng chết”, là sạch hết tất cả tình chấp chứ Ä‘âu gọi là chấp không, mà chấp không thì Ä‘âu có thể gọi là Bát nhã được. Chỉ do mình hiểu lầm, hiểu sai lệch về Bát nhã, mình má»›i chấp không, mà chấp không là trái vá»›i Bát nhã chứ Ä‘âu phải là học Bát nhã. Đó là những cái hiểu lầm, nếu mình không có nghiên cứu kỹ, không tìm hiểu kỹ thì cÅ©ng dá»… bị nó lung lay, nghe nói rồi không dám tụng Kim Cang Bát nhã, không dám học Bát nhã. Nếu hiểu kỹ, chính học xong Kim Cang Bát nhã thì trí tuệ mình càng tỏ sáng và má»›i dá»… huân tập thêm chủng tá»­ giác ngá»™ nÆ¡i mình. Phải rõ kinh Kim Cang Bát nhã là phá hết những tình chấp có và chấp không, nhá»› kỹ nhÆ° vậy!

    Thông thường Bát nhã có chia ra ba thứ: – Văn tá»± Bát nhã – Quán chiếu Bát nhã – Thật tÆ°á»›ng Bát nhã. Ở Ä‘ây mình học, nghe giảng rồi đọc trong kinh Ä‘ó là văn tá»± Bát nhã. Nhờ nghe đọc, rồi soi sáng lại mình để sống vá»›i lý thật, Ä‘ó là Quán chiếu Bát nhã, chứ nếu chỉ nghe suông, đọc suông thì chÆ°a quán chiếu, chÆ°a sáng được. Ví dụ nhÆ° ở trong kinh Bát nhã mình sẽ học tá»›i phần có nói về bố thí  mà không trụ tÆ°á»›ng, tức không trụ sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng, vị, xúc, pháp, buông xả hết không dính vào sáu trần, nếu chỉ học nghe thôi thì Bát nhã chÆ°a sáng. Phải nghe, rồi ứng dụng thường soi sáng lại mình, để đối vá»›i các trần mình bá»›t các niệm dính mắc, bá»›t các niệm chấp trÆ°á»›c Ä‘ó má»›i gọi là sức quán chiếu Bát nhã. Khi sức quán chiếu thuần thục, đầy đủ thì chân thật bất sanh bất diệt hiện tiền, chứng ngá»™ rõ ràng, Ä‘ó là thật tÆ°á»›ng Bát nhã, đến Ä‘ây má»›i thật đầy đủ; nếu mà mình chỉ nghiêng về má»™t bên thì chÆ°a thấy tá»™t Bát nhã. Cho nên có thí dụ: cÅ©ng nhÆ° mình Ä‘i qua sông thì bÆ°á»›c xuống thuyền, nhÆ°ng xuống thuyền mà chÆ°a qua bờ kia được, phải chèo, chèo rồi qua bờ bên kia; song cứ đứng Ä‘ó hoài thì cÅ©ng không Ä‘i Ä‘âu được, cÅ©ng mắc kẹt tại Ä‘ó, chÆ°a có tá»± tại; phải bÆ°á»›c lên bờ bỏ thuyền Ä‘ó- chứ lên bờ vác thuyền theo thì mệt nữa, cần bÆ°á»›c lên bờ bỏ thuyền, má»›i Ä‘i tá»± do tá»± tại được. CÅ©ng vậy văn tá»± Bát nhã giống nhÆ° bÆ°á»›c xuống thuyền, xuống thuyền mà đứng hoài thì cÅ©ng không Ä‘i tá»›i Ä‘âu hết, phải dùng quán chiếu Bát nhã là bÆ¡i thuyền, má»›i qua được bờ bên kia. NhÆ°ng qua bờ bên kia rồi mà đứng Ä‘ó hoài cÅ©ng mắc kẹt, tức là mình quán chiếu mà cứ mắc kẹt trong Ä‘ó hoài ắt không có sống thá»±c được chân thể bất sanh bất diệt nÆ¡i mình. Nếu quán chiếu hoài thì mắc kẹt trong đối tượng quán chiếu thôi; có quán chiếu thì có đối tượng quán chiếu, tức có năng có sở, mà còn mắc kẹt trong năng sở thì chÆ°a tá»± tại, phải quên năng sở má»›i sống thể nhập trọn vẹn  trong thể Bát nhã, má»›i lên bờ Ä‘i tá»± tại. Vậy quý vị thấy học Bát nhã, sống được Bát nhã cÅ©ng không dá»…, nhÆ°ng cÅ©ng không khó, quý vị biết sao không khó chăng? Thường người ta nói cái gì khó, là cái gì Ä‘ó xa xôi ngoài tầm tay vá»›i của mình, mình vá»›i không tá»›i, cho nên gọi là khó; còn cái này là cái sẵn nÆ¡i mình, nÆ¡i tá»± tâm của mình, chứ không phải ở Ä‘âu khác hết. Nếu quả ở Ä‘âu mà mình vá»›i không tá»›i, tìm không ra, và không thể tìm tá»›i được thì má»›i thật khó, ví dụ mình ở Ä‘ây mà bắt mình lên trời tìm học Bát nhã thì khó là phải; còn cái này ngay nÆ¡i mình, chỉ cần sống trở lại nÆ¡i mình thôi là đủ, thì Ä‘âu khó, mà khó là tại sao? Tại tập khí mê lầm của mình quen rồi, sống theo cái vọng mãi, khó ở chá»— Ä‘ó. Bởi quen sống theo cái vọng nên những suy nghÄ© phân biệt cÅ©ng theo Ä‘ó khởi hoài, bây giờ ngồi lại bảo nó dừng, nó cÅ©ng không dừng; do Ä‘ó nên phải tu tập nhiều, lâu, công phu mạnh mẽ, vững vàng má»›i biến khó thành dá»…. Bởi vậy các vị tu hành, khi công phu khế hợp, nhận ra Bát nhã rồi, các ngài cười ngất hoặc là khóc ròng, cảm thÆ°Æ¡ng cho mình xÆ°a giờ tưởng Ä‘âu là khó khăn, ở Ä‘âu Ä‘âu, nhÆ° trên trời, trên mây; giờ Ä‘ây chợt nhận ra, má»›i hay là mình sống hằng ngày Ä‘ó mà bỏ quên mất, nên thÆ°Æ¡ng xót, tức mình khóc, hoặc là cười ngất, giống nhÆ° là xÆ°a giờ món đồ bỏ trong túi mà chạy khắp nÆ¡i tìm nhọc nhằn kêu trời, kêu khó, chợt nhá»› lại móc túi ra, cười ngất! Hiểu nhÆ° vậy má»›i thấy Bát nhã chính ngay nÆ¡i mình thôi, chỉ khéo soi sáng lại nÆ¡i mình, bá»›t  duyên theo bên ngoài thì có ngày Bát nhã hiện không khó. Đó là nói về Kim Cang Bát nhã.

    Ba La Mật, Trung hoa dịch là Ä‘áo bÄ© ngạn, hoặc cứu cánh. Đáo bÄ© ngạn là đến bờ kia, hoặc là rốt ráo viên mãn. NhÆ° vậy cái nào là bờ này? cái nào là bờ kia? Thường gọi bờ này là sanh tá»­, Niết bàn không sanh không tá»­ là bờ kia; nhÆ°ng nếu Bát nhã mà còn thấy có bờ này bờ kia thì phải Bát nhã chÆ°a? Vậy tại sao Ä‘ây lại nói bờ kia? Thá»±c ra chính ngay nÆ¡i mình vừa khởi niệm phân biệt chấp trÆ°á»›c là bờ này, niệm ngay Ä‘ây lặng lẽ là bờ kia, bờ này bờ kia ngay nÆ¡i tá»± tâm mình chứ không Ä‘âu khác, chẳng qua tạm chia ra hai bờ theo ngôn ngữ thông thường, chứ thật là ngay nÆ¡i tâm niệm của mình: dừng được những niệm phân biệt đối Ä‘ãi lăng xăng Ä‘ó thì bờ kia, còn nÆ¡i Ä‘ây Ä‘á»™ng niệm phân biệt là bờ này; mà khi Ä‘á»™ng niệm phân biệt thì Bát nhã bị che khuất, có Bát nhã thì phá được niệm phân biệt đối Ä‘ãi chấp trÆ°á»›c, gọi là đến bờ kia. Chính trí tuệ Ä‘ó má»›i là trí tuệ đến bờ kia, còn trí tuệ của thế gian là trí tuệ sanh diệt, cÅ©ng thuá»™c về bờ này, chÆ°a gọi là Ä‘áo bÄ© ngạn được. Để hiểu rõ, trí tuệ này ngay nÆ¡i tá»± tâm của mình nó đầy đủ, chứ không phải nghe nói có bờ này bờ kia, rồi bỏ Ä‘ây tìm kia. Chính ngay khi mình mê, ở trong thân chúng sanh này, trong vô minh, cÅ©ng đầy đủ Bát nhã chứ không phải bỏ Ä‘ây tìm Ä‘âu khác, cÅ©ng không phải ngay lúc vô minh Ä‘ây mà mình thiếu mất. Lục Tổ nói: - NhÆ° mặt trời nó thường luôn luôn sáng không bao giờ tối, nhÆ°ng khi bị mây che thì thấy tối, song khi tối, mặt trời có mất không? Cái sáng của mặt trời có mất không? Lúc Ä‘ó chỉ là cái tối ở dÆ°á»›i này thôi, qua luồng mây này cÅ©ng vẫn sáng, quý vị có Ä‘i trên máy bay thì thấy rõ ràng. Vậy cái tối, là do những niệm lăng xăng của mình nó che, thấy nhÆ° mình không có Bát nhã, không trí tuệ, tưởng Ä‘âu nhÆ° mình mất không có. NhÆ°ng sá»± thật, thể Bát nhã vẫn luôn luôn thầm ẩn trong chá»— mình sống hằng ngày không có thiếu, khi phá dẹp được những niệm phân biệt Ä‘ó, soi sáng tan vô minh thì rõ Bát nhã vẫn đầy đủ không mất, không bao giờ thiếu vắng. Quý vị khéo ứng dụng trong mọi việc làm, mọi hành Ä‘á»™ng mà luôn luôn có Bát nhã soi sáng, tuy chÆ°a thật tÆ°á»›ng Bát nhã hiện tiền, nhÆ°ng quán chiếu thường xuyên không vắng mặt thì, việc làm nào cÅ©ng hợp đạo, không có chá»— nào là không có Bát nhã hiện; nhÆ° vậy khi công phu của mình thuần thục thì bất cứ nÆ¡i nào, chá»— nào cÅ©ng là chá»— quý vị có thể tỏ ngá»™ được hết. Đọc trong Thiền Sá»­ quý vị thấy các vị tu hành sáng đạo, cÆ° sÄ© cÅ©ng có chứ không phải chỉ riêng người xuất gia. Có ông quan ngồi trong công đường nghe tiếng sấm nổ thì cÅ©ng tỏ ngá»™ được.([1]) Còn các vị thiền sÆ°, thì ngài Trí Nhàn Ä‘ang làm vườn cuốc hòn sỏi văng trúng vào bụi tre vang ra thành tiếng cÅ©ng ngá»™ được; có vị Ä‘ang xách nÆ°á»›c, thùng nÆ°á»›c đứt dây rá»›t xuống bể cÅ©ng ngá»™ được.([2]) NhÆ° vậy Ä‘âu Ä‘âu, chá»— nào cÅ©ng là Bát nhã, nhÆ°ng sở dÄ© mình chÆ°a ngá»™ được, là tại vì tâm mình có nhiều thứ lăng xăng quá. Nếu công phu miên mật, lúc nào cÅ©ng thường soi sáng thì, bất cứ Ä‘âu cÅ©ng là chá»— cÆ¡ duyên để mình sáng tỏ. Đó là nói về Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật.

    Còn kinh là sao? Kinh, tiếng Phạn nói đủ là Tu Ä‘a la, tiếng Hán dịch là khế kinh. Khế kinh có nghÄ©a là vừa khế lý vừa khế cÆ¡. Khế lý, là luôn luôn Ä‘úng vá»›i lý giác ngá»™ của chÆ° Phật, tức là dù trải qua bao nhiêu thời đại, bao nhiêu thời gian, vẫn không sai, vẫn Ä‘úng vá»›i lý của chÆ° Phật, chứ không phải Ä‘úng vá»›i lúc này mà không Ä‘úng vá»›i lúc kia, cÅ©ng chÆ°a gọi là kinh được. Ví dụ nhÆ° Bát nhã này, dù là thời đại nào, ở lúc nào cÅ©ng vẫn Ä‘úng không sai. Thứ hai là khế cÆ¡, là khế hợp căn cÆ¡ chúng sanh, tức là mọi người đều có thể theo Ä‘ó tu hành đạt đến giác ngá»™ hết, chứ bá»™ kinh nói ra chỉ để thờ thôi, nghe chÆ¡i thì chÆ°a khế cÆ¡, mà ở Ä‘ây Phật nói ra, là nói cho chúng sanh, nhÆ°ng nói ra mình không làm được gì, thì Ä‘âu có khế cÆ¡. Nên kinh luôn luôn khế cÆ¡. Kinh Bát nhã này chÆ°a hiểu kỹ thì theo chữ  nghÄ©a thấy quá xa vời, làm không ná»—i, nhÆ°ng hiểu cho suốt lý, thì ngay nÆ¡i mình thôi ai cÅ©ng có thể ngá»™ được Bát nhã, sáng được Bát nhã, ứng dụng được Bát nhã, chỉ có đủ lòng tin hay không, quyết tâm hay không mà thôi; chứ không phải là dành riêng cho các vị Bồ Tát, còn mình không có phần. Nếu vậy thì kinh này nói cho cõi nào, chứ không phải cõi này. Hiểu Ä‘úng nhÆ° vậy, má»›i thấy Kim Cang Bát nhã là kinh nói cho mình, ai cÅ©ng có phần, không riêng cho ai. Tóm lại, kinh Kim Cang Bát nhã là gì? Là nói về trí tuệ Kim Cang rốt ráo đến bờ kia, nhÆ°ng Ä‘ó là danh tá»± thôi. Hiểu cho kỹ, cái gì là kinh Kim Cang Bát nhã? Nếu nói kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật, là bá»™ kinh mình tụng hằng ngày, thì Ä‘ó phải chÆ°a? Bá»™ kinh này, thời gian cÅ©ng cÅ©, cÅ©ng mục, có khi mối ăn, vậy có phải là Kim Cang Bát nhã chÆ°a? Kinh Kim Cang Bát nhã là trí tuệ không hình không tÆ°á»›ng, bất sanh bất diệt nÆ¡i tâm mình, Ä‘ó má»›i là “quyển kinh sống”, còn quyển kinh mình đọc tụng Ä‘ó chÆ°a phải là kinh sống. Nên trong kinh Kim Cang tán thán là công đức chẳng thể nghÄ© bàn. Nếu bá»™ kinh để trên bàn mà nói là không thể nghÄ© bàn thì khó hiểu! Cho nên học kinh Kim Cang Bát nhã, là mình sống lại vá»›i tá»± tâm, mở sáng trí tuệ nÆ¡i mình, Ä‘ó má»›i là khéo học, biết học, còn chỉ học trên chữ nghÄ©a, hôm nay tụng được mấy bá»™, có bao nhiêu chữ trong Ä‘ó, thì gọi là đếm cát, nhọc nhằn vậy thôi.

    Ngày xÆ°a ngài Trần Tôn Túc, tức Thiền sÆ° Đạo Minh Ä‘ang xem kinh Kim Cang, ông thượng thÆ° Trần Tháo, giống nhÆ° bá»™ trưởng bây giờ, ông cÅ©ng từng nghiên cứu thiền, đến thăm gặp và hỏi:

    - ThÆ°a Hòa Thượng xem kinh gì vậy?

    Sư bảo:

    - Xem kinh Kim Cang.

    Ông Trần Tháo má»›i hỏi:

    - Kinh này là Ä‘ã có lục triều phiên dịch, Ä‘ây là triều nào?

    Lục triều là sáu triều phiên dịch (trÆ°á»›c Ä‘ã nói). Nếu hỏi mình thì mình sẽ Ä‘áp là triều nhà Đường, triều nhà Tần, ngài Trần Tôn Túc chỉ Ä‘Æ°a quyển kinh lên, bảo:

    - Tất cả pháp hữu vi nhÆ° má»™ng huyá»…n, bào ảnh.

    Quý vị thấy có lạc đề không? Hỏi xem kinh gì, Ä‘áp kinh Kim Cang; hỏi có sáu triều phiên dịch vậy triều nào… chỉ Ä‘Æ°a quyển kinh lên... bởi vì ở Ä‘ây SÆ° muốn chỉ quyển kinh sống chứ  không phải quyển kinh bằng giấy, bao nhiêu tờ, bao nhiêu trang Ä‘ó; quyển kinh này vô thường sanh diệt, nó cÅ©ng giống nhÆ° pháp hữu vi, từng trang, từng tờ giấy, do tạo tác mà thành, có lúc phải hÆ°, phải mục, nhÆ° má»™ng huyá»…n bào ảnh  thôi. SÆ° muốn Ä‘ánh thức quyển kinh sống ngay trong tròng mắt của ông, thấy được cái Ä‘ó má»›i thấy thật. Khi Ä‘Æ°a lên, SÆ° khai thị quyển kinh sống chính ông Ä‘ang nhìn Ä‘ó, ngay trong tròng mắt của ông Ä‘ó, cái Ä‘ó phải thấy lại ngay nÆ¡i mình, còn cứ bám theo quyển kinh này là quyển kinh chết. SÆ° không nhọc nhằn giảng nhiều mà Ä‘ã giảng xong quyển kinh Kim Cang, rất khéo. Quí vị nếu thấy vậy cÅ©ng chẳng cần học nhiều. Ngài Thập Đại nói: “- Má»™t quyển kinh này ở trong tá»± tánh má»—i chúng sanh sẵn có nhÆ°ng chẳng tá»± thấy nên chỉ đọc văn tá»±, nếu ngá»™ được tá»± tâm má»›i biết kinh này chẳng ở văn tá»±. Rõ được tá»± tánh má»›i tin chÆ° Phật đều từ tâm lÆ°u xuất.” Nói tất cả chÆ° Phật đều từ quyển kinh này lÆ°u xuất, má»—i người đều có quyển kinh Kim Cang Bát nhã hết, làm sao phát minh bá»™ kinh này, sống vá»›i bá»™ kinh này thì gần chÆ° Phật lắm, có thể đồng nắm tay ChÆ° Tổ cùng Ä‘i. Đó là nói về đề kinh Kim Cang Bát nhã. Quý vị má»›i thấy mình chỉ học đề kinh thôi, mà khéo thì sống cả đời cÅ©ng không hết, nhÆ° vậy cần học hết bá»™ không? Ở Ä‘ây, ngay đề kinh thôi nếu mình khéo tin nhận, hiểu sâu thì ứng dụng đủ rồi, nhÆ°ng mà có cái tá»™i là mình chÆ°a khéo được vậy, nên phải học nhiều, học kỹ.

  • 2. GIẢI VỀ NGƯỜI DỊCH

    GIẢI VỀ NGƯỜI DỊCH


    TrÆ°á»›c khi vào chánh văn, giải thích qua cho quý vị hiểu về người dịch bá»™ kinh Kim Cang này, bởi vì bá»™ kinh Kim Cang Bát Nhã mà chúng ta học ở Ä‘ây là do ngài Tam Tạng Pháp SÆ° CÆ°u Ma La Thập dịch từ tiếng Phạn ra tiếng Hán, nói đủ là đời Dao Tần, Tam Tạng Pháp SÆ° CÆ°u Ma La Thập dịch. Gọi Dao Tần là sao? - Đây là phân biệt đời Tần, nhÆ°ng không phải là Tần Thủy Hoàng, mà Dao Tần Ä‘ây thuá»™c về Nam Bắc triều, nhằm triều Tấn ở Trung Quốc. Ông vua trÆ°á»›c hết của triều này là Phù Kiên, nhân Ä‘em quân Ä‘ánh nhà Đông Tấn bị bại, Phù Kiên trở về bị đại thần là Dao Trành giết chết, lên ngôi xÆ°ng là Dao Tần. Tam Tạng Pháp SÆ° là vị pháp sÆ° thông cả Tam Tạng: - Kinh, Luật, Luận; bởi vì nếu người thông suốt về kinh thì gọi là Pháp sÆ°, thông suốt về luật thì gọi là Luật sÆ°, thông về luận gọi là Luận sÆ°, mà ở Ä‘ây ngài CÆ°u Ma La Thập thông suốt cả ba tạng nên gọi là Tam Tạng Pháp SÆ°. Còn CÆ°u Ma La Thập là tên âm tiếng Phạn, Trung Hoa dịch là Đồng Thọ, Đồng là nhỏ, còn Thọ là: Lá»›n tuổi, là người già. Tại sao gọi là Đồng Thọ? Bởi vì ngài là người nhỏ mà có cái đức của người lá»›n nên gọi là Đồng Thọ. Cha của ngài là CÆ°u- ma- la- diêm, người xứ Quy TÆ°, ông có tiết tháo rất cao đẹp, làm tÆ°á»›ng mà bỏ ngôi tÆ°á»›ng Ä‘i xuất gia, nhÆ°ng sau khi xuất gia rồi thì vua Quy TÆ° nghe tiếng tăm của ông lại thỉnh về làm Quốc SÆ°. Làm Quốc SÆ° thời gian vua lại Ä‘em người em gái gả cho, sau sinh ra ngài CÆ°u- ma- la- thập. Ngài tuổi nhỏ mà rất thông minh, má»—i ngày học thuá»™c cả ngàn bài kệ hÆ¡n cả vạn lời, 12 tuổi Ä‘ã tỏ ngá»™. NhÆ° vậy mình thấy chân lý không hạn ở tuổi tác, không phân biệt già trẻ. Sau khi sanh ngài ra thì bà mẹ Ä‘i xuất gia, rồi ngài CÆ°u-ma-la-thập cÅ©ng được bà mang theo vì còn nhỏ. Có má»™t lần ngài theo mẹ Ä‘i tham vấn các vị Thiện tri thức ở tại ngôi chùa rất to, trong Ä‘iện Phật cao lá»›n thì bên cạnh tượng Phật to, có để má»™t cái bát rất lá»›n để cúng cÆ¡m, Ngài CÆ°u-ma-la-thập thấy cái bát, sanh lòng vui mừng, để tỏ lòng cung kính, ngài chạy lại ôm cái bát để lên đầu, nhÆ°ng khi ôm để lên đầu rồi thì ngài chợt Ä‘á»™ng niệm, nghÄ© rằng: “-Ủa! Cái bát to nhÆ° thế mà làm sao ta Ä‘á»™i được?” Tức là cái bát thì to mà ngài lại nhỏ, ngài má»›i Ä‘á»™ng niệm cái bát to nhÆ° thế thì làm sao ta Ä‘á»™i được, nhÆ°ng khi vừa nghÄ© nhÆ° vậy liền cảm giác cái bát nặng Ä‘è ngài té ngã luôn. Mọi người và mẹ ngài từ trong Ä‘iện Phật hoảng hồn chạy tá»›i đỡ ngài dậy, bà hỏi: “- Con làm sao vậy?” Bà cÅ©ng không biết trường hợp ra sao, thì ngài nói rằng: “- Con sáng tỏ được đạo lý rồi!” Bà không biết nguyên do vì Ä‘âu nên bà bảo: “- Con thuật lại cho mẹ nghe, con nói gì kỳ vậy?” Ngài thuật lại là: “- Thấy cái bát to, để tỏ lòng cung kính nên con Ä‘á»™i lên đầu, khi con Ä‘á»™i lên, con tưởng nặng thì cái bát liền Ä‘è con té ngã luôn, do Ä‘ó có thể biết nặng hay nhẹ là hoàn toàn do tâm phân biệt của chính mình, Ä‘ây gọi là tất cả pháp duy tâm.” Ngài còn nhỏ nhÆ° vậy mà Ä‘ã tỏ ngá»™, cho nên bà mẹ rất vui mừng, bà bảo: “- Thật là không ngờ, Ä‘ây là đạo lý rất cao sâu của Phật pháp mà nay con Ä‘ã tỏ ngá»™ thì con tuy còn nhỏ nhÆ°ng có thể Ä‘i hoằng dÆ°Æ¡ng Phật pháp được rồi Ä‘ó!” Từ Ä‘ó ngài bắt đầu Ä‘i giảng thuyết mấy xứ ở Tây vá»±c, Tây Vá»±c là mấy xứ ở gần Ấn Độ. Cho nên người ta má»›i tôn đức của ngài là Đồng Thọ, bởi vì còn bé mà có cái đức lá»›n của người già. Qua niên hiệu Kiến Nguyên thứ 15 khoảng 379, ở Trung Quốc có các vị Sa môn Ä‘i du học qua bên Ä‘ó nhÆ° ngài Tăng Thuần, ngài Đàm Xuân… nghe người ta ca ngợi ngài, nên khi trở về Trung Quốc cÅ©ng ca ngợi ngài, trong Ä‘ó ngài Đạo An nghe được tin Ä‘ó, má»›i khuyên ông Phù Kiên nên mời Ngài sang Trung Quốc. Qua năm Kiến Nguyên thứ 18 tức khoảng 382, Phù Kiên sai vị đại tÆ°á»›ng tên Lã Quang Ä‘em 7 vạn quân Ä‘ánh Quy TÆ°, nhÆ°ng ông dặn Ä‘ây là Ä‘ánh để thỉnh ngài CÆ°u ma la thập thôi, chứ không phải gì khác. Khi Ä‘ó ngài CÆ°u ma la thập khuyên ông vua bên kia tức vua Bạch Thuần VÆ°Æ¡ng nên thuận theo Ä‘iều kiện của Lã Quang để tránhh đổ máu cho nhân dân. NhÆ°ng ông Bạch Thuần VÆ°Æ¡ng không chịu nghe, Ä‘em binh chống lại, rồi bị bại, Lã Quang bắt được ngài CÆ°u ma la thập, song không Ä‘Æ°a về nÆ°á»›c Tần mà giữ lại ở Cô Tân; bởi vì lúc Ä‘ó Phù Kiên bị Dao Trành giết rồi, Lã Quang tá»± lập thành má»™t nÆ°á»›c là nÆ°á»›c Hậu LÆ°Æ¡ng, rồi tá»± xÆ°ng đế, và ông giữ luôn Ngài CÆ°u ma la thập. NhÆ°ng ông này không có hâm má»™ Phật pháp, nên ông giữ vậy mà ông cÅ©ng không tôn trọng gì. Qua năm Hoằng Thủy thứ 3 (401) thì Dao HÆ°ng, con Dao Trành Ä‘em quân Ä‘ánh Hậu LÆ°Æ¡ng, Lã Quang Ä‘ã chết, con là Lã Long lên ngôi bị thua, đầu hàng, ngài CÆ°u ma la thập má»›i được Ä‘Æ°a vào Trung Quốc, lúc Ä‘ó ngài khoảng 58 tuổi. Dao HÆ°ng lại rất má»™ Phật pháp, nên ông lá»… ngài CÆ°u ma la Thập theo lá»… Quốc SÆ°, rất kính trọng, cho ở tại vườn Tiêu Dao để dịch kinh giảng pháp. Má»™t hôm Dao HÆ°ng má»›i dò hỏi: - Pháp sÆ° tài cao học rá»™ng không có ai bằng nhÆ° vậy, chỉ tiếc là 60 năm qua chÆ°a có con nối dõi, lẽ nào để giống tốt nhÆ° vậy mà mất Ä‘i sao?

    NhÆ° vậy cho thấy ông rất kính má»™ Phật pháp, mà cÅ©ng còn nghÄ© theo tình đời, ông nói thêm:- Tôi có hàng trăm cung phi muốn biếu cho thầy 10 vị, nhÆ° vậy có thể sinh được mấy người con trai để kế tục tài trí của thầy, không biết ý thầy thế nào? Rồi ông ép ngài nhận, ngài cÅ©ng tá»± bảo:

    - Thường má»—i khi ta giảng thuyết thì có hai đứa bé nó leo lên hai vai ngăn cản. Hai đức bé là chỉ cho Lã Quang và Dao HÆ°ng. Từ Ä‘ó ngài chẳng ở trong tăng phòng mà lập phòng xá ở riêng. Có má»™t số vị tăng cÅ©ng, muốn bắt chÆ°á»›c, chứa mấy người nữ hầu; ngài CÆ°u ma la thập thấy vậy xót xa cho Phật pháp, bởi vì họ Ä‘âu hiểu trường hợp của ngài, cho nên ngài CÆ°u ma la thập triệu tập hết lại, ngài hai tay bÆ°ng hai cái bát Ä‘á»±ng đầy những cây kim trong Ä‘ó và bảo: “- Nếu các vị ở trong Ä‘ây, ai có thể nuốt hết bát kim này thì má»›i bắt chÆ°á»›c tôi”. Nói xong ngài Ä‘em bát kim nuốt vô bụng hết, mấy người kia thấy hoảng hồn từ Ä‘ó không dám bắt chÆ°á»›c theo. NhÆ° vậy để quý vị thấy, nhiều khi thấy người khác làm nhÆ° vậy, rồi mình cÅ©ng bắt chÆ°á»›c, nhÆ°ng trường hợp má»—i người khác. Ngài cÅ©ng Ä‘ã từng bảo:“- Ví nhÆ° ở trong bùn nhÆ¡ mà sanh hoa sen, thì chỉ nên lấy hoa chá»› lấy bùn nhÆ¡”. NghÄ©a là mình hiểu Phật pháp thì mình suy ngẫm để rút những tinh hoa Phật pháp chứ đừng có nhìn hình thức Ä‘ó, bởi vì các vị có khi vì má»™t duyên đặc biệt của các ngài, mà các Ngài làm khác thường. Ngài CÆ°u ma la thập ở Ä‘ây dịch kinh luận ghi lại được khoảng hÆ¡n 300 quyển, những người theo học vá»›i ngài có 8 vị nổi bật nhÆ° ngài: - Đạo Sanh, Tăng Triệu, Đạo Dung, Tăng Duệ..v.v.. Khi ngài CÆ°u ma la thập mất, ngài nhóm chúng nói: “- Những kinh luật tôi Ä‘ã dịch từ trÆ°á»›c đến nay thì chỉ có bá»™ Thập Tụng Luận là chÆ°a kịp chỉnh lại cho Ä‘àng hoàng, nếu khế hợp vá»›i tâm Phật thì khi thiêu, nguyện cho cái lưỡi không cháy tiêu”. Quả vậy khi trà tỳ thì cái lưỡi còn nguyên không hoại. Sau này người ta rất tin tưởng bản dịch của ngài CÆ°u- ma- la- thập, thường trong những bản dịch kinh, bản dịch của ngài CÆ°u- ma- la- thập được các vị từ xÆ°a đến nay lấy làm định bản, tức là bản mẫu, bởi vì kinh ngài dịch ý sáng suả, lời văn trôi chảy nên tụng dá»… dàng. NhÆ° vậy Ngài CÆ°u-ma-la-thập là người dịch kinh nổi bật nhất trong những vị dịch kinh, ngài có những diểm đặc biệt, còn nhỏ mà Ä‘ã sáng tỏ được đạo lý, Ä‘ó cÅ©ng là Ä‘iểm cho mình tin tưởng chân lý là của mọi người và không có hạn cuá»™c nÆ¡i tuổi tác, do Ä‘ó cho nên mình không có so theo tuổi tác để phê bình hay phân biệt, thấy người nhỏ tuổi cÅ©ng không dám chê, biết Ä‘âu túc duyên của người ta trong Ä‘ó, nhÆ° có những vị tu hành Ä‘ã lâu ở trong đạo nhÆ°ng cÅ©ng chÆ°a sáng tỏ được đạo lý, trong khi những vị má»›i vào đạo chÆ°a lâu mà họ Ä‘ã sáng tỏ. Đây là nói qua người dịch. Bây giờ bắt đầu vào văn kinh.

  • 3. CHÁNH VÄ‚N: NGUá»’N GỐC PHÁP HỘI

    VÀO VÄ‚N KINH


    Ở Ä‘ây chúng ta học kinh Kim cang Bát nhã cÅ©ng nói sÆ¡ cho quý vị hiểu: - KINH KIM CANG BÁT NHà BA LA MẬT là bá»™ kinh có duyên rất lá»›n vá»›i cõi này, cả Trung Quốc và Việt Nam rất nhiều người chú ý, những người dịch cÅ©ng nhiều, chú giải cÅ©ng nhiều, mình học kinh Kim cang Bát nhã qua cái nhìn của nhà Thiền. Bởi vì kinh Kim Cang Bát Nhã có rất nhiều người giảng, tùy theo trình Ä‘á»™ kiến thức, kiến giải của má»—i vị, nhÆ°ng ở Ä‘ây nhấn mạnh qua cái nhìn của nhà thiền, nói để quý vị hiểu kỹ thì khi nghe những vị khác giảng có những Ä‘iều không giống cÅ©ng không lấy làm lạ. Vào văn kinh:

     

    CHÁNH VÄ‚N:

    1. NGUá»’N GỐC PHÁP HỘI

    Tôi nghe nhÆ° vầy, má»™t thuở nọ Phật ở vườn Cấp Cô Độc, rừng Kỳ Đà, nÆ°á»›c Xá Vệ, cùng chúng Đại Tỳ Kheo 1250 người chung há»™i.

    Bấy giờ Thế Tôn đến giờ ăn, Ngài đấp y, mang bát Ä‘i vào thành lá»›n Xá Vệ khất thá»±c. Ở trong thành ấy theo thứ lá»›p khất thá»±c rồi, trở về chá»— mình, thọ thá»±c xong, thu xếp y bát, rá»­a chân và trải tòa mà ngồi.

    GIẢNG:

    Ở Ä‘ây tại sao gọi là phần 1? Kinh Phật thì có chia ra 3 phần: - Tá»±a, chánh tông và lÆ°u thông, thường kinh Phật chia nhÆ° vậy, nhÆ°ng ở Ä‘ây chia 32 phần, phần má»™t là nguồn gốc của pháp há»™i, trong phần này gồm phần tá»±a ở trong Ä‘ó. Kinh Phật vốn xuyên suốt từ  đầu đến cuối nhÆ°ng ở Ä‘ây các ngài chia ra để người học dá»… nhận, song chia làm 3 phần: Tá»±a – Chánh tông – LÆ°u thông là từ Ä‘âu mà có? Từ pháp sÆ° Đạo An, ngài phát minh ra. Ngài Đạo An là người đốc Phù Kiên thỉnh ngài CÆ°u-ma-la-thập. Đặc biệt, kinh Kim Cang chia ra làm 32 phần nhÆ° vậy, là do thái tá»­ Chiêu Minh, má»™t vị thái tá»­ tại gia nhÆ°ng có tâm bồ tát và cÅ©ng có nhiều Ä‘iểm khác thường. Ông sanh năm 499, mất 529, mất sá»›m, tên là Thống – tá»± Đức Thi. Khi sanh ra 3 tuổi Ä‘ã hiểu được Hiếu kinh và Luận ngữ, 5 tuổi đọc khắp được cả ngÅ© kinh. Khoảng đầu niên hiệu Thiên Giám của vua LÆ°Æ¡ng khoảng 502, ông được lập làm hoàng thái tá»­. Ông rất tin sâu Phật pháp, Ä‘ã thọ giá»›i bồ tát, vâng giữ rất là nghiêm cẩn. Ông cÅ©ng xem khắp kinh Ä‘iển và hiểu sâu xa về giáo lý. Ở trong cung của ông, ông lập riêng má»™t Ä‘iện là Ä‘iện Tuệ NghÄ©a, thường mời các bậc cao tăng đến giảng luận; làm thái tá»­ trong cung mà có tâm hâm má»™ Phật pháp nhÆ° vậy. Có nhiều chuyện lạ, là vào đầu tháng tÆ° năm đầu của niên hiệu Phổ Thông khoảng 520 trong Ä‘iện Tuệ NghÄ©a này có mÆ°a cam lá»™. Ông từng soạn giải nhiều sách về Phật pháp và là người hiếu kính, nhân từ. Làm thái tá»­ hÆ¡n 20 năm nhÆ°ng ông chẳng chứa những cô gái hầu nhÆ°  những vị thái tá»­ khác, sống rất đạm bạc. Khoảng tháng 4 năm Đại Thông thứ ba ông bị bịnh mất, má»›i 31 tuổi, khắp nÆ¡i mọi người đều thÆ°Æ¡ng tiếc. Ông phân kinh Kim Cang này làm 32 phần mà từ trÆ°á»›c đến nay các vị giảng sÆ°  cÅ©ng theo Ä‘ó giảng không thấy ai chê trách.

    Phần đầu là nguồn gốc pháp há»™i: Có hai phần: - Tá»±a chung và tá»±a riêng, gọi là thông tá»± và biệt tá»± . Tá»±a chung là:

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Tôi nghe nhÆ° vầy, má»™t thuở nọ Phật ở vườn Cấp Cô Độc, rừng Kỳ Đà, nÆ°á»›c Xá Vệ, cùng chúng Đại Tỳ Kheo 1250 người chung há»™i.

    Là phần tá»±a chung. Phần kế là phần tá»±a riêng cÅ©ng gọi là phần phát khởi tá»±:

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Bấy giờ Thế Tôn đến giờ ăn, Ngài đấp y, mang bát Ä‘i vào thành lá»›n Xá Vệ khất thá»±c. Ở trong thành ấy theo thứ lá»›p khất thá»±c rồi, trở về chá»— mình, thọ thá»±c xong, thu xếp y bát, rá»­a chân và trải tòa mà ngồi.

    GIẢNG:

    Kinh Phật phần tá»±a chung, là chung hết cho các kinh, thường có đủ phần tá»±a giống nhau nhÆ° vậy, chỉ khác chá»— nÆ¡i và chúng. Trong phần này gồm có lục chủng thành tá»±u hay lục chủng chứng tín là sáu Ä‘iểm chứng thành cho mình đủ niềm tin biết Ä‘ây là kinh Phật. Ở Ä‘ây: - NhÆ° vầy là chỉ cho tín thành tá»±u. Tức Phật pháp Ä‘úng vá»›i chân lý. Tiếng Hán theo thứ tá»± là NhÆ° thị ngã văn: - NhÆ° vầy tôi nghe, dịch ra tiếng Việt là: - Tôi nghe nhÆ° vầy. Tôi nghe: chỉ cho ngài A-nan nghe, gọi là văn thành tá»±u, là chỉ cho người nghe. Bởi ngài A- nan nghe Phật dạy rồi thuật lại. A- nan là tên tiếng Phạn, Trung quốc gọi là Khánh Hỉ. Ngài là vị thị giả theo sát bên Phật, nên những kinh Phật ngài thường nghe, mà ngài là vị Ä‘a văn bậc nhất trong mười vị đại đệ tá»­  của Phật, ngài nhá»› rất giỏi và nhá»› dai, cho nên sau này ngài thuật lại. Má»™t thuở nọ: - là chỉ cho thời gian, gọi là thời thành tá»±u. Bởi thời gian xÆ°a ở Ấn Độ tính khác, Trung quốc tính khác, khó xác định cho nên không ghi rõ mà chỉ nói tổng quát là má»™t thuở nọ. Phật là chỉ cho chủ thành tá»±u. Phật nói đủ là Phật- Ä‘à, Phật Ä‘à gia, là người giác ngá»™. Chính chữ Phật này là cái tên cÅ©ng đủ ý nghÄ©a cho mình  học, mình tu. Tại sao gọi là người giác ngá»™? NhÆ° vậy để thấy Phật không chỉ dành riêng cho Thái tá»­ Tất Đạt Ä‘a, mà chữ Phật này là để chỉ cho  má»™t con người Ä‘ã giác ngá»™ viên mãn đầy đủ gọi là Phật. Vậy chúng ta cÅ©ng là má»™t con người, nếu Ä‘ã giác ngá»™ đầy đủ viên mãn cÅ©ng được thành Phật, không phải cái tên này chỉ dành riêng cho má»™t người nào.

    Vườn Cấp cô Ä‘á»™c, rừng Kỳ Đà, nÆ°á»›c Xá Vệ

    Có những chá»— gọi là Thành Thất la phiệt, là dịch âm qua tiếng Hán, dịch ra là Phong đức hay là Văn vật, bởi vì xứ này là nÆ°á»›c lá»›n ở Ấn Độ giàu có sản vật mà đạo đức cÅ©ng cao, có tiếng tăm ở trong cõi Ấn Độ, là kinh Ä‘ô phía bắc của nÆ°á»›c Kiều tát la, dùng kinh Ä‘ô để gọi nÆ°á»›c nhằm phân biệt vá»›i nÆ°á»›c nam Kiều tát la. Chính Tinh xá này là nÆ¡i đức Phật dừng ở nhiều nhất, sá»­ ghi trÆ°á»›c sau Phật ở Ä‘ây hai mÆ°Æ¡i lăm mùa an cÆ°, nhiều nhất trong các nÆ¡i, thuyết rất nhiều bá»™ kinh quan trọng. Vườn Cấp cô Ä‘á»™c rừng ông Kỳ Ä‘à, Kỳ Ä‘à là chỉ cho thái tá»­ con của vua Ba-tÆ°-nặc, có nghÄ©a là Chiến thắng, bởi vì lúc sanh ông ra thì vua Ba-tÆ°-nặc Ä‘ang chiến thắng ở nÆ°á»›c ngoài trở về, nghe tin thái tá»­ sanh nên đặt tên là Chiến thắng. Còn Cấp-cô-Ä‘á»™c là chỉ cho ông trưởng giả Cấp-cô-Ä‘á»™c, có khi chúng ta nghe gọi âm là Tu-đạt-Ä‘a, Ä‘ây là má»™t ông trưởng giả ủng há»™ Phật pháp rất lá»›n, ông thường hay giúp người nghèo khó, người cô Ä‘á»™c. Nhân duyên ông gặp Phật cÅ©ng rất đặc biệt, nhân ông đến nhà ông trưởng giả Sa- già- na ở thành VÆ°Æ¡ng xá để hỏi vợ cho đứa con, nhÆ°ng khi ông đến nhà ông trưởng giả này gặp lúc ông này Ä‘ang chuẩn bị thỉnh Phật về cúng dường, nên trong Ä‘êm ông thấy nhà họ lăng xăng sá»­a soạn đồ đạt để làm thức ăn sáng ngày mai Ä‘ón Phật và chÆ° Tăng. Ông thấy vậy má»›i hỏi: - Vì sao có việc nhÆ° vậy? Má»›i biết rằng, sáng ngày hôm sau là thỉnh Phật. Ông vừa nghe tên Phật thì toàn thân ông lông dá»±ng lên, má»™t cảm xúc mạnh mẽ rồi dẫn ông đến gặp Phật. Sau khi ông quy y Phật rồi, ông trở về nÆ°á»›c Xá vệ lập Tinh xá thỉnh Phật. Bởi khi ông được gặp Phật, rồi quy y Phật, thì ông nghÄ© rằng mình có duyên tốt vá»›i Phật, nhÆ°ng những người ở Xá vệ chÆ°a có duyên tốt để gặp Phật, do lúc này Phật chÆ°a có qua nÆ°á»›c Xá vệ, vì vậy ông thỉnh Phật về nÆ°á»›c, nhÆ°ng Phật nói rằng: - Ta Ä‘i cÅ©ng được, nhÆ°ng còn bất tiện vì chÆ°a có chá»— cho chÆ° Tăng nghỉ ngÆ¡i. Thường Phật Ä‘i thì có cả 1.250 vị Tỳ kheo Ä‘i theo, Ä‘ông quá mà chÆ°a có Tinh xá thì sao? Ông nói: - Việc Ä‘ó không khó, để về con lo. Ông vá»™i về tìm chá»— mua đất để cất Tinh xá nhÆ°ng kiếm hoài chẳng có chá»— nào tiện lợi, chỉ thấy vườn cây của ông Kỳ Đà là ông chịu mà vườn này của ông thái tá»­ làm sao mua Ä‘ây? Song ông cÅ©ng cứ đến hỏi, nài nỉ mua, thái tá»­ Kỳ Ä‘à không chịu, ông nói: Ta là thái tá»­ có nghèo Ä‘âu mà bán! NhÆ°ng ông vẫn nài nỉ, thái tá»­ không biết sao, ông nói: - Thôi  bây giờ ông Ä‘em vàng trải hết ở Ä‘ó Ä‘i!

    Tưởng nói vậy để cho ông trưởng giả hết nài nỉ, không ngờ ông làm thiệt, ông về cho xe chở vàng đến trải gần khắp hết. Thái tá»­ được  người báo, liền tá»›i thấy ông Cấp- cô- Ä‘á»™c lúc này Ä‘ang đứng có vẻ trầm ngâm thì thái tá»­ nói: - Ủa! Ông tiếc hay sao? Ông Cấp- cô- Ä‘á»™c nói:- Không phải, tôi Ä‘ang nghÄ© tính coi chở kho nào gần nhất để tá»›i cho sá»›m, làm kịp Tinh xá rÆ°á»›c Phật.

    Thái tá»­ hỏi ra biết là ông Cấp- cô- Ä‘á»™c mua vườn này cất Tinh xá để thỉnh Phật về, thấy lòng má»™ Phật của trưởng giả nhÆ° vậy, không có tiếc của cải, còn  ông có gì Ä‘âu để tiếc! Thái tá»­ Kỳ Ä‘à cảm Ä‘á»™ng, ông nói: - Thôi tôi sẽ hợp tác cất tinh xá thỉnh Phật! Đất trải vàng thì thuá»™c về ông, còn cây thuá»™c về tôi.

    Cho nên gọi là rừng Kỳ Ä‘à vườn ông Cấp- cô- Ä‘á»™c. Chúng Đại Tỳ kheo 1.250, phần trên gọi là xứ sở thành tá»±u, Ä‘ây gọi là chúng thành tá»±u. Chúng đại tỳ kheo là danh từ chuyên môn. Chúng là chỉ cho Tăng, nói đủ là tăng già da, gọi là hòa hợp chúng, má»™t chúng hoà hợp gồm 04 người trở lên. Ở Ä‘ây chúng đại tỳ kheo là những vị tỳ kheo trưởng lão 1.250 người là ai? TrÆ°á»›c là năm anh em ông Kiều Trần NhÆ° được Phật Ä‘á»™ trÆ°á»›c tiên, năm vị. Ba anh em Ca diếp ba, Trong nhà Phật có tá»›i mấy vị Ca diếp. Ca diếp thường gọi là Tổ Ca-diếp, Ä‘ó là Ma Ha Ca- diếp. Còn Ca diếp ở Ä‘ây là ba anh em ông Ưu- lâu- tần- loa Ca diếp, Già da Ca diếp, Nan-đề Ca diếp. Ba ông này trÆ°á»›c thờ lá»­a, sau khi được Phật giáo hoá thì má»—i người đều dẫn đệ tá»­ về theo. Ông anh lá»›n có 500 người đệ tá»­ trở về vá»›i Phật, rồi hai ông em cá»™ng lại má»™t vị 300, má»™t vị 200 cá»™ng chung lại 1.000. Ngài Xá- lợi- phất và Ngài Mục- kiền- liên sau khi trở về vá»›i Phật, dẫn theo 200 đệ tá»­ nữa là 1.200. Còn ông trưởng giả Da xá khi về vá»›i Phật, rồi ông dẫn theo 50 người bạn nữa. NhÆ° vậy là 1.250, nhÆ°ng nếu cá»™ng chung lại vá»›i 5 anh em ông Kiều- trần- nhÆ° là 1.255, mà nói 1.250 là nói số chung, số chẳn, Ä‘úng là 1.255. Nếu cá»™ng thêm ba anh em ông Ca diếp, cá»™ng hai ngài Xá- lợi- phất và Ngài Mục- kiền- liên, cá»™ng con ông trưởng giả Da- xá nữa thì 1.261 vị. Đây nói những vị thường theo gần bên Phật, Phật ở Ä‘âu thì thường Ä‘i theo. Sá»± thật trong há»™i Phật giảng kinh, không phải chỉ có mấy vị này, mà đủ tứ chúng, có khi vua quan, rồi những vị từ các nÆ¡i tá»›i nghe, chứ không phải bao nhiêu Ä‘ây thôi nhÆ°ng những vị này thường theo Phật, là căn bản nên thường được nhắc tá»›i. NhÆ° vậy, phần lục chủng chứng tín, là tín thành tá»±u, tức pháp Ä‘áng tin, văn thành tá»±u là A- nan nghe, thời thành tá»±u là thời gian, chủ thành tá»±u là Phật, xứ sở thành tá»±u là chá»— nÆ¡i, chúng thành tá»±u là người nghe, cho thấy rõ giống nhÆ° biên bản má»™t buổi họp. Biên bản má»™t buổi họp thì phải có chủ toạ, rồi cá»­ toạ là người nghe, rồi thÆ° ký ghi buổi họp Ä‘ó, thÆ° ký Ä‘ây là văn thành tá»±u tức ngài A- nan, rồi họp ở Ä‘âu tức là xứ sở, rồi họp vào lúc nào là thời gian, rồi họp nói về vấn đề gì, Ä‘ây là tín thành tá»±u. Đó là nói về mở đầu của kinh, theo giáo nghÄ©a sẽ giải thích thêm cho quý vị rõ: - Tôi nghe nhÆ° vầy là sao? Đây là lời mở đầu của các kinh: - NhÆ° thị ngã văn (Tôi nghe nhÆ° vầy). Bởi vì khi Thế tôn sắp nhập diệt, ngài A- nan hỏi Phật 04 Ä‘iều thì Ä‘iều thứ tÆ° là: Sau này khi kiết tập kinh Ä‘iển thì đầu kinh để thế nào? Phật dạy phải để: “NhÆ° thị ngã văn”, tức “tôi nghe nhÆ° vầy”. Các vị sau này có giải thích lý do là trừ nghi. Bởi trong sá»­ có ghi rằng, khi ngài A- nan lên toà thuật lại lời Phật trong há»™i kiết tập đầu tiên, ngài sắp tuyên nói Phật pháp liền cảm thân tÆ°á»›ng của ngài tÆ°á»›ng hảo quang minh y nhÆ° Phật sáng rỡ, lúc Ä‘ó trong chúng khởi lên ba Ä‘iều nghi:

    - Nghi thứ nhất: Không biết là Phật hiện trở lại để nói pháp chăng? Bởi vì thấy ngài A- nan thân tÆ°á»›ng sáng rỡ giống nhÆ° Phật.

    - Nghi thứ hai là: Nghi Phật từ nÆ¡i khác đến?

    - Nghi thứ ba là: Nghi hay là ngài A- nan thành Phật.

    Ba Ä‘iều nghi nhÆ° vậy. Khi ngài A-nan tuyên nói ra:  “- Tôi nghe nhÆ° vầy”, thì dứt hết các Ä‘iều nghi Ä‘ó. NghÄ©a là ngài nghe những lời Phật nói, ngài nói lại vậy thôi, thành ra dứt các Ä‘iều nghi kia. Lý do thứ hai là để dừng tranh luận. Dừng tranh luận là sao? Để nói rằng từ Phật ngài nghe chứ không phải ngài chế ra, nếu không nói nhÆ° vậy thì có người nghi ngài chế ra hay sao? NhÆ° vậy họ sẽ có sá»± tranh luận. Còn Ä‘ây “tôi nghe nhÆ° vầy” là nghe những lời Phật dạy rồi thuật lại thôi.

    Điều thứ ba là để phân biệt vá»›i kinh sách của ngoại đạo, bởi vì ở Ấn Độ những kinh của ngoại đạo ở ban đầu thì để là “a Æ°u”, còn ở Ä‘ây thì “nhÆ° thị ngã văn” là khác. Đó là phần mở đầu kinh theo giáo nghÄ©a. Nếu theo nhà thiền, theo thiền sÆ° thì sao? Theo thiền sÆ° thì thế nào là chá»— vào kinh?

    Có vị tọa chủ tham vấn vá»›i quốc sÆ° Huệ Trung, quốc sÆ° má»›i hỏi:

    - Toạ chủ bình thường làm việc gì?

    Ông tọa chủ Ä‘áp:

    - Từng giảng kinh Kim Cang.

    Quốc sư Huệ Trung hỏi:

    - Vậy hai chữ đầu tiên Ä‘ó là gì?

    Tọa chủ Ä‘áp:

    - NhÆ° thị. (nhÆ° thị ngã văn).

    Quốc sư hỏi:

    - Là gì?

    Ông Ä‘ó không trả lời được. Hỏi hai chữ đầu tiên là gì, tọa chủ trả lời “nhÆ° thị”, ngài Huệ Trung gạn lại “là gì?”, ông trả lời không được. NhÆ° vậy quý vị có thấy chá»— mở đầu kinh theo cái nhìn của các vị thiền sÆ° chÆ°a? Nói “nhÆ° thị” mình hiểu theo chữ nghÄ©a thì nhÆ° Ä‘ã giải ở trên, nhÆ°ng thiền sÆ° ngài gạn lại “cái gì là nhÆ° thị”, thấy “chá»— Ä‘ó” má»›i thấy chá»— mở đầu kinh; và muốn thấy được chá»— Ä‘ó phải hiểu quyển kinh này là gì? Thường thì chúng ta dá»… mắc kẹt theo thường tình, hiểu kinh Kim Cang là quyển kinh chia ra bao nhiêu phần, là quyển kinh mình đọc hằng ngày Ä‘ó, cho nên mở quyển kinh là nhÆ° thị thôi, nhÆ°ng quyển kinh mà thiền sÆ° nói là quyển kinh nào? là quyển kinh vô tÆ°á»›ng, quyển kinh sống ngay nÆ¡i mình Ä‘ó, chứ không phải ý ngài chỉ quyển kinh này. Hiểu nhÆ° vậy má»›i thấy ý của ngài. NhÆ° vậy mở đầu quyển kinh Ä‘ó bằng cái gì? - NhÆ° thị - NhÆ° thị là sao? Là chỉ cho nó nhÆ° vậy là nhÆ° vậy, không có thêm những niệm phân biệt, những niệm chia chẻ gì ở trong Ä‘ó, không có Ä‘á»™ng niệm gì ở trong Ä‘ó; chính chá»— Ä‘ó má»›i là chá»— nhÆ° thị, má»›i là chá»— mở đầu của quyển kinh đặc biệt này. Vì vậy ngài Vân Môn nói: “- Thấy cây gậy chỉ là cây gậy”, không có thêm gì khác nữa hết, không có thêm niệm hÆ¡n thua, phải quấy, tốt xấu, thiệt giả, ngay cái thấy Ä‘ó là nhÆ° thị, là chá»— mở đầu kinh, là chá»— mình vào được quyển kinh sống này. Đó là quyển kinh Kim Cang Bát Nhã thá»±c, còn quyển kinh để ở trên bàn Ä‘ây là quyển kinh tạm phÆ°Æ¡ng tiện vậy thôi; phải nhân quyển kinh này thấy lại quyển kinh kia má»›i là Ä‘ích thá»±c. NhÆ° vậy quý vị thấy thiền sÆ° nhìn thá»±c tế không? Rất thá»±c tế nhìn thẳng tắt, không nói dài dòng nhÆ°ng mà rất là chính xác. Má»›i thấy, mình học quyển kinh văn tá»± nhÆ°ng mình phải thấu qua quyển kinh văn tá»± để thấy rõ quyển kinh thật nữa, má»›i khéo học kinh Kinh Kim Cang Bát Nhã.

    Đó là phần tá»±a chung, bây giờ đến phần tá»±a riêng là phần phát khởi tá»±:

    Bấy giờ đức Thế Tôn đến giờ ăn, ngài đắp y mang bát Ä‘i vào thành lá»›n Xá Vệ khất thá»±c. Ở trong thành ấy theo thứ lá»›p khất thá»±c, rồi trở về chá»— mình, thọ thá»±c xong, thu xếp y bát, rá»­a chân và trải toà mà ngồi.

    Trong Ä‘ây có mấy Ä‘iểm:

    - Thứ nhất là đến giờ ăn. Thường Phật chế ra: Phật và các vị tỳ kheo không phải muốn ăn lúc nào thì ăn, nhÆ° ngoài đời Ä‘ói bụng thì ăn, mà phải có giờ giấc Ä‘àng hoàng. Giờ ăn của Phật cÅ©ng nhÆ° các vị tỳ kheo Ä‘i khất thá»±c Ä‘ó là từ sáng mặt trời mọc lên đến giờ trÆ°a, giờ ngọ là buổi ăn chính. Vì sao Phật dạy mình Ä‘i khất thá»±c phải Ä‘úng giờ nhÆ° vậy? Nếu Ä‘i sá»›m cÅ©ng không được mà Ä‘i trể cÅ©ng không được, vì Ä‘i sá»›m người ta chÆ°a nấu nÆ°á»›ng gì thì người ta cúng dường không được, sẽ mất lòng tin của họ; còn Ä‘i trể người ta ăn rồi, muốn cúng cÅ©ng không được, thành ra phải Ä‘i Ä‘úng giờ. - Điểm thứ hai là đắp y, rồi thứ ba là ôm bát. Bát là tiếng phạn, gọi đủ là bát-Ä‘a-la, Trung hoa dịch là ứng lượng khí, nghÄ©a là món đồ ứng vừa vá»›i lượng ăn của mình. Tỳ kheo phải ăn Ä‘úng lượng, phải biết tri túc, không phải tham ăn, mình muốn chứa cái bát cho nó to, để cho đồ ăn được nhiều, Ä‘ó là mình tham rồi. Cho nên Phật chế rất kỹ, ăn vừa Ä‘úng lượng của mình thôi. Thứ tÆ° là vào thành khất thá»±c, bởi vì tinh xá này ở ngoài thành, cách thành về phía Ä‘ông nam năm sáu dặm, nên phải vào thành. Thứ năm theo thứ lá»›p khất thá»±c, bởi vì sao? Vì  trong phép khất thá»±c theo sá»­ kể , hai ngài Tu Bồ Đề và ngài Ca- Diếp có hai quan niệm riêng: ngài Tu Bồ Đề thì ngài cứ Ä‘i tá»›i mấy nhà giàu khất thá»±c, bởi vì ngài nghÄ© rằng nhà giàu họ dÆ° dã, mình đến khất thá»±c, họ có cho thì cÅ©ng không mất mát gì của họ nhiều, còn tá»›i nhà nghèo thì họ Ä‘ã nghèo thiếu rồi, mình đến khất thá»±c nữa e họ thiếu ăn. Cho nên ngài chuyên tá»›i nhà giàu. Trái lại, ngài Ca Diếp thì ngài tá»›i nhà nghèo khất thá»±c, bởi vì ngài nghÄ© nhà giàu người ta có phÆ°á»›c rồi, dÆ° giả rồi, còn những người nghèo là đời trÆ°á»›c họ ít bố thí, bây giờ mình đến khất thá»±c, khiến họ gieo duyên lành Ä‘ó để cho họ đời sau khỏi nghèo. Cả hai đều có tâm tốt hết, nhÆ°ng Phật quở, hai ông còn có tâm chÆ°a bình đẳng, còn phân biệt người giàu, người nghèo, do Ä‘ó Phật dạy phải theo thứ lá»›p khất thá»±c, Ä‘i thứ lá»›p từ nhà này đến nhà kia, chứ không phân biệt giàu nghèo. Đây là ý nghÄ©a thứ lá»›p khất thá»±c. - Điểm thứ sáu là trở về chá»— mình. - Điểm thứ 7, ăn xong thu bát rá»­a chân, trải toà mà ngồi thiền. NhÆ° vậy, Phật cÅ©ng còn ngồi thiền nữa, vậy là chấp tÆ°á»›ng sao? Ở Ä‘ây Phật muốn nhắc nhở mọi người, Phật nhÆ° vậy mà còn ngồi thiền huống nữa là mình, chÆ°a có Ä‘áng gì mà dá»… duôi thì sẽ ra sao? Đó là lời nhắc nhở chung mãi cho mình về sau này. Trong bản đời Nguỵ có ghi kỹ hÆ¡n, nói rõ Ä‘oạn này là: “ngài cÅ©ng nhÆ° thường lệ trải tòa ngồi kiết già, thân ngay ngắn, trụ niệm bất Ä‘á»™ng”, còn bản của đời Đường thì nói “thân ngay ngắn chánh nguyện trụ niệm hiện tiền” nhÆ° vậy nó có ý nghÄ©a sâu, chá»— này lần lần sẽ nói cho quý vị thấu rõ. Ở Ä‘ây quý vị thấy, phần phát khởi đức Phật trÆ°á»›c khi nói kinh Kim Cang Bát nhã, ngài muốn chỉ ra cái trí tuệ bát nhã là trí tuệ bất khả tÆ° nghì, không thể nghÄ© bàn nhÆ° vậy, tại sao ngài lại hiện tÆ°á»›ng tầm thường cÅ©ng là đắp y, mang bát, khất thá»±c, thọ thá»±c, rồi xếp y bát, rá»­a chân, trải toà ngồi bình thường nhÆ° bao nhiêu người, không có gì đặc biệt hết? Tại sao lại bình thường không có phóng hào quang Ä‘á»™ng địa, hiện những tÆ°á»›ng thần biến có vẻ không thể nghÄ© bàn? Chẳng hạn nhÆ° kinh Pháp Hoa, ngài phóng hào quang soi suốt cả bao nhiêu thế giá»›i ở phÆ°Æ¡ng Ä‘ông, hoặc nhÆ° kinh Hoa nghiêm trÆ°á»›c khi vào thì bao nhiêu thần núi, thần sông cÅ©ng hiện tá»›i, những cảnh vật chung quanh biến thành ánh sáng, nào mây biến ánh sáng này, mây ánh sáng nọ, cái gì cÅ©ng biến thành ánh sáng cả, quá sức tưởng tượng của mình. Còn ở Ä‘ây rất bình thường, tại sao nhÆ° vậy? Song nghiệm kỹ, nhất là nhìn theo cái nhìn của nhà thiền thì Ä‘ây má»›i chính là Ä‘iểm đặc biệt, rất ứng hợp vá»›i trong nhà thiền: trong cái bình thường nhÆ° vậy mà rất là thiền vị, đầy đủ ánh sáng vi diệu không thể nghÄ© bàn trong Ä‘ó! NghÄ©a là trong chá»— mang bát, đắp y, khất thá»±c, Ä‘i tá»›i Ä‘i về, rá»­a chân, thu xếp y bát, những việc tầm thường nhÆ° vậy Ä‘ó, nếu nhìn theo con mắt tầm thường thì thấy không có gì lạ, nhÆ°ng nhìn vá»›i con mắt của thiền sÆ°, của con người hiểu đạo thì má»›i thấy, chính trong Ä‘ây Ä‘ã sáng ngời ánh sáng rá»±c rỡ ở trong Ä‘ó, không có thiếu sót gì hết, chính ánh sáng Kim Cang Bát Nhã Ä‘ã tràn đầy ở trong Ä‘ây rồi! Bởi vì theo cái hiểu thông thường của mình thì, ánh sáng phải màu xanh, màu đỏ, có tÆ°á»›ng rõ ràng, nhÆ°ng ánh sáng ở Ä‘ây là ánh sáng bát nhã, mà ánh sáng bát nhã thì có hình tÆ°á»›ng gì? Ánh sáng bát nhã thì không có xanh, vàng, đỏ, trắng, lá»›n nhỏ. Vậy thì, Phật là má»™t bậc Vô thượng Chánh đẳng chánh giác, tức má»™t vị giác ngá»™ không có gián Ä‘oạn, lúc nào ánh sáng giác ngá»™ cÅ©ng đầy đủ không xen hở, thì má»›i gọi là Phật; chứ nếu má»™t lúc nào Ä‘ó mà không có ánh sáng giác ngá»™ thì có gọi là Phật không? Nó có chá»—  này nhÆ°ng vắng mặt ở chá»— khác thì còn gọi là Phật chăng? Đã là Phật thì luôn luôn ánh sáng giác ngá»™ có mặt, lúc nào cÅ©ng có hết, dù ở trong hành Ä‘á»™ng nào, cá»­ chỉ nào, Phật cÅ©ng đều có đủ ánh sáng giác ngá»™ Ä‘ó, nhÆ° vậy má»›i gọi là Phật. Ở Ä‘ây trong mọi hành Ä‘á»™ng, có cái nào thiếu ánh sáng giác ngá»™ không? Ánh sáng Ä‘ó hiện đầy đủ không có thiếu gì Ä‘âu! Nếu nhìn theo cái nhìn bên ngoài, cái gọi là tầm thường thì gọi là tầm thường, cái gì phi thường gọi là phi thường, cho nên muốn bỏ những cái tầm thường này để đạt được những cái phi thường khác; nhÆ°ng không ngờ cái phi thường chính ngay cái tầm thường, còn làm ra vẻ phi thường lại thành tầm thường; bởi vì cái Ä‘ó rất giản dị, rất là gần gÅ©i vá»›i mình, có thể mình sống hằng ngày ở Ä‘ây mà không hay, nhÆ° vậy má»›i gọi là phi thường.

    NhÆ° ngài Triệu Châu có người đến hỏi đạo, ngài hỏi:

    - Ä‚n cháo xong chÆ°a?

    Vị kia Ä‘áp:

    - Ä‚n cháo xong rồi.

    Ngài bảo:

    - Rá»­a chén bát Ä‘i!

    Liền ngá»™. Không có gì lạ hết. Mình tưởng Ä‘âu đạo là phải có gì cao siêu, vi diệu lắm, nhÆ°ng không ngờ trong chá»— bình thường hằng ngày mình sống, khéo xoay trở lại, không để cho những tÆ° tưởng, những phân biệt lăng xăng nó dấy lên thì ngay Ä‘ó đạo hiện tiền, ăn cháo, rá»­a chén đều đầy đủ không thiếu. Còn ngay trong Ä‘ó mà khởi Ä‘á»™ng niệm tìm má»™t cái khác, thì cái Ä‘ó nó mất, tức là bỏ cái hiện tiền mà Ä‘i tìm cái phi thường trở lại thành tầm thường, Ä‘ó là đặt biệt. Cho nên quý vị thấy, kinh Kim Cang Bát nhã Ä‘ã ngầm có cái ý “giáo ngoại biệt truyền” trong Ä‘ó rồi, tuy là kinh nhÆ°ng Ä‘ã ngầm có ý giáo ngoại. Nếu mình chỉ chấp theo chữ nghÄ©a thì mình thấy chỉ  là văn tá»± thôi, còn nếu mình thấy “ý này” thì sẽ thấy ý giáo ngoại trong Ä‘ó sẵn đầy đủ Ä‘âu có thiếu gì!

    NhÆ° ngài Sùng Tín tá»›i học đạo vá»›i thiền sÆ° Đạo Ngá»™, ở thời gian lâu vá»›i ngài Đạo Ngá»™ mà không thấy ngài chỉ dạy gì hết, má»™t hôm lòng tha thiết quá mạnh, không thể chịu ná»—i nữa, nên SÆ° đắp y lên thÆ°a hỏi :

    - Bạch Hòa thượng, từ ngày con vào Ä‘ây học đạo vá»›i Hòa thượng lâu rồi mà chÆ°a thấy Hòa thượng dạy con tâm yếu gì hết!

    Ngài Đạo Ngá»™ má»›i nói:

    - Từ ngày ông vào Ä‘ây ta có lúc nào chẳng chỉ dạy tâm yếu cho ông Ä‘âu!

    SÆ° ngạc nhiên:

    - Ủa! Hòa thượng Ä‘ã từng chỉ dạy con lúc nào?

    Ngài Đạo Ngá»™ bảo:

    - Ông bÆ°ng cÆ¡m lên ta vì ông nhận, ông bÆ°ng trà ta vì ông mà tiếp, ông xá lui thì ta gật đầu, có chá»— nào là không chỉ tâm yếu cho ông Ä‘âu!

    NhÆ°ng SÆ° vẫn chÆ°a ngá»™, cúi đầu trầm ngâm suy nghÄ©. Ngài Đạo Ngá»™ bồi thêm má»™t câu:

    - Thấy thì thẳng Ä‘ó liền thấy, suy nghÄ©  liền sai.

    Ngay Ä‘ó SÆ° ngá»™ liền. NhÆ° vậy quý vị ngá»™ chÆ°a? Trong chá»— mọi hành Ä‘á»™ng hằng ngày của mình Ä‘ó, ánh sáng Kim Cang bát nhã đầy đủ trong Ä‘ó rồi, thì Phật trong những việc bình thường ứng dụng hằng ngày Ä‘ã biểu hiện ánh sáng Bát nhã quá nhiều, Ä‘âu có chá»— nào thiếu sót! Cho nên Triệu Châu hỏi ngài Nam Tuyền:

    - Thế nào là đạo?

    Ngài Ä‘áp:

    - Tâm bình thường là đạo.

    Sư hỏi tiếp:

    - Có thể nhằm tiến đến chăng?

    Nam Tuyền Ä‘áp:

    - Nếu nghÄ© nhằm tiến đến là trái.

    NghÄ© nhằm tiến đến là trái, quý vị thấy chÆ°a? Bởi vì sao? Nếu nghÄ© tiến đến thì cái đạo nằm bên ngoài mình. Theo nghÄ©a thông thường thì tu là để đạt đạo, hÆ°á»›ng đến đạo, tìm đến đạo để đạt được cái Ä‘ó, nhÆ°ng nếu đến chá»— chân thật này, mình nghÄ© hÆ°á»›ng đến để đạt nó thì cái đạo Ä‘ó ở Ä‘âu? Quên mất cái đạo ngay sẵn nÆ¡i mình. NghÄ© tức Ä‘á»™ng niệm rồi! Động niệm thì trái vá»›i đạo hiện tiền trong mọi cá»­ chỉ hành Ä‘á»™ng của mình. Đáp nhÆ° vậy mà Triệu Châu còn chÆ°a hiểu nên lại hỏi:

    - Khi chẳng nghÄ© đến thì làm sao biết Ä‘ó là đạo?

    Ngài Nam Tuyền Ä‘áp:

    - Đạo chẳng thuá»™c biết, chẳng biết, biết là vọng giác, không biết là vô ký, nếu thật đạt đạo thì không có nghi, ví nhÆ° hÆ° không rá»—ng rang không có thể gắng nói là phải là quấy.

    Đạo là cái chân thật ngay nÆ¡i mình, không thuá»™c biết hay chẳng biết, chá»— này khó hiểu. Trong kinh Viên Giác nói: - Tri huyá»…n tức ly, ly huyá»…n tức giác, tức là biết huyá»…n liền ly, ly huyá»…n tức giác, mà Ä‘ây nói: biết là vọng giác thì sao, có trái ngược không? bởi vì sao? NhÆ° ngài Vân Môn nói: “- Thấy cây gậy chỉ cây gậy” thì Ä‘ó là đạo, còn thêm cái biết nữa, là cái biết phân biệt, là cái biết suy nghÄ©, hÆ¡n thua, cái biết này nọ, nhÆ° vậy là trên cái  biết thêm cái biết, nên gọi là vọng giác; còn ngay cái biết Ä‘ó không thêm gì nữa thì ngay Ä‘ó là đạo. Còn không biết mà mờ mờ không rõ ràng, thì Ä‘ó là vô ký, hoặc là nhÆ° cây Ä‘á hay sao? Vì vậy biết tất cả rõ ràng nhÆ°ng không mê lầm, không có thêm những niệm hÆ¡n thua, phải quấy gì hết, ngay Ä‘ó là phải, còn thêm gì khác là không phải. Cho nên nhÆ° hÆ° không thênh thang rá»—ng rang, không có nói phải nói quấy gì. Vậy là bình thường ngay nÆ¡i mình đầy đủ, thấy cây gậy, thấy cái ly, cái gì mình cÅ©ng thấy hết, Ä‘âu phải gá»— Ä‘á, nhÆ°ng không thêm gì nữa thì hay quá! Vậy thấy Kim Cang Bát nhã nó ở Ä‘âu? Hằng ngày mình sống trong thể Kim Cang bát nhã mà không hay! Hiểu được nhÆ° vậy, sống được trở về nhÆ° vậy Ä‘ó liền thấy trong mọi cá»­ chỉ, mọi hành Ä‘á»™ng của mình đều có Kim Cang bát nhã, phát ra ứng dụng gì cÅ©ng là thần thông diệu dụng. Còn bây giờ mình làm cái gì cÅ©ng không phải thần thông diệu mà là phiền não trần lao hết; nghÄ© liền Ä‘á»™ng, đụng cái gì cÅ©ng khởi phiền não trần lao đầy đủ ở trong Ä‘ó. Từ Ä‘ó má»›i tin người sống được rồi, làm cái gì, thấy cái gì cÅ©ng là thần thông diệu dụng, nhÆ° câu chuyện ngài Ma Cốc, Nam Tuyền, Quy Tông Ä‘i thăm ngài Cảnh SÆ¡n, giữa đường gặp bà già bán trà, mời vào quán ngồi, rồi bà già Ä‘em đến ba cái tách cho ba vị, bà nói:

    - Trong Ä‘ây Hòa thượng nào có thần thông thì uống trà!

    Ba người ngồi ngó nhau không biết làm sao. Bà già nói:

    - Đây, hãy xem già này trình thần thông cho các vị!

    Bà liền cầm bình  trà rót vào tách xong, liền Ä‘i. Thần thông diệu dụng đấy! Vì tâm mình mà tịnh rồi thì hành Ä‘á»™ng nào cÅ©ng thanh tịnh, cÅ©ng sáng suốt hết, nên cÅ©ng đều là thần thông diệu dụng, cÅ©ng bất khả tÆ° nghì; còn mình làm gì cÅ©ng tâm phàm phu khởi trÆ°á»›c, làm cái gì cÅ©ng có suy nghÄ© ở trong Ä‘ó, mà có suy nghÄ© tức có phân biệt, có phải quấy, có hÆ¡n thua, làm sao thành thần thông diệu dụng? Người xÆ°a có làm má»™t bài kệ để nói rõ về ý này:

    Nguyên lai Phật pháp vô Ä‘a tá»­

    Chỉ tại bình thường nhật dụng trung

    Xuyên y thá»±c phạn thân nhận đắc

    Thiên sai vạn biệt thể giai đồng.

    ***

    XÆ°a nay Phật pháp không nhiều thứ

    Chỉ tại hằng ngày việc thường làm

    Mặc áo ăn cÆ¡m mình nhận được

    Ngàn sai muôn khác thể đều đồng.

    Phật pháp xÆ°a nay không nhiều thứ, mình tưởng Ä‘âu nó mênh mông đủ thứ này, thứ kia, chạy tìm hoài không thấy dừng. Không ngờ trong việc ứng dụng hằng ngày không Ä‘âu khác. Mặc áo, ăn cÆ¡m, mình tá»± nhận được (thân nhận đắc) thì bao nhiêu thứ sai biệt, thể đều đồng, không khác gì. Ngay trong mọi việc mặc áo, ăn cÆ¡m, nếu tâm mình thanh tịnh sáng suốt thì ngay nÆ¡i Ä‘ó đầy đủ. Chúng ta thấy đức Phật mở đầu kinh Kim Cang, ngài Ä‘ã nói gì chÆ°a? ChÆ°a nói gì, mà Ä‘ã nói hết rồi, nói rất là vi diệu, rất là tuyệt vời! Chỉ trong những hành Ä‘á»™ng thôi, chÆ°a phát ra thứ gì nhÆ°ng mình khéo thấy thì rõ ngài Ä‘ã nói hết Bát nhã rất là khéo léo, rất là tài tình. NhÆ° vậy hôm nay mình học tá»›i  Ä‘ây nghỉ, nếu quý vị nào khéo lanh lợi,  nhạy mắt thì thấy Bát nhã trÆ°á»›c, còn vị nào chÆ°a lanh lợi lắm thì bắt đầu nghe Phật  thốt lên lời!

     

     

  • 4. THIỆN HIỆN KHẢI THỈNH

    CHÁNH VÄ‚N:

    2. THIỆN HIỆN KHẢI THỈNH

    Lúc Ä‘ó, Trưởng lão Tu Bồ Đề ở trong đại chúng liền từ chá»— ngồi đứng dậy, trịch áo vai phải, quỳ gối phải, chấp tay cung kính bạch Phật:

    - Bạch Thế Tôn, thật ít có! NhÆ° Lai khéo há»™ niệm các vị Bồ Tát, khéo phó chúc các vị Bồ Tát. Bạch Thế Tôn! Người thiện nam, kẻ thiện nữ phát tâm Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, nên làm sao trụ? Làm sao hàng phục tâm mình?

    Phật bảo:

    - Lành thay! Lành thay! Này Tu Bồ Đề! Đúng nhÆ° lời ông nói, NhÆ° Lai khéo há»™ niệm các vị Bồ Tát, khéo phó chúc các vị Bồ Tát. Nay ông hãy lắng nghe, tôi sẽ vì ông mà nói.

    - Kẻ thiện nam, người thiện nữ phát tâm Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác nên nhÆ° vầy mà trụ, nhÆ° vầy mà hàng phục tâm mình.

    - Vâng, bạch Thế Tôn, con nguyện Æ°a muốn nghe.

    GIẢNG:

    Tá»›i phần này gọi là chánh tông, phần trÆ°á»›c mình học qua gọi là phần tá»±a. Vào chánh tông, trÆ°á»›c tiên Ngài Thiện Hiện khải thỉnh, khải thỉnh là thỉnh pháp, Thiện Hiện là ngài Tu Bồ Đề. Đây là bản dịch của ngài CÆ°u- ma- la- thập, trong bản dịch đời Đường thay vì lúc Ä‘ó Trưởng lão Tu Bồ Đề liền từ chá»— ngồi đứng dậy thì có thêm: “- Bấy giờ chÆ° tỳ kheo Ä‘i đến chá»— Phật, đảnh lá»… dÆ°á»›i chân Phật, Ä‘i quanh bên phải ba vòng, rồi lui về má»™t bên, ngài Huệ mạng Tu Bồ Đề bèn từ chá»— ngồi đứng dậy ..v.v..” Ở Ä‘ây gọi là Trưởng lão Tu Bồ Đề, còn bản đời Đường gọi là Huệ Mạng Tu Bồ Đề; và câu hỏi: “nên làm sao trụ? làm sao hàng phục tâm mình?” thì bản kia có thêm má»™t câu nữa: “- làm sao trụ? làm sao tu hành? làm sao hàng phục tâm mình?” có ý nghÄ©a rõ ràng thêm. Đoạn này có mấy Ä‘iểm để cho mình cần phải rõ.

    Thứ nhất, nêu lên người khải thỉnh kinh, tức người thỉnh pháp là Trưởng lão Tu Bồ Đề. Trưởng lão là để chỉ cho bậc tuổi cao, đức lá»›n, nhÆ°ng tuổi tác cao ở Ä‘ây, không giống tuổi tác cao ở thế gian, mà chỉ cho tuổi đạo, tức tuổi hạ. Bởi vì các vị tu hành lấy tuổi đạo làm tuổi của mình, nên khi bắt đầu thọ giá»›i tỳ kheo rồi thì má»—i mùa an cÆ°, chÆ° tăng phải tụ lại má»™t nÆ¡i để kiết hạ an cÆ°, thúc liá»…m thân tâm tu hành. Qua mùa an cÆ° rồi, được thêm má»™t tuổi đạo. Nên sau mùa an cÆ° nhằm ngày Tá»± tứ cÅ©ng gọi là ngày Phật hoan hỉ, vì ngày Ä‘ó là ngày mừng chÆ° tăng Ä‘ã thêm được má»™t tuổi đạo. Do xÆ°a kia, các vị tỳ kheo Ä‘i khất thá»±c, du hoá nÆ¡i này, nÆ¡i kia tá»›i mùa an cÆ° má»›i tụ về má»™t chá»—, nhắc nhở cho nhau tiến tu, cÅ©ng nhÆ° trau đổi những kinh nghiệm. NhÆ° vậy được thêm má»™t tuổi đạo ở Ä‘ây, Ä‘úng theo ý nghÄ©a là thêm công phu tu hành chứ không phải an cÆ° ba tháng rồi, chỉ tính thêm má»™t tuổi suông, nếu tính suông nhÆ° thế thì chÆ°a đầy đủ ý nghÄ©a lắm. Cho nên ở Ä‘ây nói trưởng lão tuổi cao, là ngài tuổi đạo nhiều, đạo đức cÅ©ng lá»›n, có bản khác dịch là Huệ mạng – Cụ Thọ. Huệ mạng là lấy trí tuệ làm mạng sống chứ không lấy cái thân này làm mạng sống nữa, nên quý vị thấy trong chùa hay đề “Duy tuệ thị nghiệp”, tức lấy trí tuệ làm sá»± nghiệp của mình. Cụ Thọ, là tuổi tác cao, Ä‘ây cÅ©ng gần ý nghÄ©a nhÆ° trên. Vậy Tu Bồ Đề được gọi là bậc trưởng lão, tức là người có tuổi đạo cao. Tu Bồ Đề là âm tiếng Phạn, Trung hoa dịch là Không Sanh – Thiện Cát hoặc Thiện Hiện, ở Ä‘ây gọi là Thiện Hiện khải thỉnh là chỉ cho ngài, má»™t vài chá»— còn gọi là Thiện Nghiệp hoặc Thiện Kiến – Thiện Thật, nhÆ°ng ba nghÄ©a chính là Không sanh – Thiện Cát hoặc Thiện Hiện. Do duyên ngài sanh ra trong má»™t gia Ä‘ình Bà la môn giàu có ở nÆ°á»›c Xá vệ, người giữ kho tàng trong gia Ä‘ình má»›i báo là hôm nay bá»—ng dÆ°ng trong kho tàng trống trÆ¡n, không có gì hết, nên gọi là Không Sanh. Kế trong nhà mời thầy tÆ°á»›ng số đến bốc xem coi đứa trẻ này sinh ra là tốt hay xấu, thầy tÆ°á»›ng cho biết là đứa bé này sinh ra rất tốt lành, do Ä‘ó gọi là Thiện Cát, tức tốt lành. Qua bảy ngày sau thì, kho báu hiện lại nhÆ° cÅ©, nên gọi là Thiện Hiện. Tính tình ngài rất là nóng dữ, thường bị bạn bè chán ghét nên bỏ Ä‘i vào trong núi rừng, được sÆ¡n thần hÆ°á»›ng dẫn Ä‘i đến gặp Phật, Phật dạy cho ngài rõ cái lá»—i của nóng giận rất là nguy hại, nên tá»± ngài ăn năn sám hối, rồi tiến tu đắc qủa A- la- hán, là má»™t trong mười vị đại A- la- hán đệ tá»­ của Phật, gọi là Giải không bậc nhất, tức là  rõ lý không bậc nhất. Mười vị đại đệ tá»­ của Phật tức là vị nào?

    1. Ngài  Xá lợi phất là trí tuệ bậc nhất
    2. Ngài Mục Kiền liên là thần thông bậc nhất
    3. Ngài Đại ca diếp là đầu  Ä‘à bậc nhất, tức là ngài chuyên về hạnh đầu Ä‘à – khổ hạnh
    4. Ngài Tu Bồ Đề giải lý không bậc  nhất
    5. Ngài Phú lâu na thuyết pháp bậc nhất
    6. Ngài Đại Ca chiên diên luận nghị bậc nhất – luận nghị đối Ä‘áp bậc nhất
    7. Ngài A na luật thiên nhãn bậc nhất.
    8. Ngài Ưu ba ly trì luật bậc nhất
    9. Ngài La hầu la mật hạnh bậc nhất

    10. Ngài A nan Ä‘a văn bậc nhất .

    NhÆ° vậy ngài Tu Bồ Đề rõ được lý Không bậc nhất, cho nên ở Ä‘ây ngài là  người đứng ra để thỉnh pháp bá»™ kinh Kim Cang Bát nhã này rất khế hợp, rất tÆ°Æ¡ng Æ°ng. Bởi vì Bát nhã nhấn mạnh tánh không. Đó là nói qua về ngài Tu Bồ Đề, người khải thỉnh pháp.

    Thứ hai là phép thÆ°a hỏi: “- Ở trong đại chúng liền từ chá»— ngồi đứng dậy, trịch áo bày vai phải, quỳ gối phải, chấp tay cung kính bạch Phật”. Trịch áo bày vai phải là, ở Ấn Ä‘á»™ các vị tăng đắp y khất sÄ©, khi ngồi nghe pháp, y quấn trùm cả hai vai luôn, bởi nghe pháp sợ gió nhập vào, nhÆ°ng khi ra thÆ°a hỏi phải trịch vai phải, để lá»™ vai phải ra, rồi quỳ gối phải xuống, theo phép cung kính của Ấn Ä‘á»™ là nhÆ° vậy. Đó là phép thÆ°a hỏi.

    Thứ ba là lời tán thán của ngài Tu Bồ Đề: - Bạch Thế Tôn, thật là ít có! NhÆ° Lai khéo há»™ niệm các vị Bồ tát khéo phó chúc các vị Bồ tát. Trong Ä‘ây có các danh từ “Thế tôn”, “NhÆ° Lai”  là thuá»™c má»™t trong mười hiệu của Phật. NhÆ° lai là từ chân nhÆ° tá»± tánh mà đến, nên gọi là NhÆ° Lai, Theo trong Trường A hàm – kinh Thanh Tịnh thì nói về NhÆ° Lai nhÆ° sau: “- NhÆ° Lai từ Ä‘êm đầu chứng đạo Vô thượng cho đến Ä‘êm rốt sau nhập niết bàn, ở trong khoảng thời gian Ä‘ó, NhÆ° Lai có nói ra Ä‘iều gì, trình bày nghÄ©a lý gì thảy đều hoàn toàn nhÆ° thật  không dối nên gọi là NhÆ° Lai.” Thứ hai “Lại nữa, NhÆ° Lai nói ra Ä‘iều gì, là làm những Ä‘iều ấy, cho nên gọi là NhÆ° Lai”. Ngài nói ra Ä‘iều gì, là làm Ä‘iều ấy chá»› không nói suông. Bởi vậy những chân lý mà Phật nói ra để chúng học ngày nay, lúc nào cÅ©ng Ä‘úng nhÆ° thật, còn những chân lý ở thế gian mình thường đọc về những lý thuyết này, lý thuyết kia, cÅ©ng gọi là chân lý nhÆ°ng chỉ là những suy Ä‘oán của người do suy luận đặt ra cho nên nó chỉ Ä‘úng trong má»™t thời gian nào Ä‘ó thôi. Những thuyết của thế gian, có khi ở trong giai Ä‘oạn này nó Ä‘úng, nhÆ°ng thời gian sau có người đặt lại thuyết khác đả phá thì nó thành lá»—i thời, nhÆ° vậy là chỉ Ä‘úng trong giá»›i hạn. Còn ở Ä‘ây, Phật chứng nghiệm nói ra, nên nói Ä‘iều gì là làm được Ä‘iều Ä‘ó, có chứng nghiệm thá»±c sá»±. NhÆ° bốn chân lý căn bản, là bài pháp đầu tiên mà ngài nói ở vườn Lá»™c uyển: - Khổ đế - Tập đế - Diệt đế - Đạo đế. Đây gọi là chuyển pháp luân lần đầu tiên, trong lần chuyển pháp luân này, có ba lần chuyển là: - Thị chuyển – khuyến chuyển - chứng chuyển.

    - Thứ nhất là Thị chuyển, chỉ bày, nói rõ cho thấy Ä‘ây là khổ, Ä‘ây là tập, Ä‘ây là diệt, Ä‘ây là đạo. Tức là chỉ rõ cái khổ –chỉ rõ nguyên nhân Ä‘Æ°a đến Ä‘au khổ của thế gian. Xác định rõ ràng cho người thấy – rồi chỉ rõ Niết bàn là chá»— dứt hết Ä‘au khổ – và chỉ rõ con đường Ä‘Æ°a đến chấm dứt Ä‘au khổ.

    - Thứ hai Khuyến chuyển, là khuyên, ngài nói rằng Ä‘ây là khổ các ông cần phải biết, vì Ä‘ó là đế, tức là chân lý chắc thật không sai, cho nên các ông cần biết rõ để không lầm lẫn. Đây là tập, các ông cần phải Ä‘oạn, vì là nguyên nhân Ä‘Æ°a đến các khổ, nên các ông cần phải Ä‘oạn nguyên nhân Ä‘ó. Đây là diệt, các ông cần phải chứng, vì là chá»— dứt bặt các khổ. Đây là đạo, các ông cần phải tu, vì Ä‘ó là con đường dứt khổ. Đây gọi là khuyến chuyển.

    - Thứ ba chứng chuyển, là ngài nói rõ khổ Ä‘ó ta Ä‘ã biết, ngài nói khổ là ngài Ä‘ã biết rõ mà nói ra; tập ta Ä‘ã Ä‘oạn, ngài nói ra là ngài Ä‘ã Ä‘oạn rồi má»›i nói chứ không phải nói suông; diệt ta Ä‘ã chứng và đạo ta Ä‘ã tu. Đây là tam chuyển pháp luân, Phật Ä‘ã chỉ bày, khuyên mọi người biết ứng dụng tu và chính ngài cÅ©ng Ä‘ã chứng nghiệm rõ ràng ngài nói ra, những Ä‘iều ngài nói Ä‘ó là những Ä‘iều ngài Ä‘ã làm xong không phải nói suông. NghÄ©a NhÆ° Lai rõ ràng là nhÆ° vậy. Còn mười hiệu của Phật:

    1. NhÆ° Lai

    2. Ứng cúng: Đáng được thọ nhận sá»± cúng dường của trời, người.

    3. Chánh biến tri: Là hiểu biết khắp hết, Ä‘úng đắn không có thiên lệch.

    4. Minh hạnh túc: Là đầy đủ cả tam minh và hạnh nghiệp được viên mãn, tam minh là thiên nhãn minh, túc mạng minh, lậu tận minh.

    5. Thiện thệ: Thiện là khéo, thệ là qua. Thiện thệ là khéo qua sanh tá»­ đến bờ Niết bàn.

    6. Thế gian giải: Là hiểu rành rẽ về thế gian, đối thế gian ngài rõ suốt và biết rõ con đường xuất thế gian.

    7. Vô thượng sÄ©: là bậc Vô thượng, bậc không có ai trên, nhÆ°ng có người bằng, tức là mình tu công phu viên mãn thì cÅ©ng nhÆ° ngài. NghÄ©a rất là hay, ngài hiệu là Vô thượng nhÆ°ng không nói Ä‘á»™c tôn, chỉ có mình ngài được thành Phật. Cho nên các vị Bồ tát khi tu hành đầy đủ công đức viên mãn thì thành Phật, chúng ta tu công đức viên mãn cÅ©ng thành Phật Ä‘ó là bình đẳng đối vá»›i tất cả mọi người.

    8. Điều ngá»± trượng phu: Phật là người đại từ, đại trí đủ tất cả từ bi, nên dùng đủ phÆ°Æ¡ng tiện để Ä‘iều phục người tu hành khiến cho họ được trụ Niết bàn nên gọi là Ä‘iều ngá»± trượng phu.

    9. Thiên nhân sÆ°: - là bậc thầy dẫn đường của trời, của người.

    10. Phật, Thế Tôn gọi chung là bậc Giác ngá»™ được tôn quý trên thế gian, Ä‘ó là mười hiệu của Phật. NhÆ° vậy ở Ä‘ây NhÆ° Lai –Thế tôn là hai trong mười hiệu của Phật.

    Lời tán thán: “- Thật ít có! NhÆ° Lai khéo há»™ niệm, khéo phó chúc các vị Bồ tát”. Khéo há»™ niệm – khéo phó chúc là sao? Há»™ niệm ở Ä‘ây là luôn luôn nhá»› đến, che chở giữ gìn; há»™ là che chở giữ gìn, niệm là nhá»› đến – phó chúc là gởi gắm dặn dò cho các vị Bồ tát. Bồ tát tiếng phạn gọi đủ là Bồ đề tát Ä‘oả, tức Hữu tình giác hay Giác hữu tình. Tên Bồ tát cÅ©ng là má»™t ý nghÄ©a nhắc nhở mình rất nhiều. Hữu tình giác hay giác hữu tình, là chỉ cho má»™t chúng sanh Ä‘ã giác ngá»™ và Ä‘em ánh sáng giác ngá»™ Ä‘ó soi sáng lại cho tất cả chúng sanh cÅ©ng giác ngá»™ nhÆ° mình. NhÆ° vậy  trong Ä‘ó Ä‘ã ngầm nói cho mình thấy Ä‘iều gì? Bồ tát là má»™t chúng sanh giác ngá»™, chứ không phải là má»™t ông trời nào ở Ä‘âu xuống giác ngá»™, tức ngầm chỉ chúng ta đều có khả năng giác ngá»™ hết. Bởi vì Bồ tát vốn là má»™t chúng sanh mà được giác ngá»™ thì, mình là má»™t chúng sanh cÅ©ng có thể giác ngá»™, rồi Ä‘em ánh sáng giác ngá»™ Ä‘ó soi sáng cho tất cả mọi chúng sanh đều giác ngá»™ nhÆ° mình, vì ai ai cÅ©ng đều có khả năng giác ngá»™ hết. Cần chú ý! Ở Ä‘ây, đức Phật chÆ°a có nói gì, mà ngài Tu Bồ Đề tán thán “ít có, khéo há»™ niệm các vị Bồ tát”, là ít có chá»— nào? há»™ niệm chá»— nào? Nếu thấy được chá»— há»™ niệm, phó chúc Ä‘ó thì má»›i thấy chá»— “ít có” kia. Há»™ niệm – phó chúc này không phải nhÆ° mình hiểu theo nghÄ©a bình thường là phải lấy tay xoa đầu, cầm tay nhắc nhở trao cho, má»›i gọi là há»™ niệm phó chúc, ở Ä‘ây có ý nghÄ©a sâu xa hÆ¡n. Chính ngay trong chá»— đức Phật ôm bát Ä‘i khất thá»±c, trở về thọ thá»±c xong thu xếp bát, xếp y, rá»­a chân, trải tòa ngồi, chính chá»— Ä‘ó là chá»— há»™ niệm rất kỹ càng rồi! Tức là trong mọi sinh hoạt hằng ngày Ä‘ó, Ä‘ã thầm biểu hiện ánh sáng bát nhã rõ ràng trong Ä‘ó, vẫn nói luôn không lúc nào vắng mặt, thì không há»™ niệm, phó chúc là gì? Đó là Ä‘ánh thức cho các vị Bồ tát để các ngài phải luôn luôn sống miên mật ở trong Ä‘ó, chá»› có để má»™t phút giây nào gián Ä‘oạn, trong mọi hành Ä‘á»™ng, trong mọi việc làm của mình luôn luôn có ánh sáng giác ngá»™ không thiếu vắng. Há»™ niệm, là nhá»› không quên, miên mật không xen hở, luôn nhá»› nhÆ° vậy, nhận rõ nhÆ° vậy, Ä‘ó là NhÆ° Lai phó chúc cho mình rồi! Ngài dặn dò, gởi gắm ở chá»— Ä‘ó chá»› không phải cầm tay trao cho viên ngọc gì. Quý vị thấy ngài phó chúc và há»™ niệm tuyệt khéo không? Chính Ä‘ó là chá»— “ít có”, không dá»… gì mắt phàm này mà thấy được, lấy hai mắt này mà nhìn, làm sao thấy được chá»— phó chúc Ä‘ó! Phải thấy bằng con mắt trí tuệ, mà mắt trí tuệ thì không dá»… gì thấy má»™t cách hời hợt. Ngài Tu Bồ Đề nhìn thấy được chá»— Ä‘ó, nên ngài khen ngợi “ít có”, chá»— Ä‘ó khéo léo, nhÆ°ng người bình thường ít ai thấy được! Trong Ä‘ây nếu quý vị mà thấy được nhÆ° vậy cÅ©ng phải tán thán thôi. Cho nên các vị thiền sÆ° nhìn thấy chá»— Ä‘ó rồi, các ngài có người tán thán hết lời, hoặc có người khóc ròng luôn, cảm xúc quá, khóc vì vui sÆ°á»›ng má»™t việc sát bên mình mà lâu nay tưởng ở Ä‘âu, lâu nay sống trong Ä‘ó mà bỏ bê Ä‘i tìm chá»— nào khác, lang thang vô số kiếp! Thấy rõ ý nghÄ©a rất sâu xa Ä‘ó nên ngài Tu Bồ Đề má»›i tán thán, nếu bình thường thì Ä‘âu tán thán. Nếu hiểu chá»— này rồi quý vị má»›i hiểu qua kinh Pháp Hoa, trÆ°á»›c khi Phật nói kinh Pháp Hoa, ngài nói kinh Vô Lượng NghÄ©a Giáo Bồ Tát Pháp Phật Sở Há»™ Niệm. Kinh Vô Lượng NghÄ©a là, nghÄ©a vô lượng không thể nghÄ© bàn, không nghÄ© lường, Giáo Bồ tát pháp là pháp chỉ dạy hàng Bồ tát, là chá»— Phật thường há»™ niệm, Phật sở há»™ niệm. Vậy trÆ°á»›c khi nói kinh Pháp Hoa, Phật nói kinh này, rồi ngài nhập vào chánh định vô lượng nghÄ©a xứ, là chá»— vô lượng nghÄ©a không nghÄ© lường được, nhÆ°ng kinh Pháp Hoa cÅ©ng không nói kinh vô lượng nghÄ©a này là kinh gì, chỉ nói Phật nói kinh Ä‘ó thôi. Vậy bá»™ kinh Vô Lượng NghÄ©a Ä‘ó là bá»™ kinh ở Ä‘âu? Thường chúng ta bị mắc kẹt trên ngôn từ chữ nghÄ©a, nên cứ nghÄ© Vô Lượng NghÄ©a là nhiều nghÄ©a, nghÄ©a này nọ kể không hết, nhÆ°ng dÆ°á»›i con mắt của nhà thiền thì, nghÄ©a vô lượng chính là nghÄ©a sống Ä‘á»™ng nÆ¡i mình đầy đủ không thiếu gì hết, chính chá»— không nói mà nó hiện bày khắp nÆ¡i, khắp chốn, Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng Ä‘ã hiển bày tri kiến Phật trong Ä‘ó hết rồi. NghÄ©a Ä‘ó làm sao lường hết, nghÄ© cho hết? Mình nói ra thì có khi nói, khi nín, dù cho có người giảng pháp thao thao bất tuyệt Ä‘i nữa, cao lắm thì cÅ©ng má»™t ngày, ban Ä‘êm cÅ©ng ngủ chứ không thể nói hoài, còn cái nghÄ©a này nó nói hoài, Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng có. Nếu tâm mình thanh tịnh sáng suốt rồi thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng có nghÄ©a Ä‘ó hết, nghe tiếng gió, tiếng mÆ°a, thấy người Ä‘i qua, kẻ Ä‘i lại, nếu tâm mình sáng suốt, thì cái gì cÅ©ng ở trong thanh tịnh sáng suốt hết, nói hoài không hết, Ä‘ó không phải là vô lượng sao? Cho nên há»™ niệm là há»™ niệm ngay chá»— Ä‘ó!

    Có má»™t vị tăng đối vá»›i Thiền sÆ° Duy Chánh ở Viện Hàn Châu, là thiền sÆ° mà rất ít nói pháp nên ông thắc mắc, má»™t hôm đến thÆ°a:

    - Bạch thầy, thầy là thiền sÆ° mà sao không thấy nói thiền?

    Ngài Duy Chánh nói:

    - Ngày Ä‘êm nhờ vạn tượng nó diá»…n bày mà thôi. Ngôn ngữ có gián Ä‘oạn mà pháp này là vô tận, nên gọi là tạo hoá vô tận tạng.

    Ngài nói rõ, ngày Ä‘êm nhờ muôn tượng muôn vật nói hết rồi, nếu người sáng mắt thì thấy Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng thiền, Ä‘âu cần phải nói ra, Ä‘ó má»›i là nghÄ©a vô lượng, má»›i là chá»— Phật há»™ niệm. Quý vị thấy nghÄ©a vô lượng Ä‘ó chÆ°a? Chắc hiểu thì hiểu chá»› thấy cÅ©ng khó, nên má»›i là hy hữu - ít có. Bởi vậy tâm mình thanh tịnh rồi thì, thấy ra Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng thanh tịnh, cÅ©ng là pháp, cÅ©ng là bát nhã. Ngài Xuyên Công có nói: “- Xét về đạo chỉ là việc Ä‘i, đứng, nằm, ngồi trong hằng ngày mà thôi, cốt yếu là dứt được cái bệnh ngủ mê.” Đơn giản, chỉ ngay trong Ä‘i đứng nằm ngồi hằng ngày của mình Ä‘ó, cốt dứt ngủ mê, ngủ mê là sao? Chúng ta cứ nghÄ© là ban Ä‘êm vô mùng nằm ngủ, rồi ngủ mê, mà có khi Ä‘ang ngồi trao tráo Ä‘ó vẫn ngủ mê. Cái ngủ mê Ä‘ó mà tỉnh dậy được thì hay biết mấy! Ngồi ở Ä‘ây mà không thấy được cái nghÄ©a vô lượng này thì không ngủ mê sao? Ngay nÆ¡i mình, ánh sáng giác ngá»™ đầy đủ, ánh sáng bát nhã cÅ©ng đầy đủ Ä‘ó không thiếu vắng lúc nào, giờ nào mà cÅ©ng không nhá»› không thấy thì không ngủ mê sao? Tỉnh được cái ngủ mê Ä‘ó thì nÆ¡i nÆ¡i đầy đủ chÆ°a từng thiếu. Vì vậy các thiền sÆ° khi các ngài chứng ngá»™, đều tán thán chá»— này. NhÆ° có thiền sÆ° nói: “- Lúc chứng ngá»™ là lúc thấy ra má»™t lâu Ä‘ài tráng lệ xây bằng pha lê trên má»™t mảy tÆ¡”. Cả má»™t lâu Ä‘ài tráng lệ xây bằng pha lê mà chỉ ở trên má»™t mảy lông, “nhÆ°ng khi không chứng ngá»™ thì cái lâu Ä‘ài ấy cÅ©ng khuất lấp sau má»™t mảy tÆ¡ mà thôi”. Rất là thấm thía mà cÅ©ng thâm trầm sâu xa! Lâu Ä‘ài Ä‘ó là lâu  Ä‘ài gì? Là chỉ cho cái chân thật mà mình bỏ quên Ä‘ó! Khi chứng ngá»™ thì thấy nó ngay má»™t bên mình thôi, trên má»™t mảy tÆ¡ hay má»™t sợi lông của niệm hiện tiền, còn khi không chứng ngá»™ thì nó cÅ©ng khuất lấp sau má»™t mảy tÆ¡ Ä‘ó chứ không có gì khác. Mình tưởng nó khuất lấp ở Ä‘âu, phải chạy lên Cá»±c lạc má»›i có, không ngờ nó chỉ khuất lấp sau má»™t mảy tÆ¡ là mê – tỉnh thôi, Ä‘âu có xa! Nhắm mắt, mở mắt là thấy rõ. Vì Ä‘ó là cái mình sống hằng ngày, bởi mê nên không thấy, tạm gọi là khuất lấp, nhá»› lại thì đầy đủ không ở Ä‘âu xa hết. Má»™t thiền sÆ° khác nói có vẻ văn hoa hÆ¡n: “- Này các thầy! Hãy xem kìa, ánh sáng rá»±c rỡ Ä‘ang tỏa khắp đại thiên thế giá»›i, cùng lúc nó hiện ra mọi chá»— nÆ¡i, hiện tất cả những núi Tu di, những mặt trời, những mặt trăng, những bầu trời và cõi đất, nhiều đến hằng trăm nghìn ức số! Này các thầy, các thầy có thấy ánh sáng ấy chăng?” Các ngài cÅ©ng con người nhÆ° mình, mình cÅ©ng nhÆ° các ngài mà tại sao mình không thấy? Tại vì những cái lăng xăng trong đầu này nhiều quá, nếu những cái lăng xăng trong đầu này nó chịu yên xuống thì thiệt là sung sÆ°á»›ng biết mấy! Chứng minh rõ ràng là khi các ngài nhận ra, thấy rõ ra, cảm xúc mạnh nhÆ° vậy, nó hiện tiền sáng rỡ đầy đủ khắp nÆ¡i không có thiếu gì hết, nhÆ°ng mình mê nên không thấy. Chính chá»— Ä‘ó là chá»— Phật há»™ niệm, Phật phó chúc! Nhìn thấy được chá»— Ä‘ó, nên ngài Tu Bồ Đề tán thán “ít có”, khéo léo há»™ niệm là nhÆ° vậy, mắt thường này Ä‘âu thể thấy, phải mở mắt trí tuệ má»›i thấy rõ, quý vị hiểu được nghÄ©a ít có chÆ°a? Hiểu khéo léo há»™ niệm phó chúc chÆ°a?

    Phần câu hỏi chính:

    - Bạch Thế Tôn! Người thiện nam kẻ thiện nữ phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác, nên làm sao trụ? Làm sao hàng phục tâm mình?

    Phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác là phát làm sao? Tâm gì? Nói cho gọn là tâm Phật chứ không gì hết, tức tâm giác ngá»™ viên mãn luôn luôn không gián Ä‘oạn - chánh đẳng chánh giác là Ä‘úng đắn, không gián Ä‘oạn, không phút giây nào thiếu sót, Ä‘ó là tâm Phật Vô thượng, không có gì trên nữa, phát là phát cái tâm Ä‘ó. NhÆ° vậy nó ở Ä‘âu? phát làm sao? Nếu nghe nói phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác, rồi cho là phát tâm của Phật và các vị Bồ tát, nhÆ°ng Phật thì ngài Ä‘ã giác ngá»™ rồi Ä‘âu cần mình phát nữa, Bồ tát thì Ä‘ã phát tâm Ä‘ó rồi  mình cÅ©ng Ä‘âu cần phát tâm Ä‘ó cho ngài chi nữa, vậy phát tâm Ä‘ó là phát tâm nào? CÅ©ng chỉ là “cái tâm giác ngá»™ ngay nÆ¡i mình”. Phát là hiển bày ra, tỏa sáng, nếu không có sẵn thì phát ở Ä‘âu? Nếu hÆ°á»›ng về má»™t cái khác bên ngoài thì lầm mất rồi! HÆ¡n nữa cái tâm bồ đề này có hình tÆ°á»›ng ra sao mà mình phát? Cho nên chính cái tâm giác ngá»™ ngay nÆ¡i mình Ä‘ó mà mình quên, bây giờ tỏa sáng ra, hiện bày ra; khi hiển bày tỏa sáng nhÆ° vậy thì má»™t chúng sanh giác ngá»™, là thành Bồ tát rồi. Chúng ta tưởng Bồ tát là cái gì xa xôi ngoài mình, hiểu rõ thì mình cÅ©ng có phần chứ không đến ná»—i. Vậy phát là thầm nhận thôi chá»› không phải hÆ°á»›ng đến cái gì khác để cho mình phát, hÆ°á»›ng ra ngoài má»™t cái gì là vọng tưởng rồi. Cho nên ngài NhÆ° NhÆ° nói: “- Má»—i người đều có Phật, chỉ vì chẳng biết tu; đức Di Đà kề tai chỉ dạy ông, phải soi lại nÆ¡i thân mà cầu”. Ngài nói rằng, Phật chính mình đầy đủ không ở Ä‘âu xa, chỉ  mình không biết tu thôi. Đức Di Đà ngài kề sát bên tai mình mà nói “chính ngay nÆ¡i thân mà cầu chứ dừng chạy ra bên ngoài”. Ngài nói thêm: “- Đức Di Đà hiện nay nói pháp khiến ông ngá»™ chân tâm chá»› không gì khác, má»™t phen ngá»™ chân tâm rồi thì đồng hiệu  đồng danh, đồng tên vá»›i Phật”. Đó là phát tâm, chá»› không phải phát tâm bồ đề nÆ¡i Phật và Bồ tát, xa xôi quá, có thấy Ä‘âu mà phát? Phật Niết bàn lâu rồi, Bồ tát cÅ©ng không thấy Ä‘âu là Bồ tát, vậy hÆ°á»›ng vào Ä‘âu mà phát Ä‘ây? Hiểu được chá»— Ä‘ó, thì từng chữ từng câu trong kinh đều rất có ý nghÄ©a sâu xa! Nếu đọc kinh mà đếm câu, đếm chữ hoặc đọc mà tính bá»™ thì uổng quá, đọc chỉ lo đọc cho nhanh cho mau, để đếm cho nhiều bá»™ thôi!  Còn ở Ä‘ây đọc từng chữ, thấm sâu được ý Phật trong Ä‘ó thì ý rất là hay! Vậy quý vị thấy được nghÄ©a phát tâm chÆ°a?

    Đến câu hỏi: “nên làm sao trụ? làm sao hàng phục tâm mình”.

    Đây là má»™t ý nghÄ©a sâu xa nữa. Phát tâm rồi là xong chÆ°a? Phát tâm rồi là thành Phật liền chÆ°a? Phát tâm bồ đề Ä‘ó rồi, tức Ä‘ã hiển bày được tâm Phật, song tỏ sáng được cái tâm Ä‘ó rồi Ä‘âu phải vậy là xong. Kinh Hoa Nghiêm đồng tá»­ Thiện Tài khi đến tham học má»™t vị thiện tri thức nào trong năm mÆ°Æ¡i ba vị thiện tri thức thì ngài cÅ©ng đều nói là, “tôi trÆ°á»›c Ä‘ã phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác rồi nhÆ°ng còn chÆ°a biết làm sao học Bồ tát hạnh, tu Bồ tát đạo”, ngài trÆ°á»›c Ä‘ã phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác rồi, mà còn chÆ°a biết làm sao học Bồ tát hạnh, tu Bồ tát đạo là ý nghÄ©a thế nào? Đã phát tâm rồi, Ä‘ã tỏ sáng, nhÆ°ng còn phải sống, tu để thể nhập, làm sao cho cái tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác luôn luôn không vắng mặt nÆ¡i mình; phát tâm rồi, an trụ mãi không gián Ä‘oạn, không thiếu sót, không xen hở, má»›i thá»±c trọn vẹn. Đâu phải phát là xong! Còn những tâm Ä‘i lang thang đầu này, đầu nọ thì sao? Má»›i phát, Ä‘âu phải là nó hết liền, mà nó vẫn còn lén lút Ä‘i đầu này đầu nọ thì làm sao? Cho nên ngài hỏi làm sao an trụ tâm, làm sao hàng phục tâm là nhÆ° vậy. Chá»— này rất khế hợp trong nhà thiền. Nhà thiền cÅ©ng thường nói, ngá»™ rồi phải bảo nhậm và giữ gìn chứ không phải á»· mình ngá»™ rồi mặc tình sống buông lung không khéo sẽ tạo nghiệp nữa! Vì vậy ngài Sùng Tín khai ngá»™ rồi, hỏi thiền sÆ° Đạo Ngá»™:

    - Làm sao bảo nhậm?

    Ngài Đạo Ngá»™ Ä‘áp:

    - Mặc tánh tiêu dao, tùy duyên phóng khoáng, chỉ hết tâm phàm mà không có thánh giải khác.

    Phải thuận theo tánh Ä‘ó sống tuỳ duyên để cho nghiệp cÅ© tan hết, sống cho được liên tục ở trong Ä‘ó; khi tâm phàm hết thì sống trọn vẹn trong Ä‘ó thôi chứ không có thánh giải nào khác, không có được má»™t cái gì nữa. Nếu muốn tìm má»™t cái gì Ä‘ó để được, đắc cái gì Ä‘ó, chứng má»™t cái gì Ä‘ó, tức còn cái khác nữa thì rÆ¡i vào đường tà. Bảo nhậm là vậy Ä‘ó! Quý vị má»›i thấy, ở Ä‘ây hỏi làm sao an trụ và hàng phục tâm mình, Ä‘ó là Ä‘úng theo nghÄ©a của đại thừa, các vị Bồ tát khai sáng rồi, ứng dụng tu thì má»›i gọi là chân tu; còn nhÆ° mình hiểu mà ứng dụng tu thì gọi là tÆ°Æ¡ng tợ tu, vì sao? vì mình tin, mình hiểu qua trí tuệ của Phật, của Bồ tát mà tu, chứ chÆ°a phải thật sá»± khai sáng trí tuệ của chính mình, cho nên Ä‘ó là tÆ°Æ¡ng tợ thôi, chÆ°a phải thật. Nếu khai sáng trí tuệ của chính mình rồi, y theo Ä‘ó sống, tu thì má»›i thật là chân tu. NhÆ° kinh Lăng Nghiêm Phật dạy tu về pháp phản văn văn tá»± tánh, là do ngài A- nan ngá»™ được tánh nghe rồi, má»›i dạy phản văn Ä‘ó; trái lại chúng ta chÆ°a có nghiên cứu cho kỹ và sâu, chỉ nghe thấy hay, cÅ©ng bắt chÆ°á»›c tu mà tu Ä‘ó không thấu Ä‘áo thì thành bịnh. Có những vị nghe nói phản văn, văn tá»± tánh, là xoay cái nghe nghe trở ngược lại tá»± tánh, rồi ngày này qua ngày kia cứ xoay lại trong lá»— tai, trong đầu này mà nghe, má»™t thời gian hÆ° lổ tai luôn. Có những vị nghe mãi thành ra máu lá»— tai. Đó là lầm trên chữ nghÄ©a. Phản văn, văn tá»± tánh Ä‘ây, là khi mình ngá»™ được tánh nghe rồi thì, đối vá»›i mọi thanh trần bên ngoài, mọi tiếng bên ngoài đều biết rõ là sanh diệt nên mình nghe tất cả mà không duyên theo những thanh trần Ä‘ó, cứ luôn luôn nhá»› lại tánh nghe mình sẵn có, chứ không phải là xoay nghe lại ở lá»— tai này, Ä‘ó là lầm lẫn dá»… bịnh. Kinh Pháp Hoa cÅ©ng dạy, trÆ°á»›c Ä‘ó khai thị tri kiến Phật, má»›i ngá»™ nhập. Ở Ä‘ây tu, sống bát nhã này, thì mở sáng trí tuệ, thấy được “nghÄ©a Không”, nhÆ°ng thường người ta nói, học bát nhã không rồi bác cái gì cÅ©ng không hết, không cần tu luôn, Ä‘ó là lầm! Cái không của Bát nhã, là cái  không của chính trí tuệ bát nhã, cái không trá»±c tiếp ngay đối vá»›i bát nhã chá»› không phải cái không của con mắt này. Cái không của con mắt này là thấy “Không” đối vá»›i cái “”,  thành ra cái không Ä‘ó là cái không có “tÆ°á»›ng” cho mình thấy, mình so sánh phân biệt được; còn cái không này, là “không trá»±c tiếp” của trí tuệ bát nhã, từ trí tuệ bát nhã mình thấy không, Ä‘ó là “cái không trong cái sáng suốt”, chá»› không phải là cái không bác cái này, bác cái kia. Không hiểu kỹ nguy hiểm là nhÆ° vậy! Chúng ta má»›i thấy ngài Tu Bồ Đề Ä‘ã hiểu được ý của Phật, nên đặt câu hỏi rất chính xác: Phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác rồi, làm sao an trụ, sống được vá»›i tâm Ä‘ó? Làm sao hàng phục những tâm Ä‘i lang thang kia? Sống an trụ trong tâm này thì những tâm lang thang Ä‘ó không còn lang thang nữa. Đoạn kế Phật má»›i khen  ngợi:

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Lành thay! Này Tu Bồ Đề! Đúng nhÆ° lời ông nói, NhÆ° Lai khéo há»™ niệm các vị Bồ tát, khéo phó chúc các Bồ tát!

    GIẢNG:

    Ngài xác nhận, cÅ©ng giống nhÆ° nói ấn chứng, là hỏi khế hợp vá»›i ý Phật. NhÆ° vậy Phật chÆ°a thốt ra lời nào mà ngài Tu Bồ Đề Ä‘ã dòm thấy hết rồi, nên ngài và Phật thầm hợp vá»›i nhau. Trong nhà thiền gọi là truyền tâm ấn. NghÄ©a là tâm thầy trò thầm hợp vá»›i nhau mà không qua ngôn ngữ, vượt ngoài ngôn ngữ, Ä‘ó là ấn tâm, truyền tâm. Nếu nghe nói truyền tâm ấn, rồi lầm trên nghÄ©a truyền, tưởng Ä‘âu có cái gì truyền, dá»… bị lợi dụng. NhÆ° bảo quý vị tu theo pháp của tôi rất hay, tu chừng năm ba tháng sẽ được truyền tâm ấn thì nghe mê là bị gạt liền. Ở Ä‘ây, thấy rõ ấn tâm là thầy trò khế hợp nhau, thầm cảm vá»›i nhau khít khao. NhÆ° Phật vá»›i ngài Tu Bồ Đề thầm hợp nhau nên Phật khen, ấn chứng:

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Nay ông hãy lắng nghe tôi sẽ vì ông mà nói!

    GIẢNG:

    Phật bảo lắng nghe cho kỹ, là má»™t ý nghÄ©a sâu nữa; bởi vì chá»— này quý vị nghÄ©, có phải là chá»— cho mình lý luận không? Nghe mà nghe khÆ¡i khÆ¡i cho vui thì nghe tá»›i ná»—i không? Cho nên ngài nhấn mạnh “lắng nghe cho kỹ”, không phải chỉ nghe má»™t cách hời hợt, nghe lÆ¡ là, nghe suông bằng lá»— tai này mà phải nghe lắng sâu, lắng thần nghe sâu tận bên trong, má»›i thấy được chá»— này. TrÆ°á»›c khi nói, Phật nhấn mạnh nhÆ° vậy để cho mình chú ý cho kỹ, phải toàn tâm mà nghe. Thường chúng ta nghe vá»›i cái tâm từng mảng vì suy nghÄ©, hoặc cái tâm lang thang, cho nên nghe nó từng mảng từng mảng không chú tâm trở lại, thành nghe rời rạc. Ở Ä‘ây, ngài nhấn mạnh, nghe phải toàn tâm, nghe cho kỹ, nhÆ° vậy má»›i thấu được chá»— kia. Do Ä‘ó trÆ°á»›c khi ngài nói, Phật ngồi thiền nhập định mà nói ra, từ trong định mà nói cÅ©ng nhÆ° Ä‘i đứng nằm ngồi đều ở trong định, Ä‘ang sống ở trong định, rồi trong Ä‘ó ngài nói ra. Vậy Ä‘ã từ trong định mà nói ra thì mình nghe, phải nghe thế nào? CÅ©ng phải định tâm mà nghe má»›i thầm hợp, má»›i cảm ứng. Trong kinh Lăng Nghiêm Phật dạy: “- Các ông còn Ä‘em tâm phan duyên mà nghe pháp thì pháp này cÅ©ng thuá»™c về cái duyên chứ chÆ°a phải pháp chân thật”. Bởi vậy nghe phải lắng sâu, chú tâm kỹ má»›i thấm được chá»— sâu xa vi diệu Ä‘ó! Nên trÆ°á»›c Phật bảo “lắng nghe”.

    Kế Phật răn kỹ: - Đúng nhÆ° lời ông nói, kẻ thiện nam, người thiện nữ phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác, nên nhÆ° vầy mà trụ, nhÆ° vầy mà hàng phục tâm mình”.

    Răn kỹ “nhÆ° vầy” là sao? NhÆ° vầy, là nhÆ° thật Ä‘úng nhÆ° vầy mà an trụ, nhÆ° vầy mà hàng phục, chứ nếu dấy thêm cái gì khác nữa thì xa. Lại, “nhÆ° vầy”, là nhÆ° chá»— ngài hiện bày nảy giờ mà chÆ°a nói Ä‘ó! Nếu thấy thấu nhÆ° vậy, an trụ Ä‘úng nhÆ° vậy, hàng phục Ä‘úng ý nghÄ©a Ä‘ó là sống luôn luôn hằng hữu; y theo Ä‘ó mà sống là khéo an trụ, khéo hàng phục. Nếu hÆ°á»›ng ra bên ngoài mà khởi tâm cầu thêm má»™t cái gì Ä‘ó để an trụ, để hàng phục thì Ä‘i xa rồi. Cầu thêm cái gì Ä‘ó để an trụ, tức nó dời đổi, Ä‘âu còn trụ nữa! Bỏ mình Ä‘i cầu cái khác thì mất nghÄ©a an trụ. Cầu  cái khác là có sở đắc, là quên mình hÆ°á»›ng ra bên ngoài, trái vá»›i nghÄ©a Kim Cang bát nhã. Đó là ngài nhấn mạnh ngay trong mọi sinh hoạt hằng ngày Ä‘ó, chính là chá»— mình hạ thủ công phu chứ không gì khác. An trụ và hàng phục, là chính ngay trong sinh hoạt hằng ngày Ä‘ó  mà an trụ. Quả thá»±c hai chữ “nhÆ° vầy” rất Ä‘Æ¡n giản mà tế nhị.

    CHÁNH VÄ‚N:

    Ngài Tu Bồ Đề thÆ°a:- Vâng bạch Thế tôn, con nguyện Æ°a muốn nghe.

    GIẢNG:

    Đây cÅ©ng là Ä‘iểm trọng yếu nữa. Má»™t của quý, pháp cao siêu mà Ä‘em cho người họ không cần thiết, họ không thiết tha thì sao? Uổng, quá uổng! NghÄ©a là, hòn ngọc quý Ä‘em cho má»™t đứa con nít thì nó làm gì? Nó Ä‘em bắn cu ly chÆ¡i thôi. CÅ©ng vậy, pháp cao siêu, cao quý thì phải người thiết tha, khao khát thì Ä‘Æ°a ra họ má»›i sẵn sàng nhận; chứ Ä‘âu phải là đồ quảng cáo. Quý vị có đọc kinh Pháp Hoa thì thấy thông vá»›i nhau. Kinh Pháp Hoa, trÆ°á»›c khi Phật nói, ngài Xá- lợi- phất thỉnh Phật hai, ba phen mà Phật vẫn từ chối, bảo: “- Thôi hãy đừng nói nữa! Việc Ä‘ó nói ra thì tất cả trời, người đều kinh sợ, nghi ngờ”. Ngài còn nói thêm bài kệ:

    - Thôi thôi chẳng nên nói, Pháp ta diệu khó nghÄ©,

    Những kẻ tăng thượng mạn, Nghe ắt không kính tin.

    Ngài ba lần ngăn lại để làm gì? Ngài nói pháp mà phải ngăn lại giống nhÆ° làm trò Ä‘ùa hay sao? Đây là đợi cho lòng thiết tha mong cầu mạnh mẽ, khao khát nhÆ° vậy Ä‘ó, Ä‘úng lúc Ä‘Æ°a ra thì họ má»›i cảm nhận, má»›i tin, má»›i quý. Vì vậy trong nhà thiền có những trường hợp khi thiền sinh đến tham học thì các Thiền sÆ° cÅ©ng thá»­ thách đủ cách, cho họ khao khát tá»™t mức, rồi má»›i khÆ¡i nhẹ cho họ má»™t cái, họ ngá»™ liền. Bây giờ nói dá»… dàng quá thành chÆ°a ngá»™, chÆ°a đủ lòng khao khát, có khi nghe chÆ¡i coi thá»­ ông thầy Ä‘ó nói hay không, nói có lÆ°u loát không, nhÆ° vậy thì làm sao mà thấm được! NhÆ° trường hợp ngài DÆ°Æ¡ng Kỳ PhÆ°Æ¡ng Há»™i, ban đầu ngài theo hầu Thiền sÆ° Từ Minh ở Nam Nguyên; má»™t lúc sau thì ngài Từ Minh dời sang Thạch SÆ°Æ¡ng Đạo Ngô, SÆ° cÅ©ng Ä‘i theo và làm giám tá»± cho ngài Từ Minh. NhÆ°ng mà lâu ngày SÆ° vẫn chÆ°a tỏ ngá»™, má»—i khi đến hỏi, ngài Từ Minh chỉ bảo:

    - Việc ở trong khố ty quá nhiều hãy Ä‘i!

    Vậy thôi. Khố ty là việc trong kho, vì ông làm giám tá»± nên việc trong kho nhiều quá, hãy Ä‘i Ä‘i! Song việc trong kho này cÅ©ng có hai nghÄ©a! kho ngoài, còn kho ở trong nữa; kho trong này nó chứa nhiều quá, chÆ°a tiếp nhận ná»—i, phải không? Cho nên trong nhà thiền, quý vị nghe phải nghe hai ý chứ nghe theo kiểu tầm thường thì không có thấm ná»—i Ä‘âu. Hôm khác, DÆ°Æ¡ng Kỳ hỏi má»™t lần nữa, thì ngài Từ Minh bảo:

    - Giám tá»± ngày sau con cháu khắp nÆ¡i cần gì vá»™i gấp!

    Má»™t hôm ngài Từ Minh vừa Ä‘i ra thì chợt mÆ°a đến, SÆ° má»›i rình ở con đường tắt, khi Từ Minh vừa Ä‘i đến, SÆ° liền bÆ°á»›c ra, nắm đứng lại, bảo:

    - Ông già này, hôm nay phải vì tôi mà nói, nếu không nói tôi sẽ Ä‘ánh ông!

    Bởi vì sao nhÆ° vậy? Vì lòng thiết tha khao khát quá, hết chịu ná»—i, bị dồn ép quá! Chính vì vậy, nên ngài Từ Minh chỉ bảo:

    - Giám tá»± biết là việc quanh co liền thôi.

    Ngay Ä‘ó, SÆ° liền đại ngá»™, đảnh lá»… ngay giữa bùn. Quý vị thấy, má»™t câu nói nhẹ nhàng, mình bây giờ nghe thì sao? Biết là việc quanh co liền thôi, nói tá»›i, nói lui, nói nhiều cÅ©ng là việc quanh co mà thôi, cÅ©ng là “chá»— này” chứ Ä‘âu có gì khác, phải không? Sáng được chá»— này thì xong thôi. Vậy chỉ má»™t câu nói nhẹ thôi, mà ngài đại ngá»™, bởi vì tâm Ä‘ã chín mùi thuần thục, Ä‘óng thành khối, lòng khao khát Ä‘ã mạnh, nên Ä‘Æ°a ra Ä‘úng lúc. Hiểu vậy má»›i thấy cái khéo của các thiền sÆ°. Qua Ä‘ó quý vị sẽ hiểu trường hợp của Tổ Huệ Khả cÅ©ng vậy, lúc ngài còn là Thần Quang đến cầu pháp vá»›i Tổ Bồ- đề- đạt- ma, trong má»™t Ä‘êm mùa Ä‘ông tuyết lạnh mà Tổ Bồ- đề- đạt- ma cứ ngồi xoay mặt vào vách, để mặc ngài đứng ngoài hiên không ngó ngàng gì tá»›i. Đứng tá»›i sáng tuyết xuống, trong sách ghi là tá»›i đầu gối mà ngài vẫn đứng nhÆ° vậy. Sáng ra, Tổ má»›i quay lại hỏi:

    - Ông đến Ä‘ây cầu việc gì mà chịu khổ nhÆ° vậy?

    Nếu gặp mình kiểu Ä‘ó chắc cho ông thầy này lÆ¡ là quá, tá»± ái bỏ Ä‘i cho rồi, nhÆ° vậy có làm Tổ ná»—i không? Ở Ä‘ây đợi lòng thiết tha mạnh, mà cÅ©ng để dẹp cái bản ngã xuống, cái bản ngã thấp xuống thì má»›i quên mình tìm cái thật. Khi Ä‘ó Tổ chỉ cần khÆ¡i má»™t câu nhẹ là thấy được lối vào liền. Nên Thần Quang thÆ°a:

    - Con đến Ä‘ây chỉ cầu pháp an tâm.

    Tổ bảo:

    - Ông Ä‘em tâm ra ta an cho!

    Quang thÆ°a:

    - Con tìm tâm không được.

    Tổ bảo:

    - Ta Ä‘ã an tâm cho ông rồi!

    Ngay Ä‘ó SÆ° thấy được lối vào. Thấy sao dá»… dàng quá mà mình đọc hoài mấy năm trời, chÆ°a thấy gì. NhÆ° vậy để cho thấy, Phật pháp rất là sâu xa không phải má»™t món đồ quảng cáo, cứ quảng cáo chá»— này chá»— kia om sòm; mà Ä‘ó là má»™t chân lý sống tuyệt vời, đầy đủ năng lá»±c Ä‘Æ°a mình ra khỏi sanh tá»­, nên Ä‘âu thể Ä‘Æ°a ra má»™t cách hời hợt mà nhận được, nghe chÆ¡i chÆ¡i thì Ä‘âu dá»… gì! HÆ¡n nữa, lâu nay chân lý thật này, mình Ä‘ã bị nhiều lá»›p phủ che từ trong sách vở, rồi trong giảng dạy, nó phủ lên mình những lá»›p màn tưởng tượng quá nhiều, tưởng tượng nó đầy hình ảnh kỳ bí lạ lùng, do Ä‘ó nếu bảo “ngay Ä‘ây thôi” thì dá»… gì mà nhận. Bởi vậy, phải có những phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ánh thức mình, để cho lòng khao khát, chú tâm thuần thục hÆ°á»›ng về má»™t chá»— Ä‘ó, rồi Ä‘Æ°a ra má»™t cái nhẹ, thì mình tin nhận suốt đời. NhÆ° trường hợp Tổ Huệ Khả hoặc ngài DÆ°Æ¡ng Kỳ nhận ra nhÆ° vậy rồi thì suốt đời không quên, còn mình nghe Ä‘ây, rồi về nhà liền quên. Tóm lại, nếu mình khéo tỏ ngá»™ thì ngay nÆ¡i mọi hành Ä‘á»™ng của mình, trong chá»— ăn cÆ¡m, mặc áo, gánh nÆ°á»›c, bá»­a củi, Ä‘i chợ, đều đầy đủ “đạo” ở trong Ä‘ó, đầy đủ “ánh sáng bát nh㔠ở trong Ä‘ó, không thiếu gì hết; khéo nhận thì Ä‘âu cÅ©ng là chá»— tham thiền, khéo nhận thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là chá»— mình sáng đạo hết. NhÆ° ngài DÆ°Æ¡ng Kỳ ngay nÆ¡i vÅ©ng nÆ°á»›c mà ngài cÅ©ng sáng đạo được, thì rõ ràng Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là chá»— NhÆ° Lai phó chúc há»™ niệm cho mình, chÆ°a từng thiếu sót. NhÆ° vậy má»›i thấy Phật pháp thật là vi  diệu, ít có, Ä‘úng nhÆ° ngài Tu Bồ Đề tán thán. Vậy quý vị có nguyện Æ°a muốn nghe chÆ°a? Nếu nguyện Æ°a muốn nghe thì thôi để kỳ sau bắt đầu được nghe, nghe má»™t cách bất ngờ!

  • 5. CHÁNH TÔNG CỦA ĐẠI THỪA

    CHÁNH VÄ‚N:

    3. CHÁNH TÔNG CỦA ĐẠI THỪA

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Các vị Bồ Tát lá»›n nên nhÆ° vầy mà hàng phục tâm mình: Có tất cả những loài chúng sanh nào, hoặc sanh từ trứng, hoặc sanh từ bào thai, hoặc sanh từ ẩm Æ°á»›t, hoặc sanh từ biến hóa, hoặc có sắc, hoặc không sắc, hoặc có tưởng, hoặc không tưởng, hoặc chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng, ta đều Ä‘Æ°a vào Vô dÆ° Niết bàn mà diệt Ä‘á»™ cho chúng. NhÆ° thế, diệt Ä‘á»™ vô lượng, vô số, vô biên chúng sanh, mà thật không có chúng sanh được diệt Ä‘á»™. Tại sao? Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát có tÆ°á»›ng Ngã, tÆ°á»›ng Nhân, tÆ°á»›ng Chúng sanh, tÆ°á»›ng Thọ giả, tức chẳng phải Bồ Tát      .

    GIẢNG:

    Đoạn này là tiếp qua của Ä‘oạn trÆ°á»›c, sau khi Tu Bồ Đề hỏi Phật “người phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác thì nên làm sao hàng phục tâm? làm sao an trụ tâm?” đến Ä‘ây Phật bắt đầu trả lời. Ở Ä‘oạn truá»›c Ä‘ã nói về “phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác” tức tâm chân thật bất sanh bất diệt, phát được tâm chân thật bất sanh bất diệt, lấy Ä‘ó làm nhân để tu hành thì tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i cái qủa bất sanh bất diệt, vậy là cái nhân Ä‘úng vá»›i cái quả, nhân quả tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i nhau, Ä‘ó là chánh nhân. Được cái chánh nhân Ä‘ó rồi, nhÆ°ng  làm sao sống cho được đầy đủ viên mãn chánh nhân Ä‘ó? Chính Ä‘oạn sau Ä‘ây Phật dạy cho mình sống, cÅ©ng tức là trả lời hai câu hỏi về an trụ và hàng phục; và chính hai câu Ä‘áp này là hai câu cốt yếu, từ Ä‘ó khai triển rá»™ng ra toàn bá»™ kinh Kim Cang.

    Đây Phật dạy:

    “- Các vị Bồ tát lá»›n nên nhÆ° vầy mà hàng phục tâm mình: có tất cả các loài chúng sanh, sanh từ trứng, bào thai, ẩm Æ°á»›t, biến hoá, gọi là bốn loại sanh; rồi loại có sắc, không sắc, có tưởng, không tưởng chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng đều Ä‘Æ°a vào vô dÆ°  y Niết bàn”.

    Đoạn này có mấy Ä‘iểm: - Điểm thứ nhất Phật nói về câu Ä‘áp, Ä‘áp hàng phục trÆ°á»›c. Ngài dạy Ä‘úng nhÆ° vầy mà hàng phục là sao? Tức là Ä‘úng nhÆ° lý hiện tiền chân thật mà ngài Ä‘ã thầm hiện ở trÆ°á»›c, chính mình Ä‘ã học qua, Ä‘úng nhÆ° lý Ä‘ó mà hàng phục, còn ngoài cái Ä‘ó mà tìm má»™t cách nào khác má»™t phÆ°Æ¡ng pháp gì Ä‘ó, má»™t thần lá»±c gì Ä‘ó, thì Ä‘i xa vá»›i cái chân thật. Do Ä‘ó ngài nhắc là “nên nhÆ° vầy”. Còn Bồ tát lá»›n là Bồ tát nào? Sao là Bồ tát nhỏ, Bồ tát lá»›n? Thường Bồ tát lá»›n là Bồ tát phát tâm rá»™ng lá»›n, phát tâm Ä‘á»™ tất cả chúng sanh, còn mình phát tâm Ä‘á»™ có giá»›i hạn thôi, người nào thân thì mình Ä‘á»™ trÆ°á»›c, người nào thuá»™c về thù hay nghịch thì thôi chừa lại bá»›t, thì có được gọi là Bồ tát lá»›n không? Nhắc lại, Bồ tát lá»›n, là Bồ tát phát tâm Ä‘á»™ tất cả chúng sanh, không chừa má»™t chúng sanh nào, nghÄ©a Ä‘ó là nhÆ° thế. Đúng ra, câu hỏi là hỏi về an trụ trÆ°á»›c, hàng phục sau; nhÆ°ng Phật Ä‘áp là hàng phục trÆ°á»›c, rồi an trụ sau, bởi vì sao? Hàng phục rồi thì an trụ chứ gì! Những tâm lang thang Ä‘ó mà thả nó Ä‘i hoài thì chÆ°a an trụ được. Cổ đức có câu: “- Đản cầu tức vọng, mạc cánh mích chân”, tức là chỉ cầu dừng được cái vọng thôi, chá»› có tìm cái chân! Dừng vọng tức là chân rồi, đừng vá»™i tìm cái chân; mình lo tìm chân mà cái vọng không lo dừng, thì tìm cÅ©ng là vọng vậy thôi. Dừng vọng tức chân, vì chân và vọng cả hai đều không khác, nhÆ° sóng và nÆ°á»›c, sóng dừng thì nÆ°á»›c bằng phẳng, vọng lặng thì chân thật hiện tiền, không cần cầu mà nó cÅ©ng đến. Đó là ý nghÄ©a Phật Ä‘áp hàng phục truá»›c.

    Kế Phật nói về chín loài chúng sanh; sanh từ trứng, từ thai, từ ẩm Æ°á»›t, hoá sanh gọi là bốn loài sanh: nhÆ° gà vịt chim chóc là từ trứng mà sanh ra; còn loài sanh từ bào thai nhÆ° trâu bò; sanh từ ẩm Æ°á»›t, ví dụ nhÆ° mình làm dÆ°a cải để có dòi; sanh từ biến hoá nhÆ° những con lăn quăn nó biến thành con muá»—i, những người sanh về địa ngục cÅ©ng từ biến hoá sanh. Trong sáu đường luân hồi cÅ©ng không ra ngoài bốn loài này, nên bốn loài này thông cả ba cõi. Đó là nói về chá»— sanh.

    Rồi có sắc, không sắc: có sắc là chỉ cho các vị sanh về cõi trời sắc giá»›i, các vị này do chán dục nên tu về các thiền quán, được sanh về trời sắc giá»›i, lên Ä‘ây y phục tá»± nhiên, khỏi cần may, và những cõi trời này không có hình tÆ°á»›ng nam nữ riêng.

    Không sắc, là thuá»™c về cõi  trời vô sắc, do các vị chán cõi trời có sắc, nghÄ© mình tuy ở cõi sắc nhÆ°ng còn có sắc thì còn có những hệ lụy ràng buá»™c, nên chán sắc và tu về tứ không định, được sanh về cõi vô sắc, cõi này chỉ sống bằng tâm thức.

    Có tưởng, là chỉ cho ở trong cõi trời vô sắc, nhÆ° hÆ° không vô biên, thức vô biên, vô sở hữu xứ, cÅ©ng còn có tưởng. Vô tưởng, là chỉ cho trời vô tưởng, tức các vị tu do dùng sức tưởng mà Ä‘è bẹp tÆ° tưởng thì nó tạm dừng, song qua thời gian thì cÅ©ng sanh khởi trở lại, cÅ©ng bị đọa nhÆ° thường. Cho nên những vị tu được định này thì sống hàng ngàn kiếp, nhÆ°ng hết sức định Ä‘ó rồi, khởi tâm trở lại, cÅ©ng bị luân hồi!

    Chẳng phải có tưởng, chẳng phải không tưởng, là chỉ cho cõi trời phi phi tưởng: Cõi trời này giống nhÆ° không còn tưởng, nhÆ°ng vẫn còn tưởng vi tế, cÅ©ng không phải là không tưởng, nên gọi là chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng, vẫn chÆ°a ra khỏi ba cõi luân hồi; dù được định này sống hằng tám muôn kiếp, nhÆ°ng qua thời gian Ä‘ó rồi, cÅ©ng vẫn bị luân hồi. Bởi vậy trong kinh có kể ông Uất- đầu- lam- phất tu được định phi phi tưởng, vua rất tôn kính, nên thỉnh đến cung hằng ngày dâng thức ăn cúng dường. Má»—i ngày ông dùng thần thông bay đến cung nhận thức ăn, thì vua khom mình xuống đỡ lên toà Ä‘àng hoàng, ngày ngày đều nhÆ° vậy. Má»™t hôm ông vua có việc phải Ä‘i, má»›i dặn người con gái, tức công chúa rằng: - “Đây là vị tiên tu rất có đắc lá»±c, nay cha bận việc nhờ con thay thế, con phải Ä‘úng pháp nhÆ° vậy cúng dường đừng để thiếu sót, khiến bị quở thì nguy hiểm!” Cô con gái nghe lời cha, ông đến cÅ©ng đỡ lên tòa Ä‘àng hoàng, nhÆ°ng khi ông xúc chạm thì ông khởi tâm dục nhiá»…m, liền mất thần thông. Mất thần thông thì làm sao về? Ông biết dân chúng nghe tin ông là nguời tu được thần thông thì ai cÅ©ng quý kính, ai cÅ©ng muốn gặp gỡ, do Ä‘ó ông nói: “- Hôm nay không dùng thần thông Ä‘i nữa mà muốn dùng cá»— xe để Ä‘i đường bá»™ cho dân chúng chiêm ngưỡng cung kính”. Về tá»›i núi, ông cÅ©ng tu đắc ngÅ© thần thông trở lại, nhÆ°ng khi tu sắp được thần thông thì tiếng chim kêu ríu rít làm loạn tâm, ông má»›i đến mé nÆ°á»›c để tu. Gần sắp được định thì nghe dÆ°á»›i nÆ°á»›c cá nhảy lung tung, ông loạn tâm, ông nổi sân ông nguyện sẽ làm chồn bay để bắt ăn các loài trên trời, dÆ°á»›i nÆ°á»›c. Sau ông công phu thiết tha nên cÅ©ng được trở lại và sanh lên cõi phi phi tưởng. Phật thấy rõ, ông do tâm sân, nguyện ác nhÆ° vậy nên khi hưởng hết phÆ°á»›c rồi, sẽ sanh trở lại làm con chuá»™t bay, con cáo bay để ăn những con kia. NhÆ° vậy tu được định phi phi tưởng mà chÆ°a ra khỏi luân hồi. Đây là nói qua về chín loài chúng sanh.

    Còn vô dÆ° y Niết bàn, trÆ°á»›c giải thích qua về danh từ, sau giải thích về ý. Vô dÆ° là đối vá»›i hữu dÆ°. NghÄ©a là các vị A- la- hán chứng Niết bàn, ngay khi các ngài còn có sắc thân này các ngài tu cÅ©ng chứng được Niết bàn chá»› không phải bỏ thân này rồi má»›i chứng. NhÆ° ngài Xá- lợi- phất, Mục- kiền- liên chẳng hạn, lúc còn sắc thân các ngài cÅ©ng chứng được Niết bàn; vì vậy nên gọi là hữu dÆ° y Niết bàn, tức Niết bàn còn có thừa thân này. Còn vô dÆ° là sau khi bỏ thân này má»›i thật sá»± là vào vô dÆ° Niết bàn, không còn thừa. Bởi vậy, trong kinh nói các vị A- la- hán khi các ngài chứng hữu dÆ° Niết bàn này, thì các ngài không còn khổ về tâm vì sạch phiền não, nhÆ°ng còn có khổ về thân, vì còn mang thân này, còn có khi cảm mạo bịnh hoạn, cÅ©ng già cÅ©ng chết, Ä‘ó là dÆ° báo còn sót lại. Khi bỏ hết thân này vào vô dÆ° Niết bàn, không còn bóng dáng gì để thấy. Cho nên có câu chuyện, trong thời Phật có vị bà la môn có tài đọc câu chú rồi gõ vào sọ của người chết nào Ä‘ó thì biết người Ä‘ó chết sanh về Ä‘âu. Ông sống tại thành VÆ°Æ¡ng xá, nhờ có tài Ä‘ó mà các vị bà la môn lá»›n, họ bàn nhau sẽ dùng ông này Ä‘i làm tiền được, cho nên họ trang Ä‘iểm cho ông Ä‘àng hoàng, dẫn Ä‘i khắp nÆ¡i, dân chúng ùa nhau cho tiền. Dần dần họ dẫn ông Ä‘i qua nÆ°á»›c Xá Vệ, ngụ tạm gần Tinh xá Kỳ Hoàn chá»— của Phật. Hôm Ä‘ó, thấy hàng Phật tá»­ cầm hoa, hÆ°Æ¡ng Ä‘i cả Ä‘oàn không biết Ä‘i Ä‘âu, mấy ông bà la môn má»›i hỏi:

    - Đi Ä‘âu mà Ä‘ông vậy?

    Thì đệ tá»­ Phật nói:

    - Đi nghe Phật thuyết pháp.

    Mấy ông bà la môn nói:

    - Bổn sÆ° gì, thuyết pháp gì, Ä‘i làm chi vô ích, Ä‘âu bằng vị bà la môn của tôi Ä‘ây, ông này chỉ cần gõ vào sọ người nào là ông biết sanh về Ä‘âu.

    Mấy vị đệ tá»­ Phật má»›i nói rằng:

    - Đức Bổn SÆ° chẳng những biết nhÆ° vậy, mà còn biết nhiều hÆ¡n nữa kià!

    Hai bên cãi qua cãi lại, mấy ông này má»›i thách là, dẫn ông đến Ä‘ó thá»­ coi ai hÆ¡n. Họ bèn cùng nhau dẫn đến Phật, Phật biết trÆ°á»›c, nên ngài sai người tìm năm cái sọ, bốn cái của bốn vị: má»™t vị sanh vào địa ngục, vị sanh ngạ quá»·, vị sanh cõi người, vị sanh cõi trời và má»™t sọ của má»™t vị A la hán, đặt sẵn Ä‘ó. Ông đến, Phật chỉ má»™t cái sọ bảo:

    - Cái sọ này sanh về Ä‘âu?

    Ông nói:

    - Ở địa ngục.

    Phật cÅ©ng khen, chỉ cái sọ ngạ quá»· ông nói cÅ©ng trúng, bốn cái  đều trúng hết, má»—i lần nhÆ° vậy Phật đều khen ngợi, rồi Phật bảo:

    - Còn cái sọ này sanh về Ä‘âu?

    Ông trầm ngâm má»™t hồi, không biết, tìm Ä‘âu cÅ©ng không thấy. Phật thúc:

    - Sanh về Ä‘âu?

    Ông nói:

    - Bạch Thế tôn, chờ tôi chút!

    Ông tìm mãi không ra, cuối cùng ông nói

    - Tôi không biết.

    Phật nói:

    - Như Lai biết.

    Ông hỏi:

    - Ngài làm sao dạy cho tôi câu chú Ä‘ó.

    Phật bảo:

    - Không được, ông phải xuất gia làm sa môn, má»›i dạy.

    Ông nghÄ© rằng, nếu ông học được câu chú Ä‘ó thì nhất Ấn Độ, cho nên đồng ý xuất gia. Xuất gia rồi, ông được trao thiền quán về 32 thể trược bất tịnh trong người. Mấy ngày sau, ông chứng quả Alahán. Câu chuyện này, có má»™t Ä‘iểm cho thấy rằng, khi chứng Alahán thì hết các mầm sanh tá»­, nên Ä‘âu còn có sanh chá»— nào, do Ä‘ó ông tìm không ra ná»—i, không thấy được. Còn có sanh thì còn có chá»— nÆ¡i, tức còn thấy được. Đến vô dÆ° y Niết bàn, là không còn bóng dáng gì nữa để tìm. Còn Niết bàn là sao? Chá»— này cÅ©ng có nhiều vị hiểu lầm lắm! Niết bàn, Trung hoa dịch ra có nhiều nghÄ©a: - tịch diệt, diệt Ä‘á»™, viên tịch, vô sanh. Tịch diệt là lặng lẽ, diệt Ä‘á»™ là dứt hết những phiền não qua sanh tá»­; viên tịch là tròn đủ cái đức lặng lẽ; vô sanh là không còn tái sanh nữa. NhÆ°ng nguyên nghÄ©a của Niết bàn là chỉ cho trạng thái thổi tắt, làm cho nguá»™i vậy thôi. NhÆ° là má»™t món đồ Ä‘ang nóng hoặc lá»­a Ä‘ang cháy, thổi cho tắt, làm cho nó nguá»™i, gọi Niết bàn. NghÄ©a gốc của nó là nhÆ° vậy, về sau, dùng để chỉ cho trạng thái của người tu Ä‘ã tắt hết lá»­a phiền não nung đốt, Ä‘ã nguá»™i lạnh, Ä‘ó là Niết bàn. NghÄ©a Niết bàn rất Ä‘Æ¡n giản, nhÆ°ng chúng ta tưởng tượng nhiều quá, nghe nói Niết bàn, tưởng là ở má»™t cõi nào Ä‘ó mình không bao giờ vá»›i tay tá»›i, mà không ngờ nó ngay nÆ¡i mình không Ä‘âu khác. Tức là tâm không phiền não, dứt được mầm sanh tá»­ thì ngay Ä‘ó là Niết bàn. NhÆ°ng sau này khi các vị A la hán bỏ thân này, gọi là nhập vô dÆ° y Niết bàn, cÅ©ng nhÆ° đức Phật thị hiện trong cõi  này, rồi ngài bỏ thân này mình cÅ©ng gọi là nhập Niết bàn; do Ä‘ó nhiều người tưởng nhập Niết bàn tức là chết, nên ai tu hành mà bịnh  gần chết thì bảo sắp nhập Niết bàn, Ä‘ó là Ä‘i xa nghÄ©a Niết bàn quá nhiều. Nếu nhÆ° vậy, thì ai cÅ©ng được Niết bàn dá»… lắm! Song thường khi hỏi đến Niết bàn, đức Phật ít có chịu giải thích, là vì sao? Bởi Ä‘ó là chá»— của người chứng ngá»™ sống được thì tá»± biết thôi, người chÆ°a chứng làm sao giải thích cho họ biết Ä‘ây? Không làm sao giải thích được! Giải thích, còn dá»… hiểu lầm nữa! Trong kinh A hàm, có người muốn hỏi đến chá»— Ä‘ó, Phật chỉ im lặng thôi.  Không thể nói có hay không. Nếu nói có, người ta tưởng Ä‘âu nhÆ° vậy là còn có thân, mà còn có thân là còn sanh tá»­, tức hiểu lầm Niết bàn. Nếu nói là không, thì tưởng chết nhập Niết bàn là không còn gì hết, thành Ä‘oạn diệt, vậy làm sao nói? Do Ä‘ó khó nói, chỉ để người chứng đến thì liền hiểu rõ. Trong kinh PhÆ°Æ¡ng Đẳng Bát Niết bàn, phÆ°Æ¡ng tiện nói Niết bàn có tám vị: thứ nhất là thường trụ, nghÄ©a là không bao giờ mất; thứ hai là tịch diệt, tức vắng bặt lặng lẽ; thứ ba là bất lão, tức không già; thứ tÆ° là bất tá»­, không có chết; thứ năm là thanh tịnh; thứ sáu là hÆ° không, tức rá»—ng suốt không ngăn ngại; thứ bảy là bất Ä‘á»™ng; thứ tám là khoái lạc, vui sÆ°á»›ng dứt hết mọi cái khổ. Theo trong kinh Đại Bát Niết bàn thì có bốn đức là Thường – Lạc – Ngã – Tịnh. Nói nhÆ° vậy, là để cho những vị nghe nói Niết bàn đến chá»— Ä‘ó thì dứt sạch hết phiền não, không còn sanh tá»­, nhÆ°ng không phải không còn gì hết.

    Kế Ä‘ây nói về câu trả lời của Phật là hàng phục và Ä‘á»™ nhÆ° thế nào? Ngài nói, Bồ tát hàng phục Ä‘ó, là Ä‘á»™ hết tất cả những loài chúng sanh, bao nhiêu loài chúng sanh Ä‘ó đều Ä‘á»™ hết vào vô dÆ° y Niết bàn mà diệt Ä‘á»™ cho nó. Tức Ä‘Æ°a hết vào chá»— vô sanh. Chính chá»— Ä‘ó là chá»— dá»… nghi ngờ, không biết làm sao mình làm được? Bởi vì, mình là má»™t chúng sanh má»›i phát tâm Bồ tát, mình chÆ°a Ä‘á»™ được mình nữa, thì làm sao Ä‘á»™ hết chúng sanh kia! Hiểu nhÆ° vậy, thì Ä‘ành chịu không biết làm sao để hàng phục tâm; mà không hàng phục tâm thì làm sao an trụ? Thành ra hiểu cho kỹ thì chúng sanh Ä‘ây là chúng sanh tâm, chứ nếu phải Ä‘á»™ hết tất cả chúng sanh bên ngoài rồi má»›i thành Phật, vậy Phật Thích Ca thành Phật rồi, sao mình vẫn còn ngồi Ä‘ây? Cho nên má»™t tâm niệm của mình là má»™t chúng sanh rồi, má»—i má»™t ngày mình sanh Ä‘i chết lại không biết bao nhiêu lần, sanh niệm này nó mất, rồi sanh niệm khác, má»—i niệm là má»™t chúng sanh, nhÆ° vậy cả ngày có vô số chúng sanh, đủ loại hết; có khi là chúng sanh ở cõi người – niệm lành, có khi ở cõi ngạ quá»· – niệm ác hoặc có khi chúng sanh ở cõi địa ngục Ä‘au khổ u minh tối tăm, có khi thì ở A tu la, má»™t ngày mình Ä‘i vòng hết, có thể sáu đường đều đủ. Nếu nói theo Ä‘ây, thì má»™t niệm khởi dục tình là vào thai sanh, má»™t niệm mÆ¡ tưởng thì vào noãn sanh, bởi vì kinh Lăng Nghiêm gọi là noãn sanh là do tưởng mà đến, má»™t niệm ái luyến là vào thấp sanh – ẩm Æ°á»›t, má»™t niệm chợt biến đổi là vào hoá sanh, má»™t niệm khởi quán là vào cõi sắc, có sắc, má»™t niệm lờ mờ là vô sắc, má»™t niệm duyên vá»›i cảnh là vào có tưởng, má»™t niệm ngu ngÆ¡ là vào vô tưởng, má»™t niệm mà thầm thầm phân biệt ở bên trong là phi phi tưởng, thì ngồi thiền nó đủ hết trong Ä‘ó. NhÆ° vậy tá»± tánh mình vốn vắng lặng thanh tịnh sáng suốt nhÆ°ng chợt vừa khởi má»™t niệm Ä‘á»™ng thì mê, mê thì má»™t chúng sanh. Vì mê là che khuất tánh giác, che khuất tánh giác là má»™t chúng sanh chứ gì! Nếu nói theo ngài Thánh Nhất thì vọng tâm của mình chấp phải chấp quấy là có sắc, bác không nhân quả tá»™i phÆ°á»›c là vô sắc, còn nói mà chẳng làm là có tưởng, trừ vọng mà chẳng khởi tác dụng là vô tưởng, tức chỉ Ä‘è bẹp nó; còn có không đều trừ hết, nói nín đều quên thì Ä‘ó là chẳng phải có tưởng, nhÆ°ng lý lại chÆ°a sáng, còn có tâm cầu lý, Ä‘ó là chẳng phải không tưởng. NhÆ° vậy ngay nÆ¡i má»™t vọng tâm của mình cÅ©ng đầy đủ các cõi ở trong Ä‘ó, khi ngồi thiền mình kiểm lại lúc Ä‘ó thì biết mình Ä‘ang ở cõi nào. Đã rõ má»—i má»™t tâm niệm của mình là má»™t chúng sanh, vậy thì bây giờ Ä‘á»™ cách nào Ä‘ây? Làm sao Ä‘Æ°a vào vô sanh? Niệm thì nó chợt có chợt không, làm sao mình nắm bắt được nó, để Ä‘á»™ nó? Điểm Ä‘ó má»›i khó! Ở Ä‘ây, má»™t niệm khởi lên thì phải khéo thấy trở lại “trÆ°á»›c khi khởi niệm;” ngay niệm khởi lên, chỉ khéo soi trở lại “trÆ°á»›c khi niệm khởi”, thì trÆ°á»›c khi khởi niệm có hình tÆ°á»›ng gì? Có niệm tức có đối tượng để niệm, có đối tượng má»›i có hình tÆ°á»›ng, má»›i có thấy được - không có má»™t niệm nào mà không có đối tượng - quý vị thá»­ khởi má»™t niệm mà không có đối tượng gì hết xem? Không có đối tượng làm sao khởi? Bởi niệm là niệm về cái gì? Cho nên có đối tượng, là có tÆ°á»›ng ở trong đầu mình, nên  thấy được. Giờ soi trở lại thì nó Ä‘âu có hình tÆ°á»›ng gì! NhÆ° vậy ngay Ä‘ó tá»± nó lặng lẽ Ä‘âu có bóng dáng gì, là Ä‘Æ°a nó vào vô dÆ° y Niết bàn rồi mà không thấy có Ä‘Æ°a gì hết. Song cần chú ý! Nếu mình còn thấy cái không tÆ°á»›ng thì cÅ©ng có đối tượng trÆ°á»›c mặt mình, vì “không tÆ°á»›ng” thì đối vá»›i “có tÆ°á»›ng”. Chẳng hạn, mình thấy cái bình bông này là cái có tÆ°á»›ng, cái hÆ° không là không tÆ°á»›ng, cÅ©ng là cái đối tượng, cÅ©ng là tÆ°á»›ng, tÆ°á»›ng không. TrÆ°á»›c khi khởi niệm thì không đối tượng nên không có nói là tÆ°á»›ng hay không tÆ°á»›ng, mà luôn luôn sáng ngời rõ ràng thường biết. Có Ä‘iều “nói không thể đến”, vì ngôn ngữ không thể diá»…n tả. Chính Ä‘ó là tinh thần phản quan! Vì soi trở lại thì Ä‘âu có Ä‘i theo niệm, không Ä‘i theo niệm là hàng phục, là phản quan chứ gì! Tinh thần hàng phục là nhÆ° vậy! Nên “Ä‘á»™” là “giác” chứ không gì khác. Giác được nó thì nó không còn chá»— để sanh. Sở dÄ©  niệm nó sanh được là sao? Là nó luôn theo vá»›i cái mê, mê cho nên lấy chá»— tối tối mờ mờ Ä‘ó má»›i sanh được;  còn giác thì Ä‘âu còn có chá»— nào để nó ẩn trốn nữa, bám vào Ä‘âu để sanh? Không sanh là Ä‘á»™. Nếu trường hợp mình không đủ công phu soi trở lại thấy chá»— trÆ°á»›c khi khởi niệm, chính ngay khi niệm khởi mình tìm trở lại coi cái gì khởi niệm, tìm má»™t hÆ¡i không thấy gì thì nó yên hồi nào không hay, thành Ä‘á»™ mà không  thấy Ä‘á»™ gì hết. Do Ä‘ó má»›i thấy rõ niệm là không thật, nếu thật thì phải có chá»— mình Ä‘á»™, mình Ä‘Æ°a nó, nhÆ° có con thuyền, có con người rồi mình Ä‘Æ°a người bên này qua bên kia, Ä‘i lên bờ, còn chá»— này soi lại thì yên, yên thì mất bóng dáng, hết chá»— tìm. Nên Lục Tổ nói: “- Niệm trÆ°á»›c mê là phàm phu, niệm sau ngá»™ là Phật”, mình nghe theo danh từ cÅ©ng dá»… hiểu lầm, thành ra có hai niệm, nhÆ°ng sá»± thật “niệm trÆ°á»›c” mê là phàm phu, “niệm sau” ngá»™ là Phật, tức chỉ cho Phật hay phàm phu chỉ trong má»™t niệm chứ không xa.  Nói gọn lại, mê là phàm phu, ngá»™ là Phật; nói niệm trÆ°á»›c niệm sau là ngầm ý nói chỉ cách nhau má»™t niệm thôi, chứ không phải thật có má»™t niệm trÆ°á»›c, thật có má»™t niệm sau. Vì nếu thật có má»™t niệm trÆ°á»›c, má»™t niệm sau thì mình cÅ©ng khó mà tu hành thành Phật. Niệm trÆ°á»›c phàm phu mà thật rồi, thì phải diệt hết cái Ä‘ó má»›i được thành Phật. Song nếu nó thiệt thì làm sao diệt? Do Ä‘ó không có hai niệm thật, chỉ là hai danh từ trên cái giả tÆ°á»›ng vậy thôi. Giống nhÆ° sóng và nÆ°á»›c, khi  nÆ°á»›c nổi sóng mình thấy nhÆ° nó có sanh rồi diệt, có lượn sóng lá»›n, có lượn sóng nhỏ, lượn này trÆ°á»›c, lượn kia sau, tiếp nối tiếp nối Ä‘uổi nhau má»™t dòng liên tục. Sá»± thật thì nó có trÆ°á»›c sau gì không? Nó cÅ©ng chỉ là má»™t mặt nÆ°á»›c thôi, Ä‘âu có gì trÆ°á»›c sau? cÅ©ng Ä‘âu có gì sanh diệt? Ngay má»™t niệm hiện tiền Ä‘ây, nó rõ ràng sờ sờ Ä‘ó, nhÆ°ng mê nó thì gọi là vọng, là chúng sanh; giác được nó là chân, Ä‘âu có gì khác chen vào! Bởi vậy khi thấy được nó không thật thì má»›i cảm thông vá»›i Phật, cÅ©ng nhÆ° các vị Bồ tát, nhÆ° Bồ tát Địa Tạng ngài phát nguyện: “- Độ tận hết thảy chúng sanh má»›i chứng Bồ đề, địa ngục chÆ°a không nguyện không thành Phật”. Nếu thấy chúng sanh thật, thấy niệm thật, thì chắc là không dám phát nguyện nhÆ° vậy. Vì thấy rõ chúng sanh vốn không thật, vốn đầy đủ Phật tánh; niệm cÅ©ng vốn là hÆ° vọng thôi, nguyên thể của nó là thanh tịnh, hiểu nhÆ° vậy nên các ngài phát nguyện mà không ngại. Hiểu nhÆ° vậy, thì hết nghi Phật Ä‘ã thành Phật rồi mà mình vẫn còn ở Ä‘ây, nếu không thì làm sao Phật thành Phật trÆ°á»›c khi mình còn là chúng sanh. Rõ ràng Ä‘á»™ chúng sanh là Ä‘á»™ tâm chứ không gì khác; bởi vì còn niệm là còn sanh, mà còn sanh thì còn Ä‘au khổ, còn phiền não; còn phiền não thì còn địa ngục. Cho nên ngài Lâm Tế nói: “- Phiền não do tâm nên khởi, vô tâm thì phiền não làm sao câu thúc được?” Phiền não bao nhiêu cÅ©ng do tâm mà khởi, còn vô tâm thì không gì trói buá»™c mình được. Tóm lại, Ä‘Æ°a vào vô dÆ° Niết bàn, là Ä‘Æ°a vào chá»— vô sanh, mà Ä‘Æ°a vào chá»— vô sanh thì Ä‘âu còn bóng dáng gì nữa để thấy, do Ä‘ó không có chúng sanh nào để Ä‘á»™. Trái lại, nếu thấy còn có má»™t chúng sanh để Ä‘á»™, tức là chÆ°a Ä‘Æ°a vào vô sanh rồi, còn có chá»— để sanh nữa. Để thấy rõ khi vọng lặng tức chân, Ä‘ó là diệu tâm Niết bàn, Niết bàn chân thật bất sanh bất diệt hiện tiền ngay nÆ¡i mình, không Ä‘âu xa. Trong nhà thiền có câu: “Tuyệt hậu tái tô” (Chết Ä‘i sống lại), phải má»™t phen chết Ä‘i thì sống lại, chết Ä‘i những cái tâm chúng sanh Ä‘ó, những tâm vọng tưởng Ä‘ó má»™t phen chết nó Ä‘i thì sống lại; sống lại, má»›i thấy chÆ°a từng rời Niết bàn, thấy rõ ngay nÆ¡i mình là Phật, nhÆ° vậy thấy rõ Phật luôn luôn có mặt ở mọi nÆ¡i, không có nhập Niết bàn. Phật Niết bàn Ä‘ó, là Phật hình tÆ°á»›ng, Ä‘ó là Phật ứng thân, còn Phật thật chÆ°a từng Niết bàn. Bất cứ ai, nếu khéo nhận thì thấy Phật luôn luôn ra đời vá»›i người Ä‘ó, má»™t niệm mình mê thì Phật Niết bàn, má»™t niệm mình giác là Phật ra đời, vì giác là Phật. Bởi vậy, Phật luôn luôn sẵn sàng lúc nào cÅ©ng ra đời, nhÆ°ng tại mình không thấy thôi. Từ Ä‘ó má»›i cảm thông vá»›i Đại sÆ° Trí Giả, ngài tụng kinh Pháp Hoa đến phẩm Dược VÆ°Æ¡ng Dược Thượng, liền nhập định, thấy Phật còn trên há»™i Linh SÆ¡n thuyết pháp chÆ°a từng tan. Ngài Trí Giả sống ở Trung Quốc cách Phật ra đời cả ngàn năm mà thấy Há»™i Linh SÆ¡n chÆ°a tan, vậy là sao? Nếu thấy Phật ở trên hình tÆ°á»›ng, thì Phật Niết bàn  lâu quá rồi. NhÆ° Ä‘ã nói Phật nhập Niết bàn là Phật hoá thân, Phật ứng thân không phải  Phật thật. Quý vị thấy rõ nghÄ©a hàng phục tâm chÆ°a? Nhắc lại, là thấy trở lại chá»— chÆ°a khởi niệm, ngay khi nó khởi niệm Ä‘Æ°a trở về, soi trở lại chá»— chÆ°a từng khởi niệm, trÆ°á»›c khi khởi niệm thì nó không có bóng dáng gì, tá»± nhiên nó yên, yên Ä‘ó là Ä‘Æ°a vào vô dÆ° y Niết bàn mà không có diệt Ä‘á»™ gì hết. Còn nếu thấy có chúng sanh để diệt Ä‘á»™, tất nhiên là còn mắc kẹt bốn tÆ°á»›ng, nên ở Ä‘ây má»›i nói là lìa bốn tÆ°á»›ng. Phật bảo: “- Nếu Bồ tát có tÆ°á»›ng ngã, tÆ°á»›ng nhân, chúng sanh,thọ giả tức chẳng phải Bồ tát”. Nói về bốn tÆ°á»›ng ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả này cÅ©ng có thô, có tế. Bốn tÆ°á»›ng thô là nói về chấp ngã, thấy thân này là thật có, mình là người Ä‘á»™, có thân tâm này là thật, Ä‘ó là tÆ°á»›ng ngã. Rồi thấy có người thật, có người được mình Ä‘á»™, mình Ä‘á»™ người Ä‘ó thật, Ä‘ó là tÆ°á»›ng nhân. Còn chúng sanh tÆ°á»›ng, là thấy thật có nhiều loài sai biệt, loài này loài kia, và chúng sanh thật có nhiều căn cÆ¡, có người ngu người trí đủ hết, Ä‘ó là tÆ°á»›ng chúng sanh, nghÄ©a là thấy má»—i tÆ°á»›ng  sai biệt nó là thật. TÆ°á»›ng thọ giả, tức là chấp chúng sanh ai cÅ©ng có mạng sống thật, cho nên ai mà Ä‘oạt mạng này thì hận lắm! Ä‘ó là tÆ°á»›ng thọ giả, nói theo tÆ°á»›ng thô. Đúng ra nói theo tinh thần Kim Cang thì nó tế hÆ¡n: ngay trong tâm niệm của mình vừa khởi má»™t niệm Ä‘á»™ là sao? ai khởi niệm? Ä‘ó là tÆ°á»›ng ngã. Khởi niệm Ä‘á»™ là nghÄ© ta Ä‘á»™ chứ gì? Rồi thấy có niệm để đối trị là có tÆ°á»›ng nhân; thấy vọng tưởng là vô lượng vô biên là tÆ°á»›ng chúng sanh; rồi niệm này liên tục không dứt, Ä‘ó là tÆ°á»›ng thọ mạng. NhÆ° vậy dùng trí  xét cho tá»™t nguồn tâm thì vừa khởi niệm là rÆ¡i vào bốn tÆ°á»›ng rồi, mà còn bốn tÆ°á»›ng thì còn có sanh, có sanh thì có diệt, là Ä‘i trong sanh tá»­, chÆ°a phải là Bồ tát. Song nói bốn tÆ°á»›ng chia ra nhÆ° vậy, sá»± thật xét cho kỹ cÅ©ng là má»™t tÆ°á»›ng “Ngã” này thôi chứ không gì khác. Từ má»™t cái “ngã” mà chia từ thô tá»›i tế để cho mình thấy rõ. TÆ°á»›ng nhân, là do có cái ngã này má»›i có cái nhân, chúng sanh cÅ©ng vậy cÅ©ng do ngã, rồi tÆ°á»›ng thọ giả cÅ©ng do thấy có ngã, từ cái ngã mà hiện ra. Do Ä‘ó người tu hành mà không đạt được đạo, không giải thoát được, cÅ©ng bởi vì còn “cái ngã”. Chính cái ngã nó che, nó cá»™t hoài không giải thoát được. Còn chân lý luôn sáng ngời, cÅ©ng nhÆ° “ánh sáng bát nhã” luôn hiện tiền trong mọi oai nghi, mọi cá»­ chỉ của mình, ngay khi mình ngồi tại Ä‘ây nó cÅ©ng có đủ ở Ä‘ây, nhÆ°ng bị cái ngã che thành mù. Phật phó chúc rõ ràng là, “ánh sáng bát nhã” luôn có hết trong mọi cá»­ chỉ, oai nghi hành Ä‘á»™ng, nhÆ°ng khổ ná»—i hầu hết chúng ta chấp “cái ta mấy chục ký lô” này, chấp “cái ta má»™t thÆ°á»›c mấy” này, thành ra chỉ có thấy cái ta này, làm sao thấy được “cái kia”! Cái kia nó vẫn hiện tiền nhÆ°ng cứ nhá»› cái này, vì nó dá»… thấy. Song cứ nhá»› nó, lỡ có ai mà đụng tá»›i nó…, thì làm sao mà thấy cái kia. Chính vì vậy, má»›i Ä‘áng thÆ°Æ¡ng cho cái thật vẫn sát bên, nhÆ°ng do mê lầm chấp cái ngã làm thật nên mắc kẹt chá»— Ä‘ó mà chia cách. Nhìn cái hoa thì liền có cái “ý tôi” trong Ä‘ó, “ý tôi” thế này, ý tôi thế kia, mà có “ý tôi” thì có “ý người”, có ý tôi, ý người thì bản thân của sá»± vật bị chia chẻ, cái hoa không còn là cái hoa nhÆ° nó là nó, mà có cái hoa của tôi tốt, có cái hoa của anh xấu, bởi vì má»—i người nhìn theo má»™t ý riêng. Tôi thấy cái hoa này tốt là bởi vì sao? Vì từ trÆ°á»›c, tôi chÆ°a từng thấy cái hoa này. Còn cái hoa của người kia xấu, bởi vì họ từng thấy những cái hoa còn đẹp hÆ¡n nữa. NhÆ°ng vá»›i chị kia thì sao? cái hoa này hình nhÆ° ai ăn cắp trong vườn của tôi. Thành ra cái hoa bản thân nó không còn là nó nữa mà nó bị chia chẻ rồi! Chân lý cÅ©ng nhÆ° vậy, chân lý thì luôn sáng ngời chân thật nhÆ° vậy, nó tinh khôi chÆ°a từng bị chia chẻ, nhÆ°ng chính cái ngã xen vào trong Ä‘ó, chia chẻ, thành ra có chân lý của tôi, chân lý của anh, mà chân lý thì Ä‘âu có của tôi, của anh! Nếu có của tôi, của anh thì thành ra khía cạnh thôi, chứ không phải là sá»± thật nhÆ° nhÆ°. Xét xa hÆ¡n má»™t chút thì sẽ thấy, má»—i sá»± khen chê, má»—i sá»± công kích nhau ở thế gian này, là nhắm vào cái gì? Nhắm vào cái ngã này thôi. Có chưởi mắng là chỉ mắng cái tôi này thôi, chứ cái tôi chân thật kia, cái thể Kim Cang kia, làm sao họ thấy mà họ mắng? làm sao mắng tá»›i cái kia? Bởi vậy mình lầm chấp cái tôi này thành ra bị mắng liền! NhÆ° vậy ngay nÆ¡i niệm này mình soi sáng trở lại tức lìa bốn tÆ°á»›ng, mà lìa bốn tÆ°á»›ng thì bát nhã hiện tiền, ý chỉ hàng phục tâm là ngay Ä‘ó! Nhân Ä‘ây hiểu qua chá»— ngài Huệ Khả được SÆ¡ Tổ an tâm. NghÄ©a là ngài đến cầu Tổ xin pháp an tâm, thì Tổ Đạt Ma bảo:

    - Đem tâm ta an cho.

    Ngài soi tìm trở lại không thấy bóng dáng gì hết, liền thÆ°a:

    - Con tìm tâm không thể được.

    Tổ bảo:

    - Ta an tâm cho người rồi.

    Đó là thấy được cách hàng phục tâm. Cho nên tu, là ngay nÆ¡i tâm niệm chứ không gì khác. Tổ Lâm Tế dạy rất rõ ràng: “- Nếu vọng niệm khởi lên chá»› cho nó tiếp tục, còn nếu nó chÆ°a khởi lên thì đừng cho nó khởi, nhÆ° vậy cÅ©ng hÆ¡n quý vị mười năm Ä‘i hành cÆ°á»›c”. Đi hành cÆ°á»›c chá»— này, chá»— nọ, không bằng ngay nÆ¡i má»™t niệm vọng khởi lên, đừng cho nó tiếp tục, hoặc nó chÆ°a khởi, đừng cho nó khởi, vậy ngay Ä‘ó là đủ, khỏi xách gói chạy Ä‘i đầu này đầu kia! Sở dÄ© xách gói chạy Ä‘i đầu này đầu kia, cÅ©ng chỉ để tìm trở lại chá»— Ä‘ó thôi chứ gì? Ngài Nam Nhạc nói Ä‘Æ¡n giản hÆ¡n:“- Đất tâm nếu không thì mặt trời trí tuệ tá»± chiếu”. Nếu ngay nÆ¡i đất tâm Ä‘ã không, không này là không gì? Không những chúng sanh Ä‘i lang thang đầu này đầu nọ; đất tâm nếu không những chúng sanh Ä‘ó, thì mặt trời Kim Cang bát nhã tá»± chiếu rõ ràng, Ä‘Æ¡n giản không phải nhọc nhằn xách gói chạy tìm bát nhã ở Ä‘âu. Nếu mình luôn luôn chiếu soi trở lại nguồn tâm nhÆ° vậy Ä‘ó, công phu thuần thục, cÆ¡ duyên đến mình sẽ thành Phật ngay trong Ä‘i đứng không phải Ä‘âu xa. Đó là yếu chỉ hàng phục rất là sáng sủa! Tóm lại, niệm khởi lên liền thấy, cái gì thấy được niệm? Niệm không thể thấy được niệm,vọng cÅ©ng không thấy được vọng, bóng cÅ©ng không thấy được bóng, chính thấy được chá»— niệm khởi Ä‘ó, là bÆ°á»›c trở về, là kiểm soát lại, là Ä‘i trong ánh sáng, là hàng phục, là chá»— ứng dụng để sống, Ä‘ó là nói về lý. Nói rá»™ng ra trên sá»±,  khi mình phát tâm Ä‘á»™ tất cả mọi loài chúng sanh, Ä‘ó là mở tâm rá»™ng lá»›n, chính tâm rá»™ng lá»›n Ä‘ó là để phá ngã. Quên chấp ngã má»›i phát tâm Ä‘á»™ hết mọi loài chúng sanh, không phải Ä‘á»™ riêng số này, số kia không hợp vá»›i tôi để dành lại má»™t bên, thì chÆ°a phá tá»™t tâm chấp ngã.

    Thứ hai, phát tâm rá»™ng lá»›n Ä‘á»™ vô số vô biên chúng sanh Ä‘ó là tâm trường viá»…n; không phải Ä‘á»™ má»™t ít thôi rồi nghỉ, mà Ä‘á»™ vô số thì không có chừng hạn, nhÆ° vậy má»›i trường viá»…n, kiên cố lâu dài, không có thối chuyển.

    Thứ ba, phát tâm Ä‘á»™ vào thẳng vô dÆ° Niết bàn, tức thẳng Ä‘Æ°a vào chá»— vô sanh chứ không Ä‘âu khác, Ä‘ó là “tâm chuyên nhất”, không có xen tạp, chỉ hÆ°á»›ng đến má»™t con đường vô sanh vậy thôi. Nếu mình phát tâm được nhÆ° vậy, thấy đến chá»— Ä‘ó thì sao? Công phu tu hành của mình chắc chắn có kết quả, không nghi ngờ. Trái lại phát tâm Ä‘á»™ má»™t số nào thôi, dừng lại Ä‘ó, là có tâm tá»± mãn, thiếu tâm trường viá»…n và dá»… sanh bệnh dừng lại giữa đường, đứng chá»±ng lại không có tiến được. Hoặc là đặt cái thời gian tu, mà đặt thời gian thì cÅ©ng là cái chÆ°á»›ng ngại nữa. Có người phát tâm tu tha thiết, nhất định ba tháng sáu tháng là phải ngá»™ đạo, qua sáu tháng không ngá»™ liền thối tâm. Ở Ä‘ây thì không có thời gian, không có giá»›i hạn, mình làm hết mức của mình, công phu thuần phục đầy đủ thì tá»± nhiên nó khế hợp thôi, không cầu mà cÅ©ng được, còn đặt nhÆ°  vậy lại là má»™t hình thức khác của tập khí bản ngã kiêu ngạo nữa. NhÆ° vậy Ä‘oạn hàng phục tâm, chính là sá»± sống thá»±c của mình Ä‘ó, sống trở lại, quay trở về, ngay từng tâm niệm của mình khéo soi trở lại, không lăng xăng lá»™n xá»™n, chỉ sống vá»›i bát nhã, Ä‘ó là hàng phục. Tá»›i Ä‘oạn vô trụ.

     

  • 6. DIỆU HẠNH VÔ TRỤ

    CHÁNH VÄ‚N:

    4. DIỆU HẠNH VÔ TRỤ

    - Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát đối vá»›i pháp nên không chá»— trụ mà thá»±c hành bố thí. NghÄ©a là, chẳng trụ sắc bố thí, chẳng trụ thanh hÆ°Æ¡ng vị xúc pháp bố thí. Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát nên nhÆ° thế mà bố thí, chẳng trụ nÆ¡i tÆ°á»›ng.Tại sao? Nếu Bồ Tát chẳng trụ tÆ°á»›ng mà bố thí, phÆ°á»›c đức Ä‘ó chẳng thể nghÄ© lường.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? HÆ° không ở phÆ°Æ¡ng Đông có thể nghÄ© lường được chăng?

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được.

    - Này Tu Bồ Đề! HÆ° không ở phÆ°Æ¡ng Nam, phÆ°Æ¡ng Tây, phÆ°Æ¡ng Bắc, bốn hÆ°á»›ng, trên dÆ°á»›i có thể nghÄ© lường được chăng?

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được.

    - Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát không trụ tÆ°á»›ng mà bố thí, phÆ°á»›c đức cÅ©ng lại chẳng thể nghÄ© lường nhÆ° thế.

    - Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát chỉ nên Ä‘úng nhÆ° Ä‘iều Ä‘ã dạy mà trụ.

    GIẢNG:

    Đó là nói về diệu hạnh vô trụ. Diệu, tức là không thể nghÄ© bàn, Ä‘ây cÅ©ng chính là chá»— sống của Bát Nhã, chá»— an trụ vi diệu. TrÆ°á»›c tiên, Phật nêu ra về bố thí mà vô trụ. Bố thí mà không có trụ tÆ°á»›ng thì làm sao bố thí? Cầm đồng bạc cho cÅ©ng có tÆ°á»›ng rồi, Ä‘em nắm cÆ¡m cho cÅ©ng có tÆ°á»›ng rồi, dùng lời an ủi thì cÅ©ng là âm thanh, có đủ tÆ°á»›ng rồi, vậy bố thí mà không có trụ tÆ°á»›ng thì làm sao Ä‘ây? Đây là bố thí nhắm vào tâm. Bố thí, là buông xả không có nắm bắt, là hai tay xòe ra; còn trụ là sao? Trụ, là dính, là kẹt, là vÆ°á»›ng mắc. Chân mình mà đứng trụ má»™t chá»— cÅ©ng kẹt vào Ä‘ó, tay mà bám trụ chá»— nào thì nó dính chá»— Ä‘ó; buông ra thì tá»± tại. Vậy bố thí mà không có chá»— trụ là sao? Là buông xả, là không có dính mắc má»™t cái gì hết, cÅ©ng không có nắm bắt cái gì hết, cÅ©ng nhÆ° không có chá»— nào để tâm dừng, không có chá»— nào để tâm trụ. Cho nên chỉ má»™t chữ “xả” này mà xét cho sâu thì tu cả đời không xong. Vá»›i má»™t chữ “xả” này, tu thấp thì xả cái ác mà làm cái thiện, cái Ä‘ó cÅ©ng khó rồi, nhÆ°ng tu lên cao, cao nữa thì xả cả thiện cả ác luôn càng khó hÆ¡n; cao hÆ¡n nữa, xả cả cái xả, càng rất khó. Xả, là gì? là buông, là không dính vào Ä‘âu. Ở Ä‘ây dạy bố thí mà không có trụ vào sáu trần, đối vá»›i pháp nên không có chá»— trụ mà thá»±c hành bố thí, tức không có trụ sắc thanh hÆ°Æ¡ng vị xúc pháp mà bố thí, nói gọn không trụ vào sáu trần; nghÄ©a là buông xả sáu trần, không có dính mắc, không có duyên theo má»™t trần nào hết, nhÆ° vậy là sao? Tức là trả về nguyên thủy, cái thấy là thấy, cái nghe là nghe, cái ngá»­i là ngá»­i, cái nếm là nếm, Ä‘úng nhÆ° nó là nó không xen lẫn vào, không dính mắc vào cái sắc thân, “thấy nghe ròng rặc là thấy nghe” thôi. Kinh Lăng Nghiêm có câu này: “- Tri kiến lập tri, tức vô minh bổn. Tri kiến vô kiến, tÆ° tức Niết bàn”. NghÄ©a là cái thấy biết trên Ä‘ó thêm cái biết, tức lập cái thấy biết nữa, thì Ä‘ó là gốc vô minh; cÅ©ng nhÆ° ngay cái thấy biết này mà thêm cái tưởng phân biệt vào trong Ä‘ó nữa, tức là gốc vô minh, là quên chính nó rồi, Ä‘ó là Ä‘i theo cái “trần” kia. Còn ngay Ä‘ó mà không có thêm cái tưởng phân biệt gì nữa, không có thêm cái thấy biết nào hết, thì nó vắng lặng, là Niết bàn, vẫn nguyên vẹn cái thấy là cái thấy, cái nghe là cái nghe. Chúng ta thì thường là có thêm. NhÆ° Ä‘ã nói thấy cái bông Ä‘ó, là có thêm cái tôi trong Ä‘ó, tức sanh chuyẹn. Xuyên qua kinh Pháp Hoa nói là Khai thị tri kiến Phật, thì tri kiến Phật là cái gì? Nếu chỉ hiểu theo danh từ thì không thấy được ý sâu của Phật. Tri kiến Phật, là tri kiến giác ngá»™, mà tri kiến là thấy biết, nói đủ là thấy nghe hiểu biết. Tức là ngay cái thấy nghe hiểu biết, đầy đủ giác ngá»™ trong Ä‘ó, mình lại quên cái Ä‘ó, rồi theo những trần bên ngoài. Đã duyên theo trần bên ngoài, Ä‘âu còn nhá»› được cái thấy biết giác ngá»™! Ở Ä‘ây Phật dạy bố thí các trần, không duyên theo Ä‘ó, để trả về cái thấy biết chân thật Ä‘ó, là ngầm chỉ cái gì? Đó là ngầm chỉ con đường trở về quê hÆ°Æ¡ng muôn thuở của mình mà mình quên tá»± đời kiếp nào. Chính Ä‘ó là con đường trở về chứ không Ä‘âu xa hết. Trong nhà thiền có câu chuyện, có vị tăng hỏi Hòa Thượng Càn Phong:

    - Mười phÆ°Æ¡ng Bạc già phạm (chỉ chÆ° Phật Thế Tôn) đều đồng má»™t con đường Niết bàn, chÆ°a biết đầu con đường Ä‘ó ở Ä‘âu?

    Ông tăng hỏi cÅ©ng cắc cá»› phải không? Phật vá»›i Phật đạt Niết bàn, cùng má»™t con đường Ä‘ó, nhÆ°ng mà đầu đường Ä‘ó ở chá»— nào? Ngài Càn Phong cầm cây gậy vạch má»™t vạch trong hÆ° không bảo:

    - Đây!

    Ai thấy đầu đường chÆ°a? Cho thấy rõ, mê ngá»™ ngay trong đường tÆ¡ kẻ tóc. Thường thường mình thấy, lấy cây gậy vạch trong hÆ° không thì mình chỉ thấy cây gậy thôi, Ä‘ó là theo sắc rồi! Theo sắc, cho nên không thấy đầu đường Ä‘âu cả. Nếu ngay Ä‘ó quên cây gậy mà nhá»› cái kia thì sao? Thì thấy đầu đường liền! Tức ngay sáu căn này là con đường trở về, rõ ràng Ä‘âu có xa! Quên cái này chạy theo sáu trần là Ä‘i lang thang. Chính Ä‘ó là chá»— “thấy dấu” trong mười bức chăn trâu. Đọc tranh chăn trâu, chúng ta nghe nói chá»— thấy dấu, mà không biết dấu ở chá»— nào; bởi vì trâu của mình nó Ä‘i hoang lâu rồi, từ lâu vô lượng kiếp rồi bắt không kịp nó, cÅ©ng không biết bóng dáng nó chá»— nào nữa. Song nó Ä‘i nhÆ° vậy Ä‘ó, là từ Ä‘âu mà Ä‘i? Từ sáu căn này nó Ä‘i ra thôi. Chính từ sáu căn này mà nó phóng ra ngoài, rồi nó Ä‘uổi bắt vá»›i sáu trần, má»›i lang thang Ä‘ây Ä‘ó, đầu này đầu kia, cứ thế lang thang mãi, quên mất đường về, phải không? Cứ theo sáu trần Ä‘âu còn nhá»› đường về nữa. Do Ä‘ó, bây giờ tìm đường về thì không biết Ä‘âu mà về, không thấy bóng nó nữa thì lấy Ä‘âu mà về? Giờ muốn tìm trâu thì phải làm sao? Trâu không thấy được, thì phải tìm cái dấu, mà dấu Ä‘ó từ Ä‘âu? Từ cá»­a thấy, nghe Ä‘ó, Ä‘ó là dấu trâu Ä‘i! Còn có thấy, còn có nghe thì biết chắc trâu chÆ°a mất Ä‘i Ä‘âu. Ngay cái thấy nghe Ä‘ó, khéo soi trở lại liền thấy con đường về, theo Ä‘ó sống trở lại thì quê nhà ngay trÆ°á»›c mắt, trâu vẫn sờ sờ. Trong nhà thiền có câu chuyện: ngài Ngưỡng SÆ¡n tá»›i phiên chăn trâu dÆ°á»›i núi, vì trong thiền viện ngày xÆ°a cÅ©ng có làm ruá»™ng nên cÅ©ng nuôi trâu cày, có ông tăng Ä‘i lên núi rồi lại xuống sá»›m, ngài má»›i hỏi:

    - Sao ông má»›i lên rồi xuống mau vậy?

    Ông tăng nói:

    - Vì duyên không hợp.

    Ngài hỏi:

    - Có nhân duyên gì không hợp?

    Ông Tăng má»›i kể:

    - Tôi lên Ä‘ó, Hòa Thượng hỏi tôi là: “ông tên gì?”. Tôi Ä‘áp là: “Qui Chân”. Hòa Thượng hỏi: “Qui Chân ở Ä‘âu?” Tôi Ä‘áp không được. Thành ra  duyên không hợp nên phải xuống núi.

    Ngưỡng SÆ¡n nói:

    - Ông lên nói lại: “- ThÆ°a Hòa Thượng, con Ä‘áp được”. Hòa Thượng hỏi: “- Đáp sao?” Ông nói là: “- Ở trong tai, trong mắt, trong mÅ©i, trong lưỡi, ông cứ nói vậy Ä‘i!”

    Ông lên trở lại, thÆ°a:

    - Bạch Hòa Thượng con nói được rồi.

    Qui Sơn hỏi:

    - Ở Ä‘âu?

    Ông nói là:

    - Ở trong tai trong mắt trong mũi trong lưỡi.

    Qui Sơn bảo:

    - Kẻ học lóm!  Đây là lời thiện tri thức của năm trăm người.

    Ông má»›i thÆ°a thiệt:

    - Đó là vị tăng ở dÆ°á»›i núi dạy con nói vậy Ä‘ó.

    Quý vị thấy sao? Ngưỡng SÆ¡n chỉ nói má»™t câu Ä‘ó, nhÆ°ng Qui SÆ¡n hiểu được Ä‘ó là lời của vị thiện tri thức Ä‘ã thấy đạo. Qui Chân, tức trở về chân thật, mà cái Ä‘ó ở Ä‘âu? Chỉ ngay trong sáu căn này thôi. NhÆ°ng ông tăng Ä‘ó không có chá»— thấy thật, cho nên hỏi bất ngờ Ä‘âu thể nói gì được. Đến khi xuống núi học được, trở lên nói thì ngài nhìn vẻ mặt, ngài biết là không phải thứ thiệt. Vậy ai thấy chá»— trở về chân thật của mình chÆ°a?

    NhÆ° vậy, phần trên mình học Ä‘á»™ chúng sanh, Ä‘ó là Ä‘á»™ ở ngay trong tâm, vừa khởi lên liền Ä‘Æ°a vào chá»— vô sanh. Ở Ä‘ây đối diện vá»›i sáu trần luôn luôn hằng sáng hằng tỉnh không có lầm lẫn, không có vÆ°á»›ng mắc, thấy nghe hiểu biết trÆ°á»›c mọi cảnh vẫn không mê, chính Ä‘ó là chá»— sống liên tục tỉnh giác. Ai biết chá»— Ä‘ó là gì chăng? Tức là chá»— công phu bảo nhậm Ä‘ó, là chá»— đức Phật ngài phó chúc há»™ niệm. NghÄ©a là luôn luôn sống thấy nghe hiểu biết đối diện vá»›i sáu trần, mà hằng tỉnh hằng giác liên tục không có gián Ä‘oạn thì Ä‘ó là chá»— bảo nhậm của mình chứ có gì Ä‘âu. Câu “hồi quang phản chiếu” thường nghe cÅ©ng chính chá»— này, tức là luôn luôn quay ánh sáng soi ngược trở lại, ánh sáng Ä‘ó là ánh sáng thấy nghe hiểu biết này, thay vì thấy nghe hiểu biết phóng ra bên ngoài, thì ngay Ä‘ó soi trở lại là buông xả sáu trần, tức luôn luôn tỉnh  sáng không có lầm bất cứ má»™t trần nào, Ä‘ó là con đường sống trở về, rất là Ä‘Æ¡n giản! Cho nên Lục Tổ có dạy: “- Này các vị thiện tri thức! Tá»± tánh chân nhÆ° nó khởi niệm, tuy có sáu căn thấy nghe, hiểu biết mà chẳng nhiá»…m muôn cảnh thì chân tánh thường tá»± tại. Nên kinh nói: “Hay khéo phân biệt tÆ°á»›ng các pháp mà nÆ¡i nghÄ©a đệ nhất vẫn chẳng Ä‘á»™ng”. NghÄ©a là, thường thường khởi niệm là cái gì khởi niệm? Vọng tâm khởi niệm. Còn Ä‘ây, người tu khi mình phát tâm chánh đẳng chánh giác, rõ được tâm bồ đề thì sống bảo nhậm nó, là thuận theo tánh mà khởi dụng, nên từ tá»± tánh chân nhÆ° Ä‘ó mà khởi thấy nghe hiểu biết, thấy nghe hiểu biết luôn luôn mà không rời tá»± tánh, thì ngay Ä‘ó chân tánh thường trụ tá»± tại, Ä‘âu có cái gì che đậy, Ä‘âu có cái gì ngăn lại! Còn mình không có từ nÆ¡i tá»± tánh khởi dụng, mà vọng tâm nó khởi dụng, nên nó mê lầm chấp vào các trần kia. Giờ Ä‘ây thường buông xả để thuận trở về vá»›i tá»± tánh mà khởi dụng, thì luôn luôn thấy nghe được sáng ngời. Rồi khéo phân biệt các pháp mà nÆ¡i đệ nhất nghÄ©a chẳng Ä‘á»™ng, là phân biệt tất cả mà không có lầm, không mê, không theo Ä‘ó mà sanh diệt, tức không rời tá»± tánh, Ä‘ó là chá»— sống chân thật. Do Ä‘ó Ä‘iểm thứ hai, đức Phật dặn kỹ là: “nên nhÆ° thế mà bố thí, tức chẳng trụ nÆ¡i tÆ°á»›ng mà bố thí, thì cái phÆ°á»›c đức Ä‘ó nó vô lượng”. Bảo xả mà không có trụ vào cái gì hết, nhÆ° vậy xả mà không có gì để xả. Có trụ thì có cái để xả, không trụ thì không có cái gì để xả, câu này má»›i nghe thấy nó thường, nhÆ°ng thật là ý nghÄ©a rất sâu xa: có chá»— xả thì có chá»— tiếc. Xả mà còn có chá»— để buông, còn chá»— để nhá»›, thì lâu lâu tiếc nhá»› kiếm lại. Trong Luật có câu chuyện về Tỳ Kheo hoàn tục bảy lần, ông là nông phu phát tâm xuất gia. Khi phát tâm xuất gia thì những đồ cày cuốc ông Ä‘em dấu má»™t chá»— kín, xuất gia rồi lâu lâu ông buồn nhá»› lại những cái Ä‘ó, ông hoàn tục trở về làm ruá»™ng lại, tìm cái cuốc cày Ä‘ó sống trở lại, rồi sống ít lâu thấy chán lại xin xuất gia nữa. NhÆ°ng trong luật Phật cho xuất gia bảy lần, đối vá»›i người Tỳ Kheo, chứ bên Ni là không được. Xuất gia được ít lâu cÅ©ng nhá»› cái đồ Ä‘ã dấu Ä‘ó nữa, lại hoàn tục, cứ vậy hoàn tục rồi xuất gia, đến lần thứ bảy, thì ông má»›i quyết tâm vác cuốc Ä‘i lên đứng giữa cầu nhắm mắt quăng mạnh má»™t cái, rá»›t Ä‘âu Ä‘ó thì rá»›t, không cho thấy nữa, rồi ông la lên “thắng rồi, thắng rồi”. Ngay lúc Ä‘ó, ông vua cÅ©ng vừa thắng trận trở về, vua nghe tiếng “thắng rồi, thắng rồi” không biết thắng cái gì, vua má»›i kêu ông lại hỏi: - Ta thắng trận trở về là ta thắng, còn ngÆ°Æ¡i thắng gì mà ngÆ°Æ¡i la thắng thắng nhÆ° vậy? Ông má»›i kể câu chuyện nhÆ° trên, vua bèn tán thán. Vậy là sao? Buông mà còn có chá»— nhá»› để trở về lại. Ở trong đạo cÅ©ng có nhiều vị xuất gia, nhất là mấy cô xuất gia mà có tóc dài đẹp, cắt lại gói kỹ để ká»· niệm. Tiếc! Đó là bố thí cÅ©ng còn có chá»— để giữ lại. Còn Phật dạy xả, không có chá»— trụ, nhÆ°ng có người lại nghÄ©, mình xả nhÆ° vậy nó Ä‘oạn diệt sao? NghÄ©a là không trụ má»™t tÆ°á»›ng gì hết, thì tách rời các tÆ°á»›ng, Ä‘oạn diệt các tÆ°á»›ng hay sao? Cần nghe kỹ, không trụ mà cho, không trụ má»™t cái gì hết mà cho, Ä‘ây là Ä‘iểm đặc biệt! Nếu không phải người thật sống được thì cÅ©ng khó nói ra chá»— này, làm sao không trụ vào chá»— nào hết mà cho? Tức là, đối vá»›i sắc vẫn cho thấy, đối vá»›i tiếng vẫn cho nghe, đối vá»›i hÆ°Æ¡ng vẫn cho ngá»­i, đối vá»›i vị vẫn cho nếm, nhÆ°ng không cho có chá»— trụ, thì nghe, thấy, ngá»­i, nó nhÆ° thế nào, vẫn là nhÆ° thế Ä‘ó, không đồng hoá nó vá»›i các trần; thấy sắc nhÆ°ng không đồng hóa cái thấy này vá»›i sắc Ä‘ó, nghe tiếng nhÆ°ng không đồng hóa cái nghe vá»›i tiếng thì, thấy, nghe vẫn nguyên vẹn là thấy, nghe, không có thêm bá»›t cái gì trong Ä‘ó, vậy là an trụ rồi. Bát nhã hiện tiền rồi. Quý vị thấy nó vi diệu không? Mình thấy sắc thì mình đồng hóa vá»›i sắc, chỉ biết có sắc. Do Ä‘ó gọi là quên mình theo vật. Trong kinh Lăng Nghiêm, đức Phật khai thị cho ngài A Nan: Khi Ä‘Æ°a tay lên thì nói có thấy, để tay xuống thì bảo không thấy, bị Phật quở. Giờ Ä‘ây, cho thấy, cho nghe hết, nhÆ°ng không có trụ vào Ä‘ó, thì thấy, nghe không có dính vào Ä‘âu, vậy ngay khi thấy nghe Ä‘ó, tâm nó có giá»›i hạn gì? Thấy mà dính vá»›i sắc thì nó giá»›i hạn nÆ¡i sắc, nghe mà dính vá»›i tiếng thì nó giá»›i hạn ở tiếng. Có người tá»›i vườn hoa hoặc là Ä‘i trên đường ở chá»— Ä‘ông người, nghe có Ä‘ám ca nhạc hay, rồi mình lắng tai nghe tiếng Ä‘ó, thấy nó hay quá rồi say mê đứng Ä‘ó chú tâm vào nghe, thì tâm mình nó giá»›i hạn ở chá»— Ä‘ó, có khi bị móc túi không hay, phải không? Đó là nó có chá»— dính, mà có chá»— dính là nó có giá»›i hạn. Còn tâm mình không có dính gì hết thì nó thênh thang, nó sáng suốt, có ai Ä‘á»™ng tịnh gì mình hay liền. Bởi vậy ở Ä‘ây đức Phật ví dụ: cÅ©ng nhÆ° hÆ° không ở phÆ°Æ¡ng Đông, phÆ°Æ¡ng Tây, phÆ°Æ¡ng Nam, phÆ°Æ¡ng Bắc, bốn hÆ°á»›ng trên dÆ°á»›i không có giá»›i hạn. Nói hÆ° không ở phÆ°Æ¡ng Đông, phÆ°Æ¡ng Tây, phÆ°Æ¡ng Bắc, phÆ°Æ¡ng Nam ..v.v... cÅ©ng là nói theo cái nhìn thông thường, chứ sá»± thật thì hÆ° không không có Đông Tây Nam Bắc mà nó thênh thang không ngằn mé, tâm mình cÅ©ng vậy, nếu không dính má»™t vật gì, không có trụ vào Ä‘âu, thì nó cÅ©ng thênh thang, không ngằn mé; cho nên ngài má»›i nói phÆ°á»›c đức cÅ©ng nhÆ° vậy, không có thể nghÄ© được. PhÆ°á»›c đức này là phÆ°á»›c đức vô tÆ°á»›ng. PhÆ°á»›c đức sống trở về tâm chân thật trùm khắp, chứ không phải cái phÆ°á»›c đức nhÆ° vua LÆ°Æ¡ng Võ Đế hỏi bố thí, cúng dường, cầu phÆ°á»›c, Ä‘ó là phÆ°á»›c đức hữu tÆ°á»›ng. Hiểu vậy, má»›i thấy nghÄ©a vô trụ mà bố thí, thì phÆ°á»›c đức nó là nhÆ° vậy.

    Điểm kế, Đức Phật dạy: “phải Ä‘úng nhÆ° Ä‘iều Ä‘ã dạy Ä‘ó mà trụ”. Câu này cÅ©ng thật sâu xa! Ở trÆ°á»›c nói không trụ, ở Ä‘ây lại nói trụ, Ä‘úng nhÆ° những Ä‘iều Ä‘ã dạy Ä‘ó mà trụ. Tại sao ở trÆ°á»›c dạy không trụ mà ở Ä‘ây lại trụ? Bởi vì, không trụ vào bất cứ má»™t cái gì hết, tức là chân trụ, là an trụ. Quý vị kiểm lại xem, mình không trụ vào má»™t cái gì hết thì tức là nó an trụ rồi, nó chân trụ rồi; còn vừa có má»™t chá»— trụ, dù là má»™t Ä‘iểm nhỏ, tức nhiên là dời đổi rồi, là Ä‘á»™ng rồi. Vì có chá»— trụ là có tÆ°á»›ng rồi, mà có tÆ°á»›ng là có chá»— thấy, có chá»— thấy là tâm sanh. Không chá»— trụ là an trụ, là thường trụ. Thấy thấu tá»™t chá»— này, má»›i thấy Ä‘ó là trụ xứ của Bồ tát, và má»›i thấy thể Kim Cang bày biện khắp nÆ¡i chÆ°a từng che dấu chá»— nào, khỏi tốn má»™t đồng xu Ä‘i tìm.  Dẫn má»™t câu chuyện nhà Thiền:

    Ngài Trần Tôn Túc, có má»™t vị tăng má»›i đến, SÆ° hỏi:

    - Ông từ Ä‘âu đến?

    Vị Tăng thưa:

    - Bạch Hòa Thượng, con từ Ngưỡng SÆ¡n đến.

    Sư bảo:

    - Ông nói láo!

    Vị tăng má»›i đến, ngài hỏi “ông từ Ä‘âu má»›i đến” thì vị tăng thật thà nói “từ Ngưỡng SÆ¡n đến” ngài lại bảo “ông nói láo”, nhÆ° vậy là sao? Chính vô trụ thì má»›i thấy được chá»— này. Ông Ä‘ang hiện tiền, Ä‘ang đứng ở Ä‘ây này, Ä‘ang đứng rõ ràng Ä‘ó, nói năng rõ ràng Ä‘ó, mà lại quên cứ nhá»› Ngưỡng SÆ¡n thôi. Đứng Ä‘ây mà lại nhá»› Ngưỡng SÆ¡n, quên mất cái hiện tiền ngay Ä‘ây mà bám vào kia, cho nên SÆ° má»›i bảo: “Nói láo”, Ä‘ang ở Ä‘ây mà nói ở kia, Ä‘ó là mình tá»± dối mình.

    Còn ngài Động SÆ¡n LÆ°Æ¡ng Giá»›i thì lại khác. SÆ° từ giã ngài Vân Nham Ä‘i nÆ¡i khác. Vân Nham hỏi:

    - Thế ông Ä‘i nÆ¡i nào?

    SÆ° Ä‘áp:

    - Tuy lìa Hòa Thượng mà chÆ°a xác định chá»— ở.

    Đáp hay! Ngài Vân Nam hỏi:

    - Phải đi Hồ Nam chăng?

    SÆ° Ä‘áp:

    - Không.

    Hỏi:

    - Phải Ä‘i về quê chăng?

    Đáp:

    - Không.

    Hỏi:

    - Đi bao lâu thì trở lại?

    SÆ° thÆ°a:

    - Đợi Hòa Thượng có chá»— ở thì trở lại.

    Đáp hay không? Có chá»— ở thì có chá»— trụ, có chá»— trụ tức nhiên là rá»›t trở lại. Bởi có chá»— trụ tức là có chá»— dính mắc, có chá»— dính mắc thì có chá»— trở lại luân hồi, có chá»— sanh trở lại.

    Vân Nham bảo:

    - Từ Ä‘ây má»™t phen Ä‘i khó được thấy nhau.

    SÆ° thÆ°a:

    - Khó được chẳng thấy nhau.

    Khi mà không có má»™t chá»— trụ nào thì lúc nào cÅ©ng hiện tiền luôn luôn, có lúc nào rời nhau Ä‘âu? Cho nên “khó được chẳng thấy nhau”, lúc nào cÅ©ng ở trÆ°á»›c mặt thôi, tuy Ä‘i xa mà cÅ©ng không rời Hòa Thượng, cÅ©ng không rời chân thật Ä‘ó. Trái lại có chá»— trụ, Ä‘ó má»›i là cách nhau, tuy ngồi kế bên nhau nhÆ°ng có chá»— trụ thì cÅ©ng không thấy nhau, còn tuy ở xa nhÆ°ng không có chá»— trụ nào hết thì vẫn thấy nhau, lúc nào cÅ©ng hiện tiền, thấy nhau là thấy chá»— chân thật Ä‘ó, Ä‘áp rất là hay, rất là khéo!

    Qua ngài Bảo Triệt vá»›i ngài Đơn Hà khi Ä‘i đến núi Ma Cốc, Bảo Triệt nói:

    - Tôi đến trong Ä‘ó trụ.

    Tức Ngài Bảo Triệt Ä‘i lên núi Ä‘ó, ngài tính ở chá»— này. Ngài Đơn Hà liền bảo:

    - Trụ tức là trở về, ông có cái này không?

    Ngài Ä‘áp:

    - Trân trọng.

    Vậy thôi. Ngài Đơn Hà nói “trụ tức lại trở về”, vừa có chá»— trụ là rá»›t lại sanh tá»­, là trở về, là mắc kẹt, cho nên không chá»— trụ Ä‘ó má»›i là chá»— sống chân thật. Hiểu nhÆ° vậy, quý vị má»›i thấy ý nghÄ©a rất là sâu xa. Lục Tổ nói: “- Đạo là phải trôi chảy cá»› sao lại ngÆ°ng trệ? Tâm chẳng trụ nÆ¡i pháp thì đạo liền trôi chảy, còn nếu tâm trụ pháp gọi là tá»± trói”. Đạo thì lúc nào cÅ©ng trôi chảy chứ không ngÆ°ng trệ, nhÆ°ng mình trụ thì nó liền tá»± trói, tay mình nắm ở Ä‘ây là tá»± mình trói vào Ä‘ó. Má»›i thấy, ngay nÆ¡i sáu căn này là giải thoát, tức sáu căn chuyển thành sáu thần thông, không có Ä‘âu xa hết. Tổ Lâm Tế giải thích sáu thần thông là: “- Sáu thần thông của Phật là vào sắc không bị sắc làm mê hoặc, vào âm thanh không bị âm thanh mê hoặc, vào thế giá»›i của mùi hÆ°Æ¡ng không bị mùi hÆ°Æ¡ng làm mê hoặc, cho đến vào thế giá»›i pháp trần không bị pháp trần mê hoặc, do Ä‘ó thông suốt sáu loại sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng, vị, xúc, pháp, đều là tÆ°á»›ng không, không thể cá»™t trói vị đạo nhân không nÆ°Æ¡ng tá»±a này; tuy là mang thân ngÅ© ấm mà chính là địa hành thần thông”. Tức là mình thấy nghe hiểu biết mà không bị sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng, vị, xúc, pháp làm mê hoặc, không có lầm trong Ä‘ó, không có trụ vào trong Ä‘ó, thì ngay Ä‘ó là vị đạo nhân chân thật không có tá»±a, không có trụ, Ä‘ó là Bát Nhã chân thật; được vậy thì ngay nÆ¡i cái thân này là địa hành thần thông, tức là thần thông diệu dụng, mọi thấy nghe hiểu biết đều là diệu dụng hết. Vậy bố thí tức là buông xả hết sáu trần, không có dừng ở bất cứ má»™t tÆ°á»›ng nào, tức ngay Ä‘ó là giải thoát, là an trụ, ngay Ä‘ó chân thật hiện tiền, là chá»— trở về của mình. Trong bài tụng của Hòa Thượng Long Tế nói rằng:

    Tâm cảnh đốn tiêu dung

    PhÆ°Æ¡ng minh sắc dữ không

    Dục thức bản lai thể

    Thanh sÆ¡n bạch vân trung.

    ***

    Tâm cảnh chóng tiêu dung

    Má»›i rõ sắc cùng không.

    Thể xưa nay muốn biết,

    Trong mây trắng núi xanh.

    Tức tâm cảnh chóng quên Ä‘i rồi, chóng tiêu dung không còn phân chia, má»›i rõ sắc cùng không, không còn lầm lẫn, thì muốn biết thể chân thật xÆ°a nay, vốn hiện tiền trÆ°á»›c mắt, trong mây trắng núi xanh Ä‘ó thôi. Song tâm cảnh làm sao tiêu dung được? Cảnh hiện tiền Ä‘ó, tâm thì Ä‘ang có Ä‘ây, làm sao tiêu dung? Tiêu dung bằng cách nào? Tức là lìa niệm phân biệt, dứt bặt niệm kia Ä‘ây, không còn có đối Ä‘ãi, không còn có chá»— trụ, thì ngay Ä‘ó nó lặng lẽ, Ä‘âu có phân biệt tâm và cảnh, Ä‘ó là chóng tiêu dung, ngay Ä‘ó hết lầm sắc cùng không, nghÄ©a là không còn lẫn lá»™n cái sắc, cái không vá»›i cái thể Kim Cang này nữa, hay cái chân thật hiện tiền này, thì thể Kim Cang hiện trÆ°á»›c mắt, trong mây trắng núi xanh, đối diện chạm mắt luôn luôn cái gì nó cÅ©ng hiện tiền, không có thiếu sót. Vậy thì quý vị đừng sợ khi buông hết rồi nó không còn gì hết. Khi buông, không còn má»™t cái gì bám, tức là an trụ, là cái chân thật luôn luôn hiện vá»›i mình, ánh sáng Bát Nhã lúc nào cÅ©ng có mặt, Ä‘ó là chá»— sống của mình, chá»— bảo nhậm của mình. Quý vị thá»­ ngay bây giờ khởi má»™t niệm mà đừng trụ vào má»™t chá»— nào hết xem! Thá»­ khởi coi? Ngay Ä‘ó má»™t niệm hiện tiền chân thật sáng rỡ thôi. Đó là khéo sống an trụ, đường về là Ä‘ây. NhÆ° vậy là qua phần hàng phục và an trụ, Ä‘ó là chá»— sống Ä‘áng kể.

     

  • 7. THẬT THẤY ĐÚNG NHƯ LÝ

    CHÁNH VÄ‚N:

    5. THẬT THẤY ĐÚNG NHƯ LÝ

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Có thể lấy thân tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai chăng?

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được. Chẳng thể do thân tÆ°á»›ng mà thấy được NhÆ° Lai. Tại sao? Thân tÆ°á»›ng mà NhÆ° Lai nói Ä‘ó, tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng.

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Há»… cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° dối. Nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng, liền thấy NhÆ° Lai.

    GIẢNG:

    Đoạn này là Ä‘oạn rất quan trọng. Bởi vì đến Ä‘ây gọi là Thật thấy Ä‘úng nhÆ° lý, Ä‘úng nhÆ° lý là sao? NghÄ©a là Ä‘úng nhÆ° lý thật tÆ°á»›ng mà thấy, mà lý thật tÆ°á»›ng là gì? Lý thật tÆ°á»›ng là vô tÆ°á»›ng, cho nên không khéo Ä‘úng nhÆ° lý thật tÆ°á»›ng mà thấy là giả thấy, là vọng thấy, phải không? Đây là tiếp vá»›i Ä‘oạn trên, ở trên nói về bố thí mà vô trụ tÆ°á»›ng, Ä‘ó là mở đường cho “thấy NhÆ°  Lai” kế Ä‘ây. Trên Ä‘ã dạy Ä‘á»™ chúng sanh, bố thí không trụ tÆ°á»›ng, coi nhÆ° Ä‘ã Ä‘áp về hàng phục tâm và an trụ tâm Ä‘ã xong, và Phật Ä‘ã dạy “Ä‘úng nhÆ°  lời dạy mà trụ”, thì không còn sợ lạc gì, phải không? NhÆ° vậy là nói đủ rồi, còn nói thêm gì nữa? Chính chá»— Ä‘ó là chá»— có ý vị sâu xa!

    Tuy biết được nhÆ° vậy, nhÆ°ng mà chÆ°a phải là sống được trọn vẹn. ChÆ°a sống được trọn vẹn thì sao? Vẫn còn có những vi tế hoặc, còn có mê lầm chÆ°a thật sạch, nếu mình không khéo giải quyết, mình tá»± mãn thì có lúc cÅ©ng bị cái hoặc Ä‘ó nó che mờ. Cho nên sau Ä‘ây dạy tiếp để trừ những nghi hoặc Ä‘ó. Ai có đọc kinh Lăng Nghiêm thì thấy Ngài A Nan sau khi Ä‘ã ngá»™ rồi ngài nói bài kệ:

    Diệu trạm tổng trì bất Ä‘á»™ng tôn,

    .................

    Trong Ä‘ó có câu:

    Đại hùng đại lá»±c đại từ bi,

    Hy cánh thẩm trừ  vi tế hoặc.

    Thỉnh các bậc đại hùng, đại lá»±c, đại từ bi mong hãy xét trừ cái hoặc vi tế cho mình, nhÆ° vậy ngá»™ rồi nhÆ°ng phải thỉnh Phật xét trừ cái hoặc vi tế Ä‘ó, chứ không phải ngá»™ rồi là xong. Phần sau này là phần giải trừ những nghi hoặc Ä‘ó. Cho nên Đức Phật hỏi gặn lại để chỉ ra. “Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Có thể lấy thân tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai chăng?”. Câu hỏi này là tiếp Ä‘oạn trÆ°á»›c “vô trụ tÆ°á»›ng mà trụ”, không trụ bất cứ má»™t tÆ°á»›ng nào hết gọi chân trụ, an trụ; nếu vậy không trụ má»™t cái tÆ°á»›ng nào hết thì đối vá»›i NhÆ° Lai làm sao Ä‘ây? Do Ä‘ó Phật nói gặn lại “có thể lấy tÆ°á»›ng này mà thấy NhÆ° Lai chăng?” Trong Ä‘ây, thân tÆ°á»›ng chỉ cho cái sắc thân này, có hình, có tÆ°á»›ng, có mập, có ốm, có Ä‘en, có trắng, có cao, có thấp Ä‘ó là cái con mắt thịt này thấy được, còn NhÆ° Lai thì sao? NhÆ° Lai là muốn chỉ cái gì? Phải chú ý “NhÆ° Lai Ä‘ó” thì má»›i hiểu được câu hỏi này! Ý câu hỏi là, có thể Ä‘em cái xác thân có hình, có tÆ°á»›ng, có mập, có ốm mà con mắt thịt có thể thấy Ä‘ó, mà  thấy đến NhÆ° Lai chăng? NhÆ° Lai Ä‘ây, chỉ cho NhÆ° Lai tá»± tánh thanh tịnh hay gọi là pháp thân vô tÆ°á»›ng. NhÆ° vậy Ä‘em cái thân có hình có tÆ°á»›ng, con mắt thịt có thể thấy được mà có thể thấy đến tá»± tánh NhÆ° Lai hay là pháp thân thường trụ sao? Thường thường mọi người thấy NhÆ° Lai là thấy cái thân tÆ°á»›ng này thôi, chứ Ä‘âu có gì khác, mà nếu thấy NhÆ° Lai Ä‘ó thì NhÆ° Lai Ä‘ó hiện giờ ở Ä‘âu? NhÆ° Lai Ä‘ó sau tám chục năm Ä‘ã nhập diệt, vậy lìa cái thân tÆ°á»›ng này thì lấy cái gì để thấy NhÆ° Lai Ä‘ó? Thành ra câu hỏi rất là khó, không khéo dá»… bị lầm, do Ä‘ó cÅ©ng còn có những cái nghi hoặc, cái hoặc vi tế. Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: “- Bạch Thế Tôn! Chẳng được, chẳng thể do thân tÆ°á»›ng mà thấy được NhÆ° Lai.” TrÆ°á»›c tiên ngài ngăn “chẳng được”, câu “chẳng được” này, có ý nghÄ©a sâu trong Ä‘ó, nếu mình đọc sÆ¡ qua thì không thấy được. Bởi vì sao? Bởi chữ Hán là “phất dã”, chữ “phất dã” vừa có ý phủ định vừa là khẳng định. Vì  vậy “chẳng được” mà cÅ©ng là “Ä‘Æ°á»£c” chứ không phủ định dứt khoát. Bởi vì, nếu mình bác bỏ hoàn toàn cái thân tÆ°á»›ng này, dứt khoát gạt cái tÆ°á»›ng này ra má»™t bên, thì nó sẽ có cái mâu thuẫn, mâu thuẫn gì? Là trái vá»›i chá»— Phật há»™ niệm và phó chúc ban đầu Ä‘ó rồi! Ban đầu là Phật chÆ°a nói gì nhÆ°ng trong các cá»­ chỉ hành Ä‘á»™ng Phật Ä‘ã biểu hiện ánh sáng Kim Cang Bát Nhã, tá»± tánh NhÆ° Lai trong Ä‘ó rồi. Nếu giờ Ä‘ây bác bỏ thân tÆ°á»›ng này, thì trái vá»›i chá»— ban đầu phải không? Còn nếu chấp thân tÆ°á»›ng này thì cÅ©ng không thấy NhÆ° Lai luôn. Cho nên câu Ä‘áp Ä‘ó phải chính chắn để hiểu cho rõ. Nếu nhận cái thân có hình, có tÆ°á»›ng, có hoại diệt mà cho là NhÆ° Lai, là hủy báng NhÆ° Lai quá! Vậy NhÆ° Lai có hoại sao? Mà lâu nay quý vị có cho thân tÆ°á»›ng này là NhÆ° Lai chăng? Có phỉ báng Phật không?  Bởi vậy có má»™t số người họ cÅ©ng hiểu lầm trên cái này, rồi họ xuyên tạc, má»›i chỉ trích, nói rằng: Phật tu hành thành đạo, chứng Niết bàn bất sanh bất diệt, nhÆ°ng cuối cùng rồi cÅ©ng bỏ cái thân, cÅ©ng hoại diệt nhÆ° ai, vậy chứng Niết bàn là sao? Thành đạo gì cho nhọc nhằn uổng! Đó là họ căn cứ theo cái gì? Chỉ thấy trên thân tÆ°á»›ng Ä‘ó thôi, không thấy được nghÄ©a NhÆ° Lai chân thật. Nếu rõ NhÆ° Lai là pháp thân vô tÆ°á»›ng, thì cái thân tÆ°á»›ng này là thân tÆ°á»›ng giả hợp, do bốn đại hòa hợp tạm thành, nó còn nó mất có dính dáng gì NhÆ° Lai kia? Tin tưởng được nhÆ° vậy, má»›i thấy được chá»— sâu Ä‘ó, má»›i không lầm lẫn. Ngài Tuyết Phong khi sắp tịch, Ngài tá»± làm bài minh, mở đầu nói: “-  Tùy duyên mà có thì trÆ°á»›c sau thành hoại, còn chẳng tùy duyên mà được thì muôn kiếp thường vững”. Cái gì từ duyên mà có thì trÆ°á»›c sau có thành có hoại, cái xác thân này từ duyên cha mẹ mà thành, nên có lúc phải hoại diệt; cái chẳng từ duyên mà được thì muôn kiếp được bền vững, vì Ä‘âu có do ai sanh ra, ai tạo ra. Cái Ä‘ó là gì? Chính là pháp thân. NhÆ° vậy rõ ràng xác thân này nó có hoại mất, còn pháp thân thì không bao giờ mất và Phật thành đạo là ngài sống trong tá»± tánh NhÆ° Lai Ä‘ó. Hiểu nhÆ° vậy thì không có lầm. Cho nên có câu chuyện bà Tỳ Kheo ni Liên Hoa Sắc bị Phật quở. Tức là, khi Thế Tôn lên cung trời Đao Lợi thuyết pháp cho Hoàng hậu Ma Gia, mãn hạn ngài trở về nhân gian thì dÆ°á»›i này bốn chúng và Thiên Long Bát Bá»™ cùng nhau chuẩn bị qua Ä‘ón Phật. Lúc Ä‘ó bà Tỳ Kheo Ni Liên Hoa Sắc nghÄ© mình là thân ni, nếu qua gặp Phật thì phải gặp sau Đại tăng thôi, chi bằng bây giờ mình dùng thần lá»±c biến làm vua Chuyển luân Thánh VÆ°Æ¡ng, có 1000 người con vây quanh, rồi Ä‘i đến gặp Phật trÆ°á»›c, hay hÆ¡n. Chứng A La Hán rồi thì chuyện Ä‘ó bà làm dá»… dàng, khi bà nghÄ© nhÆ° vậy bà liền làm theo, bà biến thành Chuyển Luân vÆ°Æ¡ng có 1000 người con Ä‘i đến gặp Phật, thì Ä‘úng là gặp Phật liền. Trong khi Ä‘ó Ngài Tu Bồ Đề Ä‘ang ngồi vá y, ngài cÅ©ng muốn Ä‘i qua Ä‘ón Phật, song ngài liền khởi má»™t niệm quán sát lý của các pháp đều là không, quán tất cả các pháp đều tá»± tánh là không, không có tạo tác, ngay lúc Ä‘ó ngài liền rõ Phật pháp chân chánh, tức thấy lý thật của Phật pháp, ngài bèn trở lại ngồi vá y nhÆ° cÅ©. Khi Ä‘ó Bà Tỳ Kheo Ni Liên Hoa Sắc gặp Phật, thì Phật liền quở: “- Này Liên Hoa Sắc! ngÆ°Æ¡i Ä‘âu được vượt Đại Tăng mà đến gặp ta, dù ngÆ°Æ¡i có thấy xác thân ta, vẫn chẳng thấy pháp thân ta, còn Tu Bồ Đề ngồi yên ở trong núi nhÆ°ng lại thấy pháp thân ta. NhÆ° vậy tuy bà khéo đến gặp Phật mà bị Phật quở, còn chính ngài Tu Bồ Đề tuy không tá»›i Ä‘ó, nhÆ°ng Ä‘ã thấy Phật rồi, thấy Phật pháp thân. Hiểu Ä‘iều Ä‘ó thì thấy được ý trong này. Nếu chỉ bám theo cái thân tứ đại thì chỉ thấy cái xác thân thôi, Ä‘ó là chÆ°a phải thấy Phật thật; muốn thấy NhÆ° Lai thật, Phật thật thì phải khéo thấy nhÆ° ngài Tu Bồ Đề Ä‘ó. Nên ở Ä‘ây ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: “chẳng thể do thân tÆ°á»›ng mà thấy được NhÆ° Lai.” Nếu cứ má»™t bề bám vào cái thân Ä‘ó cho là Phật, thì có lúc mình sẽ bị chá»›i vá»›i. Nếu má»™t bề nÆ°Æ¡ng tá»±a thân Ä‘ó, thì khi Phật nhập diệt hết chá»— nÆ°Æ¡ng sẽ ra sao? Còn thấy NhÆ° Lai này thì không bao giờ mất, Ä‘ó là chá»— nÆ°Æ¡ng vÄ©nh viá»…n, Ä‘ó má»›i là khéo thấy. Tiếp đến ngài giải thích tại sao? NghÄ©a là “tại sao chẳng thể do cái thân tÆ°á»›ng mà thấy được NhÆ° Lai?”, Bởi vì theo chá»— NhÆ° Lai nói “thân tÆ°á»›ng Ä‘ó tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng”. Đây là chá»— khó hiểu của Bát Nhã. Nói thân tÆ°á»›ng Ä‘ó, nhÆ°ng lại “tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng”, thì đừng có nói, phải không? Sao nói thân tÆ°á»›ng, rồi bảo tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng, lạ vậy? Bởi vậy, Ngài Tu Bồ Đề khéo dẫn lời Phật, chứ ngài không dám tá»± ý đặt ra để nói, tức bảo: “theo chá»— NhÆ° Lai nói”, rồi chính câu Ä‘áp Ä‘ó Ä‘ã làm sáng tỏ rõ nghÄ©a Ä‘áp vừa phủ định, khẳng định ở trên. Chẳng phải thân tÆ°á»›ng, mà nói thân tÆ°á»›ng, nhÆ° vậy để cho mình không có nhầm lẫn cái sắc thân vô thường này là NhÆ° Lai, mà cÅ©ng không thể rời Ä‘ây mà Ä‘i tìm NhÆ° Lai ở Ä‘âu khác, không thể kẹt má»™t bên. Bởi vậy Hòa Thượng Chí Công có câu: “Trong thân có tÆ°á»›ng là thân vô tÆ°á»›ng, trên đường vô minh là đường vô sanh”, tức là ngay cái thân có tÆ°á»›ng này có cái thân không tÆ°á»›ng, song làm sao thấy được ngay thân có tÆ°á»›ng là thân không tÆ°á»›ng? Phải hiểu vô trụ tÆ°á»›ng ở trên. Ngay thân này, cÅ©ng thấy, cÅ©ng nghe, cÅ©ng hiểu, cÅ©ng biết tất cả hết, mà không trụ vào má»™t cái tÆ°á»›ng nào, thì cái ấy nó có mắt, tai, mÅ©i, lưỡi gì không? CÅ©ng nhÆ° ngay thân tÆ°á»›ng này chấp theo tÆ°á»›ng thì Ä‘ó là vô minh. Nếu quên tÆ°á»›ng mà thấy trở lại thì ngay Ä‘ó là vô sanh chứ có gì Ä‘âu, trên đường vô minh là đường vô sanh không có gì khác. NhÆ° có vị tăng hỏi ngài Triệu Châu:

    - Theo lời Hòa Thượng dạy thì khi thế giá»›i này hoại, tánh này chẳng hoại, vậy thì thế nào là tánh này?

    Ngài Triệu Châu Ä‘áp:

    - Tứ đại ngũ uẩn.

    Quý vị chịu nổi không? Vậy tứ đại ngÅ© uẩn không hoại sao? nên ông tăng thÆ°a liền:

    - Các thứ ấy vẫn là hoại, thế nào là tánh này?

    Ngài Triệu Châu Ä‘áp: - “Tứ đại ngÅ© uẩn.” Làm sao hiểu nổi, nếu hiểu theo thường tình? Bởi ông tăng nghÄ© rằng: Ngài nói cái này là hoại, nhÆ°ng có má»™t cái tánh gì Ä‘ó, nó rời ngoài cái thân ngÅ© uẩn tứ đại này, cho nên muốn ngài Triệu Châu chỉ cho cái tánh Ä‘ó. NhÆ°ng ngài Triệu Châu nói: “Tứ đại ngÅ© uẩn” là ngay cái tứ đại ngÅ© uẩn này mà khéo thấy, không rời cái thân này mà riêng có cái tánh Ä‘ó, do Ä‘ó ngài chỉ nói: - Tứ đại ngÅ© uẩn thôi, mà không chỉ ra má»™t cái gì khác. Mình nói tánh Ä‘ó nó thế này, thế kia thì làm cho người ta tưởng tượng thêm ngoài cái thân sanh diệt này có má»™t cái bất sanh bất diệt khác, mà hiểu nhÆ° vậy thì tìm nó ở Ä‘âu? Đó là cái lầm! Khéo nhận thì rõ ngay nÆ¡i thân này, nếu chấp theo tÆ°á»›ng thì thấy nó hoại, cÅ©ng ngay thân này mà quên tÆ°á»›ng thấy trở lại thì Ä‘âu có hoại, quên tÆ°á»›ng thì cái gì hoại?

    Câu chuyện khác lại tế nhị hÆ¡n, cÅ©ng là má»™t thiền sÆ°, có má»™t hôm SÆ° hỏi trong chúng:

    - Trời mÆ°a dầm dề, có hai người cùng Ä‘i trong mÆ°a, vì sao không Æ°á»›t má»™t người?

    Má»™t vị Ä‘áp:

    - Vì có má»™t người không mặc áo mÆ°a, má»™t người mặc áo mÆ°a.

    Má»™t vị khác nói:

    - Có má»™t người Ä‘i ngoài mÆ°a, má»™t người Ä‘i trong hiên nên không Æ°á»›t.

    Lại vị khác nói:

    - Vì mÆ°a nó có giá»›i hạn, mÆ°a chá»— này không mÆ°a chá»— khác, cho nên người ở chá»— khác không bị Æ°á»›t.

    Cuối cùng thiền sÆ° bảo:

    - Các ông đều chấp vào câu “chẳng Æ°á»›t má»™t người” thành cãi mãi, thật ra nói mÆ°a không Æ°á»›t má»™t người Ä‘ó, chẳng phải chính là nói cả hai đều Æ°á»›t hay sao?

    Vậy người nào là người không Æ°á»›t? Má»—i người chỉ thấy trên hình tÆ°á»›ng thôi, theo ngôn ngữ rồi bị ngôn ngữ gạt. Nghe nói hai người Ä‘i trong mÆ°a, chỉ tưởng hai thân tÆ°á»›ng Ä‘i trong mÆ°a mà người không Æ°á»›t thì chỉ có mặc áo mÆ°a thôi, trong khi Ä‘ó SÆ° muốn chỉ má»™t người vô tÆ°á»›ng kia, người Ä‘ó Ä‘âu có Æ°á»›t bao giờ? Thấy chá»— Ä‘ó má»›i là thấy ý của SÆ°. Học thiền là khó vậy Ä‘ó, không khéo là bị gạt liền. Có trường hợp các ngài nói nhÆ° là ngược đời, nhÆ°ng có ý tế nhị trong Ä‘ó. NhÆ° câu chuyện Ngài Vân Môn kể lại: Đức Phật Đản Sanh, Ä‘i bảy bÆ°á»›c rồi má»™t tay chỉ trời má»™t tay chỉ đất, nói: “- Trên trời dÆ°á»›i đất chỉ ta là trên hết”. SÆ° liền bảo: “- Nếu mà có tôi lúc Ä‘ó thì tôi đập má»™t gậy chết tốt quăng cho chó ăn, má»›i mong thiên hạ thái bình!” Má»›i nghe thì quá là phạm thượng, thô lá»— phải không? NhÆ°ng chính ngài Tuyết Đậu sau này phê bình: “- NhÆ° thế má»›i đền được cái ân lá»›n”. Bởi đập chết Ä‘ó là đập chết cái gì? Nếu nghÄ© rằng cái thân tay chỉ trời tay chỉ đất Ä‘ó, là cái Ä‘á»™c tôn hÆ¡n hết, thì ngài cái ngã quá to rồi. Cho nên đập chết Ä‘ây, là đập chết cái chấp cứng nÆ¡i thân tÆ°á»›ng tứ đại giả hợp Ä‘ó, hay nói cho rõ hÆ¡n, là đập chết cái ngã kiến, ngã chấp Ä‘ó, cái thấy có mập, có ốm, đập chết cái Ä‘ó thì sao? Thì má»›i thấy thấu qua NhÆ° Lai chân thật. Cho nên câu sau SÆ° má»›i nói rằng: “má»›i mong thiên hạ thái bình”, là không còn có lòng chấp, tranh cãi giành giá»±t, hÆ¡n thua lăng xăng nữa. Bằng chứng hiện giờ có nhiều người cứ tranh cãi, bảo Phật nói pháp 49 năm, có người bảo Phật thuyết pháp 45 năm, rồi cãi qua, cãi lại mãi, mà cãi Ä‘ó là căn cứ trên cái gì? Căn cứ trên Phật hình tÆ°á»›ng, Phật lịch sá»­. Nếu thấy Phật kia thì hết cãi! Nói 49 năm cÅ©ng được, mà 45 năm cÅ©ng tốt thôi, cái nào rồi ngài cÅ©ng nhập Niết bàn; căn bản là thấy được Phật pháp thân, Ä‘ó má»›i là Ä‘iều quý, má»›i là thiên hạ thái bình! Hiểu vậy thì mình bình tỉnh không bận tâm, không thì nghe người ta cãi cÅ©ng nhảy vào cãi thêm nữa! NhÆ° vậy, khi mình lên lá»… Phật, cÅ©ng thấy Phật hình tÆ°á»›ng trên bàn Ä‘ó thôi. Rồi nghe nhà thiền phá chấp, có khi cÅ©ng sinh nghi hoặc, có người nghe phá chấp rồi bỏ không lạy Phật luôn, Ä‘úng chÆ°a? CÅ©ng không trúng. Đó là hiểu lầm má»™t bên. Phải khéo ngay thân tÆ°á»›ng này, thấy lại NhÆ° Lai vô tÆ°á»›ng, má»›i thấy ý Phật muốn chỉ. NghÄ©a là “theo chá»— NhÆ° Lai nói, thân tÆ°á»›ng tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng”. Nó chẳng phải tÆ°á»›ng nhÆ°ng muốn chỉ cho mọi người thì sao Ä‘ây? Phải nói thân tÆ°á»›ng, nói thân tÆ°á»›ng khiến nhận ra cái vô tÆ°á»›ng kia. Chá»— này Ä‘úng nhÆ° trong nhà thiền, nói ở Ä‘ây nhÆ°ng ý ở kia. Nói thân tÆ°á»›ng nhÆ°ng ý là ở vô tÆ°á»›ng, thì thấy là phải thấy cái này suốt qua cái kia. Hiểu nhÆ° vậy quý vị đọc những kinh Đại Thừa hoặc học trong nhà thiền má»›i dá»… nhận. NhÆ° Lục Tổ, má»™t hôm ngài muốn giặt cái y mà được truyền Ä‘ó, ngài má»›i Ä‘i đến phía sau chùa tìm dòng suối tốt, gặp má»™t chá»— có khí lành ngài dá»™ng tích trượng xuống thì nÆ°á»›c dÆ°á»›i đất vọt lên thành má»™t cái hồ, ngài giặt y, trong khi Ä‘ó, thì có má»™t vị tăng ở xứ Thục tên PhÆ°Æ¡ng Biện Ä‘i đến gặp Tổ, Tổ hỏi:

    - Thượng nhân thường làm nghề gì?

    PhÆ°Æ¡ng Biện Ä‘áp:

    - Con thường đắp tượng.

    Ngay lúc Ä‘ó Tổ nghiêm sắc mặt lại, bảo:

    - Ông thá»­ đắp xem!

    PhÆ°Æ¡ng Biện mờ mịt không biết làm sao? NhÆ°ng trở về, ông cÅ©ng cố gắng qua mấy ngày đắp xong tượng Tổ cao đến bảy tấc tàu, trông rất đẹp, ông Ä‘em đến trình vá»›i Tổ. Tổ cười bảo:

    - Ông giỏi tánh đắp mà chẳng giỏi tánh Phật!

    Tổ có bảo ông đắp cái tượng Ä‘ó không? Nếu khéo lanh mắt thì chính ngay khi Tổ nghiêm sắc mặt lại bảo: “ông hãy đắp xem!”, liền thấy được là xong, khỏi cần mất công tốn mấy ngày. NhÆ°ng ông không thấy được chá»— Ä‘ó, tưởng Tổ bảo đắp thiệt cho nên ông má»›i làm thành tượng này. Do Ä‘ó Tổ bảo:

    - Ông giỏi tánh đắp mà không giỏi tánh Phật”.

    Phải thấy được cái kia má»›i là khéo, là ý Tổ muốn chỉ. Sau này có ngài Phổ Hóa là đệ tá»­ của Hòa thượng Bàn SÆ¡n, khi Bàn SÆ¡n sắp tịch bảo trong chúng:

    - Trong Ä‘ây có ai vẽ được hình ta chăng?

    Mọi người vẽ hình Ä‘em trình, SÆ° đều lắc đầu không nhận. Phổ Hóa thÆ°a:

    - Con vẽ được.

    Sư hỏi:

    Ông vẽ thế nào?

    Phổ Hóa liền nhào lá»™n rồi Ä‘i ra. Vậy là vẽ xong. Ngài Bàn SÆ¡n bảo:

    - Kẻ này về sau chụp gió chạy loạn Ä‘ây này!

    SÆ° vẽ hay quá, sao Bàn SÆ¡n nói thế? Là khen SÆ° hay chê? Hiểu chá»— này thì rõ câu Ä‘áp: “- Nói thân tÆ°á»›ng tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng”. Nếu chỉ thấy cái tÆ°á»›ng nhào lá»™n thôi, thì khi thân tÆ°á»›ng này chết, đầu mặt cứng Ä‘Æ¡, sẽ ra sao? Chấp cái Ä‘ó thì tá»›i khi chết cÅ©ng quờ quạng thôi, phải khéo thấy ý sâu trong Ä‘ó. NhÆ° vậy quý vị thấy Ngài Tu Bồ Đề rất khéo, ngài dẫn lời Phật “nói thân tÆ°á»›ng này tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng”. Bởi vì sợ rằng, nếu cho nó là vô tÆ°á»›ng, rồi không nói gì hết thì ai biết Ä‘ây? Cho nên phải nói thân tÆ°á»›ng, để mọi người nhằm thân tÆ°á»›ng Ä‘ó mà khéo nhận ra cái vô tÆ°á»›ng, nhất là người chÆ°a rõ, chÆ°a biết, đỡ sợ, không thì rÆ¡i vào chấp định kiến má»™t bên. Ngài Phó Đại SÄ© có làm bài tụng để giải thích về Ä‘oạn này.

    NhÆ° Lai cá»­ thân tÆ°á»›ng,

    Vị thuận thế gian tình.

    Khủng nhân sanh Ä‘oạn kiến,

    Quyền thả lập hư danh.

    Giả ngôn tam thập nhị,

    Bát thập dã không thanh.

    Hữu thân phi giác thể

    Vô tÆ°á»›ng nãi chân hình.

    “NhÆ° lai cá»­ thân tÆ°á»›ng, Vị thuận thế gian tình” là: NhÆ° Lai nêu cái thân tÆ°á»›ng ra, Ä‘ó là thuận theo thế gian. Theo tình chấp của thế gian, Ngài tạm ngài nói vậy thôi.

    “Khủng nhân sanh Ä‘oạn kiến, Quyền thả lập hÆ° danh”, sợ người sanh Ä‘oạn kiến, tức là chấp không có gì hết, cho nên ngài tạm lập cái tên rá»—ng.

    Giả ngôn tam thập nhị, Bát thập dã không thanh”, tức là giả nói ba mÆ°Æ¡i tÆ°á»›ng tám mÆ°Æ¡i vẻ đẹp cÅ©ng là tiếng suông, chứ không phải thật.

    “Hữu thân phi giác thể, Vô tÆ°á»›ng nãi chân hình”, có thân thì chẳng phải là thể giác, không tÆ°á»›ng Ä‘ó má»›i là thân thật. Tức ngay nÆ¡i thân tÆ°á»›ng này phải thấy được cái vô tÆ°á»›ng kia, Ä‘ó má»›i là thấy NhÆ° Lai chân thật, má»›i thấy ý sâu xa mà Phật muốn chỉ. Nên ở trên Ngài Tu Bồ Đề giải thích, tại sao không thể do thân tÆ°á»›ng mà thấy được NhÆ° Lai, bởi vì thân tÆ°á»›ng mà NhÆ° Lai nói Ä‘ó, tức chẳng phải thân tÆ°á»›ng, để cho mình sá»›m thấy ý Ä‘ó. Nghe Ä‘ây mình phải thấy được bên kia.

    Phật kết luận: “Há»… cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° dối”. Ở trên là nói thân tÆ°á»›ng, ở Ä‘ây thì nói rá»™ng ra là tất cả tÆ°á»›ng, nếu cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° dối hết. Quý vị tin nổi không? NhÆ° vậy thì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° dối, là không có gì hết chăng? NghÄ©a hÆ° dối không khéo cÅ©ng hiểu lầm! HÆ° dối, là không phải không có gì hết, mà nó không thật có cái thể nguyên vẹn cố định, có tạm bợ, không thể nắm bắt, không thể bám víu vào Ä‘ó được. Nói chung, có tÆ°á»›ng là có Ä‘á»™ng, có tÆ°á»›ng là có sanh diệt, có đối Ä‘ãi và có tÆ°á»›ng là có tạo tác, có tạo tác đều thuá»™c sanh diệt, nên đều là hÆ° dối hết. Hiểu được câu Ä‘ó thì trong khi mình tu, câu này rất là quan trọng! Khi tu, gặp những cảnh giá»›i gì cao siêu đến Ä‘âu, cứ Ä‘em câu này làm “cái ấn” để ấn vào, thì không sợ lầm. Ngồi thiền, dù cho thấy Phật hiện cÅ©ng Ä‘em câu này “ấn vào” là xong! Bởi vì, khi mình ngồi thiền mà Phật hiện tá»›i là có tÆ°á»›ng rồi, mà hiện tá»›i rồi thì cÅ©ng tan Ä‘i, Ä‘âu có hiện từ ngày này sang ngày khác, hiện mãi, mà hiện thì có nắm bắt được không? Cho nên lấy câu này “ấn” là không có thật, không lầm theo.

    Bởi vậy Tổ Lâm Tế dạy rằng: “- Gặp Phật giết Phật, gặp ma giết ma”. Vì sao? Phật, ma gì cÅ©ng đều là có tÆ°á»›ng, thì hÆ° dối hết, “giết” tức là “không chấp nhận”. Dù Phật, dù ma đều không chấp nhận hết, thì không có lầm. Trái lại ngồi thiền mà thấy Phật, tưởng mình gần đạt đạo rồi, Ä‘ó là nguy! Ngài Hoàng Bá nói rõ hÆ¡n: “- Há»… vừa thấy Phật liền bị Phật chÆ°á»›ng, vừa thấy chúng sanh liền bị chúng sanh chÆ°á»›ng, khởi thấy phàm, thấy thánh, thấy tịnh, thấy uế ..v.v.. thì cái thấy thành những chÆ°á»›ng ấy”. Há»… thấy cái gì, bị cái Ä‘ó thành chÆ°á»›ng; bởi vì khi khởi thấy thì có tÆ°á»›ng, lo nhá»› tÆ°á»›ng Ä‘ó thì quên mất tâm thanh tịnh của mình, bị cái Ä‘ó chÆ°á»›ng không thấy được NhÆ° Lai tá»± tánh. Thí dụ vừa thấy má»™t tÆ°á»›ng Phật Ä‘ó thì tất nhiên Ä‘á»™ng niệm, Ä‘á»™ng niệm tất nhiên có sanh diệt, là trái vá»›i NhÆ° Lai tá»± tánh chân thật. NhÆ° vậy muốn thấy cái chân thật thì phải làm sao? Phải lìa bỏ chốn này phải không? Cho nên câu kế Phật nói rõ: “Nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng liền thấy NhÆ° Lai”. Trong Ä‘ây phải chú ý chữ “thấy”! Làm sao thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng? Rồi làm sao liền thấy NhÆ° Lai? “Thấy” ở Ä‘ây không phải thấy bằng mắt, cÅ©ng không phải thấy bằng cái đầu óc này; không phải thấy suông bằng suy luận hoặc nói lý rá»—ng, mà rõ ràng “thấy” bằng trí tuệ, mở sáng con mắt Bát nhã Ä‘àng hoàng, thì liền “thấy NhÆ° Lai”. NhÆ° vậy, có phải tách rời các tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai chăng?  Đây nói rõ “nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng” tức ngay nÆ¡i các tÆ°á»›ng, cÅ©ng thấy hết các tÆ°á»›ng Ä‘ó hiện bày trÆ°á»›c mắt rõ ràng, nhÆ°ng không trụ nÆ¡i tÆ°á»›ng thì Ä‘âu có Ä‘á»™ng niệm phân biệt, tức ngay Ä‘ó tâm thánh rồi, NhÆ° Lai hiện rõ ràng rồi. Rất Ä‘Æ¡n giản! Bởi tâm người há»… thấy thì nó chạy bên ngoài liền, cho nên bị che, còn nếu ngay Ä‘ó dừng được các niệm phân biệt, không trụ cái gì hết thì NhÆ° Lai hiện tiền. NhÆ° câu chuyện Quốc sÆ° Huệ Trung vá»›i Tam Tạng Đại NhÄ©: hai lần đầu Quốc SÆ° cho tâm nghÄ© tá»›i bến Ä‘ò Tây Xuyên, nghÄ© tá»›i ở cầu Thiên Tân, ông Tam Tạng thấy được; tá»›i lần thứ ba SÆ° không hÆ°á»›ng chá»— nào hết, ông Tam Tạng không thấy được, nhÆ° vậy chính lúc Ä‘ó NhÆ° Lai hiện tiền rồi! Bởi ông Tam Tạng chỉ lo Ä‘uổi theo cái bóng của SÆ°, khi SÆ° hiện trÆ°á»›c mặt lại chẳng thấy. Lúc Ä‘ó SÆ° vẫn còn Ä‘ó Ä‘âu phải chết mất, nhÆ° cây nhÆ° Ä‘á không biết gì, không thấy gì, phải không? SÆ° cÅ©ng thấy hết mà ngài Tam Tạng không thấy được SÆ°. Đúng nhÆ° chá»— này, nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng liền thấy NhÆ° Lai, không phải tách rời Ä‘i Ä‘âu. Thêm ngài Huệ Lăng ở Trường Khánh khi ngá»™ có trình bày kệ cho Tuyết Phong, nhÆ°ng Huyền Sa không chấp nhận, nghi cái Ä‘ó do ý thức nhá»› giỏi làm ra, Tuyết Phong bảo trình lại bài khác là:

    Vạn tượng chi trung Ä‘á»™c lá»™ thân,

    Duy nhÆ¡n tá»± khẳng nãi vi thân.

    Tích thời mậu hÆ°á»›ng đồ trung mích,

    Kim nhật khán nhÆ° hỏa lý băng.

    ***

    Ở trong vạn tượng riêng bày thân,

    (ngay trong muôn tượng muôn vật sum la này mà hiện bày thân)

    Chỉ người tá»± nhận má»›i là gần.

    (NhÆ°ng chỉ có người tá»± thầm nhận Ä‘ó má»›i là gần thôi, chứ không phải chá»— suy nghÄ© đến được)

    Thuở xÆ°a lầm nhắm ngoài đường kiếm.

    (Tức là lâu nay không thấy chá»— Ä‘ó, cho nên má»›i chạy tìm kiếm đầu này, đầu kia)

    Ngày nay xem lại băng trong lò.

    (Ngày nay tỉnh ra rồi, xem lại nhÆ° băng trong lò, không còn dấu vết gì hết, không còn chá»— nào để bám).

    Khi SÆ° trình lên bài kệ Ä‘ó, thì ngài Tuyết Phong nhìn Huyền Sa nói: “- Không thể do ý thức làm ra được”.

    Bài kệ này, không khéo dá»… bị kẹt câu: “Ở trong vạn tượng riêng bày thân”, ở giữa muôn tượng sum la mà riêng bày thân, làm sao thấy thân kia? Chính do câu này, lúc Thiệu Tu ở Long Tế, trên đường từ Viện Địa Tạng của ngài Quế Sâm, Ä‘i Kiến DÆ°Æ¡ng, trong Ä‘ó cùng Ä‘i có ngài Pháp Nhãn. Đi giữa đường, bàn chuyện, ngài Pháp Nhãn chợt hỏi:

    - Người xÆ°a nói “ở trong vạn tượng riêng bày thân” là vạch vạn tượng hay chẳng vạch?

    Thiệu Tu Ä‘áp:

    - Chẳng vạch.

    Pháp Nhãn bảo:

    - Nói cái gì là vạch, chẳng vạch? (cÅ©ng là hai đầu)

    Thiệu Tu mờ mịt chẳng hiểu, trở lại Viện Địa Tạng của Ngài Quế Sâm và hỏi Quế Sâm:

    - Cổ nhân nói: “Ở trong vạn tượng riêng bày thân” ý chỉ thế nào?

    Quế Sâm bảo:

    - NgÆ°Æ¡i nói người xÆ°a vạch vạn tượng hay chẳng vạch vạn tượng?

    SÆ° thÆ°a:

    - Chẳng vạch.

    Quế Sâm bảo:

    - Hai cái!

    Ngay Ä‘ó Thiệu Tu liền kinh hãi, lặng thinh. Sau Ä‘ó SÆ° hỏi tiếp:

    - ChÆ°a biết cổ nhân vạch vạn tượng hay chẳng vạch vạn tượng?

    Quế Sâm bảo:

    - NgÆ°Æ¡i nói cái gì là vạn tượng?

    Ngay Ä‘ó SÆ° liền đại ngá»™. Bởi vì, trÆ°á»›c còn thấy tÆ°á»›ng muôn tượng sum la là cái sai biệt, còn cái riêng bày thân là cái pháp thân, có hai cái tách rời nhau, cho nên muốn thấy cái pháp thân này, phải vạch cái vạn tượng kia ra để mà thấy. NhÆ° vậy nó ở Ä‘âu mà thấy? Ở Ä‘ây SÆ° cÅ©ng có hiểu được chút lý, Ä‘áp chẳng vạch là ngay nÆ¡i vạn tượng mà thấy, song nói “chẳng vạch” liền bị mắc kẹt: “chẳng vạch” thì đối vá»›i “vạch”, là hai bên đối Ä‘ãi, còn tâm phân biệt, do Ä‘ó Ä‘âu thấy được. HÆ¡n nữa, nói vạch, chẳng vạch là còn thấy vạn tượng thật má»›i nói vạch hay chẳng vạch. Còn Ä‘ây, Ngài Quế Sâm nhấn mạnh lại “nói cái gì là vạn tượng”, để thấy rõ vạn tượng đều là hÆ° dối thôi, thì ngay Ä‘ó rõ ràng thấy liền, bặt cái niệm về vạn tượng thì rõ được pháp thân hiện tiền Ä‘âu có bị che mờ, còn gì là vạch, chẳng vạch, lìa được hai bên nên ngay Ä‘ó SÆ° liền đại ngá»™. Quý vị  thấy rất Ä‘Æ¡n giản, không cần lý luận nhiều. Thành ra Ä‘ôi khi người thông minh bén nhạy, lại dá»… bị gạt lắm, nói ra thì trong đầu liền nhảy ra lý luận, mà lý luận thì mắc kẹt hai bên, liền rÆ¡i vào bẫy hí luận. Để thấy rằng, chấp vạn tượng là thật nên còn mắc kẹt hai bên, là bị vÆ°á»›ng; thấy rõ hÆ° dối thì ngay Ä‘ó dừng được niệm phân biệt mà dừng được niệm phân biệt thì NhÆ° Lai hiện tiền, không nói vạch chẳng vạch gì cả. NhÆ° vậy thì ngay nÆ¡i thân tÆ°á»›ng hay các tÆ°á»›ng mà chẳng phải tÆ°á»›ng” không chấp vào các tÆ°á»›ng Ä‘ó, không dùng niệm phân biệt Ä‘ó, liền thấy NhÆ° Lai chứ không Ä‘âu xa hết. NhÆ°ng nói nhÆ° vậy, Ä‘ôi khi cÅ©ng vẫn bị gạt, thấy tÆ°á»›ng thì cÅ©ng vẫn bị lầm trên tÆ°á»›ng, mà mắc kẹt trên tÆ°á»›ng thì bị tÆ°á»›ng che. Có câu chuyện của Ngài Phá Táo Đọa đối vá»›i lý này rõ ràng. Ngài chỉ rõ ngay thân tÆ°á»›ng bốn đại này cái vô sanh, cái thật tÆ°á»›ng Ä‘ó, nó sẵn trong Ä‘ó không xa Ä‘âu hết, nhÆ°ng vì tập khí sâu dày quen nhìn trên hình tÆ°á»›ng, chấp theo cái phân biệt nên gọi là bỏ quên mình để nhận tÆ°á»›ng rất là Ä‘áng thÆ°Æ¡ng mà Ä‘au nữa! Ngài Phá Táo Đọa nối pháp Quốc sÆ° Huệ An ở Tung Nhạc, thường người ta không biết tên gì, chỉ do má»™t câu chuyện mà gọi là Phá Táo Đọa vậy thôi. Tức là ở tại vùng Tung Nhạc có cái miếu, trong miếu có đặt má»™t bếp lá»­a, mấy cục gạch dồn lại thành cái bếp, dân chúng xa gần Ä‘em đồ tế lá»… heo, gà, vịt không ngá»›t, linh lắm! Má»™t hôm, có má»™t nhà sÆ° vô danh dẫn má»™t Ä‘ám đệ tá»­ Ä‘i vào trong Ä‘ó, nhà sÆ° liền đến cái bếp Ä‘ó lấy cây gậy gõ vào ba cái, bảo:

    - Bếp Æ¡i! Đây là ngói gạch hợp thành, thánh từ Ä‘âu đến, linh từ Ä‘âu lại mà ngÆ°Æ¡i Ä‘òi chuá»™c mạng sinh vật nhiều nhÆ° thế?

    Nói xong SÆ° liền gõ vào cái bếp thêm ba cái nữa thì cái bếp liền nghiêng đổ, sau Ä‘ó Ngài dẫn Ä‘ám đệ tá»­ Ä‘i ra. Trên đường Ä‘i, chốc lát gặp má»™t người mặc áo xanh Ä‘i đến, cúi đầu sụp lạy, SÆ° má»›i hỏi:

    - Ông là ai?

    Người mặc áo xanh nói:

    - Con là thần Táo của cái miếu này, con ở Ä‘ây Ä‘ã lâu rồi, do nghiệp báo đời trÆ°á»›c của mình, nay nhờ hòa thượng nói pháp vô sanh mà thoát khỏi ràng buá»™c được sanh lên cõi trời nên đến tạ Æ¡n hòa thượng. SÆ° bảo:

    - Vô sanh là tánh sẵn của ngÆ°Æ¡i chẳng phải nhờ ta thuyết pháp.

    Vị ấy lạy rồi biến mất. NhÆ° vậy, thấy SÆ° nói pháp vô sanh gì Ä‘âu? Vào thấy cái bếp, thấy mấy cục Ä‘á gõ gõ ba cái, nói: “cái này ngói gạch hợp thành, vậy thánh từ Ä‘âu đến, linh từ Ä‘âu lại mà ngÆ°Æ¡i Ä‘òi người ta cúng tế sinh mạng nhiều nhÆ° vậy”, chỉ nói bấy nhiêu Ä‘ó thôi, mà ông  thần liền ngá»™ được pháp vô sanh, được sanh lên cõi trời. Sau Ä‘ó, ông tăng thị giả thắc mắc:

    - Chúng con lâu nay theo hầu hòa thượng nhÆ°ng chÆ°a hề được nghe Hòa thượng giảng pháp, còn ông thần táo này được nghe pháp gì mà chóng sanh lên cõi trời nhÆ° vậy?

    Sư bảo:

    - Ta chỉ nói “do ngói gạch hợp thành, linh từ Ä‘âu lại, thánh từ Ä‘âu đến” không có đạo lý gì khác.

    Thị giả im lặng, Sư hỏi:

    - Hiểu chăng?

    Tăng thị giả thưa:

    - Chúng con chẳng hiểu.

    SÆ° nói tiếp:

    - Tánh sẵn có tại sao các ông không hiểu. (cái tánh bản hữu).

    Mọi người quỳ lạy, ngay khi vừa quỳ lạy Ä‘ó, SÆ° liền bảo:

    - Đổ rồi, đổ rồi! Vỡ rồi, vỡ rồi!

    Thị giả liền đại ngá»™. NhÆ° vậy ông thần táo ngá»™ gì? Thị giả ngá»™ gì? Bởi vì, ông thần táo lâu nay mê mờ tánh linh  giác của mình, má»›i bám gá vào mấy cục gạch, cho Ä‘ó là thân mình, nên ai Ä‘á»™ng đến thì bẻ cổ, vặn họng, bắt người ta cúng tế. Nhiều khi cúng tế giết gà, giết vịt, tạo tá»™i sát sanh nhiều nữa, nhÆ¡n Ä‘ó càng bị đọa. Cho nên chúng ta thấy, ở miền quê có những cây Ä‘a to rồi gá vào Ä‘ó cÅ©ng bắt người cúng này cúng kia, thì Ä‘ây cÅ©ng vậy, có mấy cục Ä‘á cục gạch thôi, mà bắt người cúng tế. Do Ä‘ó ngài Phá Táo Đọa gõ vào Ä‘ó để Ä‘ánh thức ông thần táo, biết Ä‘ây chỉ là ngói gạch thôi, không gì thật, Ä‘ó là cái giả dối, tánh linh ở Ä‘âu trong Ä‘ó mà nÆ°Æ¡ng vào bắt người cúng tế? Ngay Ä‘ó, thần Táo liền nhá»› lại tánh linh của mình, và liền được giải thoát, không bám vào mấy cục Ä‘á Ä‘ó nữa, khỏi mắc kẹt trong Ä‘ó. Còn ông thị giả, thì ngay cái thân sụp lạy xuống, là cái thân có tÆ°á»›ng, có sụp lạy, có vô thường, có nghiêng đổ; nhÆ°ng tánh linh giác Ä‘ó, có nghiêng đổ, có sụp xuống hay không? Tánh linh giác kia, Ä‘âu có sụp xuống đứng lên gì, Ä‘âu có lay Ä‘á»™ng? Ngay Ä‘ó, ông liền ngá»™, không bám vào thân tÆ°á»›ng vô thường này, mà nhá»› rõ được tánh linh giác vô tÆ°á»›ng kia, tức rõ được tánh vô sanh. Không chạy Ä‘âu xa để tìm cái vô sanh, chỉ ngay cái sụp lạy Ä‘ó liền ngá»™ vô sanh. Chính vì vậy, ngay lúc đầu Ngài Tu Bồ Đề dòm thấy đức Phật trong mọi cá»­ chỉ, trong mọi hành Ä‘á»™ng, khi Ä‘i khất thá»±c, rá»­a bát đều là hiển bày NhÆ° Lai chân thật, cho nên Ngài khen ngợi “khéo há»™ niệm, khéo phó chúc”, chính là Ngài thấy được chá»— Ä‘ó! CÅ©ng chính công án Phá Táo Đọa này, Ngài Tuyết Đậu có làm bài tụng, trong Ä‘ó có hai câu:

    “Cây gậy chợt Ä‘ánh đến

    Má»›i biết cô phụ ta!”

    Tức là cây gậy vừa Ä‘ánh đến, má»›i biết mình cô phụ mình, lâu nay bám vào mấy cục gạch Ä‘ó cho là mình, rồi nhờ cây gậy Ä‘ánh đến, má»›i tỉnh ra bấy lâu mình quá bá»™i bạc mình, phÅ© phàng mình. CÅ©ng nhÆ° mình bây giờ, không nhận mấy cục gạch Ä‘ó, cÅ©ng nhận mấy chục ký lô này là mình, mấy đốt xÆ°Æ¡ng, mấy sợi gân là mình, nếu phải được cây gậy Ä‘ánh đến má»™t cái thì hay, để thấy được cái lầm lẫn quên mình nhận cái giả, gánh má»™t gánh mê chạy đầu này đầu kia, giờ ngay nÆ¡i Ä‘ó quên tÆ°á»›ng để nhận trở lại tánh liền thấy được NhÆ° Lai, chứ không phải Ä‘âu xa. Mà cÅ©ng chính chá»— Ä‘ó, có má»™t vị thiền sÆ° khai thị: “- Há»… mà chấp tÆ°á»›ng mê chân thì đối diện cách xa ngàn dặm, còn trống lòng mà thể há»™i vạn vật thì trời đất má»™t nhà”, tâm mình mà trống sạch thì trời đất cùng má»™t nhà. Giống nhÆ° bà Liên Hoa Sắc tuy đối diện vá»›i Phật nhÆ°ng bị Phật quở, còn Ngài Tu Bồ Đề ngồi trong núi không Ä‘i tá»›i nhÆ°ng được Phật khen. Đối diện mà không thấy Phật, cÅ©ng nhÆ° xa, tuy xa mà thấy được Phật cÅ©ng nhÆ° gần. “nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng liền thấy NhÆ° Lai”, chứ không phải bỏ các tÆ°á»›ng này mà tìm NhÆ° Lai ở Ä‘âu khác, cÅ©ng không thể lầm các tÆ°á»›ng này cho là NhÆ° Lai, Ä‘ó là chá»— tế nhị. Không thể chấp tÆ°á»›ng là NhÆ° Lai được, cÅ©ng không thể lìa bỏ Ä‘ó mà tìm chá»— khác, mà phải khéo thấy bằng trí tuệ ngay nÆ¡i tÆ°á»›ng xoay trở lại tánh thật thì rõ. Để rõ hÆ¡n xin dẫn câu chuyện: Ngài Ma Cốc Ä‘i đến Hòa thượng ChÆ°Æ¡ng Kỉnh, Ä‘i nhiá»…u quanh giường thiền ba vòng rồi dá»™ng tích trượng má»™t cái, đứng ngang nhiên. Ngài ChÆ°Æ¡ng Kỉnh bảo:

    - Phải, phải.

    Sau Ä‘ó Ma Cốc đến Ngài Nam Tuyền, cÅ©ng Ä‘i nhiá»…u ba vòng quanh giường thiền, rồi dá»™ng tích trượng má»™t cái đứng ngang nhiên.  Ngài Nam Tuyền liền bảo:

    - Chẳng phải, chẳng phải!

    Ma Cốc liền thưa:

    - Đương thời ChÆ°Æ¡ng Kỉnh nói: “phải phải”, do Ä‘âu hòa thượng nói: “chẳng phải, chẳng phải?”.

    Ngài Nam Tuyền bảo:

    - ChÆ°Æ¡ng Kỉnh tức phải phải, còn ông thì chẳng phải, Ä‘ây là do sức gió chuyển, cuối cùng cÅ©ng thành bại hoại. Chính là ý này vậy.

    Nếu mình là người chÆ°a sáng thì cÅ©ng dá»… bị lầm ngay cái Ä‘i quanh dá»™ng tích trượng. Ngay tÆ°á»›ng Ä‘á»™ng Ä‘ó mà chấp cho là thật thì, tÆ°á»›ng Ä‘ó chỉ do sức gió trong này chuyển Ä‘á»™ng tá»›i lui, đến khi sức gió hết nằm cứng Ä‘Æ¡ cho vô hòm thì làm sao “phải phải” được? Do Ä‘ó Ngài Nam Tuyền nói chẳng phải; song bởi Ngài ChÆ°Æ¡ng Kỉnh là người Ä‘ã đạt đạo, nên Ngài nói “phải phải”, vì Ngài Ä‘ã thấy suốt qua cái “vô tÆ°á»›ng kia”, cho nên nói “phải phải, là nhÆ° vậy Ä‘ó”. Bởi vậy, ngay cái thân tÆ°á»›ng Ä‘ó mà phải và cÅ©ng ngay thân tÆ°á»›ng Ä‘ó mà chẳng phải, “thấy tất cả tÆ°á»›ng mà chẳng phải tÆ°á»›ng” là vậy Ä‘ó. NghÄ©a là, “thấy tất cả các tÆ°á»›ng” thì “chẳng phải chẳng phải”, “liền thấy NhÆ° Lai” thì “phải phải”. Khéo thấy nhÆ° vậy, thì ngay thân tÆ°á»›ng giả hợp sai biệt Ä‘ó, xoay trở lại không theo các tÆ°á»›ng, dừng các niệm phân biệt liền thấy NhÆ° Lai chân tÆ°á»›ng, không phải rời chá»— này mà riêng có NhÆ° Lai chá»— nào khác. Thấy nhÆ° vậy là Ä‘úng nhÆ° lý mà thấy, còn trên các tÆ°á»›ng mà thấy thì mê lý, chấp theo tÆ°á»›ng thấy thì dá»… bị gạt và bị lầm. Nếu chỉ thấy Phật trên hình tÆ°á»›ng thì khi ma hiện Phật làm sao phân biệt được?  Giờ Ä‘ây, mở con mắt tuệ thấy tất cả các tÆ°á»›ng đều hÆ° dối, mà thấy trở lại cái vô tÆ°á»›ng kia thì bảo đảm không bị ai gạt, bởi vì ma không thể thấy tá»›i được chá»— Ä‘ó, chá»— Ä‘ó chính là chá»— nÆ°Æ¡ng tá»±a vững vàng, dù cho có Phật hay không, cái Ä‘ó cÅ©ng hằng không bao giờ mất. Thấy nhÆ° vậy, là cái thấy của Kim Cang Bát Nhã. Học Bát Nhã là phá những lầm chấp để thấy trở lại cái thật, vậy Bát Nhã có dạy mình chấp không chăng? Đâu có dạy chấp không! Vậy mà nhiều người nghe nói học Bát Nhã thì sợ Bát Nhã chấp không, Ä‘ó cÅ©ng là hiểu lầm chấp trên tÆ°á»›ng, khi phá tÆ°á»›ng, không chá»— bám thì cho là không; còn Ä‘ây Phật chỉ rõ ngay nÆ¡i tÆ°á»›ng khéo thấy trở lại nhÆ° vậy, không phải rời cái này riêng có cái khác, thì Ä‘âu gọi là chấp không. Hiểu nhÆ° vậy má»›i hiểu sâu Bát nhã, tin nhÆ° vậy Ä‘ó má»›i gọi là chánh tín.

  • 8. CHÁNH TÍN ÍT CÓ

    CHÁNH VÄ‚N:

    6. CHÁNH TÍN ÍT CÓ

    Tu Bồ Đề bạch Phật:

    - Bạch Thế Tôn! Có chúng sanh nào nghe được những lời lẽ, nghÄ©a lý rõ ràng nhÆ° thế, sanh lòng tin chân thật chăng?

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Chá»› nói lời ấy! Sau khi NhÆ° Lai diệt Ä‘á»™, năm trăm năm sau, có người trì giá»›i, tu phÆ°á»›c, đối vá»›i nghÄ©a lý này hay sanh lòng tin, cho những Ä‘iều Ä‘ó là thật; phải biết người ấy chẳng ở má»™t Đức Phật, hai Đức Phật, ba, bốn, năm Đức Phật gieo trồng căn lành, mà Ä‘ã ở chá»— vô lượng, ngàn vạn Đức Phật gieo trồng các căn lành. Người nghe nghÄ©a lý này, cho đến chỉ má»™t niệm sanh lòng tin thanh tịnh, Tu Bồ Đề, NhÆ° Lai thảy biết hết, thấy hết, những chúng sanh Ä‘ó được vô lượng phÆ°á»›c đức nhÆ° thế. Tại sao? Vì những chúng sanh ấy không còn tÆ°á»›ng Ngã, tÆ°á»›ng Nhân, tÆ°á»›ng Chúng sanh, tÆ°á»›ng Thọ giả, không tÆ°á»›ng pháp cÅ©ng không tÆ°á»›ng phi pháp. Tại sao?

    Những chúng sanh ấy, nếu tâm chấp lấy tÆ°á»›ng ắt là dính mắc Ngã, Nhân, Chúng sanh, Thọ giả. Nếu chấp lấy tÆ°á»›ng pháp ắt dính Ngã, Nhân, Chúng sanh, Thọ giả.Tại sao? Nếu chấp lấy tÆ°á»›ng phi pháp tức dính Ngã, Nhân, Chúng sanh, Thọ giả. Vì vậy, chẳng nên chấp lấy pháp, chẳng nên chấp lấy phi pháp. Do nghÄ©a Ä‘ó nên NhÆ° Lai thường nói: Tỳ kheo các ông hãy biết Ta nói pháp nhÆ° dụ chiếc bè, pháp còn phải bỏ, huống nữa phi pháp.

    GIẢNG:

    Đó là qua má»™t Ä‘oạn chÆ°Æ¡ng VI, nói về chánh tín ít có là, phần nói đến duyên lành sâu dày của người tin được kinh này. Trong Ä‘oạn có mấy Ä‘iểm: Thứ nhất là Ngài Tu Bồ Đề nghi hỏi, Ngài hỏi: “- Bạch Thế Tôn! Có chúng sanh nào nghe được lời lẽ nghÄ©a lý rõ ràng nhÆ° thế, sanh lòng tin chân thật chăng?” Tại sao hỏi nhÆ° vậy? Bởi Ä‘ây là lời nghi của Ngài, Ngài không dám nói là không có chúng sanh, mà nói “có chúng sanh nào” là còn ngờ, không dám nói “không dá»… gì có chúng sanh tin được nhÆ° vậy”, nếu nói nhÆ° thế thì Ngài sợ không ai tin được sao? Cho nên nói “có chúng sanh nào” là còn để phần cho mình. Câu “lời lẽ nghÄ©a lý”, nguyên văn chữ Hán là “ngôn thuyết chÆ°Æ¡ng cú”, có khi dịch là “lời lẽ câu nói”; nếu theo nghÄ©a Ä‘ó thì “nghe được những lời lẽ, những câu, Ä‘oạn nói trên Ä‘ó mà sanh được lòng tin chân thật chăng?” Giải nhÆ° vậy thì có gì chÆ°a ổn không? Nói lời lẽ thì còn rõ được, còn “câu nói, Ä‘oạn văn hay câu văn trÆ°á»›c”, nếu xét kỹ thì có phần chÆ°a được ổn lắm. Bởi vì, chÆ°Æ¡ng cú, là thành ngữ của Trung quốc, chỉ cho những nghÄ©a lý ở trên. Nếu cho rằng, Ä‘ó là những câu nói hay Ä‘oạn văn nói ở trÆ°á»›c thì lúc này là lúc Phật Ä‘ang thuyết pháp, Ä‘ang thuyết pháp thì Ä‘âu có ghi lại Ä‘oạn văn, câu này câu khác. Có ghi lại, nên má»›i có phân ra Ä‘oạn, chÆ°Æ¡ng, câu. Sở dÄ© ở Ä‘ây chia thành 32 chÆ°Æ¡ng và Ä‘ây là chÆ°Æ¡ng thứ sáu “Chánh tín ít có”, là sau này ghi thành kinh rồi, Thái tá»­ Chiêu Minh viết lại má»›i chia ra. Còn Ä‘ây, Ä‘ang thuyết pháp mà phân ra thành chÆ°Æ¡ng thì không ổn, nên Ä‘ây chỉ cho những lời lẽ, nghÄ©a lý mà Phật Ä‘ã nói trÆ°á»›c Ä‘ó thì má»›i sáng tỏ ý nghÄ©a. Thành ra, nghiên cứu kỹ kinh Kim Cang má»›i thấy rõ trong từng câu, ý nghÄ©a rất vi diệu. Đây hỏi “có chúng sanh nào nghe được những lời lẽ nghÄ©a lý nhÆ° thế rồi sanh lòng tin chân thật chăng?” NhÆ° vậy lòng tin chân thật Ä‘ó là lòng tin gì? Đó là chỉ cho “tin chắc mình có trí thể Kim Cang” mà má»—i người đều có, tin chắc có Ä‘iều này. Đó là niềm tin chân thật, mà niềm tin chân thật không phải là lời nói suông, vốn có thật, chẳng qua công phu chÆ°a tÆ°Æ¡ng ứng, nên phát minh chÆ°a rõ ràng, chÆ°a sống được chứ không phải không có. Tin chắc nhÆ° vậy Ä‘ó là niềm tin vững, nó gieo vào tâm thức mình má»™t hạt giống Phật. NhÆ° vậy Ä‘oạn này Ngài Tu Bồ Đề đặt câu hỏi vá»›i Phật Ä‘ó, cÅ©ng là nÆ°Æ¡ng từ cái ý của những phần trÆ°á»›c. Tức ở trên Phật nói Ä‘á»™ tất cả chúng sanh mà không có chúng sanh được diệt Ä‘á»™, bố thí mà không trụ vào tÆ°á»›ng nào hết, không trụ sáu trần, rồi thấy NhÆ° Lai chẳng phải thân tÆ°á»›ng, tức là thấy NhÆ° Lai mà không phải các tÆ°á»›ng, đối vá»›i người thường chÆ°a nghiên cứu Phật pháp, có dá»… tin chăng? Dá»… hiểu chăng? Rất là khó hiểu! Độ chúng sanh mà không có chúng sanh được diệt Ä‘á»™, bố thí tất cả mà không trụ tÆ°á»›ng, bấy nhiêu Ä‘ó, là Ä‘ã khó hiểu rồi! Nên Ngài Tu Bồ Đề hỏi Phật để xác định rõ ràng “niềm tin” cho tất cả mọi người. Ngài hỏi Ä‘ây là hỏi cho mình ngày nay Ä‘ó! Bởi vì, cái chấp ngã, chấp tÆ°á»›ng là bệnh chung của mọi người, bây giờ gọi là thấy NhÆ° Lai mà không phải các tÆ°á»›ng thì thật là trái vá»›i ý của mọi người bình thường, rất là khó hiểu. Đây coi nhÆ° Ngài hỏi để ngừa trÆ°á»›c cho mọi người. Sau Ä‘ó Ngài không dám nói theo ý mình mà dẫn ý Phật, “theo chá»— con hiểu nhÆ° lời Phật Ä‘ã nói”, để cho mình có được đầy đủ niềm tin. NhÆ° vậy mà ngày nay có người nghe rồi cÅ©ng còn chÆ°a tin, có khi nghi nữa! Chẳng hạn cho tụng kinh Kim Cang có ngày cây cối khô héo! Hay học kinh Kim Cang coi chừng chấp không! Đó là chÆ°a tin. Cho nên ở Ä‘ây Ngài Tu Bồ Đề hỏi Phật, để xác định lại niềm tin nÆ¡i má»—i người cho vững vàng. Đây là lời Phật Ä‘áp: “chá»› nói lời ấy!”, tức là Phật ngăn ông, ông đừng nói vậy. Nếu nói nhÆ° vậy, thành ra mất niềm tin cho mọi người, hỏi “nhÆ° vậy không biết có ai tin được không?” Tức bảo mọi người khó tin đến được. Do Ä‘ó đức Phật ngăn, không được nói nhÆ° thế. Bởi vì, trí Bát Nhã vốn sẵn có nÆ¡i mọi người, nó không dành riêng cho ai hết, mà Ä‘ã có đủ thì tại sao không thể tin? Ông hỏi nhÆ° vậy, làm cho người ta mất niềm tin sao? Trong kinh NhÆ° Lai Tạng có má»™t Ä‘oạn Phật nói: “- Này thiện nam! Ta dùng Phật nhãn mà nhìn thấy, trong các thứ tham dục, phiền não, nóng giận ngu si của tất cả chúng sanh, có NhÆ° Lai trí, NhÆ° Lai nhãn, NhÆ° Lai thân nghiá»…m nhiên ngồi bất Ä‘á»™ng”. Phật xác định rõ ràng là, trong các thứ phiền não là tham sân si có đủ trí NhÆ° Lai, con mắt của NhÆ° Lai, có đầy đủ thân NhÆ° Lai nghiá»…m nhiên ngồi bất Ä‘á»™ng. Phật Ä‘ã xác định nhÆ° thế thì vì lý do gì mà mình không tin ná»—i? Đó là để gieo cho mọi người có đầy đủ niềm tin, nÆ¡i mình có hạt giống Phật, có khả năng giác ngá»™, ai ai cÅ©ng có, chứ không phải người căn cÆ¡ bậc thượng má»›i có, còn những bậc trung hạ thì không có. Không phải vậy, chẳng qua nghiệp tập của má»—i người có sâu có cạn. Người có nghiệp sâu dày thì nó che nhiều, che nhiều thì nghe má»™t lần không dá»… tin, nên phải nghe nhiều, huân tập sâu, dần dần chuyển được nghiệp tập Ä‘ó, phát khởi niềm tin. Bởi cái Ä‘ó sẵn có nÆ¡i mình không Ä‘âu khác, phải có niềm tin để mà vÆ°Æ¡n lên, chứ hỏi “không biết có ai tin được không?” sẽ làm cho người ta do dá»± mất Ä‘i niềm tin chân thật. Cho nên người thuyết pháp phải khéo, bằng không làm cho người mất Ä‘i niềm tin sẽ bị tổn phÆ°á»›c! Đây chính là lời Phật xác định: “Sau khi Phật diệt Ä‘á»™ năm trăm năm sau, có người trì giá»›i tu phÆ°á»›c thì đối vá»›i những nghÄ©a lý này hay sanh được niềm tin, phải biết người ấy chẳng phải ở má»™t Đức Phật, hay hai, ba đức Phật, mà Ä‘ã từng ở vô lượng Đức Phật gieo trồng căn lành”. Phật xác định nhÆ° vậy còn gì nữa mà không tin! Nói sau khi Phật diệt Ä‘á»™, năm trăm năm sau, nhÆ° vậy có trùng lặp không? Nói sau khi Phật diệt Ä‘á»™, rồi năm trăm năm sau, theo văn tá»± thì hÆ¡i trùng lập, nhÆ°ng ở Ä‘ây có ý nghÄ©a rõ ràng. Bởi có chá»— giải thích pháp Phật trụ đời có chia ra thời chánh pháp, tượng pháp, mạt pháp; trong Ä‘ó chánh pháp má»™t ngàn năm, tượng pháp má»™t ngàn năm, mạt pháp mười ngàn năm, Ä‘ó là theo thuyết phổ thông. Trong Ä‘ó có chia ra: năm trăm năm đầu thuá»™c thời giải thoát kiên cố, các hàng đệ tá»­ tu hành cÅ©ng được giải thoát, dứt được lậu hoặc, giải thoát sinh tá»­ nhÆ° là thời Đức Phật. Năm trăm năm sau kế Ä‘ó, gọi là thiền định  kiên cố tức là những người dứt được lậu hoặc cÅ©ng hÆ¡i ít Ä‘i rồi, nhÆ°ng còn tu chứng các tam muá»™i thiền định nhÆ° thời Phật. Đến năm trăm năm sau nữa, tức  là năm trăm năm kế thứ ba gọi là Ä‘a văn kiên cố, đến Ä‘ây người lo tu thiền định, giải thoát ít hÆ¡n rồi, bởi xa thời Phật nên sanh giải Ä‘ãi, vì vậy thường nghiên cứu, sá»› giải, chú thích, ngoài ra thá»±c hành giải thoát thì lại ít Ä‘i. Rồi năm trăm năm kế nữa, là năm trăm năm thứ tÆ°, thì thuá»™c về tháp tá»± kiên cố, đến Ä‘ây cầu phÆ°á»›c báu, lo xây dá»±ng chùa tháp. Đến năm trăm năm kế nữa, là thuá»™c thời mạt pháp, thời đấu tranh kiên cố. Đấu tranh kiên cố là sao? Là lập tông, lập phái rồi tranh nhau, tông của tôi là hay, tông của anh là dở ..v.v.. Mình bây giờ, chắc cÅ©ng thuá»™c trong thời này, nhÆ°ng qua thời này nữa là khác, vì hiện giờ Ä‘ang thuá»™c vào năm trăm năm thứ sáu. Vậy năm trăm năm sau, chỉ cho thời thuá»™c về mạt pháp này. Đây là giải thích theo phổ thông, nhÆ°ng khi học kinh phải linh Ä‘á»™ng, nếu chỉ giải thích năm trăm này thuá»™c về năm trăm năm đầu của thời mạt pháp hay năm trăm năm này thuá»™c về năm trăm năm thứ năm thì có giá»›i hạn, vậy năm trăm năm thứ sáu, thứ bảy thì sao? Thành ra, năm trăm năm này, chỉ chung cho thời mạt pháp mà còn có người giữ giá»›i, tu phÆ°á»›c, đối vá»›i kinh này tin được, là Ä‘ã gieo trồng căn lành chắc sâu rồi. Hiểu vậy nghÄ©a má»›i được trùm khắp. NghÄ©a là, trong thời mạt pháp mà còn có người tin được nhÆ° vậy, thì quá hay, Ä‘ây là cái ý trong Ä‘ó. Bởi vì trong bản kinh Kim Cang đời Ngụy nói rõ hÆ¡n: “- Phật bảo Tu Bồ Đề: Ở thời vị lai thế, mạt thế khi pháp sắp diệt mà có vị Bồ Tát tu phÆ°á»›c đức, trí tuệ đối vá»›i nghÄ©a lý kinh này hay sanh lòng tin cho Ä‘ây là thật..v.v…”.

    Đây giải thích rõ: ở vị lai  thế, là ở đời vị lai; còn ở thời mạt thế, khi pháp sắp diệt là chỉ trong đời mạt pháp. Trong đời mạt pháp mà có người tin được kinh này thì rất là hy hữu, Ä‘ã trồng sâu căn lành rồi. Ở Ä‘ây chỉ nói giữ giá»›i tu phÆ°á»›c, còn bản khác thì có nói thêm: “trì giá»›i, tu phÆ°á»›c đức trí tuệ”, có chá»— nói: “đủ giá»›i, đủ phÆ°á»›c, đủ tuệ”, Ä‘ây rút gọn lại “trì giá»›i tu phÆ°á»›c”. Đọan này, Đức Phật xác định lại rõ cho thấy trong thời mạt pháp, có người trì giá»›i tu phÆ°á»›c, tin được kinh này là trồng căn lành Ä‘ã quá sâu rồi! NhÆ°ng tại sao Đức Phật lại chọn người trì giá»›i tu phÆ°á»›c? Để thấy rõ, Ä‘ây là người có sống, có tu tập Ä‘àng hoàng chứ không phải hạng người nói suông. Bởi hạng người nói lý suông thì Ä‘ôi khi phỉ báng Bát nhã. NghÄ©a là, nói cái gì cÅ©ng hay mà không thá»±c hành.Vì vậy ở Ä‘ây chọn người trì giá»›i tu phÆ°á»›c, vậy bát nhã có rÆ¡i vào má»™t bên chấp không chăng? Người trì giá»›i tu phÆ°á»›c mà tin được kinh này thì Ä‘ã trồng căn lành nhiều đời nhiều kiếp, có nói quá không? Không phải gieo trồng căn lành ở má»™t Đức Phật, hai Đức Phật mà trong vô lượng Đức Phật! Nếu xét cho kỹ thì, ở trong thời mạt pháp, xa Phật xa Tổ, ít có người tu chứng giải thoát nhÆ° thời Đức Phật, mà có người tin được kinh này có phải mình má»›i tu má»™t đời này không? Nếu má»›i tu, má»›i nghe, má»›i phát tâm ở đời này thì dá»… tin vậy không? Không dá»… dàng gì, tức Ä‘ã trồng sâu căn lành nhiều đời. Để xác định cho mình có được sức mạnh vÆ°Æ¡n lên, chứ không phải nói bây giờ thời mạt pháp rồi, xa Phật rồi, tu hành không mong gì đạt đạo, không mong gì giải thoát, thôi thì tu nhàn nhàn, tu phÆ°á»›c là được rồi, để gieo căn lành đời sau! Đó là gieo tâm niệm giải Ä‘ãi, không có mong cầu thiết tha để tu cho đạt đạo giải thoát; bởi vì có tu cách mấy rồi cÅ©ng không giải thoát. Hiểu kiểu ấy thì làm cho mình nhụt chí Ä‘i, mất niềm tin vÆ°Æ¡n lên. Còn ở Ä‘ây, dù trong thời mạt pháp mình nghe được, tin được là Ä‘ã trồng sâu căn lành nhiều đời rồi. Đã có trồng sâu căn lành thì phải thá»±c hành, chứ Ä‘ã có căn lành rồi, lại bỏ qua sao? Đó là niềm tin mạnh để vÆ°Æ¡n lên. NhÆ°ng có người hỏi “Ä‘ã trồng sâu căn lành, sao không thành Phật mà giờ còn làm chúng sanh khổ nữa Ä‘ây?” Theo ngài Đạo Nguyên giải thích, Ä‘ã trồng sâu căn lành rồi, nhÆ°ng tu phÆ°á»›c trì giá»›i mà còn chấp tÆ°á»›ng. Vì chấp tÆ°á»›ng nên bị kẹt trên ngã, nhÆ¡n, chúng sanh, thọ giả, kẹt phÆ°á»›c hữu lậu, không thấu được Bát Nhã vô lậu, nên còn lang thang. NhÆ°ng Ä‘ã trồng sâu căn lành rồi, nên bây giờ được tin, nghe lại thì mau tin. NhÆ° vậy dù sanh trong thời mạt pháp mà có được niềm tin này, thì Phật tánh không mất, ngay trong đời này mình có đủ Phật tánh, vậy có ai không có khả năng tỉnh giác để mà vÆ°Æ¡n lên? Đó là má»™t sức mạnh, là đủ niềm tin cố gắng tu hành để chuyển những cái xấu cái dữ, cho dù Ä‘ó là nghiệp chúng sanh Ä‘i nữa cÅ©ng chuyển được để rồi má»—i ngày má»™t thăng tiến, chứ  không đứng dừng má»™t chá»—.

    Đây, lại thêm má»™t ý nữa:

    “Người nghe được kinh này mà má»™t niệm khởi lòng tin thanh tịnh, (vậy lòng tin thanh tịnh là sao?) thì NhÆ° lai thảy biết hết, thấy hết, những chúng sanh Ä‘ó đều được vô lượng phÆ°á»›c đức”.

    Mình tin, sao NhÆ° Lai thấy được? Đây là má»™t niềm tin tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i Kim Cang Bát Nhã, tức là niềm tin không hai, không mắc kẹt nghiêng lệch, không dính mắc ở trong bốn tÆ°á»›ng, tin được có cái thể Kim Cang Bát Nhã, tin nhÆ° vậy Ä‘ó là niềm tin tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i trí Kim Cang, mà tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i trí Kim Cang là tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i trí Phật. Trong sá»­ nhà thiền có câu chuyện: Có má»™t vị giảng sÆ° giảng kinh Kim Cang hay lắm. NhÆ°ng má»™t hôm ông giảng đến Ä‘oạn vô ngã vô nhÆ¡n, là không ta không người, trong há»™i Ä‘ó lại có ông Bàng Uẩn, Bàng Uẩn là ông cÆ° sÄ© nhÆ°ng ngá»™ đạo rất sâu, sau này ông chết cÅ©ng chết má»™t cách tá»± tại, ông bèn hỏi:

    - Tọa chủ nói “không ta không người” vậy ai giảng, ai nghe?

    Tọa chủ không trả lời được. Ông Bàng Uẩn má»›i nói:

    - Tôi tuy người thế tục nhÆ°ng cÅ©ng tin biết được chút ít thô thiển.

    Tọa chủ nói:

    - Theo ý cÆ° sÄ©  thì nhÆ° thế nào?

    Ông Bàng Uẩn giải thích bằng má»™t bài kệ theo chữ hán là:

    Vô ngã phục vô nhân Không ngã cÅ©ng không nhân

    Tác ma hữu sÆ¡ thân Làm gì có sÆ¡ thân?

    Khuyến quân hÆ°u lịch tọa Khuyên ông thôi ngồi mãi,

    Bất tá»± trá»±c cầu chân Chẳng bằng thẳng cầu chân.

    Kim Cang Bát Nhã tánh Tánh Kim Cang Bát Nhã,

    Ngoại tuyệt nhất tiêm trần. Chẳng dính má»™t mảy trần.

    Ngã văn tịnh tín thọ. Tôi nghe vá»›i tin nhận.

    Tổng thị giả danh trần. Thảy đều giả danh trần.

    Tức là, không ngã cÅ©ng không nhân: không ta cÅ©ng không người thì làm gì có sÆ¡ thân, Ä‘âu có gần Ä‘âu có xa. Bởi mình còn thấy ta, thấy người, còn có niệm chấp Ä‘ó nên thấy có người gần gÅ©i, có người xa, có quen, có lạ, mà có kẹt nhÆ° thế nên hỏi không Ä‘áp được. Nếu thật sá»± không ta không người thì có gì ngăn ngại. NhÆ° vậy “Khuyên ông thôi ngồi mãi, chẳng bằng thẳng cầu chân”. Ngồi Ä‘ó giảng, chấp vào cái tÆ°á»›ng này, chẳng bằng thẳng cầu chân, thấy đến cái chân thật vô tÆ°á»›ng, chứ đừng mắc kẹt trên tÆ°á»›ng này. “Tánh Kim Cang Bát Nhã, chẳng dính má»™t bụi trần”. Tánh Kim Cang Bát Nhã Ä‘ó, chẳng dính má»™t bụi trần nào hết, vậy thì chá»— nào có ta có người? Sở dÄ© có ta có người, vì còn bị mắc kẹt trên thân này, còn Tánh Kim Cang Bát Nhã có hình tÆ°á»›ng gì Ä‘âu mà có ta có người? Làm sao mà thấy được chá»— này? Phải quên tÆ°á»›ng này, má»›i tin được chá»— kia. Chứ còn mắc kẹt vào tÆ°á»›ng này cho nên chÆ°a tin nổi chá»— Ä‘ó. Ở Ä‘ây “Tôi nghe vá»›i tin nhận, thảy đều giả danh trần”. Nói tôi nghe vá»›i tin nhận Ä‘ó, không phải trong Ä‘ó có thật cái tôi để tin nhận, mà tùy theo tâm của thế gian, tùy theo ngôn ngữ của thế gian tạm nói tôi nghe, cÅ©ng tạm nói tin nhận. Nếu không khéo, theo ngôn ngữ thế gian thì hiểu trong Ä‘ó có cái “tôi nghe”, nghe nói tin nhận thì có má»™t “cái để tin nhận”, vậy là còn mắc kẹt ở hai đầu, chÆ°a qua khỏi chữ nghÄ©a. Đây nói nghe, nhận đều là giả danh thôi, Ä‘âu mắc kẹt gì cái giả danh. Sở dÄ© không mắc kẹt Ä‘ó là vì sao? Là bởi ông tin được Kinh Cang Bát Nhã là vô tÆ°á»›ng Ä‘ó, mà tin được nhÆ° vậy thì phÆ°á»›c đức vô lượng, Ä‘âu có hình tÆ°á»›ng gì nói hết. Đó là cái nhân thành Phật, cái nhân của Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, cuối cùng sẽ thành Phật quả, thì má»—i công đức không thiếu. Niềm tin Ä‘ó tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i NhÆ° Lai, cho nên NhÆ° Lai thảy biết hết, thấy hết. Đó là niềm tin bằng trí tuệ. Bởi vậy phÆ°á»›c đức thường không so lường được.

    Đoạn kế ngài giải thích “Vì sao? Vì những chúng sanh ấy không còn tÆ°á»›ng ngã, tÆ°á»›ng nhân, tÆ°á»›ng chúng sanh, tÆ°á»›ng thọ giả, không tÆ°á»›ng pháp hay phi pháp”. Giải thích vì sao mà được vô lượng công đức ở trên, vì tin được nhÆ° vậy Ä‘ó thì không còn kẹt trong bốn tÆ°á»›ng, những chúng sanh này Ä‘ang trên đường sống trở về cái chân thật. Đó là con đường trở về giác ngá»™, cho nên phÆ°á»›c đức không tính được, còn phÆ°á»›c đức tu theo tạo tác, hữu lậu là có giá»›i hạn, phÆ°á»›c đức Ä‘ó hưởng hết thì nguy. Còn Ä‘ây là phÆ°á»›c đức sống trở về tá»± tánh, không giá»›i hạn nên vô lượng. Tại sao nữa? Giải thích, vì những chúng sanh Ä‘ó không còn tÆ°á»›ng ngã, tÆ°á»›ng nhân, tÆ°á»›ng chúng sanh, tÆ°á»›ng thọ giả..v.v.. Không pháp hay phi pháp. Ở Ä‘ây hỏi tại sao không có những tÆ°á»›ng Ä‘ó, vì những chúng sanh Ä‘ó nếu tâm chấp tÆ°á»›ng thì bị dính mắc bốn tÆ°á»›ng, há»… vừa chấp thân tÆ°á»›ng là có ngã tÆ°á»›ng, còn chấp về tÆ°á»›ng khác là chỉ cho chấp pháp; tức là còn mắc kẹt nÆ¡i ngã pháp thì tâm còn giá»›i hạn, trái lại ở Ä‘ây được phÆ°á»›c vô lượng, không mắc kẹt nÆ¡i các tÆ°á»›ng, Ä‘ó là tâm vượt ngoài dính mắc ngã pháp.Tại sao nữa? Nếu chấp lấy phi pháp thì cÅ©ng bị mắc kẹt trong bốn tÆ°á»›ng (ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả) câu này hÆ¡i khó hiểu. Tại sao? Ở trên chấp lấy tÆ°á»›ng pháp thì bị mắc trong bốn tÆ°á»›ng; Còn Ä‘ây giải thích thêm, nếu chấp vào phi pháp cÅ©ng dính ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Nếu chấp có pháp thật thì tất nhiên có phi pháp thật, bởi pháp đối vá»›i phi pháp, nếu chấp có pháp thật thì không bị kẹt nÆ¡i pháp cÅ©ng bị kẹt nÆ¡i phi pháp. Mà kẹt nÆ¡i phi pháp thì rất nguy hiểm, thành ra phỉ báng Bát Nhã, chê bai nhân quả; vì vậy có pháp có phi pháp là có được, có mất, cÅ©ng mắc kẹt trong bốn tÆ°á»›ng chÆ°a phải là “niềm tin thanh tịnh”. Do Ä‘ó còn kẹt má»™t tÆ°á»›ng, dính má»™t bên, còn có má»™t chá»— chấp là còn mắc kẹt, vừa Ä‘á»™ng niệm liền sai, cho nên chấp pháp hay phi pháp đều bị mắc kẹt. Vậy phải tu làm sao Ä‘ây? Đây là phá chấp chứ không phá pháp, vừa có chấp là có kẹt, chỉ không chấp thì pháp nào cÅ©ng tốt hết, Ä‘âu có lá»—i. Vì vậy nói: chẳng nên “chấp” lấy pháp, chẳng nên “chấp” phi pháp. Pháp thuá»™c về “có”, phi pháp thuá»™c về “không”, chấp có chấp không thuá»™c về hai bên, nên không chấp pháp hay phi pháp, tức bên có bên không thì tá»± tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i Bát Nhã, Ä‘ó là thầm hợp vá»›i “NhÆ° Lai”, do Ä‘ó “NhÆ° Lai” biết hết, thấy hết những chúng sanh Ä‘ó không sót. Chá»— Ä‘ó nhà thiền gọi thầm ấn tâm, không cần phải Ä‘em vô phòng kín, giăng màn rồi má»›i ấn tâm, chỉ ngay má»™t niệm thanh tịnh Ä‘ó, lià các tÆ°á»›ng “có không” thì liền được ấn tâm, ngay Ä‘ó thấy NhÆ° Lai rõ ràng.

    Kế Ä‘ó, Phật tiếp ví dụ:

    “Do nghÄ©a Ä‘ó nên NhÆ° Lai thường nói: Tỳ kheo các ông hãy biết Ta nói pháp nhÆ° dụ chiếc bè, pháp còn phải bỏ, huống nữa phi pháp”.

    Đây là ví dụ, có nói ra cái gì đều là phÆ°Æ¡ng tiện, cái gì Ä‘ã ra lời đều thành hữu hạn. Người khéo thì nhân phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ó thấy được cái thật, nhân hữu hạn mà thấy vô hạn, còn bám trên phÆ°Æ¡ng tiện ngôn ngữ, lời nói thì không thể đến lẽ thật. Có câu chuyện trong nhà thiền, Đức SÆ¡n hầu ngài Sùng Tín đến khuya, Ä‘i ra ngoài trời tối Ä‘en, má»›i trở vào phòng thÆ°a vá»›i ngài Sùng Tín là: Bên ngoài trời tối Ä‘en. Ngài Sùng Tín bảo: Ừ! Trời tối thì ta đốt Ä‘èn Ä‘Æ°a cho! nhÆ°ng Đức SÆ¡n vừa Ä‘Æ°a tay tiếp thì Ngài liền thổi tắt, Đức SÆ¡n liền ngá»™. Nếu má»™t bề cứ nÆ°Æ¡ng tá»±a ông thầy thì sao? Cái Ä‘ó cÅ©ng là bên ngoài, phải tá»± mở sáng trí thật của mình, nên vừa Ä‘Æ°a tay thì ngài liền thổi tắt, để tá»±  trá»±c nhận cái Ä‘ó sẵn có nÆ¡i mình. Ngay Ä‘ó, SÆ° liền đại ngá»™, liền tá»± sáng, Ä‘âu cần Ä‘èn bên ngoài, Ä‘èn bên ngoài là chỉ tá»± gợi thôi. Đây cÅ©ng vậy, Phật Tổ có nói ra bao nhiêu lời, Ä‘ó cÅ©ng là phÆ°Æ¡ng tiện, phải khéo nhận lại cái của mình, cái thật nÆ¡i mình Ä‘ó má»›i là cái chân thật. Nên ở Ä‘ây Phật ví dụ NhÆ° Lai có nói ra pháp gì, thì Ä‘ó cÅ©ng ví nhÆ°  chiếc bè mà thôi, phải khéo nÆ°Æ¡ng Ä‘ó mà qua sông. TÆ°Æ¡ng tá»± câu chuyện trong Góp nhặt cát Ä‘á. Tá»±a là “Giáo lý tối thượng”, nhÆ°ng trong Ä‘ó không nói gì về giáo lý, chỉ kể má»™t anh chàng người mù Ä‘i đến thăm người bạn, nói chuyện say sÆ°a đến khi tối Ä‘i về, anh bạn má»›i đốt Ä‘èn lồng Ä‘Æ°a cho. Khi Ä‘ó anh mù má»›i cười nói:

    - Anh thiệt làm cái chuyện nó dÆ°, tôi mù rồi thì có Ä‘èn cÅ©ng nhÆ° không vậy thôi, Ä‘Æ°a chi cho mất công!

    NhÆ°ng anh bạn lại cười nói:

    - Tuy biết vậy, nhÆ°ng khi anh cầm Ä‘èn này thì anh Ä‘i ra, những người Ä‘i ngược chiều họ tránh khỏi Ä‘âm đầu lủi vào anh.

    Nghe nói cÅ©ng có lý, anh cầm Ä‘èn Ä‘i ra má»™t Ä‘oạn đường, gặp má»™t người Ä‘âm sầm vào anh, anh la:

    - Anh bạn này, không thấy tôi Ä‘ang cầm Ä‘èn sao?

    Anh kia trả lời:

    - ThÆ°a anh bạn, cây Ä‘èn của anh Ä‘ã tắt từ lâu rồi!

    Tắt từ lâu thì làm sao mà thấy được? Đó là giáo lý tối thượng. Vậy tối thượng ở chá»— nào? Cái Ä‘èn của người, dù có Ä‘Æ°a cho mình cÅ©ng không cứu được mình trong những hoạn nạn, chỉ có mình mở sáng con mắt chính mình thì má»›i cứu mình. CÅ©ng vậy, chỉ có mở sáng con mắt trí tuệ má»›i thắng những phiền não, sanh tá»­. Chứ còn học thuá»™c bá»™ kinh Kim Cang này, thì cÅ©ng của Phật thôi. Dù cho hiểu được bá»™ kinh Kim Cang này cÅ©ng của Phật, của Thầy Tổ thôi. Phải nhân Ä‘ây soi sáng lại mình, mở sáng trí tuệ, sống được thì Ä‘ó chính là bá»™ kinh sống. Do Ä‘ó Phật nhắc nhở cho mình thấy rõ, Ngài nói pháp nhÆ° chiếc bè để nÆ°Æ¡ng qua sông. NhÆ°ng dụ chiếc bè còn có ý nghÄ©a nữa, là khi mình chÆ°a qua sông phải nÆ°Æ¡ng bè, chÆ°a qua sông mà bỏ bè là chết, mà bÆ°á»›c xuống bè không nhổ neo thì sao? thì cÅ©ng ở má»™t chá»—. Còn qua sông rồi vác bè Ä‘i nữa thì sao? hoặc qua tá»›i bờ bên kia, đứng Ä‘ó không bÆ°á»›c lên bờ thì sao? cÅ©ng không tá»± tại, cÅ©ng còn mắc kẹt Ä‘ó. Qua tá»›i bờ xong, bÆ°á»›c lên bờ Ä‘i, Ä‘âu phải vác theo chiếc bè. Khi còn mê, còn phiền não thì nÆ°Æ¡ng Phật pháp tiến tu. Chứ còn phiền não dẫy đầy mà nghe nói các pháp đều không, rồi không tu hành thì phiền não còn y nguyên. Nói không Ä‘ó, là để lấy Ä‘ó soi sáng lại mình, khi những phiền não sạch hết rồi, thì không còn dùng  phÆ°Æ¡ng tiện. Bao nhiêu pháp của Phật nói ra là để soi sáng lại tâm mình, khiến trừ những phiền não. Nếu hết phiền não thì những cái kia không còn bận tâm nữa. NhÆ°ng nhÆ° vậy mình bác bỏ sao? Mình thì qua được rồi, còn người khác họ chÆ°a qua, thành ra đối vá»›i mình không cần thiết, nhÆ°ng người khác thì cần thiết. Khi mình thấy được, cÅ©ng nhÆ° sạch phiền não, nhÆ°ng trong đường giáo hoá mọi người thì cÅ©ng phải mượn các pháp để giảng dạy. Cho nên có vị má»›i hiểu  lý sâu xa má»™t chút, thấy mình đầy đủ rồi không cần thêm gì, nên bác hết tất cả, làm cho những người má»›i chá»›i vá»›i, không biết gì để tiến tu. Nếu mình thá»±c sá»± sống trọn vẹn, sạch hết phiền não, phÆ°Æ¡ng tiện không cần, nhÆ°ng đối vá»›i người còn mê thì phải nÆ°Æ¡ng pháp để tiến tu, Ä‘âu thể bác bỏ! Phải khéo ở chá»— Ä‘ó! Còn mê thì còn có pháp, phi pháp đối trị nhau. Khi hết mê rồi thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là Phật pháp, tâm mình Ä‘ã sáng, Ä‘ã thanh tịnh rồi thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng thanh tịnh hết. Còn tâm phiền não thì nhìn chá»— này tốt, chá»— kia không tốt, ở chá»— này thích hợp vá»›i tôi nên nó tốt, chá»— kia không thích hợp vá»›i tôi nên không tốt. Chính Ä‘ây là mở đường để nói tá»›i pháp “vô đắc” ở sau.

    Tóm lại Ä‘oạn này, thứ nhất nói Bát Nhã là cái sẵn có nÆ¡i má»—i người, ai cÅ©ng có quyền tin nhận hết, chá»› không phải người này tin được mà người khác không tin được.

    Thứ hai là, dù ở đời mạt pháp nếu người thá»±c tâm tu hành tin được việc này, là Ä‘ã trồng sâu căn lành nhiều đời rồi.

    Thứ ba là, mình khởi được má»™t niềm tin thanh tịnh lìa bốn tÆ°á»›ng, thì ngay Ä‘ây tá»± khế hợp vá»›i NhÆ° Lai, thấy được Phật pháp thân chứ không Ä‘âu xa. Kế nữa là, khéo phÆ°Æ¡ng tiện để sống trở lại vá»›i chính mình, Ä‘ó là không mắc kẹt nÆ¡i có nÆ¡i không, đầy đủ niềm tin nhÆ° vậy Ä‘ó là người “thật ít có” ở trong đời mạt pháp, được niềm tin nhÆ° vậy rất là hy hữu! Vậy chính mình Ä‘ã biến “mạt” thành “chánh”, đối vá»›i ai mạt, nhÆ°ng vá»›i mình không có mạt. Đó là Ä‘oạn nói về chánh tín ít có, để cho mình thấy rõ, ngay trong đời mạt pháp này mình hiểu được tin được Bát Nhã này, tức là chủng tá»­ sâu dày, phải phát triển thêm lên, chứ không tá»± ty mặc cảm, chúng ta sống xa thời Phật khó tu, thôi thì tu nhàn nhàn thôi. Đó là ý nghÄ© yếu Ä‘uối! Tá»›i Ä‘oạn “Không được không nói”, Ä‘ây là Ä‘oạn rất quan trọng sâu xa!

  • 9. KHÔNG ĐƯỢC, KHÔNG NÓI.

    CHÁNH VÄ‚N:

    7. KHÔNG ĐƯỢC, KHÔNG NÓI.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai được Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác chăng? NhÆ° Lai có pháp để nói chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Theo con hiểu về nghÄ©a Phật Ä‘ã nói thì không có pháp cố định gọi là Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, cÅ©ng không có pháp cố định NhÆ° Lai có thể nói. Tại sao? Pháp do NhÆ° Lai nói đều chẳng thể chấp lấy, chẳng thể nói, chẳng phải pháp chẳng phải phi pháp. Vì cá»› sao? Tất cả Hiền Thánh đều do pháp vô vi mà có sai khác.

    GIẢNG:

    Đoạn này phải nghe cho kỹ má»›i thấm ná»—i, bởi vì thường thường ở thế gian ai có lập ra má»™t thuyết gì, chủ trÆ°Æ¡ng gì thì mình bảo vệ tá»›i cùng, ai mà nói ngược lại bài bác hay phá, thì mình phản đối, có khi xả thân. NhÆ°ng ở Ä‘ây, vá»›i Phật pháp thì khác, “không được không nói”. Ở đời làm việc gì mà không có được thì làm chi? Làm gì cÅ©ng phải có được, có được thì má»›i làm, không được thì làm ích gì? Còn Ä‘ây là muốn phá chấp về ngôn ngữ, phá cái chấp về sở đắc, để ngầm chỉ ra có “má»™t cái ngoài lời”, lời nói không đến được, không nói hết được! Cho nên câu Phật hỏi có hai phần: - “Ý ông nghÄ© sao”, là để dò: NhÆ° Lai có được pháp Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác chăng? Có pháp để nói chăng? Cố định có pháp thật được chăng? Có pháp thật để nói chăng? NhÆ° vậy là tiếp nối cái ý ở trÆ°á»›c, là không cho mình chấp pháp, không cho mình chấp phi pháp, vậy NhÆ° Lai thành cái gì mà gọi là NhÆ° Lai? NhÆ° Lai nói pháp gì để dạy người? Bởi không cho mình chấp pháp, phi pháp thì cái gì thành Phật Ä‘ây? Rồi Ngài dạy gì Ä‘ây? Đây cÅ©ng chính là chá»— nghi, rồi mình nÆ°Æ¡ng vào Ä‘âu để tu hành? Xét kỹ ra, NhÆ° Lai Ä‘êm mùng tám tháng chạp thành đạo dÆ°á»›i cá»™i Bồ Đề, là thành cái gì? Bốn mÆ°Æ¡i chín năm thuyết pháp Ä‘ó, là Ngài thuyết cái gì? mà ở Ä‘ây Ngài phủ nhận hết, không có cái Vô thượng chánh đẳng chánh giác được, không có gì để nói, Ä‘ó là Ä‘iều rất khó hiểu! Vì vậy vào đầu Phật hỏi: - Ý ông nghÄ© sao để dò xét lại. Bởi vì mình không khéo dá»… bị rÆ¡i má»™t bên, mà rÆ¡i má»™t bên thì chê bai chánh pháp. Đây Ngài Tu Bồ Đề trả lời: “theo con hiểu về nghÄ©a Phật Ä‘ã nói thì, không có pháp cố định gọi là Vô thượng chánh đẳng chánh giác, cÅ©ng không có pháp cố định NhÆ° Lai có thể nói”.

    Vậy có ba Ä‘iểm:

    -  Thứ nhất “theo chá»— con hiểu về nghÄ©a Phật nói”.

    - Thứ hai là: “không có pháp cố định gọi là Vô thượng Bồ Đề

    - Thứ ba là: “không có pháp cố định để nói”.

    Tại sao Ngài không tá»± Ä‘áp mà chỉ nói “theo chá»— con hiểu” thôi? Phật hỏi Ngài, Ngài không Ä‘áp thẳng, mà Ngài chỉ dẫn lại theo chá»— Ngài hiểu về nghÄ©a mà Phật Ä‘ã nói Ä‘ó. Vậy là sao? Chá»— này phải khéo, nhất là những vị giảng dạy, nói chuyện thì phải hiểu cho kỹ, không thì dá»… bị mắc kẹt. Phật hỏi: “NhÆ° Lai có được pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác chăng? NhÆ° Lai có pháp để nói chăng?” Đó là cảnh giá»›i của Phật, của NhÆ° Lai. Ngài Tu Bồ Đề biết rõ ý Ä‘ó, nên Ngài cÅ©ng thuận theo trí Phật mà nói chứ không tá»± ý Ä‘oán mò. Đó là kinh nghiệm, nếu hiểu được chút ít, bèn vá»— ngá»±c ăn to nói lá»›n, tưởng Ä‘âu mình nhÆ° là Phật, Ä‘em những lời nói, câu nói của Phật ra nói giống nhÆ° của mình, mà thật sá»± mình chÆ°a sống được vá»›i nó, cÅ©ng chÆ°a phải cảnh giá»›i của mình nữa, thì Ä‘âu phải! Do Ä‘ó ở Ä‘ây Ngài khéo nói “theo chá»— hiểu của con về nghÄ©a Phật nói” thì Ä‘âu có ai bắt bẻ được, Ä‘ó là ý rất hay, không khéo mình dá»… bị mắc kẹt cái bệnh này. NghÄ©a là nói nhÆ° Phật, tuởng Ä‘âu là của mình, nhÆ°ng gạn lại thì sao? Chỉ ăn cắp của Phật, của Tổ. Nhất là học thiền, phải cẩn thận chá»— này! Câu kế “không có pháp “cố định” gọi là Vô thượng chánh đẳng cháng giác”, cÅ©ng phải chú ý! Vậy ở Ä‘ây có pháp Vô thượng chánh đẳng cháng giác không? Từng chữ từng câu luôn có ý nghÄ©a sâu xa trong Ä‘ó. Nên nhá»› không có “pháp cố định” chứ không phải là không có! Tức Phật không có cái cố định Vô thượng chánh đẳng chánh giác Ä‘ó, là cái pháp thuá»™c văn tá»± ngôn ngữ, thuá»™c về đặt tên cho nó, Ä‘ây là phá cái chấp trên ngôn ngữ, chữ nghÄ©a văn tá»± chứ không phải thật không có nó. Bởi vì nếu có pháp cố định Vô thượng chánh đẳng chánh giác Ä‘ó, tức có được mất, và có pháp cố định tên Vô thượng chánh đẳng chánh giác Ä‘ó là có pháp thuá»™c về văn tá»± ngôn ngữ, mình có thể nói đến được, mà Ä‘ã nói đến được thì suy nghÄ© đến được, không cần phải tu cho nhọc, chỉ cần bỏ chút suy nghÄ© là có nó rồi. Đây rõ ràng là phá chấp về ngôn ngữ, văn tá»± chứ không phải phá không có cái Ä‘ó. Song há»… có được là có mất, mà có được mất Ä‘ã thuá»™c về cái bên ngoài, nên trong nhà thiền có câu chuyện: Có vị tăng hỏi vị thiền sÆ° TÄ©nh Niệm:

    - Có hai con rồng cùng tranh giành má»™t hạt châu vậy thì con nào được?

    Sư trả lời:

    - Con được là mất.

    Đáp hay không? Bởi có mất nên má»›i được. Ông tăng hỏi tiếp:

    - Vậy con chẳng được thì thế nào?

    SÆ° Ä‘áp:

    - Hạt châu ở chá»— nào?

    Nếu Ä‘ã thấy được là mất, cái được Ä‘ó nó thuá»™c về bên ngoài. Còn nếu chẳng được thì sẵn nÆ¡i mình Ä‘ó, còn hỏi gì chá»— nào? Có chá»— nào Ä‘ó thì cÅ©ng thuá»™c về cái bên ngoài rồi. Ý rất sâu xa! Há»… mình thấy được là còn có niệm hÆ°á»›ng ra bên ngoài rồi, còn Ä‘ây có sẵn nÆ¡i mình thì Ä‘âu còn có mất. Lại còn thấy có chá»— nữa thì mắc kẹt luôn. Có chá»— tức có thấy được, cÅ©ng thuá»™c về đối tượng. Giả sá»­ Đức Phật thành đạo Vô thượng chánh đẳng chánh giác mà thật có pháp cho Ngài thành, thì Ngài không còn là Ngài nữa, vì có cái để thành tức Ngài thành cái Ä‘ó rồi. CÅ©ng nhÆ° nói tôi thành thì thành ra anh A hoặc tức thành má»™t con người khác.

    Còn ở Ä‘ây phải hiểu Vô thượng bồ đề là cái gì? Đây chỉ gợi ý thôi, nhÆ° vua Hiếu Tông nhà Tống nhân ngày lá»… Phật thành đạo tức ngày 08/tháng chạp, ông hỏi thiền sÆ° Phật Chiếu:

    - Đức Thích Ca sáu năm ở núi Tuyết là thành được cái gì?

    SÆ° Ä‘áp:

    - Dám bảo Bệ hạ Ä‘ã quên.

    SÆ° chỉ Ä‘áp vậy thôi mà ông vua hiểu ý vui vẻ. Vậy thành cái gì? Thường mình nghe Phật thành đạo thì cứ nghÄ© là lúc sao mai mọc Ä‘ó, hào quang chiếu sáng rá»±c rỡ, ở Ä‘ây ngài Phật Nhật Ä‘áp Ä‘Æ¡n giản: “Dám bảo Bệ hạ Ä‘ã quên?” Cái Ä‘ó sẵn nÆ¡i mình, mình bỏ quên vậy thôi. Cái sẵn mà mê lầm không hay không biết cho nên tạo nghiệp này, nghiệp khác Ä‘ành lang thang trong luân hồi. Giờ Ä‘ây thành đạo là sống trở lại cái  này, mà sống trọn vẹn là Phật thôi, sống chÆ°a trọn vẹn thì hoặc là Bồ tát hoặc là thiền sÆ°, chứ Ä‘âu có gì khác. Hiểu vậy thì Vô thượng chánh đẳng chánh giác cÅ©ng là cái tên thôi, mà cái tên Ä‘ó phải thấy rõ là chỉ cái thể chân thật, cái thể giác chÆ°a từng thiếu ấy. Nếu có được thì mình quên cái này rồi, là thấy ra cái bên ngoài rồi. Thá»±c ra Vô thượng chánh đẳng chánh giác nó không thuá»™c má»™t cái gì hết, mình nghe Vô thượng chánh đẳng chánh giác, rồi trong đầu nghÄ© là má»™t cái gì Ä‘ó, mà “cái gì Ä‘ó” thì thuá»™c về vật rồi, Ä‘ã là vật tức thuá»™c cái bị duyên, mình có thể nghÄ© đến được. Vậy trÆ°á»›c khi sao mai mọc, cái Vô thượng bồ đề Ä‘ó ở Ä‘âu? Rồi sau khi sao mai mọc nó ở Ä‘âu lại mà thành? Đặt câu hỏi lại thì mình thấy rõ nghÄ©a, chẳng lẽ cái Ä‘ó nó má»›i có từ khi ngài chứng ngá»™ thôi, nếu vậy thì trÆ°á»›c Ä‘ó không có? Nếu khi sao mai chÆ°a mọc nó không có, khi sao mai mọc nó má»›i có, thì má»›i gọi là được. Hiểu vậy, mình má»›i thấy ý nghÄ©a Vô thượng bồ đề chỉ là danh từ tạm diá»…n tả, còn cái Ä‘ó là cái có sẵn nÆ¡i mình, chứng ngá»™ là ngá»™ cái này thôi, cho nên SÆ° Ä‘áp “dám bảo bệ hạ Ä‘ã quên”. Dẫn thêm bài kệ truyền pháp của Tổ Đề Đa Ca:

    Thông đạt bổn tâm pháp Thông suốt pháp bổn tâm,

    Vô pháp vô phi pháp. Không pháp không phi pháp.

    Ngộ liễu đồng vị ngộ, Ngộ rồi đồng chưa ngộ,

    Vô tâm diệc vô pháp. Không tâm cÅ©ng không pháp.

    “Thông suốt pháp bổn tâm, Không pháp không phi pháp”. Tức là, thấu suốt được pháp bổn tâm, tức thấy suốt được bổn tâm của mình thì cái Ä‘ó không thuá»™c về pháp hay phi pháp, không thuá»™c về có hay là không. Bổn tâm là cái có sẵn nÆ¡i mình thì nó Ä‘âu thuá»™c về pháp hay phi pháp, không thuá»™c về cái gì hết, không mắc kẹt bên có, bên không.

    “Ngá»™ rồi đồng chÆ°a ngá»™, Không tâm cÅ©ng không pháp”. Ngá»™, là ngá»™ cái lúc mình chÆ°a ngá»™ thôi, ngá»™ cái lúc mình mê, giờ ngá»™ là nhá»› trở lại. Chá»— này còn có thêm ý nghÄ©a nữa, ngá»™ là mình chỉ má»›i thấy chá»› chÆ°a sống được, nên đừng vá»™i má»›i ngá»™ Ä‘ã vá»— ngá»±c, phải sống cho được trọn vẹn nữa. NhÆ° vậy ngá»™ cÅ©ng không thấy có cái mình ngá»™, nếu ngá»™ mà còn thấy có cái để ngá»™ là còn sở đắc, tức là còn có cái được, mà có cái được là mất rồi! Đến Ä‘ây không tâm cÅ©ng không pháp, tâm pháp là danh từ thôi. Chính nó là nó, không thêm tâm pháp chi nữa? Còn thấy có tâm có pháp là bởi vì còn mê do Ä‘ó nên nói cái này là tâm, cái  kia là pháp để cho mình nhân cái pháp Ä‘ó nhá»› lại tâm mình, thì Ä‘ó là phÆ°Æ¡ng tiện. Ngá»™ rồi, nó là nó, rõ ràng Ä‘âu có cái thứ hai mà nói tâm nói pháp? Đó là nói về không có pháp cố định gọi là Vô thượng bồ đề. Kế không có pháp cố định để nói là sao? Vậy kinh Kim Cang là gì? Ai nói? Chúng ta học là học cái gì? Nên trong Ä‘ây có ý sâu, thứ nhất nếu có chá»— nói đến được thì thuá»™c về ngôn ngữ, nhÆ° vậy mình không cần phải thá»±c hành, phải thí nghiệm, vì nói năng biện luận cÅ©ng có thể tá»›i được; thứ hai, nếu nói đến được thì nó thuá»™c về phân biệt đối Ä‘ãi, vì nói ra là thuá»™c về hai bên, thuá»™c về đối tượng, cái Ä‘ó tức mình có thể hiểu biết được, mình suy luận được, thì pháp Ä‘ó thuá»™c về sanh diệt, còn cái này làm sao nói đến được Ä‘ây? Câu chuyện Linh Mặc đến yết kiến thiền sÆ° Thạch Đầu, SÆ° hỏi:

    - Má»™t lời cùng hợp thì ở, chẳng hợp thì liền Ä‘i.

    NhÆ°ng ngài Thạch Đầu vẫn ngồi yên, SÆ° liền ra Ä‘i. Ngài Thạch Đầu Ä‘i theo ra cổng, chợt gọi:

    - Xà lê!

    SÆ° liền xoay đầu lại, ngài bảo:

    - Từ sanh đến tá»­ chỉ là thế ấy xoay đầu chuyển não làm gì?

    Ngay Ä‘ó SÆ° liền ngá»™. NhÆ° vậy có pháp gì để nói? TrÆ°á»›c khi xoay đầu còn mê, vừa kêu xoay đầu lại liền ngá»™, vậy ngá»™ cái gì? TrÆ°á»›c khi xoay đầu nó ở Ä‘âu? Sau khi xoay đầu nó ở Ä‘âu chạy lại? Chỉ ngay má»™t niệm hiện tiền của mình Ä‘ây thôi, chỉ vì lúc còn nhiều thứ lăng xăng, còn có những chúng sanh Ä‘i lang thang đầu này, đầu kia nhiều quá, cho nên khó nhá»›, lúc Ä‘ó là lúc chÆ°a xoay đầu. Xoay đầu liền nhận cÅ©ng là nhận cái sẵn hằng ngày đấy thôi, Ä‘âu có gì khác, Ä‘âu có gì được, làm sao nói đến cái Ä‘ó? Bởi vậy, trong sá»­ ghi sau khi Phật thành đạo, ngài  thấy pháp này khó nói cho người hiểu quá, nên ngài định nhập Niết bàn, Trời Phạm Thiên thỉnh ba lần Phật má»›i hứa khả. Vậy, ngay từ buổi đầu ngài Ä‘ã nói lên cho chúng ta rõ, pháp này phải thấy ngoài lời nói, từ trÆ°á»›c Ä‘ã có ý Ä‘ó rồi, mà chúng ta đọc sá»­ sÆ¡ qua không thấy được ý Phật Ä‘ã thầm nhắc. Bởi nó khó hiểu nên ngài không muốn nói. Hiểu nhÆ° vậy, rồi kiểm lại 49 năm ngài thuyết pháp là nói cái gì Ä‘ây? Rồi Tam tạng kinh Ä‘iển nói cái gì? Thá»±c ra, là để Ä‘ánh thức mình nhá»› lại cái này thôi! Ngài chứng ngá»™ được cái này, rồi từ cái này ngài nói ra, ngài nhắc nhở Ä‘ánh thức cho mọi người cÅ©ng nhá»› lại nhÆ° vậy, chá»› Ä‘âu có thêm gì khác.

    Trong kinh Lăng Già có thí dụ rất thá»±c tế và sáng tỏ: - “Dụ nhÆ° có người Ä‘i trong đồng vắng thấy có má»™t con đường bằng phẳng dẫn đến cái thành xÆ°a, thì vị này liền theo con đường Ä‘i vào thành rồi được cái vui nhÆ° ý. Phật bảo: - Này Đại Huệ, ý ông nghÄ© sao? Người kia làm ra con đường ấy và làm ra các thứ vui trong thành Ä‘ó chăng?  Ngài Đại Huệ thÆ°a: - Không phải. Phật bảo ngài Đại Huệ: - Ta và chÆ° Phật thời quá khứ pháp giá»›i thường trụ cÅ©ng đều nhÆ° thế, (pháp giá»›i thường trụ là tất cả mọi thứ, thá»±c tÆ°á»›ng đều hằng nhÆ° vậy, tất cả các pháp thường trụ nhÆ° vậy) thế nên nói rằng ta từ Ä‘êm ấy được tối chánh giác cho đến Ä‘êm ấy vào Niết bàn ở trong khoảng giữa kia không nói má»™t chữ cÅ©ng chẳng Ä‘ã nói sẽ nói. Rồi Ngài nói bài kệ:

    Ta Ä‘êm ấy thành đạo

    Đến Ä‘êm ấy Niết bàn,

    Ở trong khoảng giữa này,

    Ta trọn không có nói,

    Duyên tá»± đắc pháp trụ,

    Nên ta nói thế ấy.”

    Chá»— này hÆ¡i khó hiểu “duyên tá»± đắc pháp trụ” Ä‘ó là Phật tiết lá»™ cho chúng ta thấy rõ ràng cái không nói Ä‘ó là sao? Không nói Ä‘ó có phải là không có pháp chăng? Không nói Ä‘ây, bởi vì thật không có pháp gì má»›i đặt ra, má»›i tạo thành, chứ không phải là không có cái Ä‘ó. Tức là cái thành xÆ°a nó sẵn Ä‘ó rồi, những cái vui trong thành cÅ©ng sẵn có Ä‘ó, nhÆ°ng chỉ có người quên không biết được, không thấy đường vào, nên Phật má»›i chỉ ra con đường vào, vào được trong Ä‘ó thì nó có sẵn, chứ không phải Phật làm ra, Phật má»›i đặt ra, cÅ©ng không phải Phật ra đời má»›i có, khi Phật chÆ°a ra đời thì không có. Nếu cho rằng Phật thành đạo rồi đặt ra má»›i có, Phật chÆ°a ra đời thì không có, hiểu vậy thì cái Ä‘ó cÅ©ng thành sanh diệt, má»›i tạo tác; còn  cái  này là có sẵn. Duyên tá»± đắc pháp trụ, là duyên nÆ¡i pháp tá»± đắc mà trụ, tức là chá»— mình tá»± đắc, tá»± thầm chứng biết chứ không phải là chá»— diá»…n tả ra cho người. Bởi chá»— mình thầm chứng thì làm sao nói cho người hiểu được? Đơn giản nhÆ° chuyện thế gian nghề thợ má»™c chẳng hạn, làm nghề khéo tay làm sao Ä‘em cái khéo mà truyền cho người khác? Truyền là truyền cách làm, còn cái khéo Ä‘ó là phải đầu óc nhậy bén của má»—i người, cái Ä‘ó không truyền được, Ä‘ó là cái năng khiếu của má»—i người. Cái mình thầm chứng cÅ©ng vậy, khó diá»…n tả cho người hiểu. Ông Tô Đông Pha khi tỏ sáng, có làm bài kệ trong Ä‘ó có hai câu cuối: - Đêm rồi tám muôn bốn ngàn kệ; Sáng ra không lời nói vá»›i người.” Tức là má»›i trong Ä‘êm học tám muôn bốn ngàn pháp môn thuá»™c hết, sáng ra không thể diá»…n tả cho người khác biết được, cái pháp không thể nói Ä‘ó, là pháp phải tá»± mình thầm chứng, thầm nhận thôi, không thuá»™c về ngôn ngữ. Nói rõ là không có pháp để nói chứ không phải là không có cái Ä‘ó,phải hiểu cho kỹ nhÆ° vậy. Ở Ä‘ây Phật giải thích: “Pháp mà do NhÆ° Lai nói Ä‘ó đều chẳng thể chấp lấy, chẳng thể nói, chẳng phải  pháp chẳng phải phi pháp.” Ngài giải thích rõ ràng, “pháp mà do NhÆ° Lai nói Ä‘ó”, nhÆ° vậy ngài xác nhận là “có pháp Ä‘ó”, nhÆ°ng mà nó “không thể chấp lấy”, không thể nói là chẳng phải pháp, chẳng phải phi pháp thôi. Do Ä‘ó trong nhà thiền thường không dùng những cái tên để đặt tên, mà thường nói “cái ấy”, sợ nghe tên rồi mình chấp vào cái tên Ä‘ó. Bởi vì không thể chấp, không thể nói, không thuá»™c có hay không, tạm nói “cái ấy” để mình khéo nhận ra, còn nói có tên rồi lại chấp vào cái tên, ví dụ nhÆ° nói “chân tâm”, Ä‘a số người nghÄ© trong đầu là có má»™t “cái chân tâm”, nên luôn luôn tìm kiếm suy nghÄ© để đạt đến chân tâm Ä‘ó, rồi chứng được chân tâm Ä‘ó. Vậy chân tâm thành ra “má»™t cái”, tức là má»™t vật gì rồi! Nên các ngài khéo, nói là cái ấy thôi, nhÆ°ng nói cái ấy cÅ©ng còn tưởng nữa. Má»›i thấy con người tập khí nó quen suy nghÄ© rồi, nghe nói là nó bám liền, vì vậy những Ä‘oạn sau Phật phá từng lá»›p, từng lá»›p chấp tá»›i cùng. Quý vị thấy, thói quen nó nhạy lắm, vừa nói ra là nó chụp lấy liền. Đây dẫn má»™t câu chuyện: Ngài Lục Tổ thá»­ mà mình không hay.

    Má»™t hôm Lục Tổ muốn thá»­ trong chúng, Ngài nói:

    - Ta có má»™t vật không đầu, không Ä‘uôi, không tên, không chữ, không ở sau, không ở trÆ°á»›c, mọi người có biết chăng?

    Ngài Thần Há»™i liền ra thÆ°a:

    - Đó là cá»™i nguồn của chÆ° Phật, là Phật tánh của Thần Há»™i.

    Quý vị thấy Ä‘áp hay chăng? Tổ liền quở:

    - Ta Ä‘ã nói vá»›i ông là không tên không chữ, mà ông còn gọi là cá»™i nguồn, là Phật tánh, nhÆ° vậy ông về sau này có ra trụ trì cÅ©ng chỉ thành là hạng tông đồ tri giải!

    Tổ Ä‘ã ngừa trÆ°á»›c là không tên không chữ rồi, mà ngài nghe tá»›i Ä‘ó liền ra nói “bản nguyên, Phật tánh”, Ä‘ó là cái tập khí của mình nó quen, nó nhạy, cho nên các thiền sÆ° thường ít chịu nói trắng, mà các ngài nói má»™t cách ngược lý, Ä‘iếc lá»— tai, sợ mình biết rồi chụp liền. Bởi vậy có câu: “pháp vốn không tên ông chá»› gượng đặt tên, pháp vốn không có hiểu biết, ông chá»› có gượng hiểu biết”, hiểu biết nó thì nó thành ra cái bị hiểu biết rồi, Ä‘ó là các ngài muốn nhắc cái có sẵn nÆ¡i mình. Kinh Lăng Nghiêm có câu: “- Tá»± tâm mà thủ tá»± tâm, thì phi huyá»…n thành pháp huyá»…n”. Tá»± tâm thì nó tá»± chân thật sáng suốt rồi, lại Ä‘em chấp lấy nó, thủ lấy nó, biến nó là cái chân thật thành ra pháp huyá»…n, thành ra bóng dáng thứ hai. Thành ra pháp huyá»…n, nghÄ©a là sao? Mình tu dá»… bị mắc kẹt, tá»± tâm thì sáng suốt rõ ràng, tâm là biết, nhÆ°ng mình sống vá»›i cái thức này quen rồi, nên khi cái thức này nó tạm yên, mình liền khởi quán, khởi chiếu về tá»± tâm, mà khi khởi quán khởi chiếu về tá»± tâm Ä‘ó, là mình sợ cái tá»± tâm Ä‘ó nó không hiểu biết, sợ mất những cái thức này, những cái phân biệt này thì nó không biết gì nên luôn cố soi sáng lại nó, phản chiếu lại nó, để cho nó có biết. Vậy khi phản chiếu lại nó, thì mình biến nó thành ra là cái bị biết, Ä‘ó là Ä‘iều rất vi tế, rất dá»… bị mắc kẹt. Thường mình dùng ngôn ngữ nói là, hãy quên vọng để sống trở về chân tâm, nhÆ°ng cái Ä‘ó chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện ban đầu thôi. Nói sống trở về vá»›i chân tâm, thành ra nó là cái bị sống, vậy cái gì là sống trở về? Tức chân tâm cÅ©ng thành bóng dáng rồi. Nên phải hiểu, Ä‘ó là lời nói phÆ°Æ¡ng tiện, chứ chân tâm thì nó là nó thôi, còn sống trở về tức là có cái gì khác trở về vá»›i nó, hoặc mình sống trở về vá»›i nó thì biến nó thành cái bóng thứ hai bên ngoài. Do vậy trong nhà thiền khi hỏi đến chá»— rốt ráo này, các ngài nói ta chẳng há»™i, ta chẳng biết. Nếu người học thÆ°a “chẳng hiểu”, các ngài bảo “không hiểu càng tốt”. Bởi vì hiểu là phóng ra ngoài, còn nó Ä‘âu phải là cái để cho mình hiểu. NhÆ° ngài Ẩn Phong lúc ở chá»— Hòa thượng Thạch Đầu, má»™t hôm ngài hỏi:

    - Làm sao mà được há»™i đạo?

    Tức là làm sao mà hiểu được đạo. Ngài Thạch Đầu bảo:

    - Ta cũng chẳng hiểu đạo.

    Ẩn Phong mới hỏi:

    - Cứu cánh thế nào?

    Tức rốt ráo thế nào? Ngài Thạch Đầu bảo:

    - Ông bị cái ấy bao vây rồi!

    Tức là chá»— rốt ráo Ä‘ó mà cố hiểu, tức bị nó bao vây rồi. Cố hiểu, cố để biết nó, là mình bị mất cái hiện tiền ở Ä‘ây rồi, bị nó khoả lấp, nó bao vây mình rồi. NhÆ° vậy, pháp này là pháp không thể nói, không thể dùng ngôn ngữ để đặt ra, để nói ra, để tạo ra, thì muốn nghe được cái này, muốn nghe được bát nhã này, phải nghe thế nào? Phải nghe thấu qua lá»— tai, chứ không phải bằng lá»— tai này, nghe bằng chá»— không nghe Ä‘ó, thì má»›i nghe được Bát nhã này, má»›i nghe được chá»— không lời; trái lại nghe mà chỉ dừng trên lá»— tai này, là chỉ nghe tiếng thôi. Cho nên ngài Tu Bồ Đề ngồi trong núi, mà chÆ° Thiên đến rải hoa tán thán cúng dường, ngài hỏi:

    - Ai rải hoa trên hÆ° không Ä‘ó?

    ChÆ° Thiên Ä‘áp rằng:

    - Con là Phạm thiên.

    Ngài hỏi:

    - Vì sao ông rải hoa tán thán?

    Vị Phạm Thiên Ä‘ó nói :

    - Con kính trọng Tôn giả nói pháp Bát nhã hay quá nên rải hoa tán thán.

    Ngài má»›i nói:

    - Ta chÆ°a từng nói Bát nhã  má»™t chữ, ông vì sao rải hoa tán thán?

    ChÆ° Thiên Ä‘áp:

    - Tôn giả không nói, con cÅ©ng không nghe, không nói không nghe Ä‘ó là chÆ¡n Bát nhã.

    Rồi rải hoa khắp đất. Nghe nhÆ° vậy má»›i khéo nghe, ngài không nói thì con cÅ©ng không nghe, không nói không nghe thì không ngã không nhân, không ngã không nhân thì ngay Ä‘ó là bát nhã rồi, Ä‘ó là rất khéo. Vậy quý vị hiểu rõ lý do tại sao Phật nói là, NhÆ° Lai không được pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác, NhÆ° Lai không có pháp để nói chÆ°a? Không được, không có cái pháp thật gọi Vô thượng chánh đẳng chánh giác là vì cái Ä‘ó có sẵn nÆ¡i mình; không có pháp để nói, là không phải cái pháp má»›i tạo ra, má»›i đặt ra, không phải là ngôn ngữ có thể nói đến được, có thể suy nghÄ© đến được. Đây là nhắc mình phải khéo tá»± thầm nhận. Trong nhà thiền có câu “nhÆ° người uống nÆ°á»›c lạnh nóng tá»± biết” diá»…n tả ra thì nó thành lời, thành lời thì người ta suy nghÄ©, suy nghÄ© thì thành bóng dáng chứ không phải cái thật. Tiếp lời giải  thích: “- Vì cá»› sao? Tất cả hiền thánh đều do pháp vô vi mà có sai khác”. Câu này hÆ¡i khó hiểu, tại sao các hiền thánh do pháp vô vi mà có sai khác? Câu này trong bản đời Ngụy: “Tất cả hiền thánh đều do pháp vô vi mà được tên”, bởi vì hiền thánh là chỉ cho các bậc Tam hiền Thập thánh chẳng hạn, nhÆ° các vị Bồ tát Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hÆ°á»›ng gọi là Tam hiền, Thập địa gọi là Thập thánh, là các bậc hiền thánh thì các vị hiền thánh Ä‘ó đều do pháp vô vi mà có sai khác. Pháp vô vi là chỉ cho pháp không có tạo tác, không sanh diệt hay nói rõ hÆ¡n là Niết bàn, đều do cái chân thật Ä‘ó mà có sai khác, vậy làm sao hiểu ná»—i? Bởi vì, dù cho các vị tam hiền thập thánh, sở dÄ© có chia ra nhÆ° vậy, là do Ä‘ã chứng ngá»™ pháp thân trọn vẹn hay chÆ°a trọn vẹn mà tạm đặt ra những tên có sai khác Ä‘ó thôi. Nếu Tam hiền Thập trụ thì có má»™t pháp thân, Thập hạnh thì có má»™t pháp thân, Thập hồi hÆ°á»›ng thì có má»™t pháp thân, SÆ¡ địa có má»™t pháp thân, Nhị địa có má»™t pháp thân, thành nhiều cái quá. Cái nào là thật? Thá»±c ra, chỉ có má»™t pháp thân Ä‘ó do mình sống trọn vẹn hay chÆ°a trọn vẹn mà tạm đặt ra những tên có sai khác nhÆ° vậy, chứ không phải có nhiều cái. Thí dụ SÆ¡ địa chứng được pháp thân mà chứng chÆ°a được trọn vẹn, cho nên khi bỏ SÆ¡ địa chứng qua Nhị địa, rồi Tam địa, vậy SÆ¡ địa là ai? Nhị địa là ai? Có phải người nào khác vào Ä‘ó không? CÅ©ng không ai khác? CÅ©ng Ä‘âu có cái pháp thân nào chen vào Ä‘ó, chẳng qua mình sống được nhiều, được ít, trọn vẹn hay chÆ°a trọn vẹn, nên tạm lập ra có thứ lá»›p, chứ Ä‘âu phải có nhiều cái nhÆ° vậy. Do Ä‘ó các hiền thánh có nhiều tên, nhiều bậc sai khác chỉ là những tên vậy thôi, chứ thể thì không hai, cÅ©ng do pháp vô vi Ä‘ó mà có sai khác. Trong nhà thiền có chá»— giải thích: “Trọn ngày ở trong viên giác mà chÆ°a từng viên giác gọi là phàm phu, muốn chứng viên giác mà chÆ°a tá»™t viên giác gọi là Bồ tát”, tức là muốn chứng viên giác mà chứng phần nào Ä‘ó, chÆ°a tá»™t, gọi Ä‘ó là Bồ tát, bởi vì Bồ tát là phần giác, tức là giác từng phần, từng phần chÆ°a trọn vẹn; còn “đầy đủ viên giác, an trụ trong viên giác Ä‘ó là NhÆ° Lai”. CÅ©ng là viên giác thôi, nhÆ°ng mê là phàm phu, sống được từng phần là Bồ tát, sống trọn vẹn là NhÆ° Lai, chứ Ä‘âu có gì khác! Cho nên tất cả hiền thánh đều y cứ nÆ¡i pháp vô vi mà sai khác, chỉ nhân sai má»™t niệm mà hiện có muôn hình, cái này cái kia, nếu ngay má»™t niệm mà vô niệm thì cùng vá»›i chÆ° thánh đồng hành. Má»™t niệm mà vô niệm là vô sanh, chÆ° thánh ngá»™ cÅ©ng từ cái Ä‘ó, sống cÅ©ng sống từ cái Ä‘ó, mình bây giờ ngay má»™t niệm mà vô niệm thì cÅ©ng sống vá»›i cái Ä‘ó, tức chá»— thấy của mình đồng vá»›i chá»— thấy của chÆ° thánh. Để thấy cÅ©ng má»™t cái Ä‘ó, mà mê cÅ©ng mê cái Ä‘ó, ngá»™ cÅ©ng ngá»™ cái Ä‘ó, rồi sống cÅ©ng sống vá»›i cái Ä‘ó thôi. Khiến cho mình không kẹt ở trên cái tên sai khác, cÅ©ng không có kẹt trên má»™t pháp sai khác, mà mình nhá»› để trở về vá»›i cái thể chân thật không hai không khác, thì Ä‘ó là chá»— Kim Cang Bát nhã hằng ngày mình sống trong Ä‘ó mà bỏ quên. Cái Ä‘ó nó có tên gì Ä‘âu? Đặt bát nhã cÅ©ng là tạm đặt cho nó má»™t cái tên, đặt cho nó pháp thân cÅ©ng là tên, đặt cho nó chân tâm cÅ©ng là tên, đặt cho nó bao nhiêu cái tên, cÅ©ng chỉ má»™t “cái Ä‘ó” chứ Ä‘âu có gì khác! Nếu mình kẹt trên cái sai khác thì nÆ¡i mình có nhiều cái sai khác lắm, má»™t cái pháp thân, má»™t cái chân tâm, má»™t cái bát nhã, bản lai diện mục, đủ thứ, vậy khi mình thành Phật thì sao? Cái nào thành Phật? Không có cái thứ hai. Bởi vậy Tổ chứng ngá»™ rồi thì cái thấy của các ngài thông cảm vá»›i nhau, không có hai, dù sống xa nhau nhÆ°ng cái thấy cÅ©ng đồng; do Ä‘ó các ngài dù nói Ä‘ông nói tây đều hợp vá»›i nhau. Đọc sá»­ Tổ, chúng ta thấy các ngài nói nhiều câu mình nghe ngược đời, nghịch lý, giống nhÆ° trái lá»— tai, mà khi thấu suốt hiểu kỹ rồi, cÅ©ng là thông suốt được ý trên, cÅ©ng không khác lời Phật nói, Kinh – Thiền không hai. Học Ä‘ây rồi mình thấy rõ, Phật nói Tổ nói không khác, Tổ sống xa thời Phật nhÆ°ng mà các ngài  ngá»™ rồi nói ra khế hợp, bởi vì không rời chá»— chân thật Ä‘ó. Tóm lại, pháp thể chân thật Ä‘ó, hay Kim cang Bát nhã Ä‘ó, là cái ai ai cÅ©ng sẵn có, dù Phật ra đời hay chÆ°a ra đời cÅ©ng sẵn đủ, chứ không phải Phật ra đời má»›i có. Đã sẵn đủ, thì ai ngăn cản không cho mình tin Ä‘ây? Bởi vậy, ai ai cÅ©ng có quyền tin, có quyền nhận nó được hết, chỉ có Ä‘iều phải thiết tha, khéo học hỏi kỹ, vun bồi niềm tin cho vững vàng, hiểu cho Ä‘úng đắn, khéo sống nhÆ° vậy thì những tập khí của mình, những tâm niệm lăng xăng của mình nhẹ bá»›t, nÆ¡i mình liền nhận ra đầy đủ không thiếu. NhÆ°ng Ä‘iều quan trọng là phải có niềm tin, tin mình có sẵn cái Ä‘ó, thì  quyết định nhận ra cái Ä‘ó chứ không có nghi. NhÆ° vậy quý vị Ä‘ã hiểu được, cái chân thật Ä‘ó, cái Vô thượng chánh đẳng chánh giác Ä‘ó, là cái chân thật nÆ¡i mình không phải là cái tạo ra, không phải là cái nói được, là muốn chỉ nó sẵn nÆ¡i mình, không thuá»™c về cái phân biệt, không thuá»™c về ngôn ngữ, mà chính mình phải tá»± thá»±c nghiệm, thể nghiệm, sống Ä‘àng hoàng; nhÆ° trÆ°á»›c Ä‘ã nói phải lá»±a hạng “người trì giá»›i tu phÆ°á»›c”, chứ không phải hạng nói suông, nói bát nhã ngoài miệng. Dù cho mình ngá»™ được Ä‘i nữa, mà còn thấy có chá»— ngá»™ là còn thấy có chá»— sở đắc, tức nhiên cái ngá»™ Ä‘ó vẫn còn má»™t lá»›p mê, Ä‘ây là Ä‘iểm mà ai ai cÅ©ng phải để ý cho kỹ, ý thức cho rõ ràng! TrÆ°á»›c kia có má»™t ông cÆ° sÄ© tên là Triệu Biện, hiệu là Duyệt Đạo, tham thiền vá»›i thiền sÆ° Phật Huệ, má»™t hôm Ä‘ang ngồi trong công đường nghe tiếng sấm nổ, liền khế ngá»™, ông có làm bài  kệ:

    Mặc tọa công đường hÆ° ẩn ká»·

    Tâm nguyên bất Ä‘á»™ng trạm nhÆ° thủy

    Nhất thinh tích lịch đảnh môn khai

    Hoán khởi tùng tiền tá»± gia để.

    ***

    Ngồi lặng công đường luống tá»±a ghế

    (ngồi trong công đường trống trÆ¡n vắng lặng tá»±a ghế)

    Nguồn tâm chẳng Ä‘á»™ng trong nhÆ° nÆ°á»›c

    (nguồn tâm lúc Ä‘ó yên lặng trong sáng nhÆ° nÆ°á»›c lắng trong vậy)

    Má»™t tiếng sấm vang đảnh môn khai

    (vừa nghe tiếng sấm nổ thì ở Ä‘ây Ä‘ã mở toang)

    Gọi dậy từ xÆ°a của nhà sẵn.

    (gọi dậy của báu sẵn từ xÆ°a đến nay)

    Khi ông làm bài kệ Ä‘ó, thiền sÆ° Phật Huệ nghe má»›i cười, nói: “- Triệu Duyệt Đạo vừa chụp tia sáng”, ngá»™ làm bài kệ hay quá mà ngài nói chụp tia sáng thì Ä‘ó là được cái gì? Ngài cảnh tỉnh tuy ông ngá»™ vậy Ä‘ó, nhÆ°ng đừng có nghÄ© là ngá»™ được, có cái sở đắc là mắc kẹt. Trong nhà thiền, những vị Ä‘ã tỏ ngá»™ đến trình, các ngài thường không có khen theo thế gian, nhiều khi các ngài chê nữa, nhÆ°ng người thật ngá»™, càng chê các ngài càng hiểu sâu hÆ¡n, chê mặc tình chê mà mình biết được ý thì Ä‘ó là cái ngá»™ thật, còn trình ông thầy chê má»™t tiếng rồi buồn liền Ä‘i ra, thì chÆ°a ngá»™ thật. Nói để cho quý vị thấy ý nghÄ©a “không được, không nói” ở Ä‘ây rõ thêm. Cho nên học Kim Cang bát nhã nó mở sáng cho mình rất nhiều việc, và nó phá cái tình chấp của mình rất lá»›n, do Ä‘ó học kỹ, nghe kỹ từng chữ, từng câu đều soi sáng lại mình hết.

     

  • 10. Y PHÁP SANH RA

    CHÁNH VÄ‚N:

    8. Y PHÁP SANH RA

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Nếu người Ä‘em bảy báu đầy cả thế giá»›i Tam thiên đại thiên dùng để bố thí, thì phÆ°á»›c đức người Ä‘ó được có nhiều chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Tại sao? PhÆ°á»›c đức Ä‘ó, chẳng phải phÆ°á»›c đức tánh, thế nên NhÆ° Lai nói phÆ°á»›c đức nhiều. Nếu có người nào đối trong kinh này thọ trì, cho đến chừng bốn câu kệ…, vì người khác mà nói, phÆ°á»›c đức của người này hÆ¡n người bố thí kia. Tại sao? - Này Tu Bồ Đề! Tất cả ChÆ° Phật và pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác của ChÆ° Phật đều từ kinh này phát ra. Tu Bồ Đề! Nói Phật pháp Ä‘ó, tức chẳng phải Phật pháp.

    GIẢNG:

    Đoạn này nói về y pháp mà sanh ra. Ở Ä‘ây có mấy Ä‘iểm so sánh phÆ°á»›c đức bố thí bảy báu và phÆ°á»›c đức trì kinh. Má»›i vào đức Phật bảo ngài Tu- bồ- đề: “- Ý ông nghÄ© sao?” là hỏi ý của ngài Tu- bồ- đề mà cÅ©ng nhấn mạnh Ä‘oạn ngài muốn nói. “Nếu người Ä‘em bảy báu đầy cả thế giá»›i  tam thiên đại thiên dùng để bố thí thì phÆ°á»›c đức của người bố thí này có được nhiều hay không”, Trong lời hỏi của Phật có mấy chá»— cần giải thích: Ä‘em bảy báu, vậy bảy báu là cái gì vá»›i cái gì? Bảy báu, tức là bảy thứ vật quý báu trong đời là vàng, bạc, lÆ°u ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã mão, bảy báu Ä‘ó Ä‘em đầy cả thế giá»›i tam thiên đại thiên, ở Ä‘ây cho thấy không phải là má»™t thế giá»›i của mình thôi. Theo trong kinh luận giải thích, trong thế giá»›i này gồm có má»™t núi tu di ở trung tâm, rồi bốn châu là Nam thiệm bá»™ châu – Bắc cu lô châu -  Tây ngÆ°u hoá châu – Đông thắng thần châu ở chung quanh, ở trên có mặt trời mặt trăng và các vị tứ thiên vÆ°Æ¡ng … cá»™ng chung lại là má»™t thế giá»›i; má»™t ngàn thế giá»›i Ä‘ó má»›i gọi là tiểu thiên thế giá»›i, rồi má»™t ngàn tiểu thiên thế giá»›i thành ra má»™t trung thiên thế giá»›i, rồi má»™t ngàn trung thiên thế giá»›i Ä‘ó má»›i là má»™t đại thiên thế giá»›i. Vậy má»™t đại thiên thế giá»›i này gồm ba cái má»™t ngàn: - má»™t ngàn thế giá»›i, má»™t ngàn tiểu thiên thế giá»›i, rồi má»™t ngàn cái trung thiên, cho nên gọi tam thiên đại thiên, nhÆ° vậy để chỉ cho thế giá»›i ở trong này nhiều vô số. Quý vị thấy, cách Ä‘ây trên hai ngàn năm trăm năm, Phật dùng kính thiên văn nào mà thấy nhÆ° vậy? Lúc Ä‘ó chÆ°a có kính thiên văn mà ngài thấy nhÆ° vậy, là ngài Ä‘ã mở mắt, gọi là Phật nhãn hay thiên nhãn của ngài mà ngài thấy nhÆ° vậy, chứ không nhờ cái gì bên ngoài. Cho thấy từ thời cách nay 2.500 ngài Ä‘ã thấy và nói ra nhÆ° vậy, bây giờ khoa học tiến bá»™ chỉ làm sáng tỏ thêm cái ý nghÄ©a Ä‘ó; bởi những Ä‘iều Phật nói ra là những Ä‘iều chính ngài thể nghiệm, Ä‘ã thấy, rồi ngài nói chứ không phải suy Ä‘oán. Vậy Ä‘em của báu đầy cả tam thiên đại thiên thế giá»›i Ä‘ó mà bố thí, thì phÆ°á»›c đức Ä‘ó nhiều hay không? Ở Ä‘ây so sánh phÆ°á»›c đức hữu vi vá»›i phÆ°á»›c đức tánh thuá»™c về phÆ°á»›c đức vô vi. Đoạn trên Ä‘ã phá tri kiến về đức Phật và pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác của Phật, gọi là không được không nói. Giờ  Ä‘ây sống trở về vá»›i vô vi thì phÆ°á»›c Ä‘ó nhÆ° thế nào? Cho nên ở Ä‘ây Phật gặn lại. NhÆ°ng trÆ°á»›c khi nói tá»›i phÆ°á»›c vô vi, thì phÆ°á»›c vô vi nó không có hình tÆ°á»›ng gì nên phải mượn pháp hữu vi có hình tÆ°á»›ng để thí dụ, người khéo nhÆ¡n Ä‘ó liền hiểu. Do Ä‘ó ngài dùng thí dụ Ä‘em bảy báu đầy cả tam thiên đại thiên thế giá»›i bố thí, quý vị thấy cỡ chừng bao nhiêu? Cần để ý chữ “nếu” đứng đầu, “nếu” là sao? Nếu, là giả sá»­ chứ không phải hẳn thá»±c nhÆ° vậy, phải hiểu ý Ä‘ó. Ngài Tu- bồ- đề Ä‘áp: “Bạch Thế Tôn, rất nhiều, tại sao? vì phÆ°á»›c đức Ä‘ó chẳng phải là phÆ°á»›c đức tánh thế nên NhÆ° Lai nói phÆ°á»›c đức nhiều.” Đoạn này quý vị đọc có nghi không? PhÆ°á»›c đức bảy báu mà bố thí nhÆ° vậy, Ä‘ó là phÆ°á»›c đức hữu vi, phÆ°á»›c đức có hình tÆ°á»›ng, có tạo tác, ngài Tu- bồ- đề không biết Ä‘iều Ä‘ó hay sao mà Ä‘áp rất nhiều? Nếu rất nhiều, là thật hay sao? Học kỹ rồi má»›i thấy rõ, ở Ä‘ây không có phá hoại tÆ°á»›ng thế gian, nếu y trên tÆ°á»›ng thì phÆ°á»›c đức Ä‘ó là phÆ°á»›c đức do tích tụ bảy báu, tạo tác, mình Ä‘em ra mình dùng, cho nên phÆ°á»›c Ä‘ó nhìn theo thế gian là rất nhiều, không phủ nhận, bởi vì sao? Bởi má»™t bề phủ nhận thì phá hoại tÆ°á»›ng thế gian sao? Vì phÆ°á»›c này do tạo tác nên rất nhiều, còn phÆ°á»›c đức thuá»™c về phÆ°á»›c đức tánh là phÆ°á»›c đức vô tÆ°á»›ng, vô tÆ°á»›ng thì nó lìa phân biệt, Ä‘âu có nhiều ít! Đây nói nhiều, là bởi vì nó thuá»™c phÆ°á»›c đức tÆ°á»›ng, cho nên có nhiều ít. Nếu so vá»›i phÆ°á»›c đức thuá»™c về vô tÆ°á»›ng thì nó là phÆ°á»›c đức có tÆ°á»›ng, phÆ°á»›c đức hữu lậu hữu vi, nên ngài nói rất nhiều, mà có nhiều có ít là thuá»™c về cái sinh diệt, còn cái phÆ°á»›c đức thuá»™c về phÆ°á»›c đức tánh thì nó không nhiều ít, nó vô tÆ°á»›ng, không thấy được. Vậy phÆ°á»›c đức tánh là phÆ°á»›c đức gì? Tức là phÆ°á»›c đức sống trở về vá»›i Kim Cang bát nhã. Bởi sống trở về tánh Kim Cang bát nhã Ä‘ó, thì cái phÆ°á»›c đức Ä‘ó quý vị nghiệm coi hình tÆ°á»›ng ra sao? Chỉ sống trở về tánh Kim Cang bát nhã thì có hình tÆ°á»›ng gì? Do Ä‘ó không nói nhiều ít được, nhÆ°ng muốn nói để cho người ta hiểu thì sao Ä‘ây? Phải tạm mượn phÆ°á»›c đức có tÆ°á»›ng để so sánh, khiến mình khéo thì nhận ra liền. Ở Ä‘ây Phật cÅ©ng khéo nhÆ° vậy, phÆ°á»›c đức bảy báu đầy cả tam thiên đại thiên thế giá»›i nhÆ° vậy mà bố thí, cÅ©ng không bằng phÆ°á»›c đức này nữa; để thấy rằng, phÆ°á»›c đức này vượt ngoài nhiều - ít, còn phÆ°á»›c đức kia tuy là nhiều, mà nhiều là đối vá»›i ít, là có sinh diệt, nếu bám vào Ä‘ó mà hưởng thì đến má»™t lúc nào nó cÅ©ng hết. Trái lại phÆ°á»›c đức sống trở về tá»± tánh Kim Cang Ä‘ó thì hưởng bao giờ má»›i hết? Sống trở về Ä‘ó thì, từ khi sống trở về cho đến khi sống trọn vẹn, rồi thành má»™t vị Phật, thành má»™t vị Phật thì đức dụng không biết bao nhiêu mà kể, dùng mãi từ đời này qua đời khác không hết, vậy không phải vô lượng sao? Song vì khó diá»…n tả, nên người khéo thì nhÆ¡n thí dụ mà thầm nhận, thầm biết. Lục Tổ có giải thích: “- Tâm nÆ°Æ¡ng theo lời dạy của Phật, hạnh đồng vá»›i hạnh của Phật, Ä‘ó là phÆ°á»›c đức tánh”. Lục Tổ dạy Ä‘Æ¡n giản. NghÄ©a là tâm nÆ°Æ¡ng theo lời dạy của Phật, hạnh đồng vá»›i hạnh của Phật Ä‘ó là phÆ°á»›c đức tánh, Ä‘ó là phÆ°á»›c đức sống trở về vá»›i tánh giác. NhÆ°ng Ä‘oạn này Ä‘áng lẽ có thêm má»™t câu nữa, Ä‘ây thì có thể do sót nên đọc kỹ sẽ thấy “phÆ°á»›c đức Ä‘ó, chẳng phải phÆ°á»›c đức tánh thế nên NhÆ° Lai nói phÆ°á»›c đức nhiều, nếu có người nào đối trong kinh này thọ trì”, Ä‘ây Ä‘úng là lời của Phật, nên Ä‘úng ra trÆ°á»›c chữ “nếu” có câu: “ Phật bảo: Này Tu- bồ- đề”. Trong bản đời Ngụy có đầy đủ là: “Phật bảo: - Tu- bồ- đề, nếu có người nào ở trong kinh này thọ trì chừng bốn câu kệ vì người khác mà nói thì, phÆ°á»›c đức của người này hÆ¡n phÆ°á»›c đức của người bố thí kia”. NhÆ° vậy ý nghÄ©a rõ ràng sáng sủa. Ở Ä‘ây quý vị chú ý “người đối trong kinh này thọ trì chừng bốn câu  kệ thôi thì phÆ°á»›c đức của người này hÆ¡n phÆ°á»›c đức của người bố thí kia” thì dá»… tin không? Má»—i ngày chỉ cần đọc bốn câu kệ là tốt rồi, khỏi làm gì hết, phải không? Cho nên học kinh Kim Cang là phải thấy cái ý ngoài văn tá»±, nếu  bám vào chữ nghÄ©a thì dá»… nghi ngờ. Ở Ä‘ây trÆ°á»›c nhất phải hiểu nghÄ©a “thọ trì”, nghe nói thọ trì kinh là má»—i Ä‘êm tụng bá»™ này qua bá»™ kia gọi là trì kinh, nếu hiểu nghÄ©a nhÆ° vậy thì hời hợt quá! Thọ, là lãnh nhận; trì, là gìn giữ, lãnh nhận và gìn giữ, vậy chỉ đọc suông thì Ä‘ã lãnh nhận và gìn giữ chÆ°a? Phải lãnh há»™i được và sống vá»›i chá»— mình lãnh há»™i Ä‘ó má»›i gọi là thọ trì, má»›i là gìn giữ không mất; chứ đọc suông, xuống là quên mất thì làm sao thọ trì được? Có lãnh nhận gì Ä‘âu? Phải hiểu được ý Ä‘ó! Kế, thọ trì chừng bốn câu kệ thôi, là bốn câu kệ nào? Đó là chá»— khó xác định. Cho nên có nhiều thuyết:

    Hai  bài kệ ở trong kinh Kim Cang:

    1/ Tất cả pháp hữu vi, NhÆ° má»™ng huyá»…n bào ảnh .…

    2/ Phàm sỡ hữu tÆ°á»›ng giai thị hÆ° vọng .… NhÆ° Lai.

    Ở Ä‘ây cần nghe kỹ lại cho rõ: “đối trong kinh này thọ trì cho đến chừng bốn câu kệ”, nhÆ° vậy Phật Ä‘âu có nói quyết xác định là bốn câu kệ nào! Đó là ý sâu của Phật! Nếu nói được thì Phật chỉ thẳng liền hai bài kệ Ä‘ó, hoặc là ông thọ trì bốn câu kệ đầu hoặc bốn câu kệ sau, mà ở Ä‘ây Phật không chỉ rõ thì có ý gì trong Ä‘ó? Đây có hai Ä‘iểm: thứ nhất là tuỳ theo má»—i người, ngay bất cứ Ä‘oạn nào trong kinh này mình khế hợp lãnh há»™i lấy, tu hành sống chân thật ở trong Ä‘ó là đều trở về vá»›i tánh Kim Cang bát nhã hết chứ không cố định chá»— nào. Vì vậy Phật không xác định câu nào. CÅ©ng nhÆ° Lục Tổ Ä‘âu có tính trÆ°á»›c là ngài nhắm thẳng vào câu kinh Kim Cang: “- Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” Ä‘ó mà ngá»™, khi nghe NgÅ© Tổ dạy tá»›i Ä‘ó thì khế hợp liền ngá»™, Ä‘âu nhất định; cho nên chỉ cố định vào má»™t Ä‘oạn nào thì nguy hiểm, vì sẽ chấp vào Ä‘oạn Ä‘ó! Thí dụ chỉ vào bài kệ: - “Nhược dÄ© sắc kiến ngã, dÄ© âm thanh cầu ngã…” Phật chỉ nhất định vào Ä‘oạn Ä‘ó thọ trì thì phÆ°á»›c đức vô lượng, nghe vậy khiến ai ai cÅ©ng lo học thuá»™c lòng đọc mãi Ä‘oạn Ä‘ó thôi, vậy là chấp vào văn tá»± chữ nghÄ©a rồi! Ở Ä‘ây Phật nói rất là hay, không chỉ Ä‘oạn nào hết, tùy người lãnh há»™i Ä‘oạn nào, đều là chá»— để mình sống trở về, đều mở sáng tánh Kim Cang của mình hết. Điểm thứ hai là, trong Ä‘ây nói rõ cho đến chừng bốn câu kệ, chú ý hai chữ “cho đến” nghÄ©a là ít nhất là bốn câu kệ, tức nói ít để mình rõ nhiều, chỉ cần má»™t Ä‘oạn ngắn bốn câu kệ thôi, mà mình tu hành cÅ©ng mở sáng được trí tuệ của mình rồi, huống nữa là mình lãnh hôi cả bá»™ kinh! Lấy cái  ít để hiểu cái nhiều, ý Ä‘ó rõ ràng; nhÆ°ng không khéo, xác định bốn câu nào Ä‘ó, khiến mình mắc kẹt. Chá»— này nói rá»™ng ra má»™t chút, khi mình bắt đầu sống trở về vá»›i tánh Kim Cang bát nhã, là Ä‘i ngược dòng phàm để trở về; Ä‘ây chỉ má»›i bắt đầu thôi; huống nữa là mình sống được trọn vẹn trong tánh Kim Cang bát nhã, tức là mình nắm tay chÆ° Phật, chÆ° Tổ cùng Ä‘i. Đây cÅ©ng vậy, mình chỉ cần thọ trì bốn câu kệ thôi, còn phÆ°á»›c lá»›n nhÆ° vậy huống nữa là thọ trì cả toàn bá»™ kinh, tức là sống trọn vẹn trong Ä‘ó, ý rất là sâu xa! Bởi vậy, nếu nghe nói bốn câu kệ rồi chấp vào Ä‘ó, suy Ä‘oán bốn câu này, bốn câu kia, Ä‘ó là bị ngôn ngữ lừa. Nên về sau có vị tăng Ä‘em ý này hỏi thiền sÆ° Hối Đường:

    - Thế nào là bốn câu kệ?

    Ngài Hối Đường bảo:

    - Lời rơi rồi, chẳng biết.

    Hỏi nhÆ° vậy, là lời rÆ¡i rồi, mắc kẹt rồi! Nghe nói bốn câu rồi tưởng là bốn câu nào Ä‘ó, là ông mắc kẹt trong ngôn ngữ rồi, do Ä‘ó cần thấu qua hai chữ “chẳng biết”. NhÆ° vậy để cho thấy nếu chỉ nghe bốn câu kệ rồi cố để phân tích để xác định trên ngôn từ là mình mắc kẹt nÆ¡i lời nói, Ä‘ó là tá»± mình lầm trên chữ nghÄ©a. Trái lại, hiểu rõ bất cứ má»™t Ä‘oạn nào trong kinh Kim Cang, mình khéo lãnh há»™i ứng dụng sống đều có công đức vô lượng. Bởi vì lãnh há»™i cái Ä‘ó để mình sống trở về vá»›i tánh Kim Cang bát nhã của mình, Ä‘ó là thuá»™c về phÆ°á»›c đức tánh, chứ không thuá»™c về hữu vi, về tÆ°á»›ng, Ä‘ó là cái nhân để thành Phật, sống viên mãn thì mình là má»™t vị Phật, công đức Ä‘ó không lường được là nhÆ° vậy. Chá»— này cÅ©ng có Ä‘iểm nhắc nhở cho mọi người phải phÆ°á»›c huệ song tu, phÆ°á»›c huệ cho cân bằng. Cái phÆ°á»›c bố thí bảy báu tuy nó thuá»™c về hữu lậu hữu vi, là không thật, nhÆ°ng vẫn nói là nhiều chứ không bác bỏ, không phải cho Ä‘ó là phÆ°á»›c hữu lậu rồi không cần. Vì vậy ngài nói “rất nhiều” không có phủ nhận, để ngừa cho mình nghiêng về bên huệ mà thiếu phÆ°á»›c. Thứ hai, so sánh phÆ°á»›c đức tánh thì nó thù thắng hÆ¡n phÆ°á»›c đức bố thí bảy báu, để ngừa mình quá say mê về cái phÆ°á»›c hữu lậu mà quên tu huệ, bởi say mê trên phÆ°á»›c hữu lậu Ä‘ó cÅ©ng dá»… mắc kẹt lắm, có phÆ°á»›c nhiều thì sao? Có khi phÆ°á»›c nhiều thì dá»… ngã mạn, tá»± hào, mà cÅ©ng dá»… tạo tá»™i nữa. Chúng ta thấy nhiều vị giàu sang thông minh trí tuệ thì Ä‘âu không phải là không có phÆ°á»›c mà được, vậy mà có nhiều người á»· giàu khinh khi người này, khinh khi người kia, người ta xin bát cÆ¡m cÅ©ng nói lời nặng nhẹ nữa, á»· vào cái phÆ°á»›c của mình; đến khi hết phÆ°á»›c thì cái họa sẽ tá»›i. Còn huệ mà thiếu phÆ°á»›c thì cÅ©ng chÆ°a đủ; bởi có câu: – Quy y Phật lưỡng túc tôn – Quy y pháp ly dục tôn – Quy y Tăng chúng trung tôn. Quy y Phật lưỡng túc tôn, là đầy đủ cả hai: PhÆ°á»›c – Huệ, gọi là phÆ°á»›c huệ trang nghiêm, má»›i là Phật. Thời Phật, có má»™t vị A la hán Ä‘i khất thá»±c thường ôm bát về không; A la hán là giải thoát sanh tá»­, nhÆ°ng Ä‘i khất thá»±c ôm bát về không, vì thiếu phÆ°á»›c. Cho nên ở Ä‘ây phải hiểu phÆ°á»›c huệ đầy đủ. Vậy quý vị Ä‘ã hiểu ý nghÄ©a thọ trì chừng bốn câu kệ vì người khác mà nói thì phÆ°á»›c đức của người này hÆ¡n người bố thí kia là nhÆ° vậy Ä‘ó, phÆ°á»›c đức này là phÆ°á»›c đức sống trở về vá»›i tá»± tánh của mình.

    Kế Ngài hỏi: “- Tại sao?” Đó là để giải thích lý do. Đáp: “- Này Tu- bồ- đề, tất cả chÆ° Phật và pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác của chÆ° Phật đều từ kinh này mà phát ra”, lý do rõ ràng, nhÆ°ng chá»— này cÅ©ng có má»™t Ä‘iểm cần lÆ°u ý! Tất cả chÆ° Phật và pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác của chÆ° Phật đều từ kinh này mà phát ra, có nghi không? NhÆ° vậy khi Phật chÆ°a thành đạo thì kinh này ở Ä‘âu? Ai nói ra? Phải hiểu rõ bá»™ kinh này là kinh gì? Phải bá»™ kinh để trên bàn Ä‘ó không? Hoặc những ngôn ngữ, những lời  dạy mà mình Ä‘ang học Ä‘ây không? Đây nói bá»™ kinh này, không phải là bá»™ kinh bằng giấy bằng má»±c Ä‘ó, mà là “bá»™ kinh Ä‘ang phóng hào quang nghe pháp”, “quyển kinh Ä‘ang ngồi nghe pháp Ä‘ó”. Sở dÄ© Phật thành Phật là do ngá»™ được bá»™ kinh sống này, rồi ngài sống trọn vẹn trong Ä‘ó, ngài thành Phật, rồi ngài má»›i ở trong Ä‘ó mà ngài nói ra, cho nên pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác của chÆ° Phật cÅ©ng từ Ä‘ó mà có ra, hiểu nhÆ° vậy má»›i thấy được ý này. Đây cho thấy thêm má»™t Ä‘iểm nữa, là ý giáo ngoại biệt truyền nằm sẵn trong Ä‘ó, nói bá»™ kinh này nhÆ°ng không phải bá»™ kinh bằng chữ nghÄ©a, mà là bá»™ kinh sống má»—i người Ä‘ang sống, cái Ä‘ang sáng suốt ngồi nghe pháp Ä‘ó má»›i là bá»™ kinh thiệt, còn bá»™ kinh để trên bàn này là bá»™ kinh bằng giấy má»±c, cÅ©ng bị mối mọt nó ăn, trái lại bá»™ kinh kia có bao giờ mất được? Cho nên Hòa thượng Đại Châu tức ngài Huệ Hải có nói: “- Nhằm ở trong thất chồng mấy hòm kinh, xem coi có phóng quang chăng? Chỉ do chính mình má»™t niệm phát tâm tức là công đức”, ngay nÆ¡i chính mình mà phát tâm thì chính là công đức sáng toả ra, chứ trong thất mà chất cả má»™t tủ kinh trong Ä‘ó nó có phóng hào quang được không? Nếu hiểu được ý này, liền rõ chÆ° Tổ có nói Ä‘ông nói tây, nói ngang nói dọc gì thì cÅ©ng đồng má»™t chá»— thấy Ä‘ó; có khi nói thế này, có khi nói thế khác nhÆ°ng chá»— thấy cÅ©ng khế hợp nhau. Ngài Huệ Hải sống cách thời đức Phật cả ngàn năm hÆ¡n, vào thời Đường, mà ngài nói cÅ©ng khế hợp Ä‘âu có khác! Khi thấy được chá»— Ä‘ó rồi, nhận được chá»— Ä‘ó rồi, thì chá»— thấy nhÆ° nhau, không có hai, cho nên nói Phật Phật nhÆ° số cát sông hằng, nhÆ°ng chá»— chứng không có hai, nếu có hai thì thành ra cái gì chứ không phải Phật rồi. Trong Chứng đạo ca có câu: “- Hằng sa NhÆ° Lai đồng cá»™ng chứng”, tức là các đức NhÆ° Lai nhiều nhÆ° số cát sông hằng đồng chung má»™t chá»— chứng không có khác. Bởi vậy, ngay Ä‘ây nếu ai khéo hiểu, khéo nhận, tỏ ngá»™ được lý thật rồi, liền thấy chá»— thấy này giống nhÆ° chá»— thấy của chÆ° Phật, của Tổ không khác; do Ä‘ó đọc lại lời Phật, lời Tổ, tá»± nhiên mình sáng. Vậy ai dạy mà nó sáng? Bởi vì chá»— thấy không hai nên tá»± nó sáng, còn nếu ai Ä‘ó tá»± hào mình Ä‘ã tỏ ngá»™ rồi mà thấy khác chÆ° Tổ thì cái Ä‘ó còn phải kiểm Ä‘iểm lại, xem cái Ä‘ó có phải là thứ thiệt chÆ°a hay là thứ giả? Hiểu nhÆ° vậy, giả sá»­ có ai nói “tôi có má»™t pháp đặc biệt từ trÆ°á»›c giờ chÆ° Phật, chÆ° Tổ chÆ°a có” thì biết Ä‘ó là thứ gì rồi! Nếu mình hiếu kỳ thích cái lạ, vá»™i chạy tá»›i ắt liền bị gạt.

    Tiếp theo “Đức Phật liền bảo: - Này Tu- bồ- đề, nói Phật pháp Ä‘ó tức chẳng phải Phật pháp.” Quý vị thấy có lạ không? Má»›i nói “tất cả chÆ° Phật và pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác của chÆ° Phật đều từ kinh này mà phát ra”, má»›i nói xong liền phủ nhận: “nói Phật pháp tức không phải Phật pháp”, hiểu chá»— này má»›i thấy tinh thần của Kim Cang Bát nhã, là Ä‘i qua liền phủi dấu. Bởi vì Phật pháp chân thật Ä‘ó, nó Ä‘âu phải là cái tên, cái chá»— mình suy nghÄ© mà hiểu đến được; do Ä‘ó khi nói “chÆ° Phật”, nói là “pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác của chÆ° Phật đều từ kinh này phát ra” thì e rằng mọi người nghe vậy rồi chấp thật có pháp Vô thượng chánh đẳng chánh giác để cho mình suy nghÄ©, rồi bám vào Ä‘ó cầu để được. Bởi tâm chúng sanh há»… nghe nói Ä‘âu liền bám vào Ä‘ó, nên Phật nói qua liền phủi dấu ngay, lập xong liền phá, không để cho mình có chá»— nào bám. Tinh thần nhà thiền cÅ©ng nhÆ° vậy, nghÄ©a là quét hết không lập má»™t cái gì cho mình bám nhận, các ngài thường gọi là: “- Ta không có má»™t pháp cho người, chỉ là vì người nhổ Ä‘inh tháo chốt vậy thôi.” NghÄ©a là gỡ những tình chấp cho mọi người thôi, chính Ä‘ó là yếu chỉ của bát nhã, phá cái ngã nhÆ°ng không lập má»™t cái gì để cho người ta bám, má»›i lập cÅ©ng phá luôn, lập là tạm lập vậy thôi, chứ không có chá»— để cho mình bám, gọi là dồn mọi người đến chân tường, đến vá»±c thẳm - có khi xô ngã nữa, nhÆ° vậy má»›i có chết Ä‘i rồi sống lại. Nếu còn có chá»— cho mình bám là còn có chá»— để cho cái  ngã này, cái tình thức này nó sống dậy. Tổ Lâm Tế bảo: “Người học thời nay không đạt được bởi vì nhận danh từ làm hiểu, ghi chép những lời lẽ chết của người xÆ°a ở trong má»™t quyển sổ to rất kính trọng, rồi bỏ vào trong túi áo kép - tức hai ba lá»›p - không cho người thấy nói là huyền chỉ, cần phải bảo trọng. Lầm to rồi! Kẻ Ä‘ui mù các ông bằng vào cái xÆ°Æ¡ng khô mà tìm sao cho ra nÆ°á»›c?” Cốt yếu là nhân những lời này, soi sáng lại nÆ¡i mình để thấy rõ tâm thể chân thật mình Ä‘ang sống hằng ngày Ä‘ó mà bỏ quên, từ Ä‘ó ứng dụng sống để giải trừ những phiền não, những mê lầm, má»›i là sống thá»±c. Má»™t Ä‘oạn khác ngài lại bảo thêm: “- ChÆ° huynh đệ! Chá»› chấp vào lời nói của sÆ¡n tăng! Vì sÆ¡n tăng có nói ra thì cÅ©ng nhÆ° vẽ hình ở trong hÆ° không, thế mà còn vẽ đủ thứ màu sắc”. Ngài có nói ra cÅ©ng nhÆ° là vẽ hình trong hÆ° không vậy thôi, nhÆ°ng khổ ná»—i mọi người còn nhân cái Ä‘ó tô vẽ thêm nhiều màu sắc nữa, tức là nghe ngài nói rồi tưởng tượng thêm, tưởng tượng thế này, tưởng tượng thế kia, thành ra càng xa vời thêm nữa, Ä‘ó là mắc kẹt trong ngôn từ. Ngài muốn nhắc là phải “đạt ý quên lời”, nhân lời Ä‘ó mà thấy lại ý ngoài lời, cÅ©ng nhÆ° ở Ä‘ây chỉ nói bốn câu kệ thôi, mình nghe nói bốn câu kệ rồi lo phân tích Ä‘ó là bốn câu nào, nhận bốn câu Ä‘ó rồi chép vào giấy treo trong phòng để trÆ°ng bày! Tổ Bách Trượng có nói: “- Đọc kinh xem giáo lý đều phải uyển chuyển xoay lại chính mình” Quý vị thấy, kinh và thiền gặp nhau, ở Ä‘ây là kinh, ở kia là thiền đều khế hợp nhau. Lâu nay chúng ta nghe nói là thiền, nhất là thiền tông thuá»™c về giáo ngoại biệt truyền, không cần học kinh Ä‘iển hoặc là học kinh, học luận sẽ bị che mất, nhÆ°ng mình thấy kinh vá»›i thiền Ä‘âu khác, cái bịnh là nÆ¡i mình chứ Ä‘âu phải nÆ¡i kinh. Mình chấp vào Ä‘ó thì là bịnh, còn khéo nhân Ä‘ó thấy lại, soi sáng lại mình, thì càng làm sáng tỏ kinh Ä‘iển của Phật nữa, tức là mình chuyển lời kinh chết ở trong giấy má»±c thành ra những lời kinh sống, làm sáng tỏ nghÄ©a trụ trì Tam Bảo, cho mọi người thấy cái quý báu của Phật pháp, nhÆ° vậy má»›i thấy Tam bảo trụ trì ở thế gian hoài. Tóm lại ở Ä‘ây muốn Ä‘ánh thức cho mọi nguời phải quên cái công tạo tác của mình để sống trở về vá»›i tá»± tánh, mở sáng kho báu sẵn nÆ¡i mình mà mình bỏ quên từ bao nhiêu kiếp khiến lăn lá»™n trong vòng sanh tá»­, Ä‘ó má»›i là quý, má»›i là bá»™ kinh sống thá»±c. Trong Chứng Đạo Ca ngài Huyền Giác bảo:

    - Giác tức liá»…u bất thi công,

    Nhất thiết hữu vi pháp bất đồng.

    Giác liền xong chẳng tốn công, không cần tốn công phu gì hết, tất cả pháp hữu vi  thảy đều chẳng đồng, tức là giác nÆ¡i mình cái này có sẵn từ bao giờ đến bao giờ, Ä‘âu phải là do công phu nhọc nhằn khó khăn má»›i được cái Ä‘ó, chỉ tại mình quên thôi, nhá»› lại liền xong. Không hiểu được ý Ä‘ó, khi thấy được cái lý hay hay má»™t chút liền kể công, là thấy cái này do công phu tu hành của mình bao nhiêu năm nay khó nhọc ăn chay, bỏ ngủ, hôm nay má»›i có được, nhÆ° vậy dá»… ngã mạn, thấy ta được rồi, ta hÆ¡n những người khác chÆ°a được. Vì vậy trong Ä‘ây nói không có được gì hết, không có công phu gì, chỉ thấy ngay nÆ¡i mình có sẵn thôi. Chính không chấp vào công phu Ä‘ó  má»›i là người thá»±c thấy, còn vừa có niệm chấp là có công phu, chấp là có được, Ä‘ó là bị má»™t lá»›p mê má»›i nó che rồi. NhÆ° vậy má»™t bên là công phu có tạo tác nhÆ° là phÆ°á»›c đức bố thí, làm cái này làm cái nọ, mà có tạo tác là có giá»›i hạn, có sanh diệt thuá»™c về vô thường, còn má»™t bên không có tạo tác, không có vô thường, xài hoài không hết, ai là người sáng suốt thì tá»± mình chọn cho mình chứ không ai chọn thay cho mình. Đường Ä‘ã rõ ràng, mình muốn Ä‘i đường nào thì Ä‘i, nếu muốn bám theo phÆ°á»›c thuá»™c về hữu lậu có tạo tác có sanh diệt Ä‘ó, không chịu hÆ°á»›ng về phÆ°á»›c đức tánh để sống trở về vá»›i tá»± tánh của mình, tức Ä‘i vào luân hồi, trái lại là vào thể chân thật thường trụ, an vui mãi.

  • 11. MỘT TƯỚNG VÔ TƯỚNG

    9. MỘT TƯỚNG VÔ TƯỚNG

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Tu Đà Hoàn có hay khởi niệm thế này: “Ta được quả Tu Đà Hoàn” chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được. Tại sao? Tu Đà Hoàn gọi là “vào dòng”, mà thật không có chá»— vào: chẳng vào sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng, vị, xúc, pháp, Ä‘ó gọi là Tu Đà Hoàn.

    - Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? TÆ° Đà hàm có hay khởi niệm thế này: “Ta được quả TÆ° Đà Hàm” chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được. Tại sao? TÆ° Đà Hàm gọi là “má»™t lần qua lại”, mà thật không có qua lại, Ä‘ó gọi là TÆ° Đà Hàm.

    - Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? A Na Hàm có hay khởi niệm thế này: “Ta được quả A Na Hàm” chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được. Tại sao? A Na Hàm gọi là: “chẳng lại”, mà thật không có chẳng lại, thế nên gọi là A Na Hàm.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? A La Hán có hay khởi nghÄ© thế này: “Ta được đạo A La Hán” chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được. Tại sao? Thật không có pháp gọi là A La Hán. Thế Tôn! Nếu A La Hán khởi niệm thế này: “Ta được đạo A La Hán”, tức là dính Ngã Nhân Chúng sanh Thọ giả. Thế Tôn! Phật nói con được Vô tránh tam muá»™i, ở trong người rất là bá»±c nhất, là vị A La Hán Ly dục bậc nhất. Thế Tôn! Con chẳng khởi niệm thế này: “Ta là bậc A La Hán Ly dục”. Thế Tôn! Nếu con khởi niệm “Ta được đạo A La Hán”, Thế Tôn ắt chẳng nói “Tu Bồ Đề là người thích hạnh A lan na”. Do Tu Bồ Đề thật không có chá»— hành, mà gọi là Tu Bồ Đề thích hạnh A lan na

    GIẢNG:

    Đây là Ä‘oạn nói về bốn quả thanh văn, tức là Tu Ä‘à hoàn – TÆ° Ä‘à hàm – A na hàm – A la hán. TrÆ°á»›c Ä‘ã nói là Vô thượng bồ đề không thật có được, ở Ä‘ây nói tứ quả thanh văn lìa tÆ°á»›ng để cho thấy, không có chá»— cho mình trụ vào trong cái quả, là ngầm Ä‘Æ°a về thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng Ä‘ó. NhÆ°ng ở Ä‘ây cÅ©ng có ý giải thích cái nghi “Phật pháp chẳng phải Phật pháp”.

    Ở Ä‘oạn trên Phật nói Phật pháp chẳng phải Phật pháp thì có cái nghi, “nhÆ° vậy từ trÆ°á»›c Phật nói về Tứ đế, Tứ quả là sao? Nên ở Ä‘ây giải cái nghi Ä‘ó.

    Thứ nhất Phật nói về Tu Đà Hoàn, Phật hỏi Ngài Tu Bồ Đề: “- Ý ông nghÄ© sao? Tu Đà Hoàn có hay khởi niệm thế này: “ta Ä‘ã được quả Tu Đà Hoàn” chăng? Ngài Tu Bồ Đề thÆ°a: - Chẳng được. Vì sao? Bởi vì Tu Đà Hoàn là nhập lÆ°u, nghÄ©a là vào dòng mà thật không có chá»— vào; không chá»— vào Ä‘ó là chẳng vào sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng vị, xúc, pháp Ä‘ó gọi là Tu Đà Hoàn.” Má»›i nghe thật khó hiểu. Bởi Tu Đà Hoàn là quả đầu tiên của tứ quả Thanh Văn, chữ Hán gọi là nhập lÆ°u, hoặc dá»± lÆ°u, là vào dòng Thánh, hay dá»± vào dòng thánh. Vị này Ä‘ã Ä‘oạn được kiến hoặc, là kiến chấp sai lầm, tức dứt được cái thấy sai lầm về dục giá»›i, cho nên vị này Ä‘oạn được ba kết: má»™t thân kiến, hai là nghi, ba là giá»›i cấm thủ. Tức là không còn có kiến chấp về thân, không thấy có thân này là ngã, là thật; không còn có cái nghi ngờ về pháp, nhÆ° pháp Tứ Đế, Ä‘ó là lý chân thật; không còn giữ những giá»›i cấm sai lầm, chẳng hạn nhÆ° xÆ°a ở bên Ấn Độ có những đạo giữ các giá»›i, nhÆ° giá»›i chó, là sống nhÆ° chó, rồi những giá»›i đứng má»™t  chân, họ nói suốt ngày đứng nhÆ° vậy khiến cái thân khổ hạnh, thì sau Ä‘ó được giải thoát, Ä‘ó là những giá»›i cấm thủ. Ở Ä‘ây những vị này Ä‘ã dứt được những cái kiến chấp sai lầm, tức không còn có những cái thấy sai lầm nữa. Tóm lại dứt được ba cái kết, tức không chấp về thân, không còn nghi ngờ về pháp nhÆ° là pháp Tứ Đế, không còn có những cái chấp về các giá»›i cấm sai lầm. Vị này lìa được không còn sanh vào trong các loài thú địa ngục, ngạ quá»·, súc sanh, a tu la, chỉ còn bảy lần sanh lên trời và vào cõi nhân gian thì qua sanh tá»­. Ở Ä‘ây tuy là còn bảy lần sanh tá»­, nhÆ°ng mà Ä‘ã có hạn mức bảy lần nữa là hết, là qua, nên chứng được Tu Đà Hoàn là ngược dòng phàm vào dòng thánh, không còn thối lui vào các dòng ác nữa. NhÆ°ng ở Ä‘ây nhiều vị nghe nói Tu Đà Hoàn vào dòng thánh, lại nghÄ© có chá»— để vào, hoặc là ngay khi chứng được quả Tu Đà Hoàn có khởi niệm được hay không; do Ä‘ó để chứng minh, Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: “chẳng được”, tức là không có khởi niệm ta được quả Tu Đà Hoàn. Bởi vì sao? Bởi nếu Ä‘ã thật được quả Tu Đà Hoàn thì còn khởi niệm được gì nữa? Nếu còn khởi niệm được, tức là chÆ°a sống được trong Ä‘ó, là không phải Tu Đà Hoàn rồi, nên má»›i khởi niệm được. Trái lại Ä‘ã sống thá»±c trong Ä‘ó thì còn khởi niệm chi nữa. Để thấy rõ, còn có khởi niệm  được là chÆ°a được. Ở Ä‘ây cho thấy, Tu Đà Hoàn vốn lìa tÆ°á»›ng, mà khởi niệm là dính tÆ°á»›ng liền, cho nên không khởi niệm.

    Thứ hai là trừ chấp vào dòng thánh, nghe vậy cho là có chá»— vào, cÅ©ng là lầm theo chữ nghÄ©a. Nghe nói vào mà còn thấy “chá»— vào”, tức còn đứng ngoài cá»­a. Nếu Ä‘ã vào trong Ä‘ó rồi thì còn vào gì nữa. Nói vào Ä‘ây, là ngược dòng sáu trần chứ không gì hết, chẳng dính vào sáu trần thì tạm gọi vào dòng thánh, nên nói không vào sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng, vị, xúc, pháp. Nếu vào sáu trần thì trôi theo dòng phàm, còn không vào sáu trần thì ngược dòng phàm vào thánh, Ä‘ó là tạm gọi danh từ “vào” đấy thôi, chứ Ä‘âu có chá»— vào. NhÆ° vậy ngay sÆ¡ quả Tu Đà Hoàn là Ä‘ã thấy ánh sáng Bát Nhã trong Ä‘ó. Tức là Ä‘Æ°a sÆ¡ quả trở về Bát Nhã, từ sÆ¡ quả thuá»™c tiểu thừa trở về đại thừa. Thứ hai là quả TÆ° Đà Hàm, nghÄ©a là nhất lai, còn má»™t lần qua lại, tức má»™t lần sanh lên cõi trời xuống nhân gian. BÆ°á»›c qua quả vị nhất lai này là phần tu đạo, phần Ä‘oạn tÆ° hoặc. Tu Đà Hoàn thì Ä‘oạn dứt kiến hoặc, tức cái thấy sai lầm đối vá»›i lý, mà cái thấy sai lầm thì chuyển má»™t cái là giải quyết được, nhÆ°ng cái tÆ° hoặc, hay cái tÆ° dục ở trong ná»™i tâm mình thì rất là khó, không phải thấy là xong, là hết. Bởi vậy trong kinh luận có nói, trong dục giá»›i có chín phẩm tÆ° hoặc, tÆ° hoặc tức mê lầm thuá»™c về ná»™i tâm, chín phẩm Ä‘ó gồm có thượng, trung, hạ, rồi trong cái thượng gồm có thượng thượng, thượng trung, thượng hạ. Trung thì có trung thượng, trung trung, trung hạ. Hạ thì có hạ thượng, hạ trung, hạ hạ, Ä‘ó gọi là chín phẩm, TÆ° Đà Hàm này Ä‘ã Ä‘oạn được sáu phẩm, còn sót lại ba phẩm chÆ°a Ä‘oạn nên phải còn má»™t phen sanh lên trời, xuống nhân gian thì má»›i Ä‘oạn hết. Bởi cái tÆ° hoặc không phải Ä‘oạn má»™t lần là xong liền, không phải dá»…. Về cái thấy sai lầm thì mình thấy Ä‘úng, liền trừ được cái sai lầm, còn cái nghiệp huân tập, cái dục trong ná»™i tâm mình, cái Ä‘ó rất khó không phải dá»… dàng nên gọi là nghiệp tập vi tế. Bởi vậy phải công phu dài, ai có kinh nghiệm công phu thì thấy rõ, mình dù cho hiểu đạo, biết thân này là huyá»…n không thật có ngã, là giả dối thôi, nói qua là hiểu dá»… dàng, song ai nói Ä‘á»™ng đến nó thì sao? Nói qua là hiểu liền, nhÆ°ng Ä‘á»™ng đến thì ở trong nó cÅ©ng phừng phừng lên. Đọc sá»­ các vị thiền sÆ°, thấy rõ ngá»™ trong tích tắc nhÆ°ng mà sống để cho sạch những tập khí Ä‘ó không phải má»™t sá»›m má»™t chiều, má»™t phút hai phút hay má»™t ngày hai ngày. Ở Ä‘ây qua phần tu đạo này thì có TÆ°  Đà Hàm, A Na Hàm, qua A Na Hàm tá»›i A La Hán, má»›i qua hết Ä‘oạn này. Còn phần kiến đạo thì có TÆ° Đà Hoàn thôi. Cho nên thấy được lý phải sống trong Ä‘ó cho được đầy đủ trọn vẹn thì mình má»›i làm chủ lấy mình, chủ phiền não, sanh tá»­, chá»› đừng vá»™i thấy liền cho Ä‘ó là xong thì không phải. Đó là nói về ý nghÄ©a kiến đạo buá»›c qua phần tu đạo để dứt sạch những nghiệp tập vi tế còn ở trong ná»™i tâm của mình, thuá»™c về tÆ° hoặc tức cái mê lầm thuá»™c về tâm. Tiến lên má»™t bÆ°á»›c nữa, Lục Tổ giải TÆ° Đà Hàm theo tinh thần của đại thừa để hÆ°á»›ng về sống vá»›i ná»™i tâm mình. Ở trên nói về Ä‘oạn trừ những tÆ° hoặc gồm có chín phẩm Ä‘ó là theo pháp số danh từ, còn Lục Tổ ngài chỉ thẳng ngay nÆ¡i tâm niệm mình là: “Mắt xem các cảnh, tâm có má»™t phen sanh diệt mà không có cái sanh diệt thứ hai nên gọi má»™t lần qua lại. Niệm trÆ°á»›c khởi vọng, niệm sau liền dừng; niệm trÆ°á»›c có dính mắc, niệm sau liền lìa, nên thật không có qua lại.” NghÄ©a là niệm trÆ°á»›c khởi vọng, niệm sau liền dừng, không có tiếp tục nên nói má»™t phen qua lại mà thật không có qua lại gì hết. Chúng ta nghe nói má»™t phen qua lại, rồi mắc kẹt, tưởng đến má»™t lần qua lại; nếu thấy có tÆ°á»›ng má»™t lần qua lại thì bị mắc kẹt trong Ä‘ó. Ở Ä‘ây ngài giải thích ngay khi niệm khởi mình liền giác, giác thì dừng Ä‘âu có tiếp tục, tức không có niệm sanh diệt thứ hai. Gọi là chỉ có má»™t lần qua lại thôi; lỡ bất giác bây giờ giác thì dừng, Ä‘ó là sống ngay nÆ¡i ná»™i tâm mình, ngay nÆ¡i niệm Ä‘ang hiện tiền Ä‘ây, chứ không giải thích xa xôi. Đó là không chấp trong tÆ°á»›ng sanh diệt, chỉ cho mình trở về nÆ¡i ná»™i tâm, nÆ¡i niệm hiện tiền Ä‘ó, lỡ có bất giác thì giác trở lại dừng ngay, lỡ có má»™t phen qua lại liền dừng không tiếp tục nữa, coi nhÆ° mình Ä‘ang sống trong TÆ° Đà Hàm.

    Thứ ba là A na hàm dịch là bất lai, nghÄ©a là chẳng còn trở lại. Tá»›i A na hàm là Ä‘oạn hết chín phẩm tÆ° hoặc, Ä‘oạn sạch hết chín phẩm thuá»™c về dục giá»›i Ä‘ó nên không còn sanh về dục giá»›i. Vị A na hàm khi bỏ thân này thì sanh lên cõi trời NgÅ© na hàm, ở Ä‘ó vào niết bàn luôn không sanh trở lại nữa, cho nên gọi là bất lai. Ở Ä‘ây cho thấy, vị này Ä‘ã Ä‘oạn được tÆ° hoặc thì tâm Ä‘âu còn Ä‘á»™ng, còn nhiá»…m về những suy nghÄ© sai lầm, mà trong tâm không còn Ä‘á»™ng còn nhiá»…m thì Ä‘âu trở lại; vì còn Ä‘á»™ng còn nhiá»…m nên má»›i trở lại; khởi niệm Ä‘á»™ng, khởi niệm nhiá»…m nên má»›i quay trở lại, còn không nhiá»…m thì quay lại Ä‘âu? Nên còn thấy má»™t “tÆ°á»›ng ng㔠để trở lại thì sao? Nghe nói bất lai rồi tưởng có má»™t “cái ngã” không trở lại, tức là trở lại rồi! Vừa thấy có cái ngã chẳng trở lại liền trở lại! Do Ä‘ó nói bất lai nhÆ°ng chẳng có bất lai, tạm gọi danh từ chẳng trở lại là bất lai vậy thôi, Ä‘ó là danh từ tạm đặt không nên bám vào Ä‘ó để chấp theo danh từ, nghe nói chẳng trở lại rồi chấp có má»™t cái chẳng trở lại, thì Ä‘ã trở lại. Nói cho gần hÆ¡n là, trong tâm mình không có niệm thứ hai, luôn luôn má»™t niệm hiện tiền sáng suốt Ä‘ây, không có niệm thứ hai chen vào thì ngay Ä‘ó chẳng có trở lại Ä‘âu hết, tạm cho cái tên A na hàm để mình sống ngay nÆ¡i niệm giác Ä‘ây, thấy nghe biết tất cả nhÆ°ng không để có niệm thứ hai chen vào, còn có má»™t niệm thứ hai chen vào là bắt đầu trở lại sáu trần.

    Thứ tÆ° là A La Hán. A La Hán này có nhiều nghÄ©a: thứ nhất là dứt sạch mọi phiền não; thứ hai nghÄ©a là ứng cúng, Ä‘áng được cho Trời người cúng dường, tức bậc này là bậc Ä‘ã được giải thoát, được trời người cúng dường; thứ ba là vô sanh, tức dứt mầm sanh tá»­ không còn sanh trở lại, ở Ä‘ây nhắm nghÄ©a thứ ba này tức là vô sanh.

    CHÁNH VÄ‚N:

    Đức Phật hỏi Tu Bồ Đề:

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? A La Hán có hay khởi nghÄ© thế này: “Ta được đạo A La Hán” chăng?

    GIẢNG:

    Nói A La Hán Ä‘ó mình nghÄ© có cái pháp A La Hán, có cái đạo A La Hán để được; khi khởi nghÄ© có pháp được, đạo được là sanh rồi, mà sanh thì trái vá»›i A La Hán, bởi A La Hán là vô sanh. Nếu thật A La Hán, mà còn khởi nghÄ© ta được A La Hán nữa thì sao? Còn khởi nghÄ© được là chÆ°a phải thật A La Hán cho nên má»›i nghÄ© được, chá»— Ä‘ó rất là vi tế, Ä‘ã A La Hán thì được gì nữa, dÆ° rồi!

    Thứ hai vừa khởi niệm được thì liền có ngã niệm. Có ngã là đối vá»›i nhân, tức có ta có người. Ngã nhân đối nhau sanh ra chúng sanh  niệm. Cái niệm ngã, nhân, chúng sanh cứ tiếp nối không dứt là thọ giả niệm, thọ giả là kéo dài tiếp tục. NhÆ° vậy vừa khởi niệm liền ở trong bốn tÆ°á»›ng, cho nên khởi niệm tức là sanh, thì trái vá»›i A La Hán vô sanh. Bởi vậy khi nghe nói chứng A La Hán tưởng có pháp để chứng được thì rõ ràng là người đứng ngoài cá»­a tưởng tượng. Chính A La Hán là tâm Ä‘ã dứt sạch hết ngã chấp, lặng những niệm Ä‘ây kia thì tạm gọi A La Hán, chứ Ä‘âu có pháp gì để được trong Ä‘ó. Vì vậy, ngay nÆ¡i mình Ä‘ây má»™t niệm lặng là má»™t niệm A La Hán, là má»™t niệm niết bàn, mọi niệm đều lặng thì niệm niệm A La Hán, niệm niệm niết bàn tức là niệm niệm vô niệm, biết tất cả mà không sanh, không khởi niệm thì có gì để được. Vậy A La Hán hay niết bàn đều ngay tâm thể mình không Ä‘âu xa. Mình nghe nói tu phải chứng A La Hán, phải nhập Niết Bàn, liền nghÄ© chắc nhập là phải đến chá»— nào Ä‘ó, là sanh trở về cõi niết bàn, nhÆ°ng khi có má»™t cõi niết bàn để trở về, Ä‘ó là không phải niết bàn, không phải A La Hán rồi. Bởi có má»™t cõi về thì có chá»— để sanh và chá»— để tá»­, Ä‘ó là thuá»™c về sanh diệt Ä‘âu phải A La Hán. Vậy A La Hán là sống trở về tâm thể vô sanh, ngay Ä‘ây Ä‘ã đầy đủ. Ngài Tu Bồ Đề bạch Thế Tôn “nếu mà A La Hán khởi niệm thế này: ta được đạo A La Hán tức sẽ dính ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả”, rồi Bạch Thế Tôn nói: “Con được Vô Tránh Tam Muá»™i ở trong người rất là bậc nhất, là vị A La Hán ly dục bậc nhất, nhÆ°ng con chẳng khởi niệm ta là bậc A La Hán ly dục, bởi vì sao? nếu con khởi niệm ta được đạo A La Hán thì Thế Tôn ắt chẳng nói Tu Bồ Đề là thích hạnh Alanna”. Ở Ä‘ây có mấy từ hÆ¡i khó hiểu là Vô Tránh Tam Muá»™i, ly dục, Alanna. Vô Tránh Tam Muá»™i, vô tránh là không tranh, không chống trái vá»›i mọi vật; còn tam muá»™i là chánh định, hoặc chánh thọ, mình không thọ tất cả mọi thứ tức thuá»™c về chánh thọ hay chánh định. Bởi khi mình không thọ gì hết thì tâm an; còn thọ này thọ kia, có thọ tức có phiền não, thọ cái nào thích ý thì vui, cái nào không thích ý thì khổ, cho nên có thọ thì có khổ có vui, có Ä‘á»™ng, có sanh diệt, là không có định. Bởi Ngài Tu Bồ Đề giải được lý không bậc nhất nên Ngài quên niệm Ta -  Người, thì còn gì để mà tranh. Sở dÄ© có tranh là vì có ta có người, tranh người vá»›i ta, còn ở Ä‘ây không ta thì lấy gì tranh? Tâm vừa có ngã thì má»›i có cái để tranh, tranh vá»›i cái ngã này; ngược lại có tranh, nhất là người hay tranh cãi nặng chừng nào, thường chống trái nhiều chừng nào thì ngã nặng chừng ấy. Bởi vì sao? Vì không chịu đụng đến cái ngã này. Cho nên kiểm Ä‘iểm lại thì biết mình có ngã nặng hay nhẹ. Ở Ä‘ây Ngài Tu Bồ Đề quên ta, quên người thì Ä‘âu còn gì để tranh, cho nên được vô tránh tam muá»™i, tức được chánh định không còn tranh. Còn ly dục cÅ©ng thuá»™c về vô tránh, bởi vì khi vừa ly dục mà còn khởi niệm ly dục thì sao? Vừa khởi niệm ly dục cÅ©ng thuá»™c về tranh, tranh cái gì? Tranh để mà ly, mà có chá»— để ly tức chÆ°a ly. Còn Ngài rõ không ta không người, không ly mà tá»± ly, không có niệm ta ly dục, Ä‘ó má»›i là thật ly.

    Điểm thứ ba nữa là Ngài thích hạnh Alanna, Alanna là âm tiếng phạn, Trung Quốc dịch là lìa huyên náo, tịch tÄ©nh tức là tên khác của vô tránh, nếu có tranh là có ồn ào, huyên náo. Ở Ä‘ây do Tu Bồ Đề thích hạnh Alanna nhÆ°ng thá»±c Tu Bồ Đề không có chá»— hành. Ngài thích hạnh Ä‘ó nhÆ°ng không chá»— hành nên gọi Ngài là thích hạnh Alanna. Nếu mà có chá»— hành tức là sao? Tức là có tranh nữa, tranh vá»›i Ä‘á»™ng để về tÄ©nh, là chÆ°a phải hạnh Alanna, ý nghÄ©a rất sâu xa! Nếu thật sá»± Ä‘ã sống được vá»›i tâm tịch tÄ©nh rồi thì còn có chá»— gì để hành nữa. Nên còn thấy có chá»— để hành thì chÆ°a phải sống được trong tịch tÄ©nh, chÆ°a phải hạnh Alanna. Tóm lại Vô tránh Tam muá»™i là tâm tịch tÄ©nh của mình chứ không gì khác, còn A La Hán là tâm vô sanh, chứ không có đạo gì riêng. Vậy ngay trong bốn quả Tu Đà hoàn, TÆ° Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán đều Ä‘Æ°a tất cả về thá»±c tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Nói bốn quả nhÆ°ng thật sá»± không có quả gì để được, cÅ©ng không có khởi niệm ta được, còn khởi niệm tức còn tÆ°á»›ng, khởi niệm ta được Tu Đà Hoàn tức trụ vào quả Tu Đà Hoàn để được, là có chá»— được, chá»— trụ. Đây là nói sáng rõ nghÄ©a ly trụ vô tÆ°á»›ng ở trÆ°á»›c. Bởi vì khởi niệm là dính tÆ°á»›ng, thấy có chá»— được là có chá»— trụ, ở Ä‘ây lìa tÆ°á»›ng quả chứng, không trụ chá»— nào để được là trở về chá»— chân thật, sống vá»›i tá»± tánh Kim Cang Bát Nhã thì có tÆ°á»›ng gì để mình khởi niệm. Nên học Bát Nhã là để phá tình chấp, chấp những tÆ°á»›ng bên ngoài, để sống trở về vá»›i tá»± tánh, do Ä‘ó Bát Nhã không lập má»™t cái gì. Đó là ý nghÄ©a phần “má»™t tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng”, Ä‘Æ°a bốn quả Thanh Văn trở về vá»›i thá»±c tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng nÆ¡i tá»± tánh chính mình, từ tiểu thừa Ä‘Æ°a về đại thừa, má»›i hiểu tất cả hiền thánh đều do pháp vô vi mà có sai biệt, nói sai biệt Ä‘ó là ở trên danh từ, trên cái tâm lượng tạm thời chứ đều là hÆ°á»›ng về sống vá»›i tá»± tánh vô tÆ°á»›ng chứ không gì khác. Nếu được má»™t phần nào Ä‘ó thì tạm đặt tên Tu Đà Hoàn, vì sống chÆ°a được trọn vẹn, má»›i dứt được kiến hoặc thôi. Nếu dứt được thêm sáu phần tÆ° hoặc dục giá»›i, còn ba phần kia thì tạm đặt tên TÆ° Đà Hàm. Dứt thêm ba phẩm kia nữa thì đặt tên A Na Hàm, dứt sạch hết thì đặt tên A La Hán. Sống trở về tá»± tánh giác ngá»™ đầy đủ nÆ¡i mình, thấy rõ mình có đầy đủ tính Bát Nhã Ä‘ó, mọi người cÅ©ng đều có đủ thì bÆ°á»›c qua đại thừa. Sống trọn vẹn không gì sai sót, công đức đầy đủ thì thành Phật không gì khác, ngoài mình Ä‘i tìm gì khác sẽ bị gạt.

  • 12. TRANG NGHIÊM TỊNH ĐỘ.

    CHÁNH VÄ‚N:

    10. TRANG NGHIÊM TỊNH ĐỘ.

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Ý ông nghÄ© sao? TrÆ°á»›c kia NhÆ° Lai ở chá»— Phật Nhiên Đăng, đối vá»›i pháp có chá»— được chăng?

    GIẢNG:

    Trang nghiêm tịnh Ä‘á»™ tức nói về Bồ tát trên đường đến Phật quả, các Ngài thường trang nghiêm Phật Ä‘á»™ để khi thành Phật được cõi nÆ°á»›c tÆ°Æ¡ng ứng. Ở Ä‘ây có mấy Ä‘oạn, Ä‘oạn đầu Phật nói về thọ ký mà không có chá»— được, tức Phật nhắc lại trÆ°á»›c kia NhÆ° Lai ở chá»— Phật Nhiên Đăng đối vá»›i pháp có chá»— được chăng? Tu Bồ Đề Ä‘áp: “Không thể được”. Ở Ä‘ây phá cái nghi về thọ ký, vì ở trÆ°á»›c nói không có quả Phật thật để thành, không có quả Vô Thượng chánh đẳng chánh giác. Vậy NhÆ° Lai ở chá»— Phật Nhiên Đăng được thọ ký cái gì? Nên có chá»— nghi, mà cÅ©ng có chá»— liên hệ đặc biệt vá»›i thiền tông. Thiền tông cÅ©ng có ấn chứng, còn ở Ä‘ây gọi là thọ ký. TrÆ°á»›c khi vào Ä‘oạn này, xin nhắc lại Ä‘oạn nhân duyên về Đức Phật ở chá»— Phật Nhiên Đăng được thọ ký, là lúc Đức Phật Thích Ca còn trong hàng Bồ tát, thuá»™c về Bồ tát Bát Địa, Ngài Ä‘ã vượt qua hai A tăng kỳ kiếp, mãn A tăng kỳ kiếp thứ hai. Bởi trong giáo lý nói thành Phật phải trải  qua  ba vô số kiếp. Thứ  nhất  từ phàm phu phát tâm rồi trải qua Thập tín, Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hÆ°á»›ng, tá»›i Tứ gia hạnh là qua má»™t A tăng kỳ kiếp; rồi từ sÆ¡ địa đến Bát địa là má»™t A tăng kỳ kiếp nữa. Ở Ä‘ây Ngài tá»›i Bát Địa là sắp mãn hết A tăng kỳ kiếp thứ hai, lúc này Ngài sanh ra trong thế gian, thời Ä‘ó có má»™t vị tiên nhÆ¡n đạo hạnh rất cao, nổi tiếng trong nÆ°á»›c, còn Ngài là Đồng tá»­ Thiện Huệ, vị đồng tá»­ Thiện Huệ này tìm đến vị tiên nhân học đạo, nhÆ°ng do chủng duyên sâu dày là Bồ tát Bát địa, má»›i học thời gian ngắn là học xong hết, thầy không còn gì để dạy, nên Ngài từ giã thầy xuống núi. Vị tiên nhân má»›i bảo: “- Hiện nay bao nhiêu pháp gì cần dạy ta Ä‘ã dạy cho ông hết rồi, bây giờ phải dùng năm trăm đồng tiền vàng để đền Æ¡n trở lại, Ä‘ây là thông lệ chung”. Tức học xong phải Ä‘óng năm trăm tiền vàng. Đồng tá»­ Thiện Huệ má»›i thÆ°a: “- Nay con không có tiền, xin thầy đợi cho con thời gian, con xuống núi Ä‘i hóa duyên rồi trở lại đền Ä‘áp thầy”. Ngài Ä‘i xuống núi, gặp trong nÆ°á»›c ông vua này cÅ©ng mến má»™ Phật pháp, Ä‘ang mở há»™i bố  thí vô già, vô già là không có ngăn, ai tá»›i xin gì thì cho hết, cho thoải mái. Đồng Tá»­ Thiện Huệ này đến Ä‘ó xin năm trăm tiền vàng, ông vua hỏi lý do, ngài cÅ©ng nói rõ là xin để về đền Ä‘áp Thầy, ông vua thấy được tấm lòng tốt vì đạo nên cÅ©ng cho liền. NhÆ°ng khi lấy ra rồi thì Đồng tá»­ Thiện Huệ nghe nói hiện nay có Đức Phật ra đời hiệu là Nhiên Đăng Ä‘ang ở trong nÆ°á»›c, do có túc duyên lâu đời nên khi nghe đến Phật thì bên trong có má»™t cái gì thúc đẩy, thay vì Ä‘em năm trăm tiền vàng trở về núi để dâng lên thầy, Ngài liền đổi ý đến gặp Phật. TrÆ°á»›c khi đến gặp Phật, ngài bèn nghÄ© mua hoa đến dâng Phật cúng đường, nhÆ°ng lại gặp ngày này ông vua ra lệnh ở trong thành có bao nhiêu hoa thì ông mua hết không cho bán ra ngoài, ông cÅ©ng mua Ä‘em cúng Phật. Kiếm hoài không có hoa, ngài bèn gặp má»™t cô cung nữ tên là Thủ Ý cầm bảy cành hoa sen xanh rất là quí, ngài nói tôi muốn mua Ä‘em về cúng Phật để tỏ lòng thành kính của tôi dâng lên Phật nhÆ°ng kiếm hoài mà không được, cô có bảy cành hoa Ä‘ây, tôi có năm trăm tiền vàng này xin Ä‘Æ°a cô hết, nhÆ°ng tôi chỉ lấy năm cành thôi. Cô cung nữ nói: Ä‘ây là những cành hoa của hoàng cung không thể bán, song thấy tâm thành của anh tôi cÅ©ng cảm xúc, thôi tôi biếu anh năm cành Ä‘em dâng lên Phật, còn hai cành tôi gởi lên cúng dường dùm tôi. Vì theo lệ thì cung nữ Ä‘âu được Ä‘i đến gặp Phật. Đồng Tá»­ Thiện Huệ bèn cầm bảy cành hoa Ä‘ó Ä‘i đến dâng Phật, từ xa thấy Phật ngài dùng những cành hoa Ä‘ó tung lên trời gọi là tán hoa cúng dường. Khi ngài tung lên, ngài phát nguyện: “làm sao cho những cánh hoa này tỏa ra thành cái lá»™ng che theo Phật Ä‘i trên đường”. Do túc duyên của ngài là Bồ tát bát địa nên nguyện lá»±c được nhÆ° ý, khi tung lên hoa biến thành cái lá»™ng, che Phật Ä‘i trên đường. Khi Phật sắp Ä‘i tá»›i ngài liền quỳ xuống đảnh lá»… thì thấy trÆ°á»›c chá»— Phật Ä‘i tá»›i, có má»™t khoảng đất còn bùn dÆ¡, Ngài cởi áo ra che hết khoảng đất Ä‘ó để Phật Ä‘i qua cho sạch, nhÆ°ng che rồi vẫn còn má»™t chá»— sót lại che không hết, mà Phật thì sắp Ä‘i tá»›i rồi, làm sao Ä‘ây? Cho nên ngài má»›i xõa tóc phủ hết chá»— đất dÆ¡ Ä‘ó để Phật Ä‘i qua. Nếu mình Ä‘ã làm được chÆ°a? Cho thấy người xÆ°a quên mình vì đạo, không còn nhá»› tá»›i cái ngã này chút nào hết, chúng ta thì cái đầu này là quý dá»… gì làm được nhÆ° vậy! Ở Ä‘ây ngài sẵn sàng làm không suy nghÄ© gì, lúc Ä‘ó mà còn suy nghÄ© thì không thá»±c tâm, tức là suy nghÄ© nên hay không nên thì cái Ä‘ó cÅ©ng còn vÆ°á»›ng, vá»›i ngài thấy là làm liền không có má»™t chút suy nghÄ© gì trong lòng hết, thá»±c sá»± quên ngã. Trong tâm Ngài nguyện thỉnh Phật Ä‘i qua để cho sạch chân Phật, và nguyện cho nghiệp chÆ°á»›ng mình được sá»›m tiêu trừ. Đức Phật cÅ©ng biết được tâm nguyện của Ngài nên Phật bÆ°á»›c Ä‘i qua trên tóc Ä‘ó. Khi Phật Ä‘i qua rồi thì Ngài thấy lòng nhẹ nhàng sung sÆ°á»›ng, coi nhÆ° nguyện mình Ä‘ã thành tá»±u. Sau Ä‘ó, Phật thọ ký là: Ông sau này, trải qua 91 kiếp thì sẽ thành Phật ở tại cõi Ta Bà này, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.  có chá»— khác ghi Thích Ca Văn -  Ä‘ó là câu chuyện mà Phật Thích Ca được thọ ký. NhÆ° vậy thọ ký là thọ ký cái gì? Câu chuyện khai triển ra còn nhiều ý nghÄ©a, trong kinh chỉ nhắm thẳng vào thọ ký. Ở Ä‘ây nói thêm những ý nghÄ©a sâu xa trong câu chuyện: Thứ nhất, thường thì đầu là quý nhất của con người, quỳ xuống lạy ai là Ä‘ã thấp mình cúi đầu, còn mấy vị hÆ¡i cao mạn, dá»… cúi đầu trÆ°á»›c người khác không? Nhất là bên trong có má»™t sá»± nghiệp gì, gặp người khác thì khó mà cúi đầu, “ổng cÅ©ng nhÆ° mình vậy thôi cÅ©ng là người có gì mà cúi đầu”. NhÆ° Ngài Pháp Đạt tụng ba ngàn bá»™ kinh Pháp Hoa, trong này Ä‘ã dấy má»™t bụng sá»± nghiệp rồi nên khó mà cúi đầu sát đất, còn ngài Thiện Huệ trải tóc cho người khác Ä‘i qua thì thấy quên ngã đến mức nào, cho thấy tinh thần quên mình vì đạo không nhá»› tá»›i cái ngã. Điểm thứ hai là, mãn vô số kiếp thứ hai, còn má»™t vô số kiếp nữa má»›i thành Phật hoàn toàn, nhÆ°ng ở Ä‘ây do quá tinh tấn nên Đức Phật Nhiên Đăng thọ ký qua 91 kiếp, vậy là rút ngắn thời gian lại. Đáng lẽ má»™t vô số kiếp, Ä‘ây rút ngắn thời gian lại còn 91 kiếp. Cho thấy, tâm thanh tịnh rồi thì thời gian không còn làm vÆ°á»›ng bận, thời gian không còn là vấn đề nữa; nhất là ai có kinh  nghiệm tu thiền thì thấy rõ, lúc má»›i tập ngồi thiền thì má»™t tiếng đồng hồ thấy bằng mấy tiếng, nhÆ° sức mình ngồi ná»­a tiếng thì mười lăm phút sau là Ä‘au chân, ngồi mà cứ trông cho hết giờ để xả, nên mười lăm phút Ä‘ó bằng cả ngày. Trái lại, trường hợp ngồi Ä‘ã thuần, tâm yên thì ngồi hai tiếng đồng hồ mà thấy nhÆ° má»›i ngồi chút xíu vậy thôi. Vậy tâm yên lặng thanh tịnh rồi thì thời gian không còn cố định, thấy thời gian không thật, do tâm tưởng của con người thôi. Hiểu nhÆ° vậy, khi tâm thanh tịnh rồi thì vượt qua thời gian không còn bị chi phối nữa, má»›i thấy rõ thời gian do khái niệm con người đặt ra để làm việc vá»›i nhau, không cố định. Chúng ta ở trong thế giá»›i này thì tạm đặt ra má»™t ngày có mấy giờ, để ứng dụng sống vá»›i nhau, chứ lúc khai thiên lập địa có tính hai mÆ°Æ¡i bốn giờ gì Ä‘âu, chỉ sau này người ta đặt ra. NhÆ° ở quả địa cầu này, nó quay khoảng má»™t vòng của nó thì tính má»™t ngày; nhÆ°ng qua má»™c tinh, thổ tinh thì tính khác, thành ra thời gian không cố định, khi tâm này thanh tịnh thì vượt qua thời gian. Trong nhà thiền thường nói má»™t niệm muôn năm, má»™t niệm mà vượt qua cả muôn năm. Bởi vậy trong kinh Pháp Hoa phẩm Thọ ký, vị nào cÅ©ng được thọ ký bao nhiêu tiểu kiếp má»›i thành Phật mà các vị vẫn vui mừng, vì các Ngài thấy được cái thật nÆ¡i mình, chỉ còn sống được trọn vẹn vậy thôi, nên thời gian thọ ký thành Phật bao nhiêu, thì các Ngài thấy không thành vấn đề. Nếu chúng ta dù cho được thọ ký nhÆ° vậy chắc cÅ©ng không vui lắm, thọ ký hai ba đời thành Phật chắc còn vui mừng, thọ ký bao nhiêu tiểu kiếp, tính thời gian chắc chúng ta tưởng tượng không ra nổi, vậy biết bao giờ má»›i thành Phật? NhÆ°ng các Ngài ai được thọ ký cÅ©ng đều vui mừng há»›n hở, bởi vì các vị Ä‘ã thấy rõ được cái thật nÆ¡i mình, mà cái Ä‘ó vượt ngoài thời gian chỉ còn sống được trọn vẹn vá»›i nó thôi, thời gian không bận lòng. Đó là nói xa má»™t chút, bây giờ nói thẳng vào kinh. Đức Phật Nhiên Đăng thọ ký cho Đức Phật Thích Ca, lúc Ä‘ó Ngài còn là đồng tá»­ Thiện Huệ, sau này sẽ thành Phật; vậy thọ ký Ä‘ó là Phật Thích Ca được gì? Phật Nhiên Đăng Ä‘em cái gì để thọ ký? Chá»— này nhiều người nghe tá»›i, chắc tưởng tượng Phật Nhiên Đăng trao cho cái gì Ä‘ó, nên sau này má»›i thành Phật! Có má»™t pháp gì Ä‘ó đặc biệt mà Ngài không nói được! Chá»— Ä‘ó dá»… bị lầm! Sau này, trong nhà thiền cÅ©ng nói là ấn tâm, hoặc ấn chứng, thầy ấn chứng cho trò khi trò có những cảm ngá»™ trình lên thầy, vá»›i người ngoài không ở trong cảm ngá»™ Ä‘ó cÅ©ng nghi ngờ, không biết thầy trò ấn chứng cái gì trong Ä‘ó? Đôi khi còn vẽ vời thêm cho kỳ lạ, nhÆ°ng sá»± thật hai chá»— thấy của thầy trò tÆ°Æ¡ng ứng nhau thì gọi là ấn chứng thôi. Tức là chá»— thấy của trò tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i chá»— thấy của thầy thì được thầy chứng nhận “cái thấy của ông là Ä‘úng”, vậy là ấn chứng. Ở Ä‘ây cÅ©ng vậy, chá»— thấy được của Ngài tÆ°Æ¡ng ứng chá»— thấy của Phật Nhiên Đăng, thì thọ ký sau thành Phật, chứ không phải Ä‘em má»™t cái gì cho, rồi được má»™t cái gì Ä‘ó. CÅ©ng nhÆ° Tổ Huệ Khả sau khi nghe được pháp an tâm, má»™t thời gian sau, má»™t hôm Ngài thÆ°a vá»›i SÆ¡ Tổ:

    - Hiện giờ con dứt hết các duyên.

    Sơ Tổ gạn lại:

    - Có rÆ¡i vào Ä‘oạn diệt chăng?

    (Ông nói dứt hết các duyên coi chừng rÆ¡i vào Ä‘oạn diệt ) Tổ Huệ Khả thÆ°a:

    - Chẳng rÆ¡i vào Ä‘oạn diệt.

    Sơ Tổ bảo:

    - Làm sao biết không rÆ¡i vào Ä‘oạn diệt?

    Ngài nói:

    - Rõ ràng thường biết, nói không thể đến.

    Sơ Tổ bảo:

    - Đây chính là tâm thể của chÆ° Phật Ä‘ã truyền, ông trọn chá»› có hồ nghi!

    Đó gọi là ấn chứng, vậy thôi. Trong Hàn SÆ¡n Thi có bài kệ nói về chá»— thọ ký này, bài kệ nhÆ° vầy:

    Thường văn Thích Ca Phật

    Tiên thọ Nhiên Đăng ký

    Nhiên Đăng dữ Thích Ca

    Kỳ luận tiền hậu trí

    Tiền hậu thể phi thù

    Dị trung vô nhất dị

    Nhất Phật nhất thiết Phật

    Tâm thị NhÆ° Lai địa

    Tức là “Äã từng nghe Đức Phật Thích Ca, trÆ°á»›c kia được Phật Nhiên Đăng thọ ký”. “Nhiên Đăng vá»›i Thích Ca, chỉ luận trí trÆ°á»›c sau” Phật Nhiên Đăng, Phật Thích Ca tuy là hai, chỉ luận trí phát trÆ°á»›c, trí phát sau vậy thôi, “Thể trÆ°á»›c sau chẳng khác, trong khác không má»™t khác” về trí phát thì có trÆ°á»›c sau, nhÆ°ng cái thể trÆ°á»›c sau không khác, cái thể không trÆ°á»›c sau, vậy trong cái khác Ä‘ó không có má»™t có khác gì hết; tức Đức Phật trÆ°á»›c Đức Phật sau dường nhÆ° có khác, nhÆ°ng trong cái khác Ä‘ó, cái thể Giác kia không hai. “Má»™t Phật tất cả Phật, tâm là đất NhÆ° Lai”. Không ngoài tâm. Ngài Hàn SÆ¡n nói rất là rõ nghÄ©a, từng nghe Phật Thích Ca trÆ°á»›c kia được thọ ký ở Phật Nhiên Đăng, vậy thọ ký Ä‘ó là cái gì? Chúng ta tưởng Ä‘âu nhÆ° có cái gì Ä‘ó được thọ ký thì nhÆ° vậy có Phật Thích Ca được thọ ký, có Phật Nhiên Đăng Ä‘em cái thọ ký. NhÆ°ng ở Ä‘ây Hàn SÆ¡n nói rõ Nhiên Đăng vá»›i Phật Thích Ca Ä‘ó chỉ luận trí trÆ°á»›c trí sau, tức Đức Phật Nhiên Đăng Ngài giác ngá»™ trÆ°á»›c, trí tuệ mở sáng trÆ°á»›c; Đức Phật Thích Ca, giác sau thì trí tuệ mở sau, thì trí dường nhÆ° có trÆ°á»›c có sau, nhÆ°ng cái thể nó không có khác. Tức luận trí thì có trÆ°á»›c sau, nhÆ°ng luận thể thì không trÆ°á»›c sau, không hai, chá»— thấy nhÆ° nhÆ°. Phật Nhiên Đăng giác ngá»™ cái tâm thể này, Phật Thích Ca giác ngá»™ cÅ©ng cái tâm thể Ä‘ó, cái thể không có hai, nhÆ°ng có người giác ngá»™ trÆ°á»›c, người giác ngá»™ sau, cho nên người này thọ ký cho người kia vậy thôi, chứ không phải có hai cái sai khác. Vì vậy trong khác mà không có khác gì hết, tức là Đức Phật Thích Ca, Đức Phật Nhiên Đăng có khác, trong cái tÆ°á»›ng khác nhÆ°ng cái thể kia không khác, chỉ má»™t thể giác thôi. Giác ngá»™ cái Ä‘ó, sống trọn vẹn thì thành Phật. Nên nói “má»™t Phật là tất cả Phật”, má»™t Đức Phật nhÆ° vậy thì tất cả Phật đều nhÆ° vậy, nếu có gì khác thì không phải. “Chính tâm là đất NhÆ° Lai”, ngá»™ được tâm, sáng được tâm là đất NhÆ° Lai, là chá»— thành Phật. Hiểu nhÆ° vậy thì thấy thọ ký là thọ ký cái gì? Chỉ là ấn chứng chá»— thấy vậy thôi, rất là sáng tỏ rõ ràng không có gì mờ ám.

    NhÆ° câu chuyện của Ngài Nam Nhạc Hoài Nhượng đến tham vấn Lục Tổ, Lục Tổ hỏi:

    - Ở Ä‘âu đến.

    Ngài thÆ°a :

    - Ở Tung Sơn đến.

    Tổ hỏi:

    - Đem vật gì đến?

    Nếu hỏi mình thì Ä‘áp sao? Nếu nói Ä‘em cái này, Ä‘em cái kia đến liền bị gạt. Ngài bị câu hỏi Ä‘ó, Ä‘áp không được, ôm ấp đến tám năm. Qua tám năm Ä‘ó, ngài đến thÆ°a:

    - Hôm nay con Ä‘áp được rồi.

    Tổ hỏi:

    - Ông Ä‘áp sao?

    Ngài thÆ°a:

    - Nói giống má»™t vật thì không trúng.

    Tổ hỏi:

    - Có tu chứng chăng?

    Ngài thÆ°a:

    - Tu chứng chẳng phải không mà nhiá»…m ô chẳng thể được.

    Tổ bảo:

    - Chỉ cái chẳng nhiá»…m ô này là chá»— há»™ niệm của chÆ° Phật, ông Ä‘ã nhÆ° thế, ta cÅ©ng nhÆ° thế.

    Chá»— Ä‘ó là chá»— đặc biệt! Nó vốn không má»™t vật, vậy tu chứng là chứng cái gì? Thường chúng ta nghe nói không má»™t vật, thì có gì tu chứng? Nếu nói nhÆ° vậy thì dá»… bị lầm, sẽ rÆ¡i vào Ä‘oạn diệt, không có gì hết. NhÆ°ng ở Ä‘ây ngài nói: Tu chứng thì không phải không, là mình có thể chứng nghiệm được, chứ không phải nói rá»—ng, nói suông, song nhiá»…m ô không thể được, trong Ä‘ó không gì nhiá»…m ô được. Nếu cứ nói má»™t bề tu chứng thì người ta dá»… mắt kẹt là có tu, có chứng; mà tu chứng trong Ä‘ây là có thể thá»±c chứng nghiệm được, chứ không phải nói suông trên môi thôi, có Ä‘iều ở trong Ä‘ó không cái gì có thể làm nhiá»…m ô được. Khi nói đến Ä‘ó, Tổ bảo: - Chỉ cái chẳng nhiá»…m ô này là chá»— chÆ° Phật há»™ niệm, ông Ä‘ã nhÆ° thế, ta cÅ©ng nhÆ° thế! Đó là ấn chứng. Chính chá»— “chẳng nhiá»…m ô” Ä‘ó, là chá»— chÆ° Phật thường há»™ niệm, mà ông nhÆ° thế, ta cÅ©ng nhÆ° thế, ông cÅ©ng nhÆ° ta, Ä‘ó là ấn chứng. Hiểu rõ ấn chứng, không phải Ä‘em má»™t cái gì cho, mà chính là chá»— thấy không hai, “ông Ä‘ã nhÆ° thế ta cÅ©ng nhÆ° thế”, vậy ông nhÆ° ta, là xong. Trong Ä‘ây, ngài Tu Bồ Đề cÅ©ng cảm thông được chá»— Ä‘ó, cho nên ngài Ä‘áp.

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Bạch Thế Tôn, không thể. NhÆ° Lai ở chá»— Phật Nhiên Đăng, đối vá»›i pháp thật không chá»— được.

    GIẢNG:

    Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: “NhÆ° Lai ở chá»—  Phật Nhiên Đăng thật không chá»— được”. Bởi vì sao? Nếu mà Đức Phật Thích Ca có chá»— được thì Ngài không phải là Ngài nữa, Ngài thành chá»— được Ä‘ó rồi, tức Ngài không phải Ngài mà Ngài thành má»™t cái khác, Ä‘ó là chá»— tế nhị. Nhiều người tu cầu cho được cái này, cái khác, mà được cái Ä‘ó là Ä‘ã qua cái khác rồi, không còn là mình nữa. Hiểu chá»— Ä‘ó, má»›i thấy rõ thọ ký hay truyền tâm là không có gì khác để được, mà để nói lên chá»— ấn chứng là chá»— thấy rõ ràng của mình, xác định chá»— thấy của mình Ä‘úng vá»›i chá»— thấy của Phật của Tổ, gọi là ấn chứng. NhÆ° vậy, khi ấn chứng Ä‘ó là mình thật ngá»™ má»›i được ấn chứng, người ngoài không thể biết, ông thầy mà không khéo cÅ©ng dá»… tạo cho mình lá»›p mê má»›i, tá»›i trình mà khen ngợi quá: Ông được cái này là đặc biệt, xÆ°a chÆ°a từng có, làm cho  người ta  tưởng  được cái gì trong Ä‘ó, làm tăng thêm sở đắc là mắc kẹt. Bởi vậy trong nhà thiền khi ngá»™ rồi đến trình, thầy không khen kiểu Ä‘ó, Ä‘ôi khi chê, nếu mình thá»±c ngá»™ rồi, thì khen chê không thành vấn đề. NhÆ° ngài Vô Nghiệp đến hỏi Mã Tổ:

    - Thế nào là mật truyền tâm ấn của Tổ sÆ° từ  Ấn Ä‘á»™ sang?

    Ý tổ sÆ° từ Ấn Ä‘á»™ sang, tức trong Ä‘ó có cái gì bí mật mà truyền, gọi là mật truyền? Nhiều người cứ tưởng Tổ Bồ Đề Đạt Ma sang Trung quốc, ngài Ä‘em má»™t cái gì bí mật để truyền qua cho các vị bên này, bên Ä‘ây nhận được cái gì Ä‘ó làm Tổ. Cho nên các vị thiền tăng Ä‘i tham thiền thường đặt câu hỏi: - Thế nào là ý Tổ sÆ° từ  Ấn Ä‘á»™ sang? Ở Ä‘ây ngài Vô Nghiệp hỏi:

    - Thế nào là mật truyền tâm ấn của Tổ sÆ° từ  Ấn Ä‘á»™ sang?

    Mã Tổ bảo:

    - Đại đức chính Ä‘ang ồn, thôi hãy Ä‘i Ä‘i, khi khác lại đến!

    NghÄ©a là ông còn Ä‘ang ồn lắm, khi khác đến. Cái gì ồn? Có phải trong đầu này Ä‘ang ồn không? Nó Ä‘ang ồn nên không thấy được chá»— này! Bởi vậy khi ông hỏi chá»— Ä‘ó thì trong tâm ông Ä‘ang nghÄ© cái gì Ä‘ó rồi, nghÄ© Tổ Bồ Đề Đạt Ma có má»™t cái gì Ä‘ó Ä‘em Ä‘i truyền; khi có nghÄ© là tâm mình Ä‘ang loạn, nên ngài bảo nhÆ° vậy Ä‘ó. Vô Nghiệp bÆ°á»›c ra, ngay khi bÆ°á»›c ra Ä‘ó, Mã Tổ gọi lại:

    - Đại đức!

    Bất thần bị gọi, Sư xoay đầu lại. Tổ bảo:

    - Là cái gì?

    SÆ° liền tỏ ngá»™. Vậy có cái gì là mật truyền trong Ä‘ó? Má»›i bÆ°á»›c ra Ä‘ó, gọi, xoay lại thì ngá»™, mật truyền Ä‘ó! Do Ä‘ó, có vị quan hỏi thiền sÆ° Đạo Ưng:

    - Thế Tôn có mật ngữ, Ca Diếp chẳng che giấu, thế nào là mật ngữ của Thế Tôn.

    Sư gọi:

    - Thượng thơ!

    Vị quan ứng:

    - Dạ!

    Sư hỏi:

    - Hội chăng?

    Vị quan thưa:

    - Chẳng hội.

    Sư bảo:

    - Nếu ông chẳng há»™i thì Thế Tôn liền có mật ngữ, nếu ông há»™i thì Ca Diếp chẳng che giấu.

    NghÄ©a là khi chÆ°a hiểu thì thấy đức Phật giống nhÆ° có mật ngữ, có gì bí mật ngài không nói ra để cho người ta nghi. NhÆ° đọc các thiền sÆ°, thấy các Ngài sao cứ nói Ä‘âu Ä‘âu, khó hiểu, nếu nói được thì cứ nói thẳng ra, có gì mà nói mí mí chi vậy, giống nhÆ° có gì bí mật; nhÆ°ng khi ngá»™ rồi thì sao? Không có gì bí mật, sá»± thật là ngay nÆ¡i mình thôi chứ không có gì khác. Cho nên khi ngá»™, ngài Vô Nghiệp liền lá»… bái, thì Tổ bảo: “- Cái gã Ä‘á»™n, lá»… bái làm gì?” Độn là chậm lụt. Tại sao không khen? Đó là không cho mình sanh có tâm sở đắc. Khi được nói nhÆ° vậy là Ä‘ã hài lòng rồi, còn đợi khen thì chÆ°a phải. Ngài Hoàng Bá có câu: “- Chỉ má»™t tâm này, trọn không có pháp bằng má»™t hạt bụi nhỏ có thể được. Tức tâm là Phật” Chỉ có má»™t tâm này thôi chứ ngoài ra không có gì khác, dù là má»™t hạt bụi nhỏ có thể được, tức tâm là Phật, khéo soi sáng lại tâm mình, chá»— Ä‘ó là chá»— bí mật chứ không gì lạ. Hiểu rõ nhÆ° vậy để sau không bị lầm, hoặc nghe ai nói “tôi có cái pháp cao siêu, vi diệu, ông theo tôi, tôi sẽ trao cho ông, pháp Ä‘ó tu hành mau đắc đạo”, nghe nói nhÆ° vậy là không phải thật rồi! Đó là Ä‘oạn nói về thọ ký không chá»— được.

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Bồ Tát trang nghiêm Phật Ä‘á»™ chăng?

    - Bạch Thế Tôn, không được. Tại sao? Trang nghiêm Phật Ä‘á»™, tức chẳng phải trang nghiêm, Ä‘ó gọi là trang nghiêm.

    GIẢNG:

    Phật hỏi Bồ tát có trang nghiêm Phật Ä‘á»™ chăng? Ngài Tu Bồ Đề nói: Không được, tại sao? vì trang nghiêm Phật Ä‘á»™ tức chẳng phải trang nghiêm, Ä‘ó gọi là trang nghiêm. Tức là Bồ tát trên đường tu hành Bồ tát đạo, để tiến đến quả Phật thì, phải làm bao nhiêu công hạnh lành hồi hÆ°á»›ng về cõi Phật, để khi thành Phật rồi, có má»™t cõi nÆ°á»›c tÆ°Æ¡ng ứng. CÅ©ng nhÆ° đức Phật A Di Đà có 48 nguyện, khi thành Phật rồi có cõi nÆ°á»›c tÆ°Æ¡ng ứng vá»›i nguyện Ä‘ó. NhÆ°ng ở Ä‘ây, trÆ°á»›c Ä‘ã nói không trụ nÆ¡i quả chứng Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, không thật có quả Ä‘ó để được, nghÄ©a là không cho mình trụ nÆ¡i quả chứng; kế không có pháp thật để thọ ký, nhÆ° vậy cái trang nghiêm này thì sao? Quả chứng không cho chấp, cho đến không thá»±c có chá»— để thọ ký, vậy trang nghiêm để làm gì? Vì vậy phải hiểu rõ thế nào là trang nghiêm? Và trang nghiêm bằng cách nào? Các cõi nÆ°á»›c mình Ä‘ang sống Ä‘ây, đầy dãy những hang, hầm, gò, nổng, lồi lõm núi cao, biển sâu làm sao san bằng cho hết? Còn tâm của chúng sanh thì má»—i người má»™t nghiệp riêng, cÅ©ng làm sao trang nghiêm cho hết, để khi thành Phật, cõi nÆ°á»›c Ä‘ó đều được trang nghiêm tốt đẹp, đất Ä‘ai đều thành lÆ°u ly xa cừ, cây cối thành vàng bạc hết cả? Làm sao trang nghiêm được nhÆ° vậy? Đây là chá»— phải chú ý! Đức Phật Ä‘ã thành Phật, vậy còn ham muốn gì tốt đẹp nữa? Nếu Ä‘ã thành Phật rồi, còn ham muốn vàng bạc châu báu gì nữa mà trang nghiêm cõi nÆ°á»›c cho tốt đẹp để ở? Vậy phải hiểu trang nghiêm thế nào? Chính trang nghiêm Ä‘ó, là trang nghiêm tá»± tâm, tâm thanh tịnh tức là trang nghiêm. Khi tâm thanh tịnh thì thấy cái gì cÅ©ng thanh tịnh, Ä‘ó là trang nghiêm chân thật; còn mình cứ lo trang nghiêm bên ngoài mà không trang nghiêm tá»± tâm thì khó thành tá»±u được, cÅ©ng không thể sạch sẽ thanh tịnh nhÆ° ý mình muốn. Bố thí, cúng dường, cất chùa, xây tháp thường gọi Ä‘ó là trang nghiêm, nhÆ°ng chấp vào Ä‘ó tức là trÆ°á»›c tÆ°á»›ng trang nghiêm, trang nghiêm mà chấp tÆ°á»›ng. Bố thí mà chấp vào bố thí cúng dường, chấp vào cất chùa thì sao? Tâm mình không thanh tịnh mà làm những việc Ä‘ó thì có trang nghiêm không? Nhiều khi làm những việc Ä‘ó còn phiền não nữa. Bố thí, tâm không thanh tịnh thì sao? Bố thí mà còn hậu ý! ví dụ cho người Ä‘ó mà hậu ý muốn nhờ người Ä‘ó cái gì, hay cho người là muốn người phải biết Æ¡n mình, hoặc bố thí nhÆ° vậy để tỏ ra mình là con người hào hiệp, con người rá»™ng rãi, khi có tâm Ä‘ó là Ä‘ã không thanh tịnh rồi, cho nên lỡ người kia không biết Æ¡n trở lại thì phiền não liền, nhÆ° vậy là có trang nghiêm chÆ°a? Rõ ràng trang nghiêm là trang nghiêm tá»± tâm thì mọi việc làm gì cÅ©ng thanh tịnh hết. Kinh Duy Ma có câu:

    Dục tịnh Phật Ä‘á»™,                    Đương tịnh kỳ tâm,

    Tùy kỳ tâm tịnh,                      Tắc Phật Ä‘á»™ tịnh

    Tức là, muốn cho thanh tịnh cõi Phật thì phải thanh tịnh tâm mình, tuỳ nÆ¡i tâm mình thanh tịnh thì các cõi Phật thanh tịnh. Rõ ràng muốn cho cõi Phật thanh tịnh, trÆ°á»›c phải thanh tịnh tâm mình, nếu tâm mình thanh tịnh thì cõi Phật tÆ°Æ¡ng ứng. Tâm mình mà còn chứa nhiều hang hố, gai góc hiểm hóc trong Ä‘ó thì sao? Thì làm hang ổ cho rắn rít, cọp beo nó ở, rõ ràng vậy thôi. Vậy tìm tịnh Ä‘á»™ ở chá»— nào? Nên có câu: “- Tâm bình thì thế giá»›i bình”, còn tâm mình chÆ°a bình thì thế giá»›i đừng mong bình. Lục Tổ cÅ©ng nói: “Tâm bình Ä‘âu cần giữ giá»›i, hạnh thẳng nào phải tu thiền”, rõ ràng nhÆ° vậy, tâm mình mà được an bình thì có tá»™i lá»—i gì Ä‘âu? Tâm bình thì làm ra cái gì cÅ©ng Ä‘âu có tá»™i lá»—i, khỏi cần giữ giá»›i mà nó Ä‘ã thành giá»›i rồi. Còn các hạnh mình chân thật ngay thẳng thì lúc Ä‘ó Ä‘âu có loạn gì, ngay Ä‘ó là thiền rồi, còn tìm thiền nữa thì dÆ°. Hiểu vậy thì căn bản là thanh tịnh tá»± tâm Ä‘ó là gốc, tâm thanh tịnh thì thấy gì cÅ©ng trang nghiêm cho nên Ä‘ây kinh nói“trang nghiêm tức chẳng phải trang nghiêm” bởi trang nghiêm Ä‘ây không phải thật thấy có tÆ°á»›ng trang nghiêm, thật có cõi nÆ°á»›c trang nghiêm. Người xÆ°a có câu: “Do tâm chúng sanh cấu nên phÆ°Æ¡ng Đông hiện ra cõi Ta bà”, nghÄ©a là do tâm chúng sanh nhÆ¡ nhá»›p nên phÆ°Æ¡ng Đông má»›i hiện ra cõi ta bà, nhÆ¡ nhá»›p đủ thứ và “do tâm chúng sinh tịnh nên má»›i có cõi Cá»±c lạc ở phÆ°Æ¡ng Tây.” NhÆ° vậy tâm mình cấu thì hiện ra cõi Ta bà, còn tâm mình tịnh thì hiện ra cõi cá»±c lạc ngay nÆ¡i mình, khỏi tìm Ä‘âu xa. Đem tâm nhÆ¡ cấu này về bên Cá»±c lạc sống thì có thanh tịnh không? Ở bên Ä‘ó đất bằng lÆ°u ly, còn chim chóc đều niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, mà mình Ä‘em tâm nhÆ¡ cấu này qua Ä‘ó thì nó có niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng ná»—i không, hay là tâm mình chứa những nhÆ¡ cấu buồn bá»±c trong lòng thì dù nghe những tiếng bên ngoài nhÆ° tiếng ca lăng tần già, tiếng ca hát hay cÅ©ng cảm thấy má»™t ná»—i sầu ảm đạm! Bởi tâm mình Ä‘ang buồn bá»±c nên thấy gì cÅ©ng u tối hết, rõ ràng là vậy. Còn tâm thanh tịnh dù thấy cảnh buồn bá»±c gì Ä‘ó nhÆ°ng thấy đều thanh tịnh sáng ngời. Hiểu nhÆ° vậy Ä‘ó, má»›i thấy trang nghiêm tịnh Ä‘á»™, căn bản là ở tá»± tâm, còn cứ lo trang nghiêm bên ngoài thì không thấy được. Vậy mọi người làm sao cho tâm thanh tịnh? Đây má»›i nói:

    CHÁNH VÄ‚N:

    Vì vậy, Tu Bồ Đề! Các vị Bồ Tát Lá»›n nên nhÆ° vầy mà sanh tâm thanh tịnh: chẳng nên trụ sắc mà sanh tâm, chẳng nên trụ thanh hÆ°Æ¡ng vị xúc pháp mà sanh tâm, nên không có chá»— trụ mà sanh tâm ấy.

    GIẢNG:

    Sanh tâm thanh tịnh là nhÆ° vậy Ä‘ó. Chữ “vì vậy”, để kết lại vì sao trang nghiêm mà chẳng phải trang nghiêm, gọi là trang nghiêm. Bởi Bồ tát phải sanh tâm thanh tịnh nhÆ° vậy má»›i thật là trang nghiêm, tức là không trụ sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng,vị, xúc, pháp, nÆ¡i sáu trần không trụ vào má»™t chá»— nào hết mà sanh tâm ấy, là tâm thanh tịnh. Ý nghÄ©a trang nghiêm hiện rõ trong này. Vậy thế nào là tâm thanh tịnh? Tâm thanh tịnh là “tâm không trụ” chứ không gì khác. Tâm không trụ vào má»™t cái gì hết, nghÄ©a là không trụ vào má»™t trần nào, Ä‘ó là tâm thanh tịnh. Bởi tâm có trụ tức còn dính tÆ°á»›ng, trụ vào trần nào thì dính vào tÆ°á»›ng Ä‘ó, mà tâm có dính tÆ°á»›ng là có chá»— để duyên theo, tức có chá»— để khởi vọng sanh phiền não; còn tâm không trụ vào má»™t cái gì hết, tức Ä‘âu có chá»— để bám, thì Ä‘âu còn chá»— để duyên, vậy vọng bám vào Ä‘âu để khởi? Khi vọng tưởng có khởi, là khởi về cái gì Ä‘ó, nghÄ©a là nó có đối tượng, tức có chá»— để khởi; còn ở Ä‘ây không có chá»— nào để bám thì bám vào Ä‘âu để khởi? NhÆ° vậy vọng không khởi thì phiền não từ Ä‘âu sanh? Ngay Ä‘ó tức tâm thanh tịnh. Vì vậy tâm không trụ vào má»™t chá»— nào hết, Ä‘ó là tâm thanh tịnh, thanh tịnh là nhÆ° vậy, thanh tịnh là không chá»— trụ. Song cần chú ý: “sanh tâm thanh tịnh”, là tâm thanh tịnh sao phải sanh? Đó má»›i là chá»— khó hiểu. Nếu sanh thì Ä‘âu thanh tịnh? Vì có sanh là có diệt rồi, mà ở Ä‘ây nói sanh tâm là sao? Đó là má»™t ý nghÄ©a sâu xa, nếu không có thể nghiệm rõ ràng cÅ©ng khó thấu được “sanh”, quý vị đọc kỹ trong văn kinh: “sanh” mà không có chá»— gì để trụ hết, không trụ sắc sanh tâm, không trụ thanh, hÆ°Æ¡ng vị, xúc, pháp mà sanh tâm. Sanh mà không có chá»— trụ, sanh mà không có chá»— nào để sanh hết, vậy thì làm sao sanh? Đó là ý, để ngừa rÆ¡i vào Ä‘oạn kiến chấp không, e người nghe nói không trụ sắc, thanh, hÆ°Æ¡ng, vị, xúc, pháp không trụ vào má»™t chá»— nào hết, người ta dá»… mắc kẹt vào cái không tưởng, tưởng nhÆ° vậy là không còn gì hết, vì không còn chá»— nào để bám, sẽ sanh ra cái lo sợ, chá»›i vá»›i. Do Ä‘ó Phật nói không trụ gì hết mà sanh tâm thanh tịnh. Khi không trụ vào cái gì, không phải là không còn gì, mà chính ngay Ä‘ó tâm thanh tịnh hiện bày rõ ràng. Vì vậy “sanh” là má»™t lối nói, để hiểu rõ khi tâm không trụ vào má»™t cái gì thì ngay Ä‘ó tâm thanh tịnh hiện bày, không mắc kẹt vào có hoặc không. Bởi không trụ vào má»™t cái gì, là không kẹt có, sanh tâm thanh tịnh là không kẹt không; qua được cả hai, không mắc kẹt nÆ¡i “có” nÆ¡i “không”, ngay Ä‘ó “rõ ràng thường biết”. Có má»™t Ä‘iều đặc biệt là “nói không thể đến”, Ä‘ó má»›i là chá»— khó hiểu, bởi vì sao? Vì Ä‘ây là chá»— mình phải thể nghiệm chứ không phải chá»— để nói năng; nếu nói đến tức là có chá»— trụ, mà có chá»— trụ tức là có tÆ°á»›ng, là nó không còn thanh tịnh. Đây là chá»— chính mình khi sống được, thể nghiệm được thì thầm biết. Cho nên trong nhà thiền có câu “nóng lạnh tá»±  biết”, làm sao diá»…n tả được chá»— Ä‘ó cho người hiểu, nếu người khác chÆ°a sống được chá»— Ä‘ó? Nên Lục Tổ nghe NgÅ© Tổ giảng đến chá»— này, ngài liền đại ngá»™ la lên: “Đâu ngờ tá»± tánh vốn thanh tịnh, Ä‘âu ngờ tá»± tánh vốn không sanh diệt v..v.” năm cái Ä‘âu ngờ; còn chúng ta bây giờ nghe thì la được gì? Bởi vì sao? Là vì còn có chá»— trụ, cho nên chÆ°a la lên được, chứ ngay Ä‘ây mà không trụ vào bất cứ chá»— nào hết thì tỏ ngá»™ ngay! Không còn chá»— nào để bám, tức tâm thanh tịnh hiện bày, thì tỏ ngá»™ liền, chứ hiện giờ còn có chá»— bám chÆ°a dám buông làm sao tỏ ngá»™ được? Đơn giản vậy thôi. Để thấy rõ, tâm mình trụ vào sáu trần là tâm vọng; còn tâm mình không trụ vào tất cả, Ä‘ó là tâm chÆ¡n, ngay Ä‘ó chÆ¡n vọng phân minh. Bởi vậy trong kinh Lăng Nghiêm có má»™t Ä‘oạn rất hay: “Tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay mọi thứ Ä‘iên đảo, còn những người tu hành thì chẳng thành Vô Thượng Bồ đề, riêng thành Thanh văn, Duyên giác và ngoại đạo đều do chẳng biết hai thứ căn bản mà tu tập lẫn lá»™n.

    Má»™t là căn bản sanh tá»­ từ vô thỉ: chính là ông cùng mọi chúng sanh hiện nay dùng tâm phan duyên mà làm tá»± tánh (tâm phan duyên là tâm trụ sáu trần, dùng tâm Ä‘ó làm tá»± tánh) Ä‘ó là căn bản sanh tá»­ từ vô thỉ, (trụ vào cái này, trụ vào cái kia cho nên nó dẫn mình Ä‘i luân hồi, quên mình nhận cái Ä‘ó làm tá»± tánh nên nó dẫn mình Ä‘i, Ä‘i khắp cả sáu trần, Ä‘i vòng vòng không hết.)

    Thứ hai là thể Bồ đề Niết bàn vốn sẵn thanh tịnh từ vô thỉ: tức cái thức tinh nguyên minh của các ông, (thức tinh nguyên minh tức là cái biết sáng ngời trong sáng thuần nhất chÆ°a xen tạp gì) nó hay sanh ra các duyên mà bị các duyên bỏ sót nó”. Chính vì các duyên bỏ sót mà Ä‘i vào luân hồi, còn rõ biết được nó thì chính nó là căn bản, là thể của Bồ đề Niết bàn sẵn thanh tịnh từ vô thỉ; “cái biết trong sáng Ä‘ó” thuần nhất chÆ°a có xen tạp, nó luôn luôn hiện hữu ngay nÆ¡i mình, nhÆ°ng nó hay sanh ra các duyên, biết cái này, biết cái nọ, biết cái kia, cái gì cÅ©ng biết hết, chỉ tiếc vì theo các duyên mà bỏ sót nó, chỉ nhá»› cái này cái nọ thôi nên Ä‘i vào luân hồi, trái lại biết tất cả duyên mà luôn có mặt nó không quên, chính Ä‘ó là cái thể Bồ Đề Niết Bàn không gì khác. Tóm lại, căn bản sanh tá»­ là nhận cái tâm phan duyên, nhận cái tâm duyên nÆ¡i sáu trần làm tá»± tánh; còn cái tâm biết tất cả mà mình không bỏ sót nó thì Ä‘ó là thể Bồ Đề luôn luôn hiện hữu nÆ¡i mình, nhá»› cái Ä‘ó là mình sống trở về Bồ Đề Niết Bàn, rõ được cái Ä‘ó thì mình biết được cái nhân tu hành của mình rõ ràng không còn sai lầm nữa, Ä‘ó là cái nhân chân thật, cái nhân Ä‘ó là cái nhân không sanh diệt, hợp vá»›i cái quả không sanh diệt, Ä‘ó là nhân vá»›i quả không còn sai lạc. NhÆ° vậy, ngay Ä‘ây khéo soi trở lại cái biết nó Ä‘ang sáng rõ nÆ¡i mình Ä‘ó, để luôn luôn sống vững ở trong Ä‘ó, không để quên nó mà theo các trần hoặc là đồng hóa nó vá»›i các thứ trần. Thường chúng ta hay đồng hóa nó vá»›i các trần, nhÆ° thấy cái hoa này liền đồng hóa nó vá»›i cái hoa, nên chỉ còn biết nó là cái hoa thôi, Ä‘âu có nhá»› tá»›i nó! Nghe tiếng thì chỉ nhá»› tiếng thôi, không hề nhá»› cái Ä‘ang nghe rõ ràng sáng suốt Ä‘ây, nên có tiếng thì có nghe, hết tiếng thì không nghe, tức đồng hóa nó vá»›i cái tiếng; còn luôn luôn nghe tất cả nhÆ°ng không quên nó, không bỏ sót nó, chính Ä‘ó là Ä‘ang sống trở về vá»›i thể Bồ Đề Niết Bàn. Mê ngá»™ cÅ©ng ngay nÆ¡i Ä‘ây. Ý nghÄ©a trang nghiêm cÅ©ng ngay Ä‘ó thôi. Trang nghiêm là trang nghiêm tá»± tâm mình nhÆ° vậy Ä‘ó, còn chỉ lo trang nghiêm bên ngoài, không lo cái gốc này thì trái xa lý thật. Cho nên Ngài Phó Đại SÄ©, là hiện thân của Bồ Tát Di Lặc, Ngài có bài tụng về  Ä‘oạn này:

    Tảo trừ tâm ý địa,                             Danh vi tịnh Ä‘á»™ nhân.

    Vô luận phÆ°á»›c dữ trí,                      Tiên thả ly tham sân.

    Trang nghiêm tuyệt năng sở,         Vô ngã diệc vô nhân,

    Đoạn thường câu bất nhiá»…m,       DÄ©nh thoát xuất hiêu trần.

    “Quét sạch đất tâm ý, Đó là nhân Tịnh Ä‘á»™” chá»› lo tìm tịnh Ä‘á»™ ở chá»— khác, nếu tâm ý mình không có sạch.

    “Chẳng kể phÆ°á»›c cùng trí, TrÆ°á»›c hãy lìa tham sân”, bất kể nói phÆ°á»›c hay nói trí thế nào, nhÆ°ng trÆ°á»›c phải lìa tham sân má»›i được. Nếu chÆ°a lìa tham sân mà có phÆ°á»›c có trí thì sao? Có phÆ°á»›c, có trí cÅ©ng dá»… mang họa nữa; có phÆ°á»›c mà chÆ°a lìa tham sân thì dá»… tham đắm vào cái phÆ°á»›c Ä‘ó tạo tá»™i không chừng. Thá»±c tế cho thấy, mấy người có phÆ°á»›c nhiều quá, rồi tham đắm vào cái phÆ°á»›c Ä‘ó cÅ©ng dá»… tạo lá»—i; có trí cÅ©ng vậy, trí mà chÆ°a lìa tham sân thì trí Ä‘ó là trí gì? Nó nguy hiểm vô cùng phải không? Trí Ä‘ó mà nó nổi tham sân lên thì sao? Tức sẽ dùng trí Ä‘ó lập thành cái mÆ°u này, kế kia mà hại người ta thật rất nguy hại!. Cho nên không kể phÆ°á»›c hay trí, trÆ°á»›c tiên phải lìa tham sân là chính.

    “Trang nghiêm bặt năng sở, Không ngã cÅ©ng không nhân”, Trang nghiêm vốn bặt cả năng cả sở, là không thấy có mình, có người trang nghiêm; năng là ở nÆ¡i mình, sở là cái đối tượng.

    “Đoạn thường đều chẳng nhiá»…m. Vượt hẳn ra cõi trần”, nghÄ©a là không dính nÆ¡i Ä‘oạn, nÆ¡i thường hai bên có không, vượt ra ngoài sáu trần này, chính là thanh tịnh Ä‘ó! Gốc là phải quyét sạch nÆ¡i tâm, Ä‘ó là nhân Tịnh Ä‘á»™. Trang nghiêm tịnh Ä‘á»™ là phải trang nghiêm tá»± tâm là nhÆ° thế. Đoạn kế:

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Tu Bồ Đề! Ví nhÆ° có người, thân nhÆ° núi chúa Tu Di, ý ông nghÄ© sao? Thân Ä‘ó to lá»›n chăng?

    - Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, rất to lá»›n. Tại sao? Phật nói chẳng phải thân, Ä‘ó gọi là thân to lá»›n.

    GIẢNG:

    Bởi vì ở trÆ°á»›c nói Bồ Tát tu lục Ä‘á»™, trang nghiêm cõi nÆ°á»›c mà không thấy có cõi nÆ°á»›c trang nghiêm, nhÆ° vậy Phật có báo thân, báo thân Ä‘ó có nhiều công đức, khi tu đầy đủ mọi công đức Ä‘ó thì báo thân này sao Ä‘ây? Ở Ä‘âu? Trang nghiêm cõi nÆ°á»›c mà không hề có cõi nÆ°á»›c trang nghiêm thì báo thân của Phật sẽ ở Ä‘âu? Cho nên ở Ä‘ây Phật má»›i thí dụ, có người thân to lá»›n nhÆ° núi chúa Tu di. Núi chúa Tu di Ä‘ây, là theo Kinh nói rằng, giữa bốn châu thiên hạ có núi Tu Di, Trung Quốc gọi là núi Diệu Cao, nghÄ©a là nó vừa cao khỏi mặt nÆ°á»›c (84 ngàn do tuần) nó vừa diệu do bốn thứ báu lÆ°u ly, kim, ngân, pha lê hợp thành. Ai thá»­ nghÄ© má»™t người có thân to lá»›n nhÆ° núi chúa 84 ngàn do tuần, bằng mấy chục ngàn cây số thì nhÆ° vậy người Ä‘ó là người gì? Làm sao nhìn thấy cho hết? Phật hỏi Tu Bồ Đề thân nhÆ° vậy có to không? Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: “- Rất là to lá»›n.” Ngài Ä‘áp nhÆ° vậy là sao? Ngài hiểu ý Phật không? Thân dù cho to lá»›n đến Ä‘âu nhÆ°ng Ä‘ã có tÆ°á»›ng thì sao? Có tÆ°á»›ng tức là có đối Ä‘ãi mà có đối Ä‘ãi, tức là có vô thường, cái thân to lá»›n nhÆ° núi Tu Di, cao cả 84 ngàn do tuần nếu mà có cái thân to lá»›n tá»›i 90 ngàn do tuần thì sao? Thân này thành nhỏ rồi! Cho nên có tÆ°á»›ng là có đối Ä‘ãi thì chÆ°a phải thật, vậy Ngài Tu Bồ Đề Ngài không biết ý Ä‘ó sao, Ngài lại trả lời rất to lá»›n? Đó là ý gì? Ngầm ý nói là Ngài không phá hoại tÆ°á»›ng của thế gian, đứng về thân tÆ°á»›ng mà nói thì thân rất là to lá»›n, nhÆ°ng Ngài cÅ©ng hiểu được ý Phật hỏi nhÆ° vậy là không phải nhắm vào cái thân tÆ°á»›ng Ä‘ó, mà nhắm vào pháp thân vô tÆ°á»›ng kia, cho nên Ngài nói tiếp: “Phật nói chẳng phải thân Ä‘ó má»›i gọi là thân to lá»›n”, tức là nói cái thân Ä‘ó, nó to lá»›n nhÆ° vậy, nhÆ°ng nó còn có tÆ°á»›ng lá»›n tÆ°á»›ng nhỏ, tÆ°Æ¡ng đối vá»›i nhau thì chÆ°a phải là thật lá»›n, chính không còn có má»™t tÆ°á»›ng lá»›n nhỏ đối Ä‘ãi, vượt qua mọi tÆ°á»›ng, Ä‘ó má»›i là thân to lá»›n, thân Ä‘ó là thân gì? là pháp thân to lá»›n của chính mình. Thấy nhÆ° vậy, là tâm thanh tịnh; còn tâm mà thấy tÆ°á»›ng thì sao? Nghe nói tÆ°á»›ng lá»›n Ä‘ó, tưởng là tÆ°á»›ng lá»›n, tức dính nÆ¡i tÆ°á»›ng, là mất thanh tịnh, bị cái tÆ°á»›ng nó che rồi. Chấp vào cái tÆ°á»›ng thấy nghe Ä‘ó, nghe nói tÆ°á»›ng lá»›n, tưởng có má»™t cái tÆ°á»›ng to lá»›n gì Ä‘ó bằng cả núi Tu di, thì pháp thân của mình nó bị cái tÆ°á»›ng Ä‘ó che, bị cái tưởng Ä‘ó khuất lấp, Ä‘âu thanh tịnh? Ngài Phó Đại SÄ© có câu: “Có hình trọn chẳng lá»›n, không tÆ°á»›ng má»›i là chân.” Có hình tức là thân tÆ°á»›ng mà có hình thấy được là nó chẳng lá»›n, vì còn đối Ä‘ãi bị thấy; cái không tÆ°á»›ng Ä‘ó má»›i là thật, má»›i là lá»›n. Do Ä‘ó chúng ta nghe nói Phật có ba thân, pháp thân, báo thân, hóa thân, cÅ©ng dá»… mắc kẹt. Tổ Lâm Tế có Ä‘oạn nói về ba thân nhÆ° sau: “Trên tâm niệm thanh tịnh sáng suốt là ngôi nhà Phật pháp thân của ông. Trên tâm niệm vô phân biệt sáng suốt Ä‘ó là ngôi nhà Phật báo thân của ông. Trên tâm niệm vô sai biệt sáng suốt Ä‘ó là ngôi nhà Phật hóa thân của ông. Ba thân này là người hiện nay Ä‘ang ở trÆ°á»›c mặt nghe pháp của ông Ä‘ây.” Chúng ta nghe nói Phật có ba thân, tưởng là có ba cái thân, má»™t cái thân là pháp thân, má»™t cái thân là báo thân, má»™t cái thân là hóa thân. Nếu hiểu kiểu Ä‘ó thành ra má»™t người có ba ông Phật, hoặc má»™t ông Phật mà có ba cái thân thật, không biết thân nào là ông Phật Ä‘ó? Đây là mắc kẹt trên ngôn ngữ. Ngài Lâm Tế nói rõ, ba thân này là người Ä‘ang nghe pháp trÆ°á»›c mặt của ông ở Ä‘ây chứ không Ä‘âu khác, người Ä‘ó có hình tÆ°á»›ng gì? Ngá»™ được người Ä‘ang nghe pháp Ä‘ây, và sống được vá»›i con người Ä‘ó, đầy đủ tất cả công đức là thành tá»±u báo thân; khi thành tá»±u được công đức Ä‘ó thì, tùy duyên mà mình ứng dụng ra, Ä‘ó là hóa thân, Đây là phá cái chấp ba thân ở trên danh tÆ°á»›ng, để cho người soi trở lại tá»± tâm chính mình, thấy nhÆ° vậy là tâm thanh tịnh, chấp tÆ°á»›ng thì không thanh tịnh. Đến Ä‘ây là thân, cõi đều phá hết, cõi nÆ°á»›c trang nghiêm cÅ©ng không có thật để trang nghiêm, thân cÅ©ng không có thật thân lá»›n, má»›i gọi là thân lá»›n, tức hiển bày pháp thân vô trụ chính mình rõ ràng rồi còn gì nữa! Thân cõi đều bặt, ngay Ä‘ó pháp thân vô trụ hiện sờ sờ. Trái lại nếu ngay Ä‘ây có má»™t niệm phân biệt thì sao? Nếu nghe nói pháp thân thanh tịnh và nghe nói trang nghiêm cõi nÆ°á»›c, liền khởi cái ý niệm dÆ¡ sạch, chính ngay Ä‘ó hết trang nghiêm rồi. Còn dứt niệm dÆ¡ sạch thì ngay tâm Ä‘ó là tâm thanh tịnh, Ä‘ó là cõi Phật trang nghiêm. NhÆ° vậy để kết lại phần này, xin nhắc lại bài kệ của SÆ¡ Tổ cho nhá»›.

    Chân nhÆ° việt tam giá»›i,                  Cấu tịnh bổn lai vô.

    Năng nhân khởi phÆ°Æ¡ng tiện,    Thuyết tế cập thuyết thô.

    Không giá»›i vô hữu pháp,                Thị hiện nhất luân cÆ¡.

    Bổn lai vô nhất vật,                         Khởi hữu lưỡng ban hồ.

    Tức là “Chân nhÆ° ngoài ba cõi. NhÆ¡ sạch xÆ°a nay không” cái chân Ä‘ó vượt ngoài ba cõi, XÆ°a nay không có dÆ¡ không có sạch, đừng có mắc kẹt niệm dÆ¡ sạch.

    “Năng Nhân khởi phÆ°Æ¡ng tiện, Nói tế và nói thô.” Năng Nhân chỉ cho Phật. Phật gọi là Năng Nhân Ngài khởi phÆ°Æ¡ng tiện nói tế nói thô, sở dÄ© nói thân này đẹp, thân kia xấu là dùng phÆ°Æ¡ng tiện để dẫn dắt chúng sanh thôi. Bởi vì chúng sanh Æ°a đẹp, ghét xấu, Ngài phải nói có cái thân tốt đẹp, sáng ngời phóng hào quang họ má»›i lo tu, má»›i chán bỏ thân này. NhÆ° Phật nói cái báo thân của Phật cao cả ngàn thÆ°á»›c, đầy đủ muôn công đức trang nghiêm tốt đẹp, người nghe liền thích; Ä‘ó là phÆ°Æ¡ng tiện để dẫn dắt người thôi.

    “Cõi không không có pháp, Thị hiện má»™t vòng tròn.” Trong cõi không nó không có má»™t pháp thật nào hết, nhÆ°ng tạm thị hiện má»™t vòng tròn, là chỉ cho má»™t vầng trăng sáng, cÅ©ng là tạm bày thôi, chứ trong Ä‘ó nó không có tÆ°á»›ng, cái chân thật này nó có hình tÆ°á»›ng gì?

    “XÆ°a nay không má»™t vật, Há có hai thứ sao?”, trong Ä‘ó xÆ°a nay vốn không có má»™t vật gì, thì có báo thân, có hóa thân gì nữa?  Đó là cái phÆ°Æ¡ng tiện, chúng ta phải khéo thấy trở lại pháp thân vô tÆ°á»›ng, Ä‘ó má»›i là chá»— chân thật. Chính pháp thân chân thật Ä‘ó, nó không có hình tÆ°á»›ng, không có má»™t vật gì, thì nó có chá»— nÆ¡i gì để ở? Trang nghiêm cõi nÆ°á»›c tốt đẹp để cho ai ở? Trong kinh Duy Ma Cật có nói: “- Sở dÄ© Bồ Tát nhận lấy cõi nÆ°á»›c trang nghiêm tốt đẹp là vì chúng sanh”, vì để Ä‘á»™ những chúng sanh theo căn cÆ¡, sở thích của họ, nếu muốn tốt đẹp thì hiện ra cõi Cá»±c lạc, nhận cõi Cá»±c lạc, ai thích cõi tốt đẹp trang nghiêm thì tá»± nguyện sanh về cõi Cá»±c lạc, người trí phải thấy lại chá»— chân thật vô tÆ°á»›ng, chá»— Ä‘ó má»›i là chá»— chân thật, chứ đừng mắc kẹt trong tÆ°á»›ng, má»›i là mở sáng con mắt Bát Nhã của mình. Để thấy ý nghÄ©a trang nghiêm tịnh Ä‘á»™ là nhÆ° vậy Ä‘ó.

     

  • 13. PHƯỚC VÔ VI THÙ THẮNG

    CHÁNH VÄ‚N:

    11. PHƯỚC VÔ VI  THÙ THẮNG

    - Này Tu Bồ Đề! NhÆ° số cát có trong sông Hằng, rồi số sông Hằng bằng vá»›i số cát nhÆ° thế, ý ông nghÄ© sao? Số cát của những sông Hằng Ä‘ó có phải nhiều chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Chỉ những sông Hằng thôi, còn vô số, huống nữa số cát của những sông Hằng Ä‘ó.

    - Này Tu Bồ Đề! Nay ta nói thá»±c cho ông rõ, nếu có người thiện nam, kẻ thiện nữ, Ä‘em bảy báu đầy cả thế giá»›i Tam thiên đại thiên bằng số cát của những sông Hằng Ä‘ó, dùng để bố thí, được phÆ°á»›c nhiều chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, rất nhiều.

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Nếu có người thiện nam, kẻ thiện nữ, đối trong kinh này, cho đến thọ trì bốn câu kệ…, vì người khác mà nói, thì phÆ°á»›c đức của người này hÆ¡n cả phÆ°á»›c đức của người bố thí trÆ°á»›c.

    GIẢNG

    Đây nói về phÆ°á»›c vô vi, phÆ°á»›c này thuá»™c về phÆ°á»›c sống trở về vá»›i chính mình. Gọi là phÆ°á»›c vô vi, là không có tạo tác, phÆ°á»›c này nó thù thắng là sao? TrÆ°á»›c là Phật gạn về cái phÆ°á»›c bố thí bên ngoài, sau má»›i so sánh vá»›i cái phÆ°á»›c vô vi vô tÆ°á»›ng ở trong. Phật thí dụ nhÆ° số cát có trong sông Hằng Ä‘ó, rồi số sông Hằng bằng vá»›i số cát Ä‘ó, Ngài hỏi Tu Bồ Đề nghÄ© làm sao, số cát của những sông Hằng Ä‘ó có phải nhiều chăng? TrÆ°á»›c là giải về sông Hằng cho quý vị hiểu qua. Sông Hằng nói đủ là Hằng Hà, Hằng Ca, Trung Quốc dịch là “Thiên đường lai”, tức là sông này từ ở trên thiên đường mà xuống, bởi vì sao? bởi vì Ä‘ây là má»™t trong ba con sông lá»›n tại Ấn Độ. Do nó phát nguyên từ trên dãy Hy Mã Lạp SÆ¡n chảy xuống, tức từ trên cao chảy xuống, vốn là má»™t con sông được dân chúng ở Ấn Độ coi rất là linh thiêng. Theo truyền thuyết của Ấn Độ, sông này trÆ°á»›c kia vào thời xa xÆ°a do có má»™t vị tiên cầu nguyện vá»›i má»™t vị ở trên trời, thì từ ở trên đầu bàn chân của vị thần Tỳ Thấp Noa, Thần Tỳ Thấp Noa này là vị thần Ấn Độ thờ, từ Ä‘ó má»›i chảy ra, là từ trên trời chảy xuống, cho nên gọi là Thiên Đường Lai, Ä‘ó là truyền thuyết. Bởi vậy, sông này người Ấn Độ cÅ©ng gọi là PhÆ°á»›c thủy, hoặc PhÆ°á»›c Đức Cát Hà, là con sông có những Ä‘iềm lành tốt. Má»™t số Ä‘ông người cho nÆ°á»›c sông Hằng này rất linh thiêng, dùng nÆ°á»›c sông này để tắm thì có thể trừ được các tá»™i cấu. Vì vậy có phong tục người ta Ä‘ua nhau đến Ä‘ây tắm để rá»­a sạch tá»™i. Ai có làm tá»™i gì không biết, tá»›i Ä‘ây tắm thì rá»­a sạch tá»™i hết! Hiện giờ ở bên Ấn Độ vẫn còn cái tục Ä‘ó. Sông này là má»™t sông lá»›n của Ấn Độ, nên cát ở sông này rất nhiều và rất mịn, lại là con sông phổ thông mọi người đều biết, Phật thường thuyết pháp gần bờ sông Hằng này, do Ä‘ó má»—i khi nói đến con số nhiều, Phật thường lấy cát của sông Hằng này ví dụ, người nghe biết liền. Sau này thành thói quen và các người học Phật cÅ©ng ảnh hưởng quen, nên khi nói về số nhiều chúng ta thường nói “Hằng hà sa số”. Hằng hà sa số là số cát của sông Hằng chứ gì, thành ra má»™t từ chỉ số lượng luôn. Trong Ä‘oạn thí dụ này có mấy lá»›p:

    Thứ nhất là số cát có trong má»™t sông Hằng, lá»›p thứ hai là số sông Hằng bằng vá»›i số cát Ä‘ó, lá»›p thứ ba, là tất cả số cát của bao nhiêu sông Hằng Ä‘ó, thì quý vị tính thá»­ coi chừng bao nhiêu? Phật má»›i hỏi:“Có nhiều không?” Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: “Rất nhiều”, tính không hết rồi. Tức là, đứng trên tÆ°á»›ng mà tính thì rất là nhiều, không thể tính hết. Phật má»›i so sánh, nhÆ°ng trÆ°á»›c khi so sánh, quý vị chú ý! Phật nói: “Nay ta nói thá»±c cho ông rõ”. Vì Ä‘ây là Ä‘iều không dá»… tin, nên Ngài nhấn mạnh, xác định rõ ràng chứ không có dối. Phật thí dụ có người thiện nam thiện nữ Ä‘em bảy báu đầy cả thế giá»›i tam thiên đại thiên mà bằng những số cát của những sông Hằng Ä‘ó, thì quý vị hết tưởng tượng nổi, má»™t thế giá»›i tam thiên đại thiên tính bao nhiêu, rồi thế giá»›i tam thiên Ä‘ó bằng vá»›i tất cả số cát của tất cả các sông Hằng Ä‘ó! NhÆ° vậy phÆ°á»›c đức bố thí rất là nhiều phải không? Cho nên Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp:“Rất nhiều”. Song nếu chúng ta làm phÆ°á»›c mà nghÄ© rằng mình chỉ dừng ngang Ä‘ó để hưởng thì sÆ°á»›ng không? Hưởng chừng bao nhiêu đời má»›i hết? Phật nói: “- Nếu có người thiện nam, người thiện nữ đối vá»›i trong kinh này cho đến thọ trì bốn câu kệ, vì người khác mà nói thì cái phÆ°á»›c này còn hÆ¡n cả phÆ°á»›c đức của người bố thí trÆ°á»›c nữa.” Vậy quý vị  thấy dá»… tin chÆ°a? Cho nên Phật biết trÆ°á»›c, Ngài xác định kỹ, bởi phÆ°á»›c trì kinh, phÆ°á»›c diá»…n nói cho người nghe, Ä‘ó là cái phÆ°á»›c sống trở về vá»›i chính mình, phÆ°á»›c Ä‘ó gọi là phÆ°á»›c vô vi, phÆ°á»›c này má»›i thật lá»›n. Đây là lần thứ hai hiển bày phÆ°á»›c thù thắng Ä‘ó. Lần thứ nhất là bố thí bảy báu bằng cả thế giá»›i tam thiên đại thiên, lần này thì tiến lên má»™t từng nữa là đầy cả vô số thế giá»›i tam thiên đại thiên, nhÆ° vậy nó có ý nghÄ©a gì? Thấy dường nhÆ° trùng lặp nhÆ°ng không phải, nó có ý nghÄ©a rất sâu; bởi vì ở trÆ°á»›c là phá cái nghi chấp về thân tÆ°á»›ng, tức là NhÆ° Lai nói: “Thân tÆ°á»›ng mà chẳng phải thân tÆ°á»›ng”, nên Phật má»›i thí dụ Ä‘ó, để thấy công đức sống trở về pháp thân vô tÆ°á»›ng nó cao quí hÆ¡n, khiến cho chúng ta quên cái thân tÆ°á»›ng mà sống trở về vá»›i pháp thân vô tÆ°á»›ng. Dùng ví dụ Ä‘ó để cho chúng ta không chấp trên cái hữu tÆ°á»›ng mà sống trở về vá»›i cái vô tÆ°á»›ng, nên ví dụ má»™t thế giá»›i tam thiên đại thiên. Ở Ä‘ây lên má»™t từng nữa là phá cái nghi chấp về báo thân và cõi nÆ°á»›c trang nghiêm, nhÆ° Ä‘oạn trÆ°á»›c vừa nói. Cái thân tÆ°á»›ng mà bằng cả núi Tu Di, rồi cõi Phật trang nghiêm tốt đẹp, chá»— chấp này khó phá hÆ¡n ở trên. Thân tÆ°á»›ng phá nó khó nhÆ°ng còn dá»…; cái chấp về báo thân và cõi nÆ°á»›c trang nghiêm má»›i là khó, bởi vì báo thân là từ bao nhiêu công đức tu hành mà được, về cõi nÆ°á»›c trang nghiêm cÅ©ng vậy, mà bây giờ phá chấp vào nó thì không dá»… gì, nhất là thấy mình tu hành được phÆ°á»›c tÆ°á»›ng công đức, công đức này do công phu tu hành nhọc nhằn của mình từ lâu. Vì vậy, Ä‘ây ví dụ tiến lên má»™t từng nữa, bố thí bảy báu cả vô số tam thiên đại thiên cÅ©ng không bằng người trì tụng và diá»…n nói bốn câu kệ kinh Kim Cang này, cho thấy cái phÆ°á»›c vô vi sống trở về vá»›i chính mình nó rất sâu, khiến mọi người đầy đủ niềm tin sâu hÆ¡n, vững hÆ¡n. Nghe kỹ, chúng ta má»›i nhận ra có má»™t ý nghÄ©a rất là vi diệu, Ä‘em bảy báu bằng vô số thế giá»›i nhÆ° vậy bố thí, mà chúng ta chỉ dừng ngang trên Ä‘ó để hưởng, thì quý vị thấy nó sung sÆ°á»›ng đến cỡ nào? Nếu dừng ngang Ä‘ó hưởng thì quý vị thấy chúng ta hưởng cỡ chừng bao nhiêu kiếp má»›i hết? Tức sống dài dài trong vòng luân hồi này để mà hưởng cái phÆ°á»›c Ä‘ó, không biết bao nhiêu kiếp má»›i hết. Thấy được ý Ä‘ó thì má»›i thấy ý sâu Phật ví dụ. Dù có phÆ°á»›c mà ở trong vòng luân hồi thì có khổ, có vui trong Ä‘ó, dù có sanh lên cõi trời vui hÆ¡n, nhÆ°ng khi vô thường đến, phÆ°á»›c hết cÅ©ng khổ. Kinh nói khi các vị trời hết tuổi thọ thì nó hiện ra tÆ°á»›ng ngÅ© suy, là hoa trên đầu héo, mồ hôi nách ra, áo quần nhÆ¡, thân mất ánh sáng và tiết ra mùi hôi, chẳng thích ngồi tòa cÅ©, khi thấy hiện ra các tÆ°á»›ng Ä‘ó, thì các vị trời Ä‘ó khổ lắm. Chúng ta ở Ä‘ây thấy chết thường thường mà khi chết còn rất khổ, còn ở trên trời họ sống lâu, ít nghÄ© tá»›i cái chết, nên khi nó đến thì khổ vô cùng. NhÆ° vậy cái phÆ°á»›c quá nhiều nhÆ° trên, thì cứ sanh rồi chết, chết rồi sanh để hưởng cho hết cái phÆ°á»›c này thì quý vị thấy khổ biết bao nhiêu! Giờ Ä‘ây chúng ta sống trở về vá»›i pháp thân vô tÆ°á»›ng, pháp thân vô trụ Ä‘ó, là thường trụ bất sanh bất diệt, cho nên Phật nói là người trì, diá»…n kinh này thì phÆ°á»›c hÆ¡n cái phÆ°á»›c trÆ°á»›c là vậy. Bởi vì sống trở về pháp thân chân thật của mình, là con đường tiến lên giải thoát giác ngá»™, trái lại còn sanh, còn diệt, còn ở trong vòng luân hồi, thì cái nào hÆ¡n là quá rõ. Nó hÆ¡n là nhÆ° vậy Ä‘ó.

    Phần này, Hòa Thượng có dẫn má»™t câu chuyện rất hay, tức má»™t cô công chúa nhân má»™t hôm thấy trời mÆ°a, nÆ°á»›c mÆ°a nhỏ xuống dÆ°á»›i thềm, rồi nó nổi lên những cái bong bóng nÆ°á»›c, cô thấy đẹp quá, cô Ä‘òi phải xâu cho cô má»™t xâu chuá»—i Ä‘ó cho cô Ä‘eo. Ai làm cho được? Không được cô về phòng Ä‘óng cá»­a khóc, rồi không ăn không uống. Vì thÆ°Æ¡ng con nên ông vua ra lệnh ai xâu được xâu chuá»—i cho cô công chúa Ä‘ó, ông sẽ thưởng tiền rất hậu. Có má»™t ông già đến nhận xâu được xâu chuá»—i Ä‘ó. Ông vua nghe rất mừng gọi vào, ông đợi trời mÆ°a xuống, rồi ông kêu cô công chúa ra, ông nói: Cô ra Ä‘ây! Những cái bong bóng nÆ°á»›c nổi lên rồi Ä‘ó, tôi thì già rồi, mắt cÅ©ng mờ, thôi cô muốn cái nào vừa ý thì cô vá»›t lên Ä‘Æ°a tôi, tôi xâu cho! Cô công chúa thật thà vá»›t lên thì nó tan, cô làm má»™t lúc mệt mỏi, bèn chán thôi không thèm nữa. Đến chừng Ä‘ó trình ông vua, vua má»›i lấy má»™t xâu chuá»—i thiệt Ä‘em cho. Để hợp lại ý trong này, giả sá»­ Ä‘em chừng má»™t tá»· các hạt ngọc bằng bong bóng nÆ°á»›c so vá»›i hạt ngọc thiệt bằng hạt gạo thôi, thì cái nào quý hÆ¡n? CÅ©ng vậy, bao nhiêu cái phÆ°á»›c đức hữu vi thì cÅ©ng là phÆ°á»›c vô thường sanh diệt? So vá»›i phÆ°á»›c vô vi sống trở về chính mình là cái bất sanh bất diệt, tuy là diá»…n nói chừng bốn câu kệ thôi tức là bắt đầu sống trở về vá»›i chính mình, thì khi sống viên mãn giải thoát tức thành Phật, cái nào quý hÆ¡n? Dùng trí tuệ xét kỹ, má»›i thấy đầy đủ niềm tin, nếu không, chỉ bám vào cái phÆ°á»›c hữu vi Ä‘ó mà thiếu trí tuệ sống trở về vá»›i cái chân thật của mình, thì hưởng hết phÆ°á»›c lăn lá»™n trong vòng luân hồi, rồi cÅ©ng tạo nghiệp nữa. Kinh nói, dù cho cái khổ Ä‘ói khát, khổ bị Ä‘ánh, bị đập, bị tù, bị tá»™i, nó cÅ©ng không bằng cái khổ trong vòng luân hồi này, bởi vì tất cả cái khổ khác cÅ©ng từ cái khổ này mà ra, do luân hồi trong vòng này nên ở trong Ä‘ó má»›i sanh ra các khổ khác, vì vậy cái khổ này gọi là “cái khổ truyền kiếp” từ đời này sang đời khác. Ở Ä‘ây sống trở về pháp thân chân thật, là bắt đầu sống giải thoát cái khổ Ä‘ó. Trong sá»­ có câu chuyện:

    Thiền sÆ° Vô TrÆ°á»›c khi chÆ°a đạt đạo, nghe nói NgÅ© Đài SÆ¡n có Bồ tát Văn Thù thị hiện ở trong Ä‘ó, nên Ngài Ä‘i lên tìm. NhÆ°ng lên Ä‘ó, chÆ°a thấy Ngài Văn Thù ở Ä‘âu, lại gặp ông già dắt trâu, Ngài hỏi thăm: Ở Ä‘ây là ở Ä‘âu? Ông biết hang Kim Cang ở Ä‘âu không? Ông già mời vào trong nhà nghỉ, uống nÆ°á»›c, đối Ä‘áp qua lại, sau Ä‘ó được ông già cho đồng tá»­ tiá»…n SÆ° về và nói cho SÆ° má»™t bài kệ, rồi ông biến mất, Ngài Vô TrÆ°á»›c thấy hiện ở trên mây hình Bồ Tát Văn Thù cỡi sÆ° tá»­ lông vàng thì má»›i biết mình gặp Bồ tát Văn Thù. Bài kệ nhÆ° sau:

    Nhất niệm tịnh tâm thị Bồ Đề,

    Thắng tạo hằng sa thất bảo tháp,

    Bảo tháp cứu tận toái vi trần,

    Nhất niệm tịnh tâm thành chánh giác.

    ***

    Má»™t niệm tịnh tâm ấy Bồ Đề,

    HÆ¡n tạo hằng sa tháp bảy báu,

    Tháp báu cuối cùng nát thành bụi,

    Má»™t niệm tịnh tâm thành chánh giác.

    NghÄ©a là, má»™t niệm mà tâm thanh tịnh chính là Bồ Đề, còn hÆ¡n tạo hằng sa cái tháp bảy báu; chúng ta tạo bao nhiêu cái tháp bảy báu Ä‘ó, cÅ©ng thuá»™c về cái tạo tác hữu vi, nó là vô thường. Cho nên “tháp báu cuối cùng nát thành bụi”, dù nó trải qua thời gian dài, sau Ä‘ó nó cÅ©ng vô thường, cÅ©ng sẽ nát thành bụi. NhÆ°ng “Má»™t niệm tịnh tâm sẽ thành chánh giác”. Nếu má»™t niệm tâm thanh tịnh, Ä‘ó là cái nhân Bồ Đề, cái nhân thành Phật. Vì vậy cái phÆ°á»›c báu bên ngoài nó không làm cho chúng ta dứt hết lòng tham sân phiền não; còn má»™t niệm tịnh tâm, nó có năng lá»±c khiến mình dứt được phiền não, để giải thoát giác ngá»™, cái Ä‘ó má»›i là con đường chân thật, là chá»— nÆ°Æ¡ng tá»±a vÄ©nh viá»…n của mình. Bởi vậy có câu chuyện: vua Đảnh Sanh là má»™t ông vua Chuyển luân thánh vÆ°Æ¡ng có phÆ°á»›c đức rất lá»›n. Chuyển luân thánh vÆ°Æ¡ng có bốn hạng là: Thiết luân vÆ°Æ¡ng, Ngân luân vÆ°Æ¡ng, Đồng luân vÆ°Æ¡ng, Kim luân vÆ°Æ¡ng. Vị Chuyển luân thánh vÆ°Æ¡ng thuá»™c về Kim luân vÆ°Æ¡ng thì phÆ°á»›c thật lá»›n, làm chủ bốn châu thiên hạ, khi ông vua này lên ngôi có những Ä‘á»™i quân báu, ngá»±a báu, hiện đến, có ngọc nữ báu cÅ©ng hiện đến, Ä‘i Ä‘âu các nÆ°á»›c đều quy phục, khi quy phục cả bốn châu thiên hạ rồi, ông thấy chÆ°a đủ nữa, ông nghÄ© rằng làm sao lên được cõi trời cho biết. Khi ông nghÄ© nhÆ° vậy, do phÆ°á»›c báu ông cÅ©ng được lên cõi trời. Đế Thích mời ngồi cùng Ngài, khi được ngồi chung vá»›i trời Đế Thích, thì ông lại khởi niệm “sao mình không xô ông xuống mình chiếm cái tòa này luôn”. Khi ông vừa khởi niệm Ä‘ó, ông mất phÆ°á»›c rá»›t trở lại nhân gian, lâm bệnh, đến khi sắp chết ông gọi hết quần thần lại rồi dặn dò: “các người hãy nhá»› theo cái gÆ°Æ¡ng của ta Ä‘ây, do lòng tham không biết đủ cho nên hôm nay má»›i bị cái nạn khổ này, các người thấy Ä‘ó để mà răn mình.” NhÆ° vậy quý vị thấy sao? Cái phÆ°á»›c mà không có trí tuệ này, thì nó có dứt được lòng tham chăng? Có khi còn tạo nghiệp nữa. Bởi vì không có trí tuệ thấy rõ lẽ thật, lòng tham Ä‘âu có dứt được. Hiểu nhÆ° vậy Ä‘ó, quý vị thấy xây chùa, xây tháp bên ngoài, cái Ä‘ó có phÆ°á»›c không có chối cãi, nhÆ°ng cÅ©ng phải xây ngôi chùa, ngôi tháp ở nÆ¡i tá»± tâm của mình, thêm ngôi chùa Ä‘ó má»›i là chá»— mình nÆ°Æ¡ng tá»±a lâu dài vững vàng. Bởi vì cái kia nó hết, mà ngôi chùa tá»± tâm còn, từ Ä‘ó mình sẽ tạo phÆ°á»›c thêm nữa, còn thiếu cái này thì những cái phÆ°á»›c kia hết rồi, nó tuá»™t xuống luôn. Để cho thấy, cái phÆ°á»›c vô vi nó thù thắng, má»—i người ý thức được cái gốc quan trọng, để sống trở về vá»›i pháp thân chân thật, không phải bảo mình bác bỏ cái phÆ°á»›c bên ngoài.

     

  • 14. TÔN TRỌNG CHÁNH GIÁO

    CHÁNH VÄ‚N:

    12. TÔN TRỌNG CHÁNH GIÁO

    - Lại nữa, Tu Bồ Đề! Tùy nói kinh này, cho đến bốn câu kệ…, phải biết chá»— Ä‘ó, tất cả trời, người, a tu la ở thế gian đều nên cúng dường nhÆ° tháp miếu của Phật. Huống nữa có người hay hết lòng thọ trì, đọc tụng. Tu Bồ Đề! Phải biết người Ä‘ó thành tá»±u pháp ít có bậc nhất trên hết. Nếu kinh Ä‘iển này ở chá»— nào, tức là có Phật, hoặc hàng đệ tá»­ tôn quý.

    GIẢNG:

    Đây là má»™t Ä‘oạn ngắn, nhÆ°ng rất quan trọng! Nói về tôn trọng nhÆ° thế nào má»›i Ä‘úng ý nghÄ©a là tôn trọng chánh giáo của Phật. Còn chúng ta thường nói tôn trọng chánh giáo, nhÆ°ng chÆ°a Ä‘úng ý nghÄ©a, cho lời Phật dạy là lời vàng, nhÆ°ng cứ Ä‘em nó đọc tá»›i đọc lui hoài, là chÆ°a hết ý nghÄ©a Ä‘ó. Ở Ä‘ây trÆ°á»›c nhất Phật nói tùy theo chá»— nói kinh thì nên cúng dường, coi nhÆ° chá»— Ä‘ó là thờ Xá Lợi, hay hình tượng Phật, tức là “á»Ÿ chá»— nào mà nói kinh này thì phải biết chá»— Ä‘ó tất cả hàng trời người Atula đều nên cúng dường cÅ©ng nhÆ° tháp miếu của Phật.” TrÆ°á»›c giải thích “tháp miếu” nói đủ là “tốt đổ ba”, dịch ra là cái chá»— cao, nổi bật lên, nên Trung Hoa gọi là Cao Hiển Xứ. Thường thường tháp là để tôn trí Xá lợi của Phật hoặc là các vị Alahán Thanh văn. Còn miếu là chá»— để thờ tượng Phật, mà ở Ä‘ây Phật nói: khi người diá»…n nói kinh này cho đến bốn câu kệ thôi, thì chá»— Ä‘ó tất cả mọi người phải cúng dường cÅ©ng nhÆ° là tháp miếu của Phật, tức là sao? Diá»…n nói kinh này, tức là khÆ¡i dậy ánh sáng Bát Nhã cho người, là Ä‘em ánh sáng Bát Nhã này mồi đến cho mọi người, khiến cho hạt giống Phật không có Ä‘oạn dứt ở thế gian. Chính Ä‘ó là chuyển những bá»™ kinh bằng những chữ nghÄ©a chết thành ra những bá»™ kinh sống, nhÆ° vậy nó má»›i có năng lá»±c Ä‘Æ°a mọi người đến giác ngá»™ giải thoát. Chá»— Ä‘ó nhÆ° là chá»— tháp miếu của Phật, là nhÆ° vậy. NghÄ©a là chá»— nào có người diá»…n nói, tức là có hạt giống Phật gieo trong Ä‘ó, mọi người cÅ©ng nên cúng dường. Cúng dường ở Ä‘ây là sao? Cúng dường, là hÆ°á»›ng về những bá»™ kinh sống nÆ¡i mình Ä‘ó, để chiếu sáng trở lại nÆ¡i mình. NhÆ° vậy chúng ta thấy rõ, ngay nÆ¡i thân này nó có đầy đủ “chân thân xá lợi của Phật”, tức xá lợi thật chứ không phải xá lợi bằng xÆ°Æ¡ng, bằng cốt thôi; xá lợi này là xá lợi pháp thân, không phải nhọc nhằn Ä‘i cầu tìm xá lợi bên ngoài. Đây là Phật muốn nhắc mọi người, phải nghe trở lại những lời kinh sống ngoài ngôn ngữ văn tá»±. Cho nên ở chá»— nào nói kinh này cÅ©ng nhÆ° là có tháp miếu ở chá»— Ä‘ó, nhÆ° vậy nói kinh không phải là nói hời hợt được, nói kinh phải soi thấu qua ý nghÄ©a chân thật, không thể phá»›t qua trên chữ nghÄ©a suông. Nếu hời hợt trên chữ nghÄ©a suông thì nó có đầy đủ ý nghÄ©a NhÆ° Lai nói chÆ°a? Thấu được nhÆ° vậy, người nói người nghe má»›i thật sá»± cảm thông nhau bất khả tÆ° nghị. Người nói cÅ©ng phải soi thấu qua danh từ chữ nghÄ©a, đạt tá»›i ý nghÄ©a chân thật. Người nghe cÅ©ng vậy, phải nghe lại những lời kinh sống nÆ¡i chính mình, Ä‘ó má»›i là chá»— trời Đế Thích nói vá»›i Tôn Giả Tu Bồ Đề, “không nói, không nghe tức là chÆ¡n Bát Nhã” Nghe, không phải nghe trên cái âm thanh thôi, mà nghe thấu tá»›i chân thật của mình, Ä‘ó má»›i là khéo nói Bát Nhã và khéo nghe Bát Nhã. Chỉ má»™t Ä‘iểm diá»…n nói thôi, quý vị thấy ý nghÄ©a Ä‘ã sâu xa rồi. Thêm má»™t từng nữa, Phật nói người hay thọ trì đọc tụng thì phải biết người Ä‘ó thành tá»±u pháp ít có bậc nhất, trên hết, nghÄ©a là chỉ khÆ¡i dậy Ä‘ánh thức cái sức sống Bát Nhã nÆ¡i con người còn quý trọng nhÆ° vậy, huống nữa bây giờ sống thật sá»± ở trong Ä‘ó thì sao? Tức toàn thể pháp thân lá»™ bày, thật sá»± chứng nghiệm rõ ràng thì cái công đức năng lá»±c Ä‘ó còn đến chừng nào nữa! Cho nên nói thọ trì đọc tụng, nhÆ°ng thường thường đọc tụng, học thuá»™c lòng theo kiểu chữ nghÄ©a thì làm sao quý nhÆ° vậy được, mà học thuá»™c lòng ở Ä‘ây, là luôn luôn sống miên mật không có xen hở, thọ trì, đọc tụng thuá»™c lòng nhÆ° vậy thì người Ä‘ó thành tá»±u “pháp ít có bậc nhất trên hết”, tại sao nó ít có? Nói là ít có thì có người có, người không hay sao? NhÆ° Ä‘ã nói ở trÆ°á»›c, bởi vì ở trên thế gian này không có gì so sánh được vá»›i nó, bao nhiêu cái ở trên thế gian này có tạo tác ra đều là vô thường sanh diệt hết, còn cái này là bất sanh bất diệt, cho nên không có cái gì sánh được, ít có là nhÆ° vậy Ä‘ó. Hiểu được nhÆ° vậy thì, chính mình đọc tụng học thuá»™c lòng Ä‘ó, là sống trở về Ä‘ó Ä‘ào lấy kho báu sẵn có xài hoài không hết, không nhÆ° những cái bên ngoài, xài má»™t lúc là hết. Trong Hàn SÆ¡n Thi có bài kệ:

    Tích nhật cá»±c bần khổ, Dạ dạ sổ tha bảo.

    Kim nhật thẩm tÆ°  lÆ°Æ¡ng,         Tá»± gia tu doanh tạo.

    Quật đắc nhất bảo tạng,           Thuần thị  thủy tinh châu.

    Đại hữu bích nhãn hồ, Mật nghÄ© mãi tÆ°Æ¡ng khứ,

    DÆ° tức báo cừ ngôn,                 Thá»­ châu vô giá số.

    “Ngày xÆ°a quá nghèo khổ, Đêm Ä‘êm đếm báu người”, nghÄ©a là ngày xÆ°a quá nghèo khổ lang thang, rồi cứ Ä‘i đếm của báu của người ta. Đếm của báu người ta thì sao? mà Ä‘ó là chỉ cho ai? Tức lấy những lời Phật, lời Tổ đọc tá»›i đọc lui, lấy Ä‘ó làm của mình, thì không phải là lấy của báu của người ta mà đếm, rốt cuá»™c buông ra thì mình không có gì hết, cho nên vẫn nghèo khổ mãi.

    “Hôm nay nghÄ© xét kỹ, Phải gầy dá»±ng nhà mình”, bây giờ xét kỹ lại, lo xây dá»±ng cho nhà mình, tạo dá»±ng cho nhà mình. “Đào được má»™t kho báu, Toàn là ngọc thủy tinh”, bây giờ lo xây dá»±ng cho nhà mình, má»›i Ä‘ào được má»™t cái kho báu ngọc thủy tinh, nó trong suốt rất là sáng sủa.

    “Thường có lão mắt biếc, Thầm định mua Ä‘em Ä‘i”, lão mắt biếc, chỉ cho ai? Chỉ cho Tổ Bồ Đề Đạt Ma Ä‘ó, ngài thầm định mua Ä‘em Ä‘i mất, NhÆ°ng “Tôi thường báo y rõ, Ngọc này thật vô giá”, ngọc này không có giá thì làm sao mua? Đây là muốn nhắc, lâu nay mình chỉ lo đếm của báu người, lo bám theo lời lẽ của Phật, của Tổ, rồi lấy Ä‘ó làm hài lòng, làm kiến giải, cho là của mình, mà thật sá»± là vay mượn cả. Bây giờ biết lại, mình phải khai thác, tìm lại cái sẵn có nÆ¡i mình, là cái “trí tuệ vô sÆ°”, tức “trí sẵn có nÆ¡i mình” Ä‘ó, cái Ä‘ó má»›i là cái quý. Chính Tổ Bồ Đề Đạt Ma truyền là truyền chá»— Ä‘ó, Ä‘ó là cái không có giá, bởi vì nó vượt ngoài cái đối Ä‘ãi của thế gian. Ngọc của thế gian là có thể trả giá được, vì nó có mắc có rẻ, còn ngọc này không có mắc rẻ, nên không ai trả giá được; cÅ©ng không phải cái bên ngoài nên cÅ©ng không ai Ä‘em Ä‘i được, Ä‘ào được là mình sá»­ dụng đời đời không bao giờ hết. Ngài Câu Chi ngá»™ được ở thiền sÆ° Thiên Long, Ngài Thiên Long Ngài chỉ dÆ¡ ngón tay lên Ngài ngá»™, sau Ä‘ó Ngài ra giáo hóa, thường thường ai hỏi đến thiền thì Ngài chỉ dÆ¡ ngón tay lên thôi. Khi sắp tịch Ngài bảo chúng: “- Ta từ khi nhận được má»™t ngón tay thiền của Hòa thượng Thiên Long tá»›i bây giờ xài hoài không hết”. Chỉ được có ngón tay thiền thôi mà xài hoài không hết, trong khi Ä‘ó chúng ta học bao nhiêu kinh Ä‘iển, đầy cả má»™t đầu nhÆ°ng vẫn còn thấy chÆ°a đủ? Nó có lúc được có lúc không, lúc nhá»› thì được lúc quên thì không, còn cái này thì xài hoài không hết, vì nó có sẵn rồi. Bởi vậy nói của báu sẵn Ä‘ó mà không biết lấy ra xài, cứ đếm của báu của người, thì thật Ä‘áng thÆ°Æ¡ng! XÆ°a ông vua Chân Tông đời Đường trong lúc Ä‘i Hà Bắc đến hành cung, ông mời Thiền sÆ° HÆ°ng Hóa ở Tồn TÆ°Æ¡ng tá»›i hỏi:

    - Trẩm thâu Trung Nguyên gồm thâu được má»™t hạt ngọc quý chÆ°a từng có ai trả giá.

    Ngài HÆ°ng Hóa nói:

    - Xin bệ hạ cho xem!

    Ông liền lấy tay vuốt từ đầu đến chân, Ngài HÆ°ng Hóa nói:

    - Ngọc quý của đấng quân vÆ°Æ¡ng ai mà dám trả giá.

    Ai thấy hòn ngọc Ä‘ó nó ở chá»— nào? Thường thường chúng ta nghe nói ngọc quý, tưởng Ä‘âu là hòn ngọc to nhỏ, tròn méo bằng Ä‘á qúy, nhÆ°ng ở Ä‘ây ông vua vuốt từ đầu đến chân, Ä‘ó là hòn ngọc quý, nó quý chá»— nào? Vuốt tá»›i Ä‘âu thì ta cảm nhận tá»›i Ä‘ó, có thiếu chá»— nào Ä‘âu? Chính cái tánh giác sẵn có này, Ä‘ó là hòn ngọc quý sẵn nÆ¡i mình mà không hay, hòn ngọc Ä‘ó má»›i thá»±c là hòn ngọc quý không ai trả giá được, không có mắc rẻ. Mình sống là phải sống trở về tánh giác Ä‘ó. Cho nên mình thọ trì là sống trở về vá»›i  cuốn kinh chân thật Ä‘ó, đọc tụng học thuá»™c lòng là luôn luôn sống miên mật không có gián Ä‘oạn, thì thành tá»±u được, chứng nghiệm được rõ ràng, Ä‘ó là cái pháp ít có bậc nhất trên hết, Ä‘âu có gì hÆ¡n nó nữa! Nên có câu: “- Nếu có má»™t pháp nào vượt hÆ¡n pháp này thì ta cÅ©ng nói nhÆ° má»™ng nhÆ° huyá»…n”. Có cái nào hÆ¡n nó nữa, nếu có cái nào vượt hÆ¡n nó là thuá»™c về tạo tác, thuá»™c về cái bên ngoài không thật rồi, nên có cái gì mà hÆ¡n nó thì ta nói cÅ©ng nhÆ° má»™ng nhÆ° huyá»…n thôi. NhÆ° vậy từ nay quý vị nghe ai nói có pháp gì cao quý hÆ¡n thì có chạy theo không? Hiểu nhÆ° vậy, thì ngay Ä‘oạn này Ä‘ã đầy đủ ba môn Bát Nhã, Ä‘ó là Văn tá»± Bát Nhã - Quán chiếu Bát Nhã - Thật tÆ°á»›ng Bát Nhã. Diá»…n nói là văn tá»± Bát Nhã; thọ trì đọc tụng là quán chiếu Bát Nhã; thành tá»±u ít có bậc nhất, Ä‘ó là thật tÆ°á»›ng Bát Nhã, nhÆ° vậy Ä‘ó là ta biết chuyển kinh, má»›i thật sá»± gọi là biết tôn trọng chánh giáo của Phật. Tôn trọng chánh giáo là nhÆ° vậy Ä‘ó, nghÄ©a là tôn trọng những lời chân thật của Phật, những lời sống của Phật. Ở Ä‘ây cần chú ý thêm: có người thọ trì đọc tụng nhÆ°ng phải “hết lòng”. Hết lòng là tận tâm, chứ không phải hời hợt. Thường thường người cÅ©ng thọ trì, cÅ©ng đọc tụng, nhÆ°ng chÆ°a hết lòng. Bởi vì sao? Tức là thọ trì nhÆ°ng cÅ©ng còn để cái khác chen vào, trái lại làm trọn vẹn trong Ä‘ó thì bảo đảm thành tá»±u các pháp hy hữu không có nghi ngờ.

    Thêm Ä‘iểm kế nữa, Phật nói rằng: “ Nếu kinh Ä‘iển này ở chá»— nào tức là có Phật và có hàng đệ tá»­ tôn quý ở Ä‘ó”. Đây là Ä‘iểm cần chú ý, đệ tá»­ tôn quý tức là những vị Hiền Thánh Tăng có chá»— Ä‘ó, song “ở chá»— nào” có kinh này Ä‘ây? Nếu hiểu ngược lại, “chá»— nào không có” kinh này? Có chá»— nào không có kinh này chăng? Chúng ta ở Ä‘ây thì có kinh này không? Quả thật có Ä‘ó nhÆ°ng chÆ°a chịu khai thác, ở Ä‘ây phải hiểu cả hai mặt. Bởi vậy Lục Tổ có dạy: “Tá»± tâm mình tụng kinh này, tá»± tâm hiểu được kinh này, tá»± tâm mình thể nhận được cái lý vô trÆ°á»›c, vô tÆ°á»›ng thì ở chá»— nào cÅ©ng thường tu hạnh Phật, niệm niệm tâm không gián Ä‘oạn tức tá»± tâm là Phật” Tức ở chá»— nào cÅ©ng là Phật, ở chá»— nào cÅ©ng là giác, niệm niệm không gián Ä‘oạn thì chá»— nào không có? Bởi chính tá»± tâm mình là Phật, chá»— nào có nó ắt là có Phật, chá»— nào có tánh giác thì Phật hiện chá»— Ä‘ó. Vậy ngay nÆ¡i mình ngồi Ä‘ây cÅ©ng có Phật đủ hết, không chá»— nào thiếu. Đó là muốn nhắc nhở cho mình luôn luôn tỉnh giác, không để hời hợt bỏ qua chá»— nào hết, thì chá»— nào cÅ©ng có Phật, cÅ©ng là chá»— cho mình tỉnh giác. NhÆ° vậy luôn luôn soi sáng nÆ¡i chính mình thì, sẽ phát minh ra ngay ngôi nhà năm uẩn này hay là ngay nÆ¡i tháp thất đại này, nó có sẵn bá»™ kinh Bát Nhã sống trong Ä‘ó, nó luôn luôn phóng hào quang sẵn nÆ¡i sáu cá»­a. Chính chá»— Ä‘ó là có Phật, có đệ tá»­ tôn quý của Phật ở Ä‘ó. Phật ra đời cÅ©ng để chỉ cho người nhá»› trở lại, sống trở lại vá»›i bá»™ kinh sống Ä‘ó chứ gì! Bao nhiêu năm thuyết pháp, nói khô cổ cÅ©ng để Ä‘ánh thức người nhá»› bá»™ kinh sống Ä‘ó thôi, và sau này các vị tổ, tổ cÅ©ng truyền vá»›i nhau bá»™ kinh sống Ä‘ó. Vậy mình cung kính cúng dường lá»… bái, cÅ©ng để bái bá»™ kinh Ä‘ó, thọ trì cÅ©ng là thọ trì bá»™ kinh sống Ä‘ó. Ngài Phó Đại SÄ© có bài kệ: “Trì kinh bốn câu kệ, Phải nên chẳng lìa thân”, không phải trì trong mấy chữ Ä‘ó. “Rõ tâm, tâm là Phật, Má»›i thật thọ trì kinh”, thọ trì kinh là nhÆ° vậy Ä‘ó, luôn luôn kinh không có rời nÆ¡i thân tâm này, rõ được ngay nÆ¡i thân tâm này chính là tâm Phật; nghÄ©a là thọ trì bao nhiêu kinh Ä‘iển gì, là luôn luôn soi sáng chính nÆ¡i tâm mình, thấy rõ chính tâm mình là Phật, đạt được cái tâm sáng suốt Ä‘ó, má»›i thật là người biết trì kinh. Trì kinh nhÆ° vậy má»›i thật là người có công đức bất khả tÆ° nghì. Nếu chỉ đọc suông qua vậy thôi thì công đức hÆ¡n người kia, làm sao mà tin nổi, phải không? Tóm lại, nếu mình không mở sáng được con mắt Bát Nhã ở nÆ¡i mình, thì tu hành cÅ©ng quờ quạng trong Ä‘êm tối. Quờ quạng trong Ä‘êm tối, có khi cÅ©ng sụp hầm luôn. Còn mở sáng Bát Nhã thì ngay nÆ¡i gót chân mình Ä‘ây, là mình bÆ°á»›c từng bÆ°á»›c đạp trên đất Phật, vậy thì má»—i bÆ°á»›c Ä‘i của mình là má»—i hoa sen nở! Không chỉ có bảy hoa sen nở nhÆ° Phật đản sanh thôi. Vậy bất khả tÆ° nghì chính là nhÆ° vậy, vì khi chúng ta mở sáng mắt Bát Nhã rồi thì, từng cá»­ chỉ, từng hành Ä‘á»™ng của mình đều từ trong ánh sáng Bát Nhã tỏa ra, không phải má»—i bÆ°á»›c, má»—i bÆ°á»›c hoa sen nở hay sao! Hiểu nhÆ° vậy, giả sá»­ có người Ä‘em má»™t cái há»™p xá lợi, rồi bá»™ kinh Bát Nhã đến, mọi người sẽ lấy phần nào? Trong kinh Đại Bát Nhã có má»™t Ä‘oạn, Phật bảo trời Đế Thích:

    - Trong thế giá»›i tam thiên đại thiên này Ä‘á»±ng đầy xá lợi làm má»™t phần, rồi má»™t bá»™ kinh Bát Nhã làm má»™t phần, thì đối vá»›i hai phần này ông lấy phần nào?

    Trời Đế Thích thÆ°a:

    - Con thà lấy kinh Bát Nhã này, song chẳng phải con chẳng kính xá lợi NhÆ° Lai, mà do vì Bát Nhã má»›i có xá lợi, cÅ©ng do Bát Nhã huân tu nên xá lợi má»›i được cúng dường, vì vậy con lấy kinh mà chẳng lấy xá lợi.

    Ý nghÄ©a rất rõ ràng, xá lợi Phật không phải chẳng tôn kính mà muốn nhấn mạnh, cần biết cái nào là gốc. Phật cÅ©ng từ nÆ¡i ngá»™ được, sáng được Bát Nhã Ä‘ó, rồi sống được ở trong Ä‘ó trọn vẹn má»›i thành tá»±u quả Phật, má»›i có xá lợi ngày nay để cho người trời cung kính cúng dường. Biết nhÆ° vậy, chúng ta khéo xoay trở lại ánh sáng Bát Nhã Ä‘ó, để sống dần dần trọn vẹn, đầy đủ thì cÅ©ng sẽ là má»™t vị Phật, cái quý trọng là chá»— Ä‘ó. Cho nên ở Ä‘ây má»›i nói, kinh này ở chá»— nào, là ở Ä‘ó có Phật và hàng đệ tá»­ tôn quý của Phật. Nói rá»™ng ra, chúng ta phải làm thế nào để làm sống dậy những lời của Phật Tổ, để khiến cho chánh pháp được truyền mãi. Muốn vậy, phải khéo thá»±c hành, nghe rồi soi sáng lại mình để mở sáng trí Bát Nhã nÆ¡i mình, Ä‘ó là làm cho hạt giống Phật được tiếp nối trên thế gian, không bao giờ mất, nhÆ° vậy má»›i Ä‘úng theo lời dặn dò của Phật là: “Các ông phải khéo há»™ trì, đừng để chánh pháp Ä‘oạn dứt!” Mà sá»± thật cái này là cái sẵn có nÆ¡i mình, không có hình tÆ°á»›ng gì, cÅ©ng không do ai tạo tác, thì có bao giờ nó mất Ä‘âu? Sở dÄ© Phật nói Ä‘oạn dứt Ä‘ó là sao? là bỏ quên nó, mê nó thôi. Hiểu nhÆ° vậy, chúng ta có đầy đủ niềm tin, tất cả mọi người, ai ai cÅ©ng đều có đủ hết, cho dù khi Phật pháp mất bóng trên thế gian này, nó cÅ©ng không mất Ä‘i Ä‘âu. Chỉ do lúc Ä‘ó cái mê nó quá dày, không có ai khÆ¡i dậy, nếu trong Ä‘ó có ai được thức tỉnh trở lại, rồi nhắc nhở đến những người khác thì nó cÅ©ng có đầy đủ. Phật nói khi Phật pháp bị diệt mất hết trên thế gian này, qua thời đức Phật khác ra đời, thì Ngài cÅ©ng nhắc lại, rồi cÅ©ng Ä‘ánh thức cái sẵn có của con người vậy thôi, chứ có lúc nào mất thiệt Ä‘âu? Do Ä‘ó, chúng ta không sợ thiếu, không sợ mất, chỉ sợ mình không chịu nhá»›, chịu giác Ä‘ó thôi; chịu nhá»› chịu giác lại thì lúc nào, ở nÆ¡i nào cÅ©ng đều có đủ khỏi phải chạy Ä‘i Ä‘âu tìm. Tóm lại, tôn trọng chánh giáo là phải biết làm sống dậy lời của Phật bằng sức sống chân thật nÆ¡i chính mình, vì có Ä‘ánh thức khÆ¡i dậy cho mọi người nhá»› việc ấy thì má»›i thá»±c sá»± biết sống ý nghÄ©a, biết Phật pháp là tá»™t quý. Chỉ chấp theo trên hình tÆ°á»›ng, nhiều khi nói tôn trọng mà thành ra phỉ báng lúc nào không hay. Vì hiểu sai Ä‘i thành ra phỉ báng. Từ những chữ nghÄ©a chết, từ các bá»™ kinh bằng giấy bằng má»±c Ä‘ó, chúng ta sống lại được ngay nÆ¡i chính mình, thì má»›i có sức sống sáng tạo; còn nếu mình chỉ học được bao nhiêu chữ nghÄ©a Ä‘ó, thì mình nói lại bao nhiêu Ä‘ó thôi; có sức sống chân thật, thì tuỳ hoàn cảnh, tuỳ nhân duyên mình ứng dụng ra nó linh Ä‘á»™ng chứ không mắc kẹt khuôn mẫu chết.

    Trong nhà thiền có câu chuyện: hai chú tiểu sa di ở hai thiền viện gần bên nhau, thường thường buổi sáng chú tiểu bên Thiền viện A Ä‘i ra ngoài thì chú tiểu bên Thiền viện B cÅ©ng Ä‘i ra, hai chú gặp nhau để lý luận thiền. Má»™t hôm chú tiểu bên thiền viện A Ä‘i ra gặp chú tiểu bên thiền viện B hỏi:

    - Nay huynh Ä‘i Ä‘âu?

    Chú tiểu bên thiền viện A Ä‘áp:

    - Chân tôi bÆ°á»›c Ä‘âu thì tôi Ä‘i Ä‘ó.

    Chú tiểu bên thiền viện B không biết làm sao trả lời. Bí. Trở về thÆ°a vá»›i ông thầy, ông nói:

    - Sao con dỡ quá vậy, sao không hỏi lại là “nếu không có chân thì sao?”

    Chú tiểu Ä‘ó há»›n hở rình, bá»­a sau thấy chú tiểu bên thiền viện A Ä‘i ra, chú liền hỏi:

    - Bá»­a nay huynh Ä‘i Ä‘âu?

    Chú tiểu bên thiền viện A Ä‘áp:

    - Gió thổi Ä‘âu tôi Ä‘i Ä‘ó.

    Chú kia cÅ©ng bí luôn, học được có câu kia thôi, nên không trả lời được, về thÆ°a lại vá»›i thầy.

    Ông thầy nói:

    - Nữa, con cÅ©ng dỡ nữa rồi, hãy hỏi lại: “nếu không có gió thì sao?”

    Chú há»›n hở bá»­a nay nắm chắc, rình bữa sau chú kia Ä‘i ra chú  hỏi:

    - Bá»­a nay huynh Ä‘i Ä‘âu?

    Chú kia nói:

    - Tôi Ä‘i chợ mua rau.

    Vậy thua luôn lần nữa!!!

    Đó là nói lên ý nghÄ©a, người thật sống, có sức sáng tạo từ bên trong ứng dụng ra, còn người học lại thôi, cho nên học được câu nào nói câu Ä‘ó, hết câu Ä‘ó thì không biết gì để nói nữa. Chá»— này cÅ©ng vậy, chúng ta học trong kinh Ä‘iển thì Ä‘ó là lời chữ của Phật Tổ nói, chúng ta phải soi sáng lại nÆ¡i mình để thấy được cái chân thật Ä‘ó ngoài chữ nghÄ©a, ngay nÆ¡i mình, sống trong Ä‘ó rồi tuỳ chá»— ứng dụng ra linh Ä‘á»™ng, nhÆ°ng không sai vá»›i ý Phật Tổ. Dụ nhÆ° ban đầu Phật ở trên há»™i Linh SÆ¡n Ä‘Æ°a cành hoa sen lên khai thị, ngài Ca diếp ngá»™ mỉm cười; sau các thiền sÆ° cÅ©ng ngá»™ được chá»— Ä‘ó, nhÆ°ng các ngài lại không bắt chÆ°á»›c Ä‘Æ°a cành hoa sen lên, mà có khi các ngài giÆ¡ cây phất tá»­ lên, hoặc ngài Câu Chi Ä‘Æ°a ngón tay lên, nhÆ° vậy cÅ©ng không sai vá»›i ý Ä‘ó. Chúng ta không có cái sức sống này, nghe Ä‘âu bám vào Ä‘ó, có được má»™t số kiến thức, hiểu biết được má»™t số lời của Thế Tôn, lời của Tổ, có bấy nhiêu dùng hết thì thôi, có khi dùng bắt chÆ°á»›c không Ä‘úng chá»— nữa. Nghe lời Phật Tổ nói lý thiền hay, mình học được tưởng Ä‘âu nhÆ° của mình, rồi Ä‘em ra lý luận, gặp ai cÅ©ng lý luận, Ä‘âu biết Phật Tổ rõ được người đối cÆ¡, biết trình Ä‘á»™ căn cÆ¡ đến mức Ä‘á»™ nào, các ngài khÆ¡i dậy khế hợp thì người kia thấy liền, ngá»™ liền; còn  chúng ta bắt chÆ°á»›c Ä‘em ra để mà khoe kiến thức hÆ¡n thua, cãi lý nhau, cãi má»™t hồi không hÆ¡n thì đổ quạu, Ä‘ó là tâm đấu tranh không phải chân thật. Nói để mọi người hiểu rõ ý nghÄ©a, biết khai thác kho báu chân thật nÆ¡i mình, mở quyển kinh sống nÆ¡i chính mình, cái Ä‘ó má»›i là chân thật, má»›i ứng dụng linh Ä‘á»™ng, và má»›i có năng lá»±c giúp mình thắng được phiền não, cÅ©ng nhÆ° thắng được những lúc cuối cùng, thắng được sanh tá»­, chứ tá»›i lúc mình chết thì không có thời giờ cho mình lý luận, lúc Ä‘ó không còn nhá»› để mà nói Ä‘âu, mà phải có sức sống chân thật này thì má»›i có đủ sức thắng được chá»— Ä‘ó!

     

  • 15. ĐÚNG NHƯ PHÁP THỌ TRÃŒ

    CHÁNH VÄ‚N:

    13. ĐÚNG NHƯ PHÁP THỌ TRÌ

    Bấy giờ Tu Bồ Đề bạch Phật:

    - Bạch Thế Tôn! Phải gọi kinh này tên gì? Chúng con làm sao phụng trì?

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Kinh này tên là Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật. Do tên gọi Ä‘ó, ông nên phụng trì. Vì cá»› sao? Này Tu Bồ Đề! Phật nói Bát Nhã Ba La Mật tức chẳng phải Bát Nhã Ba La Mật, (Ä‘ó gọi là Bát Nhã Ba La Mật).

    (Trong bản xÆ°a thì không có câu sau, bản phổ thông  thông thường thì sau này bổ túc thêm vào, còn ý nghÄ©a thì sau này sẽ giải thích rõ, không có câu Ä‘ó thì ý sâu hÆ¡n).

    - Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai có pháp để nói chăng?

    Tu Bồ Đề bạch Phật:

    - Bạch Thế Tôn, NhÆ° Lai không có gì để nói.

    - Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Thế giá»›i Tam thiên đại thiên có những hạt bụi, bụi Ä‘ó nhiều chăng?

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn, rất nhiều.

    - Này Tu Bồ Đề! Những hạt bụi, NhÆ° Lai nói chẳng phải hạt bụi, Ä‘ó gọi là hạt bụi. NhÆ° Lai nói thế giá»›i, chẳng phải thế giá»›i, Ä‘ó gọi là thế giá»›i.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Có thể lấy ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai chăng?

    - Bạch Thế Tôn, chẳng được. Chẳng thể lấy ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai. Tại sao? NhÆ° Lai nói ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, tức chẳng phải tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng.

    - Này Tu Bồ Đề! Nếu có người thiện nam, kẻ thiện nữ Ä‘em thân mạng nhÆ° số cát sông Hằng… ra bố thí; nếu lại có người đối trong kinh này, cho đến thọ trì bốn câu kệ…, vì người khác mà nói, phÆ°á»›c Ä‘ó rất nhiều.

    GIẢNG:

    Trong Ä‘ây có mấy Ä‘iểm, thứ  nhất là hỏi Ä‘áp về tên kinh và phụng trì. Phụng trì là vâng giữ, y theo Ä‘ó mà làm, mà gìn giữ. TrÆ°á»›c tiên ngài Tu Bồ Đề bạch Phật thÆ°a hỏi về tên kinh, ngài nói: “- Bạch Thế tôn, phải gọi kinh này tên là gì? Chúng con làm sao mà gìn giữ?” Phật nói tên là “Kinh Kim Cang bát nhã ba la mật, do tên gọi Ä‘ó ông phải phụng trì”. Kế Ä‘ó Phật nói: “- Cá»› sao? Này Tu Bồ Đề! Bát nhã ba la mật Ä‘a, tức chẳng phải bát nhã ba la mật Ä‘a”. Đoạn này có hai ý:

    Má»™t là, tiếp ở phần trên, Phật Ä‘ã khen ngợi kinh này rất là sâu xa, rất là quý trọng, cho nên kinh này ở Ä‘âu thì có đức Phật và các đệ tá»­ lá»›n tôn quý của Phật ở Ä‘ó, nhÆ°ng cÅ©ng chÆ°a nói kinh này là gì, chỉ nói ở Ä‘âu có kinh này thì có Phật và các đệ tá»­ lá»›n ở Ä‘ó, nhÆ° vậy kinh gì vẫn chÆ°a biết tên. Nếu vá»›i người lanh lợi trá»±c nhận thì dá»… rồi khỏi nói, nghe nói kinh này thì biết là “kinh gì” rồi, nhÆ°ng bây giờ muốn giữ gìn nó để lÆ°u thông, để dạy cho người thì sao? Nói kinh này mà không biết là kinh gì làm sao chỉ dạy cho người Ä‘ây? Làm sao để lÆ°u thông? Chẳng lẽ nhận được rồi im lặng hoài sao? Nên ở Ä‘ây ngài Tu Bồ Đề má»›i hỏi tên kinh, để cho thấy, tuy chá»— kinh chân thật Ä‘ó không có tên, mà phÆ°Æ¡ng tiện mở bày cái tên để dẫn dắt cho người, nhân cái tên Ä‘ó đạt được lý ngoài tên, vì vậy “không hoại giả danh mà bày thật tÆ°á»›ng”, mình không phá hoại hết những cái giả danh Ä‘ó, nhÆ°ng không kẹt trên cái giả danh, thấu suốt qua cái giả danh Ä‘ó thấy được cái lý thật thì Ä‘ó là người khéo léo, chứ còn gạt bỏ hết nó thì mình không biết lấy gì để học.

    Hai là, từ trÆ°á»›c đến Ä‘ây Ä‘ã lý giải ý nghÄ©a hàng phục và an trụ rõ ràng, tức là trÆ°á»›c Ä‘ã phá bên ngoài không có cõi nÆ°á»›c để mình bám lấy trang nghiêm, mà trang nghiêm tá»± tâm, tức không có pháp để được; cho đến trong thân mình cÅ©ng không có cái thân tÆ°á»›ng thật để nÆ°Æ¡ng tá»±a; ngoài không có gì bám, trong không có chá»— nÆ°Æ¡ng, tất cả không có chá»— nào để mình khởi niệm được hết, vậy thì ý nghÄ©a hàng phục tâm và an trụ tâm quá rõ! Cho nên đến Ä‘ây hỏi tên kinh để tổng kết lại, và khiến cho mình nhảy qua má»™t cái nhảy nữa, Ä‘i sâu thêm để vâng giữ phụng trì, sống liên tục không gián Ä‘oạn, mình thể nghiệm ngay thật nÆ¡i chính mình. Đây cÅ©ng là má»™t ý, mình sạch hết những cái nghi chấp thì bát nhã  hiện ra cụ thể. Cho nên sau phần này, ngài Tu Bồ Đề má»›i cảm ngá»™ sâu, ngài rÆ¡i lệ khóc lóc, tán thán là hy hữu. Ở Ä‘ây Phật Ä‘áp tên kinh là Kim Cang Bát nhã ba la mật Ä‘a, quý vị nghe tên kinh rồi có cảm được Ä‘iều gì không? Đúng ra, sau khi nghe tên kinh Ä‘ó, nếu hiểu sâu thì giống nhÆ° má»™t lưỡi dao nó cắt đứt tất cả mọi cái dây dÆ°a của mình. Kim Cang Bát nhã ba la mật Ä‘a, là trí tuệ rốt ráo tá»™t cùng, trí tuệ Ä‘ó nó Ä‘ã rốt ráo tá»™t cùng, mà còn bén chắc nhÆ° kim cÆ°Æ¡ng nữa, thì có gì đụng đến nó được? Ngay má»™t tên kinh là nó cắt dứt tất cả mọi thứ để mình rủ sạch hết, không có chá»— nào để bám vào. TrÆ°á»›c có dẫn câu chuyện của ngài Tào SÆ¡n nói về cây kiếm không mÅ©i Ä‘ó, ngài nói rằng, đối vá»›i cây kiếm này người gặp cÅ©ng đứt đầu mà người không gặp cÅ©ng chết, không có chá»— nào để đụng được. Để chỉ trí tuệ này là trí tuệ Kim Cang bén sắc, không có chá»— để cho mình suy nghÄ©, mình duyên đến được. Khi sạch hết những tình chấp Ä‘ó, má»›i thật là bát nhã hiện tiền. NhÆ°ng ở Ä‘ây Phật lại bảo: “do tên Ä‘ó mà phụng trì gìn giữ”. “Tên Ä‘ó” có ý nghÄ©a gì? Giữ gìn cái tên Bát nhã ba la mật là sao? Nó có ý nghÄ©a rất là sâu xa, bởi vậy Phật nói tên Ä‘ó rồi, ngài sợ mọi người sẽ kẹt trên cái tên Ä‘ó, cho nên ngài nói ngay: “Bát nhã ba la mật, tức chẳng phải Bát nhã ba la mật”, vừa nói tên xong là ngài phủ nhận ngay. Muốn chỉ cảnh giá»›i của chÆ° Phật là cảnh giá»›i tá»± chứng của má»—i người, không phải là chá»— để cho tình thức chen vào đến được, mà muốn đến được cảnh giá»›i này phải đến bằng trá»±c giác, không phải bằng suy nghÄ© phân biệt. Đó là ngài muốn Ä‘ánh thức mọi người phải đạt được ý ngoài lời, cho nên nói bát nhã ba la mật, ngài liền nói “bát nhã ba la mật tức chẳng phải bát nhã ba la mật” Nếu nghe cái tên Ä‘ó, rồi bám vào tên Ä‘ó thì quả tang là “Y kinh giải nghÄ©a tam thế Phật oan”. Nghe nói bát nhã ba la mật rồi bám vào tên Ä‘ó, đọc tá»›i đọc lui hoài, nói “tôi phụng trì Ä‘ó!”, oan cho Phật quá! PhÆ°Æ¡ng tiện mà ngài lập tên này thôi, chứ ý của ngài là muốn cho mình nhận được, đạt được cái gì ngoài tên Ä‘ó, chứ không phải nằm ở cái tên, “ý sâu” là Ä‘ó. Hiểu được chá»— Ä‘ó, má»›i thấy chá»— mình phụng trì, là phụng trì chá»— Ä‘ó, chứ không phải nắm cái tên rồi đọc tá»›i đọc lui, mà chính “chá»— Ä‘ó” má»›i là chá»— sống của bát nhã; nếu nói phụng trì bát nhã là đọc tên bát nhã ba la mật Ä‘a gọi là phụng trì, thì Ä‘ó là bát nhã chết. Nếu ai cÅ©ng nói tôi đọc Bát nhã là tôi phụng trì, thì làm sao thấy được Bát nhã chân thật này? Nhảy qua được chá»— Ä‘ó, má»›i thấy được chá»— Bát nhã chân thật và chính chá»— Ä‘ó má»›i là Bát nhã sống. Bởi quyển kinh Bát nhã này, đến má»™t thời gọi là đại tam tai, là kiếp hoả, thì kiếp hỏa Ä‘ó cháy tiêu hết cả thế giá»›i này, lúc Ä‘ó quyển kinh này còn không? Lấy chá»— nào phụng trì? Rõ ràng chá»— phụng trì là chá»— chÆ¡n thật nhảy ngoài tên Ä‘ó, hiểu nhÆ° vậy má»›i hiểu được chá»— sống của Bát nhã, dù cho thế giá»›i này tan hoại, bao nhiêu bá»™ kinh bằng giấy bằng má»±c này cháy tiêu hết, nhÆ°ng “cái kia” vẫn còn, mình sống chá»— này rồi, mình Ä‘i chá»— khác vẫn ứng dụng ra, thì Bát nhã luôn luôn không gián Ä‘oạn, phụng trì nhÆ° vậy Ä‘ó, má»›i thật phụng trì Kim Cang Bát nhã. Hiểu rõ chá»— này má»›i cảm thông trong nhà thiền, có lúc các ngài nói, mình má»›i nghe qua thấy rất nghịch lý, nhÆ° nói rằng: “TrÆ°Æ¡ng Công uống rượu mà Lý Công say”, tức là ông TrÆ°Æ¡ng uống rượu mà ông Lý say, hay “trâu đất Hoài ăn cỏ mà trâu đất Ích no bụng”, nếu nghe vá»›i tâm hồn luận lý lô gích thì không thể nào chấp nhận được. Ông TrÆ°Æ¡ng uống rượu mà ông Lý say, cÅ©ng nhÆ° giờ “tôi ăn cÆ¡m mà quý vị no” chịu ná»—i không? hay nhÆ° bây giờ “trâu Đức Trọng ăn cỏ mà trâu Đồng Nai no” nói nhÆ° vậy là ý sao? Vá»›i thế gian theo nếp suy tÆ° quen, thì luận lý Ä‘âu Ä‘ó rõ ràng, má»™t nói má»™t, hai nói hai, có lô gích Ä‘àng hoàng, nói kiểu này không thể chấp nhận được; nhÆ°ng vá»›i người hiểu đạo, vá»›i người tu thiền thấu suốt càng cảm sâu ý nghÄ©a vi diệu trong Ä‘ó: nói Ä‘ây mà ý kia, nói Bát nhã mà chẳng phải Bát nhã, phải thấy ngoài lời, nhÆ° vậy má»›i thật sá»± là hiểu sâu và khi cảm sâu được lẽ thật Ä‘ó rồi, má»›i thấy rõ mọi ngôn ngữ ở thế gian, mọi văn tá»± đều không thá»±c, không có gì cố định. Có vậy chúng ta không có chết trên chữ nghÄ©a, trên ngôn ngữ, mà từ trong chữ nghÄ©a ngôn ngữ Ä‘ó mình sống dậy vÆ°Æ¡n lên; còn nói gì mà chấp chặt vào Ä‘ó, là tá»± Ä‘óng khung mình trên chữ nghÄ©a. Ở Ä‘ây phá không cho bám chặc trên chữ nghÄ©a. Lục Tổ có má»™t Ä‘oạn ngài nói rằng: “- Hoặc người đại thừa, hoặc người Tối thượng thừa nghe nói kinh Kim Cang, vì tâm tỏ ngá»™ nên biết bản tánh tá»± có trí Bát nhã; vì tá»± dùng trí tuệ thường quán chiếu nên chẳng nhờ nÆ¡i văn tá»±”, tức là người đại thừa hoặc người tối thượng thừa nghe nói kinh Kim Cang tâm liền tỏ sáng, biết được, nhận được rõ ràng trí Bát nhã này có sẵn nÆ¡i bản tánh của mình, vì tá»± có trí Bát nhã từ nÆ¡i bản tánh của mình Ä‘ó, cho nên từ Ä‘ó mình ứng dụng ra, thường quán chiếu luôn luôn thì Ä‘âu có nhờ bên ngoài, Ä‘ó là vượt qua văn tá»±, sống ngay vá»›i Bát nhã của tá»± tánh mình. Má»™t Ä‘oạn khác ngài nói rằng: “- Tôi ở chá»— Hòa thượng Nhẫn má»™t phen nghe liền ngay lời nói  mà tỏ ngá»™, chóng thấy bản tánh chân nhÆ°.” Má»™t phen nghe NgÅ© Tổ nói, liền tỏ ngá»™ thấy được tá»± tánh chân nhÆ° của mình, chứ không dính trên chữ nghÄ©a. Quý vị nghe có nhảy qua được chữ nghÄ©a chÆ°a? Hiểu được nhÆ° vậy, má»›i thấy được “Bát nhã tức chẳng phải Bát nhã” nghÄ©a là khiến cho mình ngay nÆ¡i Ä‘ó nhảy qua, để sống thẳng nÆ¡i chính mình, không dính trên chữ nghÄ©a. Bởi vậy, Bát nhã bỏ lại đằng sau mọi lý luận, bất chấp mọi lý luận, mặc cho người ta nói lý luận phải chặt chẽ thế này, thế kia, nhÆ°ng các ngài sống được cái này rồi, các ngài bất chấp. Thiền sÆ° Ba Tiêu có lần thượng đường nói rằng: “- Các ông có cây gậy ta cho các ông cây gậy, còn các ông không có cây gậy thì ta Ä‘oạt cây gậy của các ông”. Nói vậy nghe có lý luận nhÆ° thế gian không? Có gậy rồi còn cho chi nữa? Còn không có gậy thì  giá»±t cái gì? NhÆ°ng ngài nói được nhÆ° vậy, mà chính người thấm sâu được thiền thì thấy ý nghÄ©a thật là sâu xa. Có cây gậy thì cho ông nhận được liền, nếu hoàn toàn không có thì cho ông cÅ©ng không có xài gì được, chính ông có má»›i cho; còn không có thì lấy; bởi vì sao? Nếu không có, mà lấy thì ông không có gì để cầu nữa, nếu còn có chá»— để cầu bên ngoài được nữa thì dÆ°, khiến người quên ý niệm Được – Mất, cho nên nói là phi lý mà hợp lý, còn mình quen theo suy nghÄ© hợp lý thường tình thì nó là phi lý. Bởi vậy trong nhà thiền có câu chuyện: Có má»™t vị hoạ sÄ© người Nhật bản, ông này có tài vẽ trúc rất là xuất thần, rất tuyệt kỹ; má»™t hôm có má»™t người đặt ông vẽ má»™t tấm bình phong bằng rừng trúc, ông Ä‘em hết tuyệt kỹ của mình vẽ má»™t bức tranh rừng trúc tuyệt vời, nhÆ°ng ông vẽ toàn màu đỏ. Khi khách hàng tá»›i nhận, trầm trồ khen ngợi hết lời cám Æ¡n, nhÆ°ng sau Ä‘ó vị ấy cÅ©ng thắc mắc hỏi: Xin lá»—i ngài, trúc mà sao nó lại màu đỏ nhÆ° vậy? Ông hoạ sÄ© hỏi: - Vậy chứ theo ông thì màu gì? Ông khách nói: Hẳn là màu Ä‘en. Ông hoạ sÄ© nói bâng quÆ¡: Có ai thấy lá trúc màu Ä‘en bao giờ không ạ? Đây là câu chuyện có ý Ä‘ánh phá cái nhìn theo nếp cố hữu của mình lâu nay, lâu nay mình theo thế gian là vẽ trúc màu Ä‘en, ai vẽ màu đỏ bao giờ? Cho nên hợp lý là phải vẽ màu Ä‘en, nhÆ°ng sá»± thật lá trúc có bao giờ màu Ä‘en Ä‘âu? Ở Đà Lạt thì thấy trúc huyền, thân cây màu Ä‘en nhÆ°ng lá trúc vẫn màu xanh, Ä‘âu có Ä‘en? NhÆ°ng do nếp suy nghÄ© quen của má»—i người, vẽ bằng má»±c Ä‘en thì màu Ä‘en nó hợp lý, còn vẽ lá trúc đỏ thì thấy nó lạ đời, không hợp lý; Ở Ä‘ây Ä‘ánh tan tÆ° tưởng bám chặt theo suy nghÄ© thường tình Ä‘ó, thì má»›i thấy được cái lẽ thật lá trúc nó không phải Ä‘en hay đỏ, nhÆ° vậy chính cái nghịch lý Ä‘ó mà mình thấu qua được thì nó hợp lý; còn mình cho là hợp lý theo thường tình thì nó lại là nghịch lý, cho thấy nó không cố định, mà tuỳ theo cái chấp, cái quan niệm thành kiến của mình mà nó thành, lâu nay mọi người đều nhìn nhÆ° vậy, rồi mình cÅ©ng nhìn theo Ä‘ó, cho nên thấy ai nói khác Ä‘i thì mình cãi, tưởng Ä‘âu nhÆ° là Ä‘úng mà sá»± thật có Ä‘úng Ä‘âu? Do Ä‘ó Phật Ä‘ánh thức cho mình phải vượt qua những chữ nghÄ©a Ä‘ó, má»›i thấy được lẽ thật, sống được lẽ thật, má»›i thấy được Bát nhã chẳng phải là Bát nhã. Đó là má»™t đọan.

    Qua Ä‘oạn thứ hai, gạn hỏi về pháp để nói, Phật bảo là:“Tu Bồ Đề! NhÆ° Lai có pháp để nói chăng? Ngài Tu Bồ Đề thÆ°a: “- Bạch Thế tôn! NhÆ° Lai không có gì để nói.” NhÆ° vậy là sao? Vừa nói tên kinh xong, Phật cÅ©ng sợ mình chấp, hỏi tên kinh, Phật bảo là “Kinh Bát nhã ba la mật”, vậy Ä‘ã có tên, tức mọi người liền Ä‘inh ninh là Phật có pháp để nói, nên má»›i đặt tên, tức chấp “có pháp để nói”, nên ngay Ä‘ây ngài gạn lại liền: “- NhÆ° Lai có pháp để nói chăng?” để phá chá»— Ä‘ó, hoặc có người lại chấp chính Ä‘ây là cảnh giá»›i riêng của chÆ° Phật, Bát nhã là thuá»™c về Phật, chỉ má»™t mình Ngài được thôi, cho nên khó nói. Do Ä‘ó Phật gạn lại để cho thấy Ä‘ây chính là chá»— chung chứng của tất cả mười phÆ°Æ¡ng chÆ° Phật, chứ không phải của riêng Ngài, cÅ©ng là chá»— sẵn có của chúng sanh chứ không phải của riêng ai, hoặc của chÆ°  Phật còn mình chẳng có, mà ai cÅ©ng có đầy đủ vậy thì có gì để nói? Ở trÆ°á»›c Ä‘ã dẫn rõ, tất cả mười phÆ°Æ¡ng chÆ° Phật cÅ©ng nhÆ° pháp Vô Thượng bồ đề của chÆ° Phật cÅ©ng từ kinh này mà ra, vậy kinh này không riêng của ai, nên Ngài không có pháp gì riêng để nói. Bởi vậy trong kinh Pháp Hoa có câu: “- ChÆ° pháp tùng bản lai, Thường tá»± tịch diệt tÆ°á»›ng”, nghÄ©a là các pháp từ xÆ°a đến nay, thường ở nÆ¡i tÆ°á»›ng của nó là tịch diệt lặng lẽ, mọi pháp xÆ°a nay vốn là lặng lẽ thường trụ, không sanh diệt, sở dÄ© nó có sanh diệt, có sai biệt là do “cái đầu này” mà thành ra sai biệt, chứ bản tánh của nó vốn là lặng lẽ! Ở Ä‘ây cÅ©ng để nói lên, pháp này vốn lìa ngoài ngôn ngữ, ngôn ngữ không thể nói đến được; lìa ngoài tÆ°á»›ng tâm duyên, không suy nghÄ© đến được, nó xÆ°a nay lặng lẽ nhÆ° vậy thôi, không có gì để nói, chứ không phải hoàn toàn không có. Chính Ä‘ây là pháp má»—i người phải tá»± thể nghiệm lấy, tá»± thầm nhận thôi, chứ không suy nghÄ© đến được, cÅ©ng không phải dùng ngôn ngữ mà diá»…n tả được. Đó là ngài Ä‘Æ°a vào “nghÄ©a phụng trì” cho mình rồi, phụng trì là nhÆ° vậy Ä‘ó, tức là phải vượt thấu qua dấu vết của ngôn ngữ, chữ nghÄ©a, cÅ©ng nhÆ° phải vượt qua dấu vết của chÆ° Tổ. NghÄ©a là, đức Phật muốn Ä‘Æ°a mình vượt qua dấu vết của các Ngài, để cho mình tá»± sống dậy, không bị trói buá»™c bởi những khuôn khổ ngôn ngữ chết. Ngài Ä‘ã không có gì để nói, thì mình bám vào Ä‘âu mà chấp? Đó là Phật Ä‘ã trãi hết lòng vá»›i mình không còn giấu diếm gì nữa! Nói nhÆ° vậy là hết tình rồi, còn chúng ta chỉ “phụng trì” nữa thôi! Đây dẫn thêm Ä‘oạn nhân duyên của ngài Huệ Minh sau khi Ä‘uổi theo Lục Tổ, được Lục Tổ ra khai thị câu:

    - Chẳng nghÄ© thiện chẳng nghÄ© ác cái gì là bản lai diện mục của thượng tọa Minh?

    Ông liền tỏ ngá»™, sau khi tỏ ngá»™, ông hỏi thêm:

    - Ngoài mật ý mật nghÄ©a từ trÆ°á»›c đến nay, còn có mật ý gì nữa chăng?

    Ông ngá»™ rồi, nhÆ°ng vẫn còn nghi từ trÆ°á»›c đến giờ Phật, Tổ nói, ngoài cái mật Ä‘ó, còn có mật gì nữa không? Lục Tổ bảo:

    - Khi Ä‘ã nói cho ông rồi thì không phải mật. Bây giờ ông hãy chiếu soi trở lại thì mật ở bên ông.

    Rõ ràng nhÆ° vậy, Ä‘ã nói hết, có giấu diếm gì nữa mà nói là mật? NhÆ°ng “mật” Ä‘ó, chính ông phải soi trở lại, ông sẽ thấy cái mật ở ngay nÆ¡i ông! Ý nghÄ©a rất là thá»±c tế, mọi người tưởng Phật Tổ có gì Ä‘ó bí mật không nói hết, nên cứ nghi hoài, có khi hiểu được rồi mà vẫn còn nghi: “còn có cái gì nữa”, Ở Ä‘ây Tổ nói rõ ràng, không có cái gì mật hết, mật là chính ở nÆ¡i mình, chính mình chÆ°a có sáng được, chÆ°a có tỏ ngá»™, còn tưởng tượng nhiều, cho nên thành ra mật, nếu sáng tỏ rồi thì không có gì là mật, chính sẵn nÆ¡i mình đầy đủ hết. Hiểu nhÆ° vậy, còn cái gì cho mình nghÄ©, mình tưởng đến nữa? Có má»™t cái gì để mình nghÄ©, mình tưởng đến, thì còn có chá»— để cho mình duyên; mà còn có chá»— để duyên là trái vá»›i cái lý thật rồi. Vì vậy nói “không có gì để được”, để phá sạch hết, sống ngay vá»›i cái thật của mình thôi. Trong nhà thiền có dẫn má»™t câu chuyện: Khi Thế tôn sắp nhập Niết bàn, ngài Văn Thù má»›i thỉnh Phật tái chuyển pháp luân, Phật liền quở: “- Ta trụ thế 49 năm chÆ°a từng nói má»™t chữ, mà bây giờ ông thỉnh ta tái chuyển pháp luân, thành ra ta Ä‘ã từng chuyển pháp luân hay sao?”. Vậy Phật có chuyển hay không? Đây là Ä‘ánh thức cho tất cả, phải thấu suốt qua ngôn ngữ, chữ nghÄ©a Ä‘ó; Phật nói bao nhiêu năm Ä‘ó, cÅ©ng cốt Ä‘ánh thức cho người sống trở về vá»›i cái thá»±c Ä‘ó chứ không có gì thật bên ngoài để ngài nói hết. Ngài xác định rõ để chúng ta không có chấp cái gì bên ngoài, mà nhân những cái Ä‘ó để thấy lại nÆ¡i mình thì má»›i thấy được bản ý của Phật, thấy được cái ý sống Ä‘ó. Người khéo léo thì ngay Ä‘ó nhận ra “cái ngoài chữ nghÄ©a”, khi nhận nhÆ° vậy rồi thì nó không thuá»™c về chữ nghÄ©a gì hết, nên gọi nó là cái gì cÅ©ng được, muốn gọi nó là “Bát nhã” cÅ©ng được, “pháp thân” cÅ©ng được, gọi là “bản lai diện mục” cÅ©ng được. Bởi vì, Bát nhã không phải là Bát nhã thì Ä‘âu có cố định nÆ¡i má»™t danh từ, nhÆ°ng cốt là thấy được “cái thật” Ä‘ó, chứ đừng có bám trên cái tên, đừng có kẹt trên cái tên. Do Ä‘ó mà ngài Phó Đại SÄ© có bài kệ nói lên ý này:

    Danh trung vô hữu nghÄ©a,

    NghÄ©a thượng phục vô danh,

    Trí nhân tâm tá»± giác

    Ngu giả ngoại cầu thanh.

     

    Tức là, “Trong tên không có nghÄ©a, Trên nghÄ©a lại không tên”, tên là tiếng gọi, nhÆ° ngón tay chỉ trăng, không phải nghÄ©a, còn cái nghÄ©a vượt ngoài tên, phải thấy được cái nghÄ©a ở bên ngoài Ä‘ó. “Người trí tâm tá»± giác, Kẻ ngu Ä‘uổi theo tiếng”, người trí thì ngay nÆ¡i tâm mình tá»± giác, tá»± biết tâm mình đầy đủ, còn người ngu mê thì cứ Ä‘uổi theo tiếng bên ngoài Ä‘ó, rồi phân biệt, suy tÆ° thế này thế nọ, mà không thấy được nghÄ©a chân thật. NhÆ° Lai không có pháp để nói là nhÆ° vậy, vừa nói xong liền phá ngay.

     

    CHÁNH VÄ‚N:

    Phật bảo Tu Bồ Đề: - Ý ông nghÄ© sao, thế giá»›i tam thiên đại thiên có những hạt bụi, thì bụi Ä‘ó có nhiều chăng? Ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp: Rất là nhiều. Phật bảo: Những hạt bụi Ä‘ó NhÆ° Lai nói chẳng phải hạt bụi, Ä‘ó gọi là hạt bụi; NhÆ° Lai nói thế giá»›i, chẳng phải thế giá»›i, Ä‘ó gọi là thế giá»›i.

    GIẢNG:

    NhÆ° vậy là sao? Ở trÆ°á»›c Ä‘ã nêu rõ về giáo nghÄ©a không thể chấp thủ, không có pháp để nói; ở Ä‘ây nói thẳng cảnh giá»›i cÅ©ng không luôn. TrÆ°á»›c Ngài gạn hỏi về vi trần, tức là “trong thế giá»›i tam thiên Ä‘ó, có những hạt bụi, những hạt bụi Ä‘ó có nhiều chăng?” Trên tÆ°á»›ng, theo cái hiểu thông thường thì rất là nhiều, không thể phủ nhận! NhÆ° vậy, thế giá»›i mà lâu nay chúng ta cho là có Ä‘ó, là từ Ä‘âu mà có? cái gì là thế giá»›i? làm sao chỉ ra Ä‘ây? chỉ bầu trời là thế giá»›i được không? Thế giá»›i có chút vậy thôi sao? Cho nên nói thế giá»›i, Ä‘âu có gì khác, chính là do những hạt bụi nhỏ nó tụ lại thành thôi. Đây nói trong thế giá»›i có những hạt bụi, bụi Ä‘ó tụ lại thành có má»™t tÆ°á»›ng lá»›n, là má»™t thế giá»›i. Theo khoa học bây giờ thì do những Ä‘ám mây kết tụ lại thành, những quả núi to cÅ©ng do những hạt bụi kết tụ lại, chứ không có quả núi nguyên vẹn. NhÆ° vậy, thế giá»›i là những hạt bụi kết tụ lại thì nó Ä‘âu có thật tÆ°á»›ng cố định của nó, Ä‘âu có sẵn tá»± bao giờ! Ngay Ä‘ây nhìn những hạt bụi dÆ°á»›i con mắt Bát nhã thì những hạt bụi Ä‘ó cÅ©ng không thật luôn; thế giá»›i từ những hạt bụi kết hợp lại không thật, ngay hạt bụi cÅ©ng không thật, cÅ©ng là tÆ°á»›ng duyên hợp thôi, do những Ä‘iện tá»­ xoắn quanh, rồi chuyển Ä‘á»™ng không dừng, vậy thì cÅ©ng Ä‘âu có tá»± tánh cố định. Từ cái nhỏ là hạt bụi, cái lá»›n là thế giá»›i cÅ©ng không có thật tánh gì hết. Nếu nhìn trên tÆ°á»›ng thì tất cả đều hiện bày đầy đủ, cho nên hạt bụi vô số; nhÆ°ng trên tánh mà thấy thì không má»™t tÆ°á»›ng thật gì, Ä‘ó là phá ý niệm chấp trên cảnh giá»›i, trên tÆ°á»›ng. Nhìn trên tÆ°á»›ng thì tất cả hiện bày đầy đủ, nhÆ°ng trên tánh thì không má»™t tÆ°á»›ng thật, vậy còn cái gì để cho mình chấp là có, là không? Bởi vậy ngài Từ Đạo Hạnh của Việt Nam có bài kệ nói về có, không:

    Tác hữu trần sa hữu, Là có, bụi bụi có,

    Vi không nhất thiết không. Là không, tất cả không.

    Hữu không nhÆ° thủy nguyệt, Có không trăng Ä‘áy nÆ°á»›c,

    Vật trÆ°á»›c hữu không không. Chá»› dính Có Không, Không.

    Tức là, nói có thì tất cả đều có, bụi bụi đều có hết, má»—i hạt bụi đều có đủ, còn nói không thì tất cả đều không; cho nên “có không” nhÆ° trăng Ä‘áy nÆ°á»›c, chá»› có mắc kẹt chá»› có dính mắc có và không, cÅ©ng nhÆ° cái “không không” cÅ©ng qua luôn, nhÆ° vậy má»›i thật sá»± mở con mắt Bát nhã, dứt bặt được cái thấy về có không, không có dính vào cái niệm phân biệt là có là không, thì Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là đạo, Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là Bát nhã hiện tiền, chá»— nào cÅ©ng là chá»— mình sáng ngời Ä‘âu có mê! Vừa mắc kẹt có không liền có mê. Cổ đức có câu: “Thanh thanh thuý trúc tổng thị chân nhÆ°, uất uất hoàng hoa vô phi Bát nhã”, nghÄ©a là trúc biếc xanh xanh thảy là chân nhÆ°, hoa vàng rỡ rỡ đều là Bát nhã, nhÆ° vậy có chá»— nào để cho mình mê? Thành ra cảnh giá»›i bên ngoài không phải là cái cảnh để cho mình mê, mà chính tại trong cái “đầu này”, nếu mình thấy cái hoa vàng mà không có khởi niệm phân biệt có không, phải quấy, hÆ¡n thua, tốt xấu gì hết, thì ngay Ä‘ó là Bát nhã hiện tiền, Ä‘âu có mê. Chính vì cái niệm phân biệt trong đầu mà nó che mờ, thành mê, rồi mình đổ thừa cảnh này, cảnh kia nó làm chÆ°á»›ng ngại tu không được, làm mình mê. Đó là má»™t lối để mình trốn trách nhiệm, cứ đổ lá»—i cái này cái kia, mà quên đổ lá»—i mình! Nếu thấy lại mình thì hết đổ lá»—i. NhÆ° vậy, khi chúng ta quên được tÆ°á»›ng có không, bặt ý niệm có không, thì thấy cái gì cÅ©ng là Bát nhã thấy, không có gì ngoài ánh sáng Bát nhã, vậy có chá»— nào không phải là chá»— để cho mình ngá»™ đạo? Cho nên thấy hoa Ä‘ào ngá»™ đạo, thấy bầy le le sáng được việc lá»›n, chuyện Ä‘ó dÄ© nhiên thôi, có gì phải nghi ngờ! Đó là má»™t Ä‘iểm, Ä‘iểm thứ hai nữa, Ä‘oạn này còn phá cái “thấy về lá»›n nhỏ”, tức là tiến lên thêm má»™t bÆ°á»›c, cả thế giá»›i to tát cÅ©ng không thật, rồi hạt bụi nhỏ cÅ©ng không thật, là dứt bặt niệm lá»›n nhỏ, lá»›n nhỏ không còn chá»— cho mình phân biệt nữa. Thấu suốt được chá»— này, khi dọc sách thiền hết nghi ngờ những chá»— nói quá sức tưởng tượng của mình bây giờ. NhÆ° nói “Tu di nhét trong hạt cải”, núi Tu di to tát nhÆ° vậy mà ở trong hạt cải thì làm sao hiểu ná»—i? NhÆ°ng chúng ta tin không ná»—i là tại sao? Tại trong đầu mình còn có tÆ°á»›ng lá»›n nhỏ nó rõ ràng, làm sao chấp nhận được? Còn bây giờ dứt bặt được niệm lá»›n nhỏ rồi, thì núi Tu di lá»›n cÅ©ng không thật, hạt bụi nhỏ cÅ©ng không thật, hai cái cÅ©ng không thật hết, thì nhét vào nhau có gì ngại Ä‘âu. Hoặc trong kinh nói “ngồi trong hạt bụi mà chuyển đại pháp luân”, nếu hiểu nhÆ° vậy thì chá»— nào chẳng chuyển pháp luân, Ä‘âu phải ngồi pháp toà cao má»›i chuyển pháp luân, má»—i má»™t hạt bụi cÅ©ng để cho mình sáng tỏ việc Ä‘ó. Nói theo thế gian, hồi xÆ°a thì hÆ¡i khó hiểu, chứ bây giờ cÅ©ng không khó hiểu, cả má»™t đại tạng kinh mà gom vào cái dÄ©a nhỏ, trong má»™t cái mạch nhỏ mà chứa bao nhiêu dữ kiện trong Ä‘ó, thì lá»›n nhỏ Ä‘âu còn cố định gì nữa, nhÆ°ng cố định là do cái chấp của mình. Hiểu vậy thì thấy trên thế gian người ta cãi nhau mình chỉ cười, có gì cố định Ä‘âu! Trong Tín Tâm Minh của Tam Tổ Tăng Xán có má»™t Ä‘oạn cÅ©ng nói về lá»›n nhỏ này: “Cá»±c tiểu đồng đại, Ngôn tuyệt cảnh giá»›i, Cá»±c đại đồng tiểu, Bất kiến biên biểu”, tức là, “Rất nhỏ đồng lá»›n, quên bặt cảnh giá»›i”, cái nhỏ mà đồng vá»›i lá»›n thì nó mất cái tÆ°á»›ng nhỏ, không còn cảnh giá»›i cho mình nghÄ©. “Rất lá»›n đồng nhỏ, Chẳng thấy mé bờ”, nó lá»›n mà đồng nhỏ thì mất tÆ°á»›ng lá»›n luôn, Ä‘âu còn thấy mé bờ gì nữa! NhÆ° vậy quên được niệm lá»›n nhỏ, qua được kiến chấp về cái lá»›n, cái nhỏ Ä‘ó, thì má»›i thấy rõ tâm mình nó thênh thang rá»™ng lá»›n, không còn mé bờ. Cho nên không còn có cảnh giá»›i cho mình tưởng tượng phân biệt, không còn có bờ mé gì để cho mình suy nghÄ©, để cho mình duyên theo, ngay Ä‘ó tâm mình thênh thang hết ranh giá»›i gì nữa. NhÆ° vậy má»›i gọi là “Bát nhã vô tri mà vô sở bất tri”, Bát nhã không biết mà không có gì chẳng biết; má»›i nghe thì thấy không sao hiểu ná»—i, không biết thì không biết thôi, mà Ä‘ây không biết nhÆ°ng không có gì chẳng biết, thì có nghịch đời không? NhÆ°ng khi hiểu được chá»— này thì nó Ä‘âu còn cảnh giá»›i, Ä‘âu còn bờ mé gì nữa, cho nên không biết là vì không còn má»™t tÆ°á»›ng gì để biết nữa, song nó lại biết khắp hết tất cả, không có chá»— nào thiếu sót, chính cái không biết tất cả Ä‘ó, mình má»›i biết tất cả; còn bây giờ biết nhiều quá, cho nên bị che, bị ngăn. NhÆ° vậy, nó không chá»— nào chẳng biết thì không có chá»— nào còn mê. Ở Ä‘ây quý vị soi trở lại, khi mình còn thấy có má»™t hạt bụi thật tức là còn má»™t niệm mê, má»™t niệm mê nên má»›i thấy hạt bụi thật, chính ngay chá»— Ä‘ó là chá»— mình mê; còn nếu không thấy có hạt bụi nào thật thì còn có chá»— nào để mình mê, chá»— chá»— đều là giác hết. Khi chúng ta mê là thấy nó thật, thì chính má»™t Ä‘iểm thật Ä‘ó là má»™t Ä‘iểm mê nó che mình; khi có má»™t cái Ä‘iểm thật rồi thì cái nhỏ, cái lá»›n nó che liền. Bởi khi thấy má»™t hạt bụi thật thì nó có tÆ°á»›ng nhỏ rồi, có tÆ°á»›ng nhỏ thì nó đối vá»›i tÆ°á»›ng lá»›n, hai tÆ°á»›ng lá»›n nhỏ sanh thì Ä‘ó là mê. Đây dẫn thêm má»™t Ä‘oạn của Lục Tổ để quý vị hiểu rõ thêm, ngài nói: “- Tâm lượng rá»™ng lá»›n giống nhÆ° hÆ° không, không có bờ mé, cÅ©ng không có vuông tròn, lá»›n nhỏ, không xanh vàng đỏ trắng, diệu tánh của người đời nó vốn là không, không có má»™t pháp gì để được”. Cái diệu tánh Ä‘ó nó vốn rá»—ng rang không có má»™t pháp gì để được, nhÆ°ng chúng ta còn kiếm nhiều cái được quá, nên không thấy được nó; nếu cam đảm buông sạch hết thì ngay nÆ¡i mình đầy đủ không thiếu gì. Chính vì vậy, khi Lục Tổ được NgÅ© Tổ kêu vào trong thất để giảng kinh Kim Cang cho ngài, ngài tỏ ngá»™ la lên: “- Đâu ngờ tá»± tánh vốn tá»± đầy đủ, Đâu ngờ tá»± tánh xÆ°a nay vốn thanh tịnh, Đâu ngờ tá»± tánh vốn không sanh diệt …” Thấy được nhÆ° vậy, má»›i thấy suốt qua tất cả những tÆ°á»›ng, cảnh giá»›i, không bị cảnh giá»›i nó che, nếu mình không thấy tÆ°á»›ng lá»›n nhỏ, Ä‘ó là mình đứng trên cái gì mà thấy? Đó là mình đứng trên tâm thể mà thấy, chứ không phải nói nhÆ° vậy, là phá hết tất cả các tÆ°á»›ng, không phải nói vậy là không còn tÆ°á»›ng lá»›n nhỏ gì, sá»± thật thì vi trần cÅ©ng là vi trần, thế giá»›i nó cÅ©ng là thế giá»›i, cái nào đứng vững nguyên ở vị trí của nó, nhÆ°ng người sống trở về vá»›i tá»± tánh, ở trên tá»± tánh mình, trên tâm thể Ä‘ó thì mình quên bặt những tÆ°á»›ng phân biệt bên ngoài, nên không khởi niệm lá»›n nhỏ, chứ không phải nói nhÆ° vậy rồi san bằng hết tất cả tÆ°á»›ng. Bởi vậy, Thiền sÆ° Huệ Minh gạn hỏi Thượng tọa Minh Nhan:

    - Nói nhiều cách đạo càng xa, nay có việc xin hỏi: Từ trÆ°á»›c các bậc Tiên đức có ngá»™ hay không?

    Minh Nhan Ä‘áp:

    - Đã là các bậc Hiền Thánh Tiên đức thì ai không ngá»™!

    Sư gạn lại:

    - “Má»™t người trở về nguồn chÆ¡n thì mười phÆ°Æ¡ng thế giá»›i thảy đều tiêu mất”, nay ngọn núi Thiên Thai trÆ°á»›c mắt hãy còn nguyên sao nói tiêu mất được?

    XÆ°a giờ biết bao nhiêu Tổ, bao vị thiền sÆ° Ä‘ã ngá»™ đạo, sống trở về nguồn, vậy thì ngọn núi trÆ°á»›c mặt mình sao cÅ©ng còn nguyên Ä‘ó? Đây nói tiêu mất không phải là phá hoại các tuá»›ng Ä‘ó, mà là dứt bặt những niệm chấp trÆ°á»›c, không còn thấy có má»™t tÆ°á»›ng gì thật, nghÄ©a là sống được trở về nguồn rồi thì trÆ°á»›c mắt không còn má»™t tÆ°á»›ng gì thật che đậy, gọi là tiêu mất, là tiêu mất vá»›i nguời giác ngá»™, chứ không phải tiêu mất là tiêu diệt hết các tÆ°á»›ng ở bên ngoài. Hiểu nhÆ° vậy thì không có phá hoại tuá»›ng thế gian, rõ ngay nÆ¡i tÆ°á»›ng sanh diệt tức phi sanh diệt, ngay sanh diệt tức vô sanh. Trong kinh Hoa Nghiêm có bài kệ:

    “Nhất thiết pháp bất sanh,

    Nhất thiết pháp bất diệt,

    Nhược nhơn như thị giải,

    ChÆ° Phật thường hiện tiền.”

     

    Tức là, “Tất cả pháp chẳng sanh, Tất cả pháp chẳng diệt, Nếu người hiểu nhÆ° thế, ChÆ° Phật thường hiện tiền.” Hiện chúng ta thấy tất cả pháp nó sanh diệt rõ ràng Ä‘ây, làm sao nói tất cả pháp chẳng sanh, tất cả pháp chẳng diệt được? Tức ngay nÆ¡i mọi tÆ°á»›ng này bặt được niệm sanh diệt, thì thấy các pháp nhÆ° nó là nó, không sanh diệt gì trong Ä‘ó, Ä‘ó là cái thấy giác ngá»™, chính cái thấy giác ngá»™ là Phật tâm của mình, Phật hiện tiền là nhÆ° vậy. Đây là má»™t Ä‘oạn phá về vi trần thế giá»›i, má»™t Ä‘oạn nữa là phá về 32 tÆ°á»›ng. Phật gạn thêm má»™t lần nữa:

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? Có thể lấy ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai chăng.

    Ngài Tu Bồ Đề thÆ°a: - Bạch Thế Tôn chẳng được, chẳng thể lấy ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng mà thấy NhÆ° Lai. Tại sao? Vì NhÆ° Lai nói ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, tức chẳng phải tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là 32 tÆ°á»›ng.

    GIẢNG:

    Ở Ä‘ây là tiếp qua Ä‘oạn trên, Ä‘oạn trên là khiến chúng ta quên bặt cảnh giá»›i bên ngoài, đến Ä‘ây khiến mình quên bặt ngay thân tÆ°á»›ng hiển hiện Ä‘ây mà sống trở về vá»›i pháp thân vô tÆ°á»›ng, vô trụ. Bởi ở trÆ°á»›c nói tÆ°á»›ng vi trần, tÆ°á»›ng thế giá»›i đều là không thật, dứt bặt hết không cho mình bám; bây giờ ngay Ä‘ây nhìn ngược trở lại, ngay nÆ¡i thân ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng của Phật có phải là Phật thật chÆ°a? Nếu chỉ dừng ở Ä‘ó thì cÅ©ng bị tÆ°á»›ng nó che mờ! Ở phần trÆ°á»›c thì nói chung chung là thân tÆ°á»›ng thôi, ở Ä‘ây nói thẳng “ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng”, nghÄ©a là ngay nÆ¡i thân ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt đẹp của Phật Ä‘ó, cÅ©ng không phải là thân tÆ°á»›ng thật, chính thân tÆ°á»›ng tốt đẹp Ä‘ó cÅ©ng từ nÆ¡i pháp thân mà hiện ra; nếu chúng ta chỉ bám vào trong Ä‘ó thì cÅ©ng mắc kẹt trên tÆ°á»›ng, nếu khởi niệm duyên theo ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng Ä‘ó là tá»± mình che mờ pháp thân. Song ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng cÅ©ng từ pháp thân mà ra, vậy muốn thấy được pháp thân cÅ©ng phải nhÆ¡n cái Ä‘ó mà thấy suốt qua, thấu qua cái vô tÆ°á»›ng, chứ bám vào 32 tÆ°á»›ng thì cÅ©ng che mờ Ä‘i thân chân thật, nhÆ° vậy làm sao phụng trì được Bát nhã? Hiểu nhÆ° vậy, má»›i thấy được nghÄ©a phụng trì là cÅ©ng phải vượt ngoài thân tÆ°á»›ng Ä‘ó. Trong kinh Tiểu phẩm Bát nhã, đức Phật có dạy má»™t Ä‘oạn rằng: “- Này thiện nam tá»­, ta thường trụ trong pháp vô niệm nên được ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt, tám mÆ°Æ¡i vẻ đẹp, thường phóng hào quang sáng lá»›n soi khắp cả hÆ° không vô lượng thế giá»›i, công đức khó có thể nghÄ© bàn được.” Bao nhiêu công đức khó nghÄ© bàn cÅ©ng từ trong “pháp vô niệm” Ä‘ó mà ra; mà pháp vô niệm Ä‘ó có hình tÆ°á»›ng gì? Cho nên ngay nÆ¡i tâm thể vô niệm của mình Ä‘ó, khéo nhận trở lại thì má»›i thấy được Phật thật, còn chỉ nhìn trên thân tÆ°á»›ng, dù ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt Ä‘ó, cÅ©ng không thấy được Phật thật. Song nói nhÆ° vậy, Phật sợ người nghe liền chấp vào Ä‘oạn diệt, bác bỏ ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng không thật thì không có gì thật hết, vậy ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng Ä‘ó hiện ra để làm gì? Nên Phật nói tiếp: “ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tức chẳng phải tÆ°á»›ng, Ä‘ó gọi là 32 tÆ°á»›ng.” Lẽ thật thì pháp thân là không có hình tÆ°á»›ng rồi, cho nên không thể nhìn bằng ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng là không chối cãi, nhÆ°ng không thể rời ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng này mà có pháp thân. Bởi pháp thân không có hình tÆ°á»›ng, vì muốn hoá Ä‘á»™ chúng sanh nên Phật phải hiện ra ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, khi hiện ra ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng Ä‘ó nhÆ°ng bản ý của Phật là muốn cho mọi người nhÆ¡n cái tÆ°á»›ng Ä‘ó, mà phát tâm trở về thấy suốt được pháp thân thật kia, chá»› không phải để cho mình dừng ở trên ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng Ä‘ó. NhÆ° vậy, nói ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tức chẳng phải ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, nhÆ°ng phÆ°Æ¡ng tiện thì Phật cÅ©ng hiện ra ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng chứ không phải nói nhÆ° vậy rồi bác bỏ hoàn toàn. Trong nhà thiền, Ngài VÄ©nh Minh Diên Thọ tham thiền, hôm Ä‘ó ngài nghe người làm rÆ¡i bó củi liền ngá»™ đạo, ngài làm bài kệ:

    Phóc lạc phi tha vật,

    Tung hoành bất thị trần.

    SÆ¡n hà cập đại địa,

    Toàn lá»™ pháp vÆ°Æ¡ng thân.

    ***

    Đánh rÆ¡i không vật khác,

    Dọc ngang chẳng phải trần.

    Núi sông cùng quả đất,

    Toàn lá»™ pháp vÆ°Æ¡ng thân.

    Khi tỏ ngá»™ được pháp thân rồi, liền thấy rõ nó hiện khắp nÆ¡i không có chá»— nào thiếu, nhÆ°ng nó không thuá»™c má»™t tÆ°á»›ng nào, má»™t trần nào, không là má»™t vật gì cả. Cho nên khi Ä‘ánh rÆ¡i cÅ©ng chỉ là nó, nhận ra thì không vật gì khác, chính là nó thôi, dù dọc dù ngang cÅ©ng không phải là trần gì, cÅ©ng không có tÆ°á»›ng gì, nó vẫn là nó thôi. NhÆ°ng không phải nhÆ° vậy là rời thế giá»›i này riêng có nó, mà khắp nÆ¡i Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng riêng bày đủ hết, chỉ có má»™t Ä‘iều là nó không phải tất cả những tÆ°á»›ng Ä‘ó; vì vậy núi sông cùng quả đất đều lá»™ bày thân pháp vÆ°Æ¡ng. Khi mình sống được cái này rồi, thì thấy Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng đều có pháp thân hiện bày, Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là ánh sáng Bát nhã, thấy cái gì cÅ©ng từ ánh sáng Bát nhã này phát ra, thì cái gì cÅ©ng hiển bày rõ ràng trong cái gÆ°Æ¡ng Ä‘ó, Ä‘ó là má»™t Ä‘iểm.

    Điểm thứ hai, Ä‘oạn này Ä‘ánh thức cho chúng ta phải dứt bặt niệm về nhiá»…m và tịnh. Ở trÆ°á»›c, phá về tÆ°á»›ng vi trần tức là phá về nhiá»…m, trần là bụi, bụi là nhiá»…m; ở Ä‘ây quên luôn cả ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt, tức là quên cả tÆ°á»›ng tịnh, cái nhiá»…m cái tịnh đều quên, thì lòng mình má»›i thật  thanh tịnh; còn niệm nhiá»…m, niệm tịnh tức là còn chá»— chÆ°a ổn. Đến Ä‘ây thì trong lòng mình không còn lÆ°u lại má»™t tÆ°á»›ng gì, tÆ°á»›ng nhiá»…m tÆ°á»›ng tịnh cÅ©ng không để dấu, cÅ©ng không để dành má»™t chữ gì, “Bát nhã, chẳng phải là Bát nhã” thì có gì giữ lại trong này nữa? Không lÆ°u má»™t tÆ°á»›ng gì, má»™t chữ gì, tức lòng mình nó thênh thang, không phải phụng trì Kim Cang Bát nhã là gì? Phụng trì Kim Cang Bát nhã là nhÆ° vậy Ä‘ó, chứ không phải đọc tên Ä‘ó má»—i ngày, hoặc tụng tá»›i tụng lui má»—i ngày nói là phụng trì. Phụng trì nhÆ° vậy má»›i Ä‘ích thá»±c là Phật tá»­, tức con Phật, Phật nói sao làm Ä‘úng vậy. Đó là ý nghÄ©a về phá ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt.

    Thêm má»™t Ä‘oạn nữa, nói về bố thí thân mạng và trì kinh. Tức là, Phật bảo: “Nếu người thiện nam, thiện nữ Ä‘em thân mạng nhÆ° số cát sông Hằng ra bố thí, rồi có người đối trong kinh này cho đến bốn câu kệ vì người khác mà nói thì phÆ°á»›c này cÅ©ng rất nhiều”. Đến Ä‘oạn này lại lên má»™t tầng khó hÆ¡n. Hãy xét kỹ, ở trÆ°á»›c bao nhiêu lần so sánh về phÆ°á»›c bố thí vá»›i phÆ°á»›c trì kinh rồi, nhÆ°ng đến Ä‘ây có gì đặc biệt? Ở trÆ°á»›c chỉ nói về bố thí ngoại tài thôi, bố thí bảy báu mà đầy cả tam thiên đại thiên thế giá»›i, vô số tam thiên đại thiên thế giá»›i cÅ©ng là bố thí bảy báu ở bên ngoài, Ä‘ây là ngay thân mạng mình, tức ngay nÆ¡i ná»™i tài này má»›i khó. Vì vậy nói là lên từng sâu hÆ¡n, ngay thân mạng mình cÅ©ng Ä‘em ra bố thí nữa, Ä‘ó là chuyện khó làm; nhÆ°ng không phải chỉ má»™t thân thôi mà là nhiều thân nữa, nhiều thân mạng nhÆ° số cát sông hằng mà bố thí, quý vị dám nghÄ© tá»›i Ä‘ó không? Má»™t thân mạng bố thí còn khó, huống nữa nhiều thân mạng, vậy còn chá»— nào để cho chúng ta bám vào? Song Phật nói nhÆ° vậy mà cÅ©ng không bằng người trì kinh này, nhÆ° vậy là muốn nói lên ý gì? Đây là ngầm chỉ, người muốn vào kinh này, sống được vá»›i kinh này, thì phải dám buông xả quên cái thân này, dám buông bỏ cái thân này thì má»›i sống trọn vẹn vá»›i kinh này, hay tánh Kim Cang Bát nhã, nếu còn hÆ¡i luyến cái thân này, dù có sống cÅ©ng chỉ được má»™t phần nhỏ vậy thôi, chứ chÆ°a sống được thá»±c sá»± trong tánh Kim Cang này; tức phải quên cái ngã yêu quý này thì má»›i sống được vá»›i kinh này, chứ còn chÆ°a dám buông thì làm sao mà vào sâu được? Cho nên trong Chứng đạo ca ngài Huyền Giác có dạy rằng:

    Phóng tứ đại mạc bả tróc

    Tịch diệt tánh trung tùy ẩm trác

    ChÆ° hạnh vô thường nhất thiết không

    Tức thị NhÆ° Lai đại viên giác.

    ***

    Buông bốn đại đừng nắm bắt

    Trong tánh lặng lẽ tuỳ ăn uống

    Các hạnh vô thường hết thảy không,

    (tất cả những cái tạo tác vô thường, những pháp hữu vi trên thế gian này là rá»—ng không, không có thật gì hết)

    Đấy tức NhÆ° Lai đại viên giác.

    NghÄ©a là, chúng ta dám buông bốn đại này, buông thân xác này thì má»›i có thể sống tá»± tại trong tánh Niết bàn, ở trong tánh tịch diệt Ä‘ó mà tuỳ duyên khởi dụng, tuỳ ăn uống, không mắc kẹt nữa. Bao nhiêu pháp hữu vi vô thường này, không đắm mắc vào Ä‘ó, tất cả đều là rá»—ng không thôi, không có gì thật, ngay Ä‘ó tá»± mình khế hợp vá»›i tánh viên giác. Ở Ä‘ây nói chúng ta bố thí thân mạng nhiều nhÆ° số cát sông Hằng Ä‘ó cÅ©ng là những cái thân sanh diệt thôi, bố thí những cái thân sanh diệt này thì có phÆ°á»›c, sống lâu, sanh về cõi trời sống cả ngàn kiếp, nhÆ°ng có thật vui chÆ°a? Sống lâu trong sanh tá»­ cÅ©ng có vui gì? Còn sống trở về vá»›i tánh Kim Cang này, Ä‘ó là sống trở về vá»›i cái không sanh không diệt thì, bao nhiêu cái thân sanh diệt kia sánh vá»›i cái không sanh không diệt này làm sao bì kịp! Tuy nhiên trÆ°á»›c khi nói nhÆ° vậy, Phật rất là khéo, quý vị thấy khéo ở chá»— nào? Ngài Ä‘em thân ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng của ngài ra nói trÆ°á»›c, thật khéo không? Nếu nói ngay thân mình thì mình chÆ°a chịu Ä‘âu, ngài Ä‘em ngay thân ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng tốt đẹp, do tu hành nhiều kiếp Ä‘ó, mà còn nói rằng thân ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng, cÅ©ng không thật nữa, huống là thân mình Ä‘ây, thân nghiệp báo xấu xa này, có gì Ä‘áng để cho mình bám, mình luyến? Quá khéo phải không? Để rõ thêm về ý này, tức là chúng ta bố thí những thân mạng này tuy khó, nhÆ°ng cÅ©ng là thân sanh diệt, thì được cái phÆ°á»›c là được sanh cõi trời sống lâu; song Ä‘em so vá»›i cái sống trở về vá»›i thân chân thật thì cÅ©ng không bằng. Ngài Phó Đại SÄ© có bài kệ nêu rõ về ý này:

    Thí mạng nhÆ° sa số,

    Nhân thiên nghiệp chuyển thâm,

    Ký yểm bồ đề tÆ°á»›ng,

    Năng chÆ°á»›ng Niết bàn tâm .

    ***

    Thí mạng nhÆ° số cát,

    Nghiệp trời người sâu thêm,

    Đã che tÆ°á»›ng bồ đề,

    Tâm Niết bàn bị lấp.

    Thí mạng nhÆ° số cát sông Hằng, Ä‘ó là mình được phÆ°á»›c sanh về cõi trời, sống lâu, tức càng sâu nghiệp trời người hÆ¡n nữa, chứ không sÆ°á»›ng gì; vì ở trong sanh tá»­ làm sao vui sÆ°á»›ng? Được thân tÆ°á»›ng trời người sống lâu, thân tốt đẹp thì chấp ngã càng cao, cho nên che tÆ°á»›ng bồ đề; Ä‘ã che tÆ°á»›ng bồ đề thì tâm Niết bàn cÅ©ng bị lấp luôn, vì mắc kẹt trong thân tÆ°á»›ng này! NhÆ° vậy có thật vui sÆ°á»›ng chÆ°a? Vì vậy câu chuyện Bồ tát Thường Đề trong kinh Đại Bát Nhã, ngài Ä‘i cầu học Bát nhã ba la mật, dám bán thân, chẻ tuá»· để mua đồ cúng dường vị pháp sÆ° mà học kinh Bát nhã. Người nghe giống nhÆ° làm chuyện vô lý, Ä‘ã nói móc tim, chẻ tủy thì còn Ä‘âu để học? Đây là ngầm nói lên tâm thiết tha cầu pháp, là phải quên thân này, sẵn sàng buông bỏ nó thì má»›i thấm sâu, học sâu được Bát nhã. Do Ä‘ó, trong Chứng đạo ca, ở Ä‘oạn cuối ngài Huyền Giác có hai câu:

    Phấn cốt toái thân vị túc thù,

    Nhất cú liá»…u nhiên siêu bách ức.

    NghÄ©a là, “Tan xÆ°Æ¡ng nát thịt chÆ°a đủ đền, Má»™t câu rõ suốt vượt trăm ức.” Khi người thá»±c sá»± chứng ngá»™, sống được trong Ä‘ó rồi, má»›i thấy cái quý của Bát nhã, Nếu chỉ nghe tán thán suông thôi mà chÆ°a sống được thì có khi còn nghi. Sống được rồi, má»›i thấy từ vô lượng kiếp đến giờ, chúng ta lăn lá»™n trong dòng sanh tá»­ này biết bao nhiêu lâu, đức Phật có thí dụ là, ở trong cõi này bất cứ mình đứng ở chá»— nào, mình lấy cái cây cắm xuống cÅ©ng là chá»— mình Ä‘ã bỏ thân! Má»›i thấy dòng luân hồi của chúng ta dài không tính kể mà hôm nay nhận ra được, thấy được, sống được vá»›i cái bất sanh bất diệt này, còn gì quý hÆ¡n. Cho nên nói, dù có nát thân nát xÆ°Æ¡ng cÅ©ng chÆ°a đủ đền được cái ân chỉ cho mình thấy được, sống được vá»›i lẽ thật này; ngay nÆ¡i má»™t câu mình thấu suốt được cái lý thật Ä‘ó, thì mình vượt xa được biết bao nhiêu đời mê lầm! NhÆ° vậy còn có cái gì để cho chúng ta quý tiếc, chúng ta bám víu, vấn vÆ°Æ¡ng vào cái thân tạm bợ này? Thấy nhÆ° vậy Ä‘ó, thì má»›i dám quên thân; dám quên thân nhÆ° vậy thì má»›i sống được trong pháp thân thật Ä‘ó. Đây dẫn câu chuyện cô cung nữ của vua A Dục cho mọi người thấm sâu thêm:

    Ông vua A- dục thường mời các vị cao tăng vào cung để thuyết pháp, ông là má»™t ông vua ban đầu rất hung ác, sau khi tỏ ngá»™ Phật pháp rồi, ông rất quý mến há»™ trì Tam Bảo, thường mời các vị cao tăng vào cung giảng. Có má»™t lần ông mời vị cao tăng vào triều giảng, giữa giảng đường ông cho che má»™t tấm màn, pháp sÆ° thì ngồi giảng ở ngoài, còn những cung nữ thì ngồi ở bên trong tấm màn che ngang; giảng thì người giảng ngó tấm màn thôi, ở trong kia hiểu hay không hiểu cÅ©ng không biết. Hôm Ä‘ó vị pháp sÆ° giảng về bố thí trì giá»›i. Khi bố thí trì giá»›i thì được quả báo sanh cõi trời tốt đẹp. Trong Ä‘ó có má»™t cung nữ, khi nghe nhÆ° vậy, cô không hiểu, mà thời gian nghe pháp sắp hết, không biết làm sao, cô má»›i tung cái rèm chạy ra quỳ sụp xuống trÆ°á»›c pháp sÆ°, Ä‘ây là luật cấm của ông vua rất nghiêm nghặt, cung nữ không được phép Ä‘i ra trá»±c tiếp nhÆ° vậy, phạm luật Ä‘ó là bị chém đầu chứ không phải thường, nhÆ°ng cô cung nữ này bất kể, cô hỏi:

    - Bạch thầy, trÆ°á»›c Ä‘ây Phật ngồi tại gốc Bồ Đề Ngài giác ngá»™ thành đạo, cái mà Ngài giác ngá»™ Ä‘ó Ä‘âu hẳn là pháp bố thí trì giá»›i, vậy còn cái gì nữa phải không?

    Vị pháp sÆ° trả lời:

    - Phật còn nhận thức được lý Tứ đế, tức Ngài thấy rõ bản tánh của tất cả muôn loài vật trên thế gian đều khổ, mà cá»™i nguồn của cái khổ Ä‘ó là do nghiệp tập, gọi là tập đế, do tu Bát chánh đạo trừ được cái nghiệp khổ Ä‘ó thì liền được giải thoát khỏi sanh tá»­…”

    Ngài giải Ä‘Æ¡n giản, qua những lời giải Ä‘ó, cô cung nữ này sáng tỏ được đạo lý Tứ đế chứng được quả Tu Đà Hoàn. Ngay Ä‘ó, cô biết mình phạm vào lệnh cấm của vua cho nên cô liền cầm thanh kiếm để trÆ°á»›c cổ, đến quỳ trÆ°á»›c ông vua, rồi cô thÆ°a:

    - Muôn tâu bệ hạ, thiếp Ä‘ã phạm cái tá»™i lá»›n là không tuân lệnh cấm của bệ hạ, thiếp xin chịu tá»™i.

    Vua hỏi lại:

    - Phạm tá»™i gì?

    Cô cung nữ thÆ°a:

    - Hôm nay nghe pháp sÆ° giảng, thiếp không nhá»› gì hết, liều chạy ra trÆ°á»›c mặt pháp sÆ°, cÅ©ng nhÆ° con trâu khát nÆ°á»›c thì nó cứ nhảy xuống ao nó uống, chứ không kể đến nguy hiểm. Thiếp cÅ©ng vậy, Ä‘iều mà thần thiếp khao khát lúc Ä‘ó, là Phật pháp, cho nên thần thiếp quên cả lệnh của bệ hạ.

    Vua mới gạn hỏi:

    - Vậy chứ  nàng Ä‘ã nhận được cái gì?

    Lúc Ä‘ó, cô má»›i trình bày cái hiểu của cô, vua A Dục không bắt tá»™i mà còn vui mừng vì trong cung có được má»™t cung nữ Ä‘ã thấu hiểu được Phật pháp nhÆ° vậy; sau Ä‘ó ông bỏ lệnh cấm, cho cung nữ  tá»± do nghe pháp. Đây cho thấy, vá»›i cái tâm vì pháp, thấy được pháp thì không nhá»› cả thân mạng. Nếu lúc Ä‘ó vừa vén rèm mà nhá»› tá»›i lệnh cấm của vua, thụt đầu lại thì sao? Có chứng được Tu Đà Hoàn chÆ°a? Hiểu được Ä‘iều Ä‘ó thì hiểu được ý nghÄ©a phụng trì kinh Kim Cang.

  • 16. HAY SẠCH NGHIỆP CHƯỚNG

    CHÁNH VÄ‚N:

    16. HAY SẠCH NGHIỆP CHƯỚNG

    Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Hoặc người thiện nam, kẻ thiện nữ thọ trì, đọc tụng kinh này, nếu bị người khinh tiện, thì người ấy vì tá»™i nghiệp đời trÆ°á»›c lẽ ra đọa vào ác đạo, do đời nay bị người khinh tiện nên tá»™i nghiệp đời trÆ°á»›c ắt là tiêu diệt, sẽ được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Tu Bồ Đề! Ta nhá»› vô lượng, vô số kiếp về quá khứ, trÆ°á»›c Phật Nhiên Đăng Ä‘ã gặp được tám trăm bốn ngàn muôn ức na do tha chÆ° Phật, thảy đều cúng dường, kính thờ không lÆ¡i lỏng; nếu lại có người ở đời sau hay thọ trì, đọc tụng kinh này, thì công đức có được, đối vá»›i công đức do ta cúng dường chÆ° Phật, nhiều gấp trăm phần, ngàn muôn ức phần, cho đến tính đếm, thí dụ đều chẳng thể kịp. Tu Bồ Đề! Nếu người thiện nam, kẻ thiện nữ ở đời sau, có ai thọ trì, đọc tụng kinh này thì công đức có được, nếu ta nói đầy đủ, hoặc sẽ có người nghe đến, tâm liền cuồng loạn, nghi ngờ chẳng tin. Tu Bồ Đề! Phải biết nghÄ©a kinh này chẳng thể nghÄ© bàn, quả báo cÅ©ng chẳng thể nghÄ© bàn.

    GIẢNG:

    Đoạn này rất quan trọng, học Ä‘oạn này chúng ta má»›i không nghi ngờ, chứ nhiều khi tụng kinh Kim Cang mà cÅ©ng còn sợ. Trong Ä‘ây có mấy Ä‘iểm cần lÆ°u ý.

    Thứ nhất, Phật nói từ trÆ°á»›c tá»›i giờ là, người thọ trì kinh này thì công đức không thể nghÄ© bàn, không thể tán thán hết; Người trì kinh Ä‘ã được công đức nhÆ° vậy Ä‘ó, thì hẳn là được người cung kính chứ, sao lại bị người khinh tiện? Đó là Ä‘iểm lÆ°u ý! Khinh tiện ở Ä‘ây là gồm có ganh ghét, chê bai, Ä‘ánh mắng, đủ thứ, tức những nghịch cảnh lẽ ra không có, vì công đức Ä‘ã vô lượng rồi, tại sao lại còn có những cái Ä‘ó? Cho nên mọi người sợ tụng kinh Kim Cang đổ nghiệp! NhÆ°ng ở Ä‘ây, là chỉ rõ đầu mối của những nghiệp nặng nó lá»™ ra cho mình thấy. Vì tuy rằng đời nay chúng ta biết đạo, tu hành, được những chủng duyên gặp kinh đại thừa Bát Nhã cao quý; nhÆ°ng vô lượng kiếp lăn lá»™n trong cõi này tạo ra biết bao nghiệp, nghiệp ác có, nghiệp lành có, đủ thứ hết; hôm nay sống trở về chân thật, những nghiệp dữ, lành bao đời trÆ°á»›c có, đến lúc chín tá»›i thì nó càng lá»™ ra chừng nào là càng nhẹ chừng ấy, có gì phải sợ! Ở Ä‘ây phải thấy rõ những đầu mối nghiệp nặng Ä‘ó, nhờ chúng ta tụng kinh này, nhờ thấy được, sống được trong ánh sáng Bát nhã, cho nên dùng trí Bát nhã Ä‘ó mình má»›i thấy rõ nÆ¡i Ä‘ây, có đủ lòng tin thanh tịnh, thì bao nhiêu những tá»™i nghiệp Ä‘ó cÅ©ng từ tâm mà sanh thôi. Những tá»™i nghiệp, ác chÆ°á»›ng nếu tâm không chá»— sanh thì sao? Thì tá»™i nghiệp bám vào Ä‘âu mà khởi được? Nên dùng trí Bát nhã má»›i thấy rõ được, tá»™i nghiệp từ nhiều đời, nhiều kiếp, hôm nay nó có lá»™ ra, nhÆ°ng mình vẫn thấy rõ bao nhiêu tá»™i chÆ°á»›ng Ä‘ó đều tá»± tâm hiện, nghÄ©a là, do tâm mê mà tạo ra chứ  những nghiệp này Ä‘âu phải sẵn có. Do mê tâm vọng tạo, giờ Ä‘ây sống vá»›i Bát nhã thì được lòng tin thanh tịnh ắt sanh thật tÆ°á»›ng, tâm thanh tịnh là tâm không sanh, vậy bao tá»™i chÆ°á»›ng trụ ở chá»— nào? Đó tức là vô sanh sám hối! Bởi nếu không nhờ Bát nhã khiến dừng vọng niệm sanh khởi, thì nghiệp này tạo thêm nghiệp nữa Ä‘âu có hết. Ví nhÆ° những tá»™i chÆ°á»›ng đến, mà không có trí Bát nhã để vọng niệm khởi, chúng ta lại sanh buồn khổ, chán nản, có lúc còn chá»­i trời đất, nghÄ©a là tôi tụng kinh tu hành sao lại có những cái này? Rồi sanh những phiền não, tạo thêm nghiệp, nghiệp cÅ© không hết lại còn tạo thêm nghiệp má»›i nữa. Còn ở Ä‘ây, nhờ Bát nhã má»›i thấy được những tá»™i chÆ°á»›ng Ä‘ó nó không thật, từ tâm mê hiện ra; tuy thấy nó nhÆ°ng vẫn sống trong ánh sáng Bát nhã, sẽ không buồn, không khổ, không kêu ca chưởi bá»›i thì nó má»›i tan, má»›i hết. Vậy nhờ sống trong Bát nhã, tá»™i chÆ°á»›ng má»›i hết; nhÆ° vậy nó Ä‘âu có chÆ°á»›ng! Sở dÄ© thấy nó chÆ°á»›ng, là bởi do mê lầm, thấy theo vọng niệm nên thấy nó thật, thật má»›i chÆ°á»›ng; bởi chÆ°á»›ng nên có thối tâm, sợ tụng kinh đổ nghiệp nên không tụng nữa, vậy là nó chÆ°á»›ng mình. Đã sống trong Bát nhã luôn luôn sáng ngời, thì nó hiện ra rồi nó sẽ hết, mình sẽ nhẹ nhàng tức sá»›m thành Vô Thượng chánh đẳng chánh giác, Ä‘ó là Ä‘iểm thứ nhất.

    Điểm thứ hai nữa, người mà nghiệp nặng, mê mờ, nghe đến công đức kinh này nghÄ©a lý thù thắng khó nghÄ© bàn thì khó tin. Còn Ä‘ây chúng ta nghe được, tin nhận, Ä‘ó là Ä‘ã gieo trồng căn lành Bát nhã sâu, Ä‘ã biết nhÆ° vậy và tin chắc thì không lý do gì chút nghiệp chÆ°á»›ng làm trở ngại, thối tâm, Ä‘ó là Ä‘iểm làm mình càng vững tâm thêm, không thối chuyển.

    Điểm thứ ba nữa, là chúng ta trì kinh này, tức sống trong ánh sáng Bát nhã, là rõ suốt bốn tÆ°á»›ng không thật, thì phiền não không sanh, ngay Ä‘ó phiền não dứt là qua được phiền não chÆ°á»›ng. Đây nói nghiệp ác tiêu diệt, là nghiệp chÆ°á»›ng tiêu trừ; rồi chẳng đọa đường ác, tức báo chÆ°á»›ng tiêu trừ; ba chÆ°á»›ng: nghiệp chÆ°á»›ng, báo chÆ°á»›ng, phiền não chÆ°á»›ng được trừ thì đầy đủ ba đức, Ä‘ó là đức Bát nhã, đức pháp thân, đức giải thoát. NhÆ° vậy trong Ä‘ây nói: “sẽ được Vô Thượng chánh đẳng chánh giác”, Ä‘ó là chuyện dá»… tin. Kinh nói rõ, người thọ trì kinh này bị người khinh tiện là do đời trÆ°á»›c lẽ ra bị đọa ác đạo, cho nên bây giờ bị khinh tiện ắt được tiêu diệt hết, sẽ đặng Vô Thượng chánh đẳng chánh giác. Đây phải hiểu thêm, không phải tu hành rồi gặp gì cÅ©ng tốt hết, người ta nghÄ© tu hành là làm việc lành, việc tốt, thì phải gặp việc tốt, nếu gặp việc xấu liền chán nản, liền nghÄ© nhân quả không Ä‘úng. NhÆ°ng Ä‘ây không phải vậy, tuy rằng làm lành, nhÆ°ng trong nhiều đời trÆ°á»›c mình có gieo những việc không lành, ngay trong đời này cÅ©ng không phải làm lành hoàn toàn, từ nhỏ đến giờ cÅ©ng chÆ°a trọn lành hết, trong Ä‘ó có lành có dữ; biết vậy nên lâu lâu cÅ©ng có cảnh nghịch để Ä‘áp lại việc làm không lành trÆ°á»›c, Ä‘ó là công bằng. Chứ không phải nói tôi tu hành rồi, những việc kia dẹp qua hết, Ä‘ó là trốn nợ, phải hiểu nhÆ° vậy. Thứ hai nữa, khi gặp những chÆ°á»›ng duyên nghịch cảnh thì, đừng nghÄ© Ä‘ó là chÆ°á»›ng duyên nghịch cảnh, mà chính những cái Ä‘ó làm thành tá»±u công phu sâu dày, công lá»±c mạnh thêm cho mình. Có những nghịch cảnh Ä‘ó thá»­ thách nhÆ° vậy, má»›i biết đạo lá»±c mình tá»›i Ä‘âu! Cho nên, càng có những nghịch cảnh Ä‘ó, thay vì thấy Ä‘ó là nghịch cảnh, thì mình phải chuyển lại lấy những cái Ä‘ó làm “sức bật” để mình nhảy lên, vÆ°Æ¡n lên. Má»—i má»™t lần gặp nghịch cảnh, là má»—i lần lá»›n mạnh lên thêm, thì không có gì chÆ°á»›ng cho mình hết, còn nghÄ© Ä‘ó là cái chÆ°á»›ng của mình, thì dá»… thối tâm. Hãy xem, ngay đức Phật Ngài thành Phật rồi, mà có được hoàn toàn nhÆ° ý không? Đã thành Phật rồi, mà gặp Đề Bà Đạt Đa Ä‘i theo, phá đủ thứ chuyện. Ngài còn kể, trong những đời làm Bồ Tát hạnh, cÅ©ng luôn gặp Đề Bà Đạt Đa Ä‘i theo, mà luôn luôn làm những cái nghịch, chính những cái nghịch Ä‘ó Ä‘Æ°a Ngài Ä‘i lên, chứ không phải những cái nghịch Ä‘Æ°a Ngài Ä‘i xuống. Bởi vậy trong kinh Pháp Hoa, Phật thọ ký cho Đề Bà Đạt Đa sau này cÅ©ng sẽ thành Phật. NhÆ° vậy Đề Bà Đạt Đa thuá»™c hạng người nào? Không phải là hạng thường. Thường, người phá Phật, phá Bồ Tát, thì nghiệp rất nặng, phải đọa địa ngục không biết bao nhiêu kiếp. Nếu chỉ phá má»™t lần thôi, là Ä‘ã bị đọa lâu dài rồi, vậy vì sao Đề Bà Đạt Đa cứ theo Phật hoài, thời gian Ä‘âu mà theo hoài vậy? Đó là má»™t vị đặc biệt theo để thá»­ thách, để Ä‘Æ°a Ngài Ä‘i lên thôi. Hiểu được nhÆ° vậy Ä‘ó, khi tu hành cÅ©ng có những thá»­ thách, gặp những cái nghịch đến là để luyện ý chí mạnh lên thêm, đạo lá»±c càng vững để càng ngày càng tiến lên, chứ không phải nghÄ© Ä‘ó là những cái chÆ°á»›ng, nghÄ© chÆ°á»›ng thì dá»… thối tâm. NhÆ° câu chuyện Luận SÆ° Giá»›i Hiền, lúc Ngài Huyền Trang qua Ấn Độ, Ngài đến chùa Na Lan Đà gặp Luận SÆ° Giá»›i Hiền lúc Ä‘ó Ä‘ã trên trăm tuổi. Khi gặp Luận SÆ° Giá»›i Hiền, Luận SÆ° bảo trong chúng sắp tòa cao mời Huyền Trang ngồi, rồi hợp chúng lại, hỏi thăm Ngài Huyền Trang từ Ä‘âu tá»›i? Ngài Huyền Trang thÆ°a: Từ xứ China tức Trung Quốc Ä‘i đến Ä‘ây, muốn nÆ°Æ¡ng theo thầy để học về bá»™ luận Du Già SÆ° Địa. Vừa nghe xong nhÆ° vậy, Ngài Giá»›i Hiền liền khóc, và gọi vị đệ tá»­ tên Giác Hiền cÅ©ng trên bảy mÆ°Æ¡i tuổi đến bảo bây giờ ông thuật lại cho trong chúng này nghe về nhân duyên bệnh khổ của ta. Giác Hiền cÅ©ng vừa khóc, vừa thuật lại: “TrÆ°á»›c kia Hòa thượng bị bệnh phong thấp rất nặng, cứ lâu lâu bị phát bệnh không chịu được, chân tay nhÆ° bị ngàn dao Ä‘âm, gần hÆ¡n hai mÆ°Æ¡i năm. Cách Ä‘ây ba năm, Hòa Thượng chịu hết nổi, chán ghét cái thân này quá, cho nên Ngài muốn nhịn ăn cho chết Ä‘i. Trong Ä‘êm, Hòa thượng má»™ng thấy có ba vị trời, ăn mặc rất đẹp đẽ, má»™t vị sắc vàng chói, má»™t vị sắc nhÆ° lÆ°u ly, má»™t vị nhÆ° màu bạc, đến bảo: “- Ông muốn bỏ thân này Æ°? Trong kinh nói, có mang thân này là khổ, nhÆ°ng không nói nhàm chán lìa bỏ nó, phải mượn nó để tu hành. Ông ở quá khứ từng làm vị quốc vÆ°Æ¡ng, giết không biết bao nhiêu sinh mạng, Ä‘áng lý phải bị đọa, nhÆ°ng hôm nay nhờ tu hành đạo cao đức trọng, cho nên bị chút bệnh này thì nó chuyển nghiệp. Ông phải rán, không nên vì chút nghiệp Ä‘ó mà phải buồn, chết, hãy rán sám hối, siêng năng tu hành, giảng dạy chánh pháp, khiến bệnh khổ tiêu hết. Còn bây giờ ông có chán bỏ thân này Ä‘i nữa, thì cái khổ này cÅ©ng không hết, chán bỏ nó mà nghiệp chÆ°a hết đời sau còn chịu nữa.” Hòa Thượng nghe xong liền lá»… bái. Vị có mang màu sắc vàng chói má»›i chỉ vị có màu sắc lÆ°u ly mà nói vá»›i Hòa Thượng: - Ông biết vị này chăng? Đây là Bồ Tát Quán Tá»± Tại. Rồi chỉ vị có màu sắc bạc nói: - Đây là Bồ Tát Từ Thị (tức là Bồ Tát Di Lặc) Ngay Ä‘ó Hòa thượng lá»… bái Bồ Tát Từ Thị, và hỏi: - Giá»›i Hiền con thường nguyện sanh lên chá»— của Ngài, chẳng biết có được chăng? Bồ Tát Từ Thị bảo: - Ông hãy lo rá»™ng truyền chánh pháp Ä‘i, rồi sẽ được sanh lên Ä‘ó! Sau Ä‘ó vị trời có màu sắc vàng chói má»›i nói: Ta là Bồ Tát Mạn Thù Thất Lợi (tức Bồ tát Văn Thù) Chúng ta thấy ông luống bỏ thân này chẳng có lợi ích gì, nên đến Ä‘ây để răn ông, ông hãy theo lời ta mà tuyên bày giảng dạy chánh pháp để cho khắp đến mọi người, những người chÆ°a nghe sẽ được nghe, dần dần bệnh ông sẽ lành. Rồi Ä‘ây sẽ có má»™t vị tăng ở Chi Na đến, vị này thông suốt về pháp đại thừa đến Ä‘ây để học ông, ông hãy đợi vị ấy!  Hòa thượng nghe xong lá»… bái vâng nhận, bỏ niệm tá»± vẫn, từ Ä‘ó về sau bệnh hòa thuợng giảm dần, nên hôm nay gặp thầy Huyền Trang Ä‘ây, Ngài má»›i cảm Ä‘á»™ng rÆ¡i nÆ°á»›c mắt!” Luận sÆ° Giá»›i Hiền này, là má»™t bậc tu hành nổi tiếng bậc nhất trong thời Ä‘ó, Ä‘áng lẽ không có những bệnh khổ nhÆ° vậy, nhÆ°ng có những bệnh khổ Ä‘ó, là do nghiệp từ trÆ°á»›c mà có. NhÆ° vậy không phải lấy Ä‘ó làm thối tâm, mà biết Ä‘ó do nghiệp cÅ© hiện ra, an nhẫn mà chịu, rồi mượn những chÆ°á»›ng duyên Ä‘ó để tiến lên, nhờ những bệnh khổ má»›i thấy rõ thân này giả dối không thật, không bám vào nó, cái thân này bệnh lên bệnh xuống nên chán, ít quý mến nó, còn thân khỏe mạnh tốt thì hay quý mến, ai đụng tá»›i thì khó chịu. Mượn cái nghịch làm cái thuận để vÆ°Æ¡n lên, còn không khéo buồn khổ chán nản, tu hành ngày càng thối. Bởi tu hành không có thuận hoàn toàn, có nhiều vị ở ngoài khỏe mạnh lắm, nhÆ°ng vào tu rồi bệnh tá»›i bệnh lui hoài, thấy chán; có vị bệnh nhÆ° vậy Ä‘ó nhÆ°ng về nhà lại hết bệnh. NhÆ° vậy để thấy rõ, những cái nghịch, cái chÆ°á»›ng Ä‘ó, không phải là cái chÆ°á»›ng; khéo chuyển đổi, Ä‘ó là những bÆ°á»›c tiến tu. Nhá»› nhÆ° vậy và xem Ä‘ó cÅ©ng là cái duyên để bào mòn bá»›t bản ngã, nếu tu hành lúc nào cÅ©ng êm suông, dá»… dàng, dá»… sanh kiêu. Đại khái, nếu tụng kinh Kim Cang Bát Nhã gặp những chÆ°á»›ng nhÆ° vậy, Ä‘ó là triệu chứng tốt, chứ đừng nghÄ© đổ nghiệp, bỏ tụng, Ä‘ó là rất uổng phí vô cùng! Ngài Bạch Ẩn là má»™t vị thiền sÆ° đạt đạo rồi, vậy mà má»™t hôm có chuyện oan ức, là cô gái có tÆ° tình vá»›i anh nọ bị cha gạn hỏi, đổ cho Ngài, rồi sanh con Ä‘em giao cho Ngài, Ngài chỉ bảo: “- Thế à!”. Sau thấy trong tâm ray rứt chịu không nổi, cuối cùng cô thú thiệt vá»›i người cha không phải là con Ngài mà là con của anh chàng ngoài chợ. Cha cô hoảng hốt vá»™i đến tạ lá»—i và xin lãnh đứa bé về, lúc Ä‘ó Ngài cÅ©ng: “- Thế à!” vậy thôi. Là thiền sÆ° nổi tiếng mà cÅ©ng bị nhÆ° vậy, chúng ta lâu lâu bị má»™t hai cái nghịch cÅ©ng là thường. Hiểu nhÆ° vậy thì luôn luôn tiến, chứ không lùi, Ä‘ó là nói qua để mọi người có niềm tin thêm.

    Ở Ä‘ây Phật lại tá»± so sánh cái phÆ°á»›c mà Ngài thờ phụng ChÆ° Phật từ vô lượng vô số kiếp về quá khứ, ở trÆ°á»›c Phật Nhiên Đăng, “Ngài Ä‘ã gặp tám trăm bốn ngàn muôn ức na do tha chÆ° Phật thảy đều cúng dường, kính thờ không lÆ¡i lỏng, nhÆ°ng nếu có người ở đời sau hay thọ trì, đọc tụng kinh này thì công đức có được, đối vá»›i công đức ta Ä‘ã cúng dường ChÆ° Phật là nhiều gấp trăm phần ngàn phần.” Đoạn này để củng cố niềm tin mạnh thêm, Phật dẫn ngay việc của Ngài. Từ trÆ°á»›c Ngài Ä‘ã dẫn phải bố thí thân mạng mình, bố thí của cải, Ä‘ây Ngài dẫn chính Ngài từ xÆ°a Ä‘ã phụng thờ bao nhiêu đức Phật, công đức này so vá»›i công đức sống vá»›i Bát nhã Ä‘ây vẫn không bằng. Theo nhÆ° trong kinh luận ghi, thì lúc Đức Thích Ca còn trong nhân địa tu hành, Ngài phải trãi qua ba vô số kiếp. Khi tu hành mãn vô số kiếp thứ nhất, Ngài gặp Đức Phật Bảo Kế NhÆ° Lai, rồi qua mãn vô số kiếp thứ hai Ngài gặp Phật Nhiên Đăng NhÆ° Lai, mãn vô số kiếp thứ ba Ngài gặp Đức Thắng Quán NhÆ° Lai. Ở Ä‘ây Ngài nhắc lại trÆ°á»›c Phật Nhiên Đăng, là ở vô số kiếp thứ hai, trÆ°á»›c vô số kiếp thứ hai là vô số kiếp thứ nhất, vậy có hai cái vô số kiếp, mà Ä‘ây Ngài nói vô lượng vô số kiếp về quá khứ là sao? Cái số gọi vô số ở Ä‘ây là số rất lá»›n, vô số rồi vô số trong cái vô số Ä‘ó, tức là vô lượng. Đây nói vô lượng cái vô số nữa, nhÆ° vậy làm sao hiểu nổi, có mâu thuẫn không? Để cho thấy nghÄ©a vô số Ä‘ó tức không phải là má»™t con số nhất định, cố định mà chỉ cho thời gian không cố định. Chúng ta tu hành có khi nhanh, có khi chậm, có khi lùi, có lúc tiến, tiến thì Ä‘i nhanh, giải Ä‘ãi thì chậm lại, nhÆ° vậy Ä‘âu tính thời gian nhất định được. Bởi vậy tu hành má»™t vô số kiếp Ä‘ó để chỉ trong thời gian này tùy theo người, tùy theo căn cÆ¡ trình Ä‘á»™, nếu tinh tiến thì Ä‘i nhanh, nếu không tinh tiến thì Ä‘i chậm, thời gian không cố định, nên nói vô số Ä‘ó là khiến mình quên niệm thời gian. Gặp Phật cÅ©ng quá nhiều, tám trăm bốn ngàn Na Do Tha Đức Phật, Ngài nói nhÆ° vậy làm sao mà biết được? NhÆ° vậy Ngài nói chỉ Ngài biết thôi, chứ mình cÅ©ng không biết, Ä‘ó là để chỉ cái gì? Ở trong kinh Pháp Hoa có Ä‘oạn Phật nói rằng: Ta nói về Phật Nhiên Đăng.v.v... lại nói vào Niết Bàn, nhÆ° thế Ä‘ó là phÆ°Æ¡ng tiện phân biệt, phải khéo thấy ý của Phật. Đây muốn nhắc chúng ta phải xoay về tá»± tâm, chứ không mắc kẹt trên thời gian, không mắc kẹt trên những Phật bên ngoài. Phải sống trở về vá»›i Phật nÆ¡i chính mình là trên hết, còn hÆ°á»›ng ra ngoài thì không hiểu nổi, càng hÆ°á»›ng ra ngoài càng rắc rối thêm, còn hÆ°á»›ng trở về mình thì rất Ä‘Æ¡n giản. Dù cho Phật có cúng dường bao nhiêu Đức Phật bên ngoài Ä‘i nữa, mà Ngài không trở về vá»›i Phật chính Ngài, thì Ngài có thành tá»±u viên mãn quả Phật của mình không? Cúng dường bao nhiêu Phật bên ngoài, nhÆ°ng cuối cùng phải trở về vá»›i ông Phật chính Ngài, má»›i thành tá»±u quả Phật viên mãn. Cho nên công đức sống trở về tá»± tâm mình, Ä‘ó là không thể nói bằng lời, nên diá»…n tả những cái ngoài sức tưởng tượng, chỉ có má»™t Ä‘iều tâm chứng. Đó là thêm má»™t lần nữa, cho mọi người thấy lý Bát nhã rất là sâu xa, ngoài sức tưởng tượng, nhÆ°ng cái sâu xa Ä‘ó ở Ä‘âu? Ngay chính mình thôi, Ä‘ó má»›i là Ä‘iều an ủi; chá»› nó sâu xa quá ở Ä‘âu Ä‘âu thì coi nhÆ° mình vô phần, học cÅ©ng không để làm gì. Đây là Ä‘iều an ủi bậc nhất! Khéo thấy nhÆ° vậy Ä‘ó, má»›i thấy hết được ý sâu xa kinh muốn nói, chứ cứ suy theo cái bên ngoài thì không sao hiểu nổi.

    Phật tổng kết lại: “Nếu người thiện nam, người thiện nữ ở đời sau ai mà thọ trì đọc tụng kinh này, nếu ta nói đầy đủ công đức Ä‘ó, người nghe phải cuồng loạn nghi ngờ, không tin nổi, bởi nghÄ©a của kinh này không thể nghÄ© bàn.” Đó là muốn nhắn gởi cho người nghe không thể nghe theo lời, hiểu theo lời; nếu nghe, hiểu theo lời thì dá»… sanh nghi ngờ, dá»… sanh cuồng loạn, mà chỉ nghe nÆ¡i mình, thấy được ý ngoài lời tức má»›i thấy được chá»— sâu xa kia. Cho nên theo nghÄ©a: gặp chÆ° Phật bên ngoài Ä‘ó, bây giờ xoay lại nÆ¡i mình thì, má»™t niệm giác là má»™t vị Phật, trăm ngàn niệm giác là trăm ngàn Đức Phật, vậy chúng ta gặp được nhiều Phật rồi, nhÆ°ng chá»— Ä‘ó cÅ©ng chÆ°a hay. Nếu chỉ nhá»› trăm ngàn niệm giác Ä‘ó, sao bằng mình ngá»™ ngay cái thể giác hiện tiền Ä‘ây, cứ lo nhá»› trăm ngàn niệm giác Ä‘ó, thì trăm ngàn niệm giác Ä‘ó Ä‘ã qua rồi, chỉ ngá»™ thẳng ngay má»™t niệm giác hiện tiền Ä‘ây không hay hÆ¡n sao? Cho nên cúng dường trăm ngàn muôn Đức Phật Ä‘ó, không bằng người thọ trì kinh này. NhÆ° vậy là chúng ta xoay trở về, không chạy theo Phật bên ngoài, hiểu nhÆ° vậy là rất Ä‘Æ¡n giản, mà chúng ta có thể làm được; còn hiểu theo kia thì không biết bao giờ chúng ta má»›i thấy được bao nhiêu Đức Phật Ä‘ó. Chính thấy được nhÆ° vậy, Ä‘ó là nhân địa thành Phật, ngá»™ được thể giác rồi thì sẽ đạt được quả báo cứu cánh, nên Phật nhấn mạnh kinh này nghÄ©a lý chẳng thể nghÄ© bàn, quả báo chẳng thể nghÄ© bàn, không thể nói được. Ngài Phó Đại SÄ© có bài tụng nói lên ý nghÄ©a này:

    Tiên thân hữu báo chÆ°á»›ng,

    Kim nhật thọ trì kinh,

    Tạm bị nhân khinh tiện,

    Chuyển trọng phục hoàn khinh,

    Nhược liễu y tha khởi,

    Năng trừ biến kế tình,

    Thường y Bát nhã quán,

    Hà lá»± bất viên thành.

    ***

    Thân trÆ°á»›c có báo chÆ°á»›ng,

    Ngày nay thọ trì kinh,

    Tạm bị người khinh tiện,

    Chuyển nặng nhẹ cho mình,

    Nếu rõ y tha khởi,

    Biến kế chẳng còn sinh,

    Thường y Bát nhã quán,

    Lo gì chẳng viên thành?

    Đây có nhiều từ hÆ¡i khó hiểu, trong Duy thức học có nói đến biến kế chấp, rồi y tha khởi, viên thành thật. Biến kế chấp là cái lầm chấp của mình, do vô minh nên lầm chấp ngã này thật, thế giá»›i thật, tức ngã thật, pháp thật, tất cả đều thật, Ä‘ó là biến kế chấp. Y tha khởi, là nhờ Phật, Bồ tát, những vị thiện tri thức chỉ cho má»›i rõ được cái chấp Ä‘ó là mê chấp lầm lẫn, không thật nên không còn những chấp Ä‘ó mà sống trở về lẽ thật, dần dần hết những lầm chấp, tâm an ổn thành tá»±u được viên thành.

    Người xÆ°a có ví dụ giống nhÆ° sợi dây luá»™c bỏ giữa đường, ban Ä‘êm mình Ä‘i thấy mập mờ tưởng nhÆ° rắn, chấp là con rắn thì sợ hãi run rẩy; có ai Ä‘ó đốt Ä‘èn lên thấy rõ là sợi dây, thì sợi dây mà thấy là con rắn, Ä‘ó là biến kế chấp, tức thấy không thật do lầm lẫn thôi. Bây giờ nhờ Ä‘èn sáng, thấy rõ, Ä‘ó là y tha khởi; rồi nhìn kỹ lại thấy sợi dây cÅ©ng không thật, do những sợi gai nhỏ bện lại thành tÆ°á»›ng sợi dây thôi, liền Ä‘ó thì tâm sáng suốt an ổn, bình tỉnh, Ä‘ó là viên thành thật. Ở Ä‘ây nghiệm rõ lại cÅ©ng vậy, bao nhiêu những tá»™i chÆ°á»›ng cÅ©ng từ vọng niệm vô minh mà khởi thôi, do vọng niệm lầm chấp mà nó khởi, từ vọng niệm lầm chấp Ä‘ó rồi tạo nghiệp, má»›i thành chÆ°á»›ng. Giờ Ä‘ây thấy rõ, dùng trí tuệ Bát nhã mà nhìn thì thấy nó cÅ©ng không thật, không có tá»± tánh, chợt có chợt không, vọng niệm là cái sanh diệt chập chờn vậy thôi; khi giác nó, nhìn vào bản chất thật của nó thì nó liền yên, tâm lặng lẽ thanh tịnh; tâm thanh tịnh lặng lẽ thì tá»™i chÆ°á»›ng nÆ°Æ¡ng vào Ä‘âu? Thành ra tá»™i chÆ°á»›ng hết chá»— bám. ChÆ°á»›ng là do vọng niệm nên thấy chÆ°á»›ng, không vọng niệm thì không thấy chÆ°á»›ng, chÆ°á»›ng không thành thì Bát nhã hiện tiền, là viên thành thật. Ngá»™ được nhÆ° thế là qua được chÆ°á»›ng, qua hết khổ, hết phiền não. NhÆ° vậy ở Ä‘ây nói chÆ°á»›ng, là do người vọng tưởng chấp thôi, nếu giác ngá»™ rõ ràng thì dù có những nạn chÆ°á»›ng Ä‘ó, nhÆ°ng vá»›i người giác thì Ä‘âu thành chÆ°á»›ng? NhÆ° câu chuyện ngài Tăng Triệu, ngài bị tá»™i tá»­ hình nhốt trong ngục, ngài xin cho hoãn lại bảy ngày để ngài viết xong bá»™ “Luận Bảo Tạng”. Quý vị thấy, bị tá»™i tá»­ hình rồi thì còn tâm tưởng Ä‘âu mà viết luận? NhÆ°ng vá»›i Ngài thấy chuyện chết nhÆ° trò chÆ¡i thôi, không thành vấn đề. Viết xong bá»™ luận, trÆ°á»›c khi chết ngài còn đọc lên bài kệ:

    NgÅ© ấm nguyên phi hữu,

    Tứ đại bổn lai không.

    TÆ°Æ¡ng đầu lâm bạch nhẫn,

    Nhứt tá»± trảm xuân phong.

    NghÄ©a là “Năm ấm chẳng phải có; Bốn đại xÆ°a nay không. Đem đầu đến dao bén; Giống nhÆ° chém gió xuân” Vá»›i Ngài thấy trong Ä‘ây không có ai bị chém cả thì có gì mà chÆ°á»›ng? Sở dÄ© chúng ta thấy có chÆ°á»›ng là vì còn thấy thân này thật, thấy thân này thật nên có cái ta bị chém, chém chết cái Ta này thì khổ, khổ là chÆ°á»›ng. Nay Ä‘ây thấy rõ thân này không thật thì không có gì chÆ°á»›ng hết; vậy là ngay khi gặp nạn, gặp nghịch cảnh, nghịch duyên Ä‘ó mà không thấy chÆ°á»›ng, thì trí Bát nhã vẫn sáng ngời. Trái lại, đối vá»›i chúng ta ngay khi Ä‘ó là hoảng hốt, khổ sở, thì nó thành chÆ°á»›ng. Để cho thấy rõ lẽ thật Ä‘ó, khi cái khổ đến mà vẫn giữ được sáng suốt, không mất trí tuệ thì có gì chÆ°á»›ng. Ở Ä‘ây, vá»›i tinh thần Bát nhã, thọ trì Bát nhã và sống vá»›i Bát nhã, là luôn dùng trí tuệ Bát nhã soi thấy tất cả chÆ°á»›ng duyên nghịch cảnh đều là cái không thật, không phải là sẵn có tá»± bao giờ, do những vô minh vọng niệm lầm chấp rồi tạo tác, tạo tác rồi theo Ä‘ó chịu khổ; khi giác rồi thì những cái Ä‘ó không thành vấn đề. Nói nhÆ° vậy để cho chúng ta quán sâu, quán kỹ, chứ đến được chá»— Ä‘ó không phải dá»…! NhÆ°ng nói để cho thấy lẽ thật phải đến được nhÆ° vậy, má»›i đến được chá»— tá»™t, chÆ°a đạt được đến chá»— tá»™t thì phải cố gắng thêm lên, chứ không phải hiểu được chút ít là ngang Ä‘ó tá»± đủ rồi!

  • 17. RỐT RÁO VÔ NGÃ

    CHÁNH VÄ‚N:

    17. RỐT RÁO VÔ NGÃ:

    Bấy giờ Tu Bồ Đề bạch Phật:

    - Bạch Thế Tôn! Người thiện nam, kẻ thiện nữ phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, làm sao nên trụ? Làm sao hàng phục tâm mình?

    Phật bảo Tu Bồ Đề:

    - Người thiện nam, kẻ thiện nữ phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác phải sanh tâm nhÆ° vầy: “Ta nên diệt Ä‘á»™ tất cả chúng sanh, diệt Ä‘á»™ tất cả chúng sanh rồi, mà không có má»™t chúng sanh thật diệt Ä‘á»™”. Tại sao? Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát có tÆ°á»›ng ngã, tÆ°á»›ng nhân, tÆ°á»›ng chúng sanh, tÆ°á»›ng thọ giả ắt chẳng phải Bồ Tát. Vì cá»› sao? Tu Bồ Đề! Thật không có pháp phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai ở chá»— Phật Nhiên Đăng có pháp được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác chăng?

    - Bạch Thế Tôn, không được. Theo chá»— con hiểu về nghÄ©a Phật Ä‘ã nói, thì Phật ở chá»— Phật Nhiên Đăng không có pháp được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

    Phật bảo:

    - Đúng thế! Đúng thế! Tu Bồ Đề! Thật không có pháp NhÆ° Lai được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Tu Bồ Đề! Nếu có pháp NhÆ° Lai được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, Phật Nhiên Đăng ắt chẳng thọ ký cho ta: “Ông ở đời sau sẽ làm Phật, hiệu Thích Ca Mâu Ni.” Do thật không có pháp được Vô Thượng Chánh Đẳng Cháng Giác, vì vậy Phật Nhiên Đăng thọ ký cho ta, nói lời thế này: “Ông về sau sẽ làm Phật, hiệu Thích Ca Mâu Ni”. Tạo sao? NhÆ° Lai, tức nghÄ©a NhÆ° của các pháp. Nếu có người nói, NhÆ° Lai được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Tu Bồ Đề, thật không có pháp Phật được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh. Tu Bồ Đề! Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh mà NhÆ° Lai Ä‘ã được, trong Ä‘ó không thật không hÆ°. Vì vậy, NhÆ° Lai nói: tất cả pháp đều là Phật pháp. Tu Bồ Đề! Nói tất cả pháp Ä‘ó, tức chẳng phải tất cả pháp, thế nên gọi tất cả pháp. Tu Bồ Đề! Ví nhÆ° thân người cao lá»›n.

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn! NhÆ° Lai nói thân người cao lá»›n, tức chẳng phải thân lá»›n, Ä‘ó gọi là thân lá»›n.

    - Này Tu Bồ Đề! Bồ tát cÅ©ng nhÆ° thế, nếu nói lời thế này: “Ta sẽ diệt Ä‘á»™ vô lượng chúng sanh”, ắt chẳng gọi là Bồ Tát. Tại sao? Tu Bồ Đề! Thật không có pháp gọi là Bồ Tát. Thế nên Phật nói tất cả pháp không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả.

    - Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát nói lời thế này. “Ta sẽ trang nghiêm cõi Phật”, chẳng gọi Ä‘ó là Bồ Tát. Tại sao? NhÆ° Lai nói trang nghiêm cõi Phật, tức chẳng phải trang nghiêm, gọi Ä‘ó là trang nghiêm. Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát thông đạt pháp vô ngã, NhÆ° Lai nói Ä‘ó, thật là Bồ Tát.

    GIẢNG:

    Từ trÆ°á»›c đến Ä‘ây Phật Ä‘ã lần lượt phá hai chấp NGà – PHÁP, không bốn tÆ°á»›ng, pháp còn nên bỏ huống nữa phi pháp… Đó là phá chấp ngã pháp về phần thô, thuá»™c tâm duyên cảnh sanh khởi phân biệt, nên nói là “lìa tất cả tÆ°á»›ng”, trừ cảnh giá»›i phân biệt bên ngoài.

    Đến Ä‘ây là phá NGà PHÁP vi tế trong tâm niệm. Bởi Chấp Ngã pháp có 2: má»™t là phân biệt ngã pháp, hai là câu sanh ngã pháp, tức chủng tá»­ sâu dày, vừa Ä‘á»™ng niệm Ä‘ã có nó cùng theo.

    Trong phần này có mấy Ä‘iểm:

    1. Phá cái thấy có ta an trụ, ta hàng phục.
    2. Phá cái thấy thật có Bồ tát ở chá»— Phật Nhiên Đăng hành Bồ Tát hạnh được thọ ký.
    3. Phá cái thấy về Phật pháp.
    4. Phá cái thấy về người Ä‘á»™ sanh và trang nghiêm tịnh Ä‘á»™.

    TrÆ°á»›c tiên Tu Bồ Đề hỏi lại hai câu hỏi trÆ°á»›c:

    “Bấy giờ Tu Bồ Đề bạch Phật: …làm sao nên trụ? Làm sao hàng phục tâm mình?”.

    NhÆ° vậy có trùng lặp hay không? Lời tuy đồng mà ý sâu hÆ¡n. TrÆ°á»›c là hỏi cho người chÆ°a phát tâm, Ä‘ây là hỏi cho người Ä‘ã phát tâm. TrÆ°á»›c là để dứt sạch các cảnh duyên, Ä‘ây là sạch luôn trí quán. Do Ä‘ó, ở trÆ°á»›c đả phá tình chấp phân biệt nÆ¡i các tÆ°á»›ng để hiển bày chân trí. Đến Ä‘ây, khiến chân trí cÅ©ng quên, thầm hợp lý thể mà bặt cả Lý và Trí, chỉ còn thật tÆ°á»›ng hiện tiền.

    Chú ý lời hỏi! Câu hỏi này, ở trÆ°á»›c nói theo bản xÆ°a là: “Nên làm sao trụ? Làm sao hàng phục tâm mình?”.

    Bản đời Tùy là: “Bạch Thế Tôn! Thế nào Bồ Tát ở trong đại thừa phát tâm Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác, nên làm sao trụ? Làm sao tu hành? Làm sao hàng phục tâm mình?”.

    Đến Ä‘oạn này, bản đời Tùy: “Thế nào Bồ Tát phát tâm Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác (không có câu “ở trong đại thừa”) làm sao trụ? Làm sao tu hành? Làm sao hàng phục tâm mình?”. Có thêm câu “Làm sao tu hành”

    TrÆ°á»›c hỏi “Nên làm sao trụ?”, Ä‘ây thì: “Làm sao nên trụ?”, Ä‘ó là Ä‘iểm cần chú ý! Ý á»Ÿ trÆ°á»›c là muốn hỏi: Nên làm thế nào để cho tâm được an trụ trở lại, vì lâu nay nó lang thang. Ý á»Ÿ Ä‘ây là, làm thế nào nên khiến nó luôn an trụ nhÆ° vậy, không còn chạy Ä‘i nữa? Rõ ràng ý Ä‘ã sâu hÆ¡n rồi!.

    Kế, chú ý lời Ä‘áp! Ở trÆ°á»›c chỉ Ä‘áp: “Nên nhÆ° vầy trụ, nhÆ° vầy hàng phục tâm Ä‘ó”. Đây thì Ä‘áp quả quyết: “Phải sanh tâm nhÆ° vầy…”. Tức là phải thá»±c sống nhÆ° vậy, thì má»›i luôn được an trụ, không còn chạy lang thang nữa.

    Và lời Ä‘áp tiếp: “Ta nên diệt Ä‘á»™ tất cả chúng sanh, diệt Ä‘á»™ tất cả chúng sanh rồi, mà không có má»™t chúng sanh thật diệt Ä‘á»™”.

    Độ tất cả rồi, tức là Ä‘ã Ä‘i vào thá»±c hành, thể nghiệm chứ không phải chỉ trên hiểu ngá»™ thôi. Kế đến, “không có má»™t chúng sanh nào thật diệt Ä‘á»™”, là thấy đến tá»™t cùng không có đến “chỉ má»™t bóng dáng” thật được diệt Ä‘á»™. Vì sao? Bởi chúng sanh xÆ°a nay vốn tá»± thể là Phật rồi, có gì để Ä‘á»™? Thứ hai, niệm niệm, tá»± thể vốn tịch diệt, niết bàn, Ä‘âu còn vào niết bàn nữa. SÆ¡ Tổ Ä‘ã bảo Nhị Tổ: - Đem tâm ra ta an cho! Nhị Tổ tìm tâm không thể được, thÆ°a: - Con tìm tâm không thể được. SÆ¡ Tổ bảo: - Ta Ä‘ã an tâm cho ông rồi! An mà không có cái gì để an, vốn tá»± an rồi! Nếu còn thấy có má»™t chúng sanh thật được diệt Ä‘á»™, tức thấy có má»™t niệm thật, Ä‘ó là vi tế ngã kiến vẫn còn. Cho đến, còn thấy có Ngã Ä‘á»™ Ngã, vẫn chÆ°a hết dấu vết Ngã chấp. Phải thật sạch hết không còn thấy có má»™t niệm thật sanh, thật diệt, má»›i thật sá»± Ä‘á»™ tận! Do Ä‘ó, còn thấy có má»™t NIỆM thật diệt, hay má»™t chúng sanh diệt Ä‘á»™, tức chÆ°a ngá»™ suốt tá»± tánh, là Bát nhã chÆ°a tá»™t, nên nói: “chẳng phải Bồ Tát”. Bởi vì Ä‘ó là còn có niệm sanh diệt chÆ°a quên.

    Xuyên Công có nói:

    TrÆ°á»›c mắt chỉ ra muôn việc có.

    Ta nói trong ấy má»™t cÅ©ng không.

    Đến trong ấy thì,

    Sanh từ vật khác mà sanh,

    Già cÅ©ng từ vật khác mà già.

    Bệnh cÅ©ng từ vật khác mà bệnh,

    Chết cÅ©ng từ vật khác mà chết.

    Nếu người Ä‘ã về đến nhà,

    Thì không có sanh và tá»­.

    NghÄ©a là Ä‘ã triệt ngá»™ tá»± tánh, thì quên niệm sanh diệt, sanh diệt chỉ là giả tÆ°á»›ng. Đã không có niệm hay chúng sanh được diệt Ä‘á»™, thì cái gì hay diệt Ä‘á»™? Cho nên ngay Ä‘ó TRÍ CHIẾU SOI liền quên, bặt cả trí và niệm, thì thật tÆ°á»›ng luôn hiện tiền. Yếu chỉ Kim Cang Bát Nhã là Ä‘ó!.

    Song, Ä‘ã không thật có chúng sanh diệt Ä‘á»™, vậy phát tâm bồ đề để làm gì? Do Ä‘ó giải thích: “Vì cá»› sao?”. Bởi, tìm lại thật kỹ, quả thá»±c không có pháp phát tâm Vô thượng chánh đẳng chánh giác. Vì sao? Vì y cứ nghÄ©a Bồ Tát, tức Hữu tình giác. NghÄ©a là má»™t hữu tình có tính giác ngá»™ rồi, thì còn có má»™t pháp THẬT gì nữa để phát tâm giác ngá»™ thêm? Có cái gì nữa để phát tâm, tức thuá»™c bên ngoài rồi! Những cái Ä‘ó đều là phÆ°Æ¡ng tiện Ä‘ánh thức người trở lại thôi. Dù là pháp lục Ä‘á»™ của Bồ Tát, song Bồ Tát cÅ©ng Ä‘âu phải do tu lục Ä‘á»™ mà có được bồ đề! Thể bồ đề là vốn sẵn nÆ¡i tá»± tâm chúng sanh, phÆ°Æ¡ng tiện mà nói phát tâm, phát bồ đề vậy thôi. Do Ä‘ó, Ä‘ã phát tâm rồi, liền quên pháp phát tâm. Đó là phá cái niệm về bồ đề của Bồ Tát. Ngài Hoàng Bá có dạy: “- Biết rõ tất cả chúng sanh vốn là bồ đề, không lẽ lại được bồ đề. Nay ông nghe nói phát tâm bồ đề, bèn cho là có má»™t tâm học làm Phật, chỉ nghÄ© làm Phật, dù ông tu ba a tăng kỳ kiếp cÅ©ng chỉ là Phật báo thân, hoá thân, cùng Phật chân tánh bản nguyên của ông có gì dính dáng?”

    NhÆ° vậy, là Ä‘ã rõ, không thật riêng có pháp để phát tâm. Bồ đề cÅ©ng chính ngay tá»± tâm.

    Kế là Phật phá cái chấp về bồ đề của Phật: “Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai ở chá»— Phật Nhiên Đăng có pháp được Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác chăng?”

    - Bạch Thế Tôn, không được. Theo chá»— con hiểu về nghÄ©a Phật Ä‘ã nói, thì Phật ở chá»— Phật Nhiên Đăng không có pháp được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

    Bởi ở trên Ä‘ã nói, không thật có pháp phát tâm Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác, vậy Thế Tôn ở chá»— Phật Nhiên Đăng phát tâm cúng dường, trải tóc lót bùn, được thọ ký, là có được bồ đề chăng? Vì phát tâm là nhân, được bồ đề là quả, nhân Ä‘ã không, quả làm sao có?

    Phần trÆ°á»›c là trừ tÆ°á»›ng phân biệt bồ đề. Đây là gạn lại để trừ sạch dấu vết còn đọng lại trong tâm niệm. Phật không trả lời thẳng, mà Ngài gạn hỏi để Tu Bồ Đề trả lời. Tức là khiến người tá»± cảm nhận, thầm thông vá»›i Phật. Tu Bồ Đề Ä‘áp xác quyết không nghi “không thể”, và Ä‘áp khéo “Theo chá»— con hiểu về nghÄ©a Phật Ä‘ã nói”, ý chỉ Ä‘ây là chá»— tá»± chứng, không phải người ngoài hiểu được. Đó là ngừa người dùng tâm suy luận mà xuyên tạc.

    Phật xác nhận “Đúng thế! Đúng thế!”. Tức là Ä‘ã hợp vá»›i ý Phật, chá»— thấy Ä‘ó vá»›i Phật không hai. Chính tá»± Phật xác nhận rõ “Thật không có pháp NhÆ° Lai được Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác”. Do Ä‘ó Phật Nhiên Đăng má»›i thọ ký cho Ngài về sau sẽ thành Phật hiệu Thích Ca Mâu Ni. Bởi Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác vốn không thuá»™c nhân quả sanh diệt, mà chính là Trí giác sẵn có của má»—i chúng sanh. Mê thì tạm mất, Ngá»™ chẳng phải má»›i có. Cho nên quả là không thật có má»™t cái gì khác để được. Thấy được “chá»— không được” Ä‘ó, má»›i gọi thọ ký.

    NhÆ°ng, tại sao Phật Nhiên Đăng không ngay Ä‘ó trao cho Ä‘i, lại huyền ký lâu xa về sau này má»›i thành, và thành vá»›i má»™t cái hiệu? Đó là ngầm ý gì? Để rõ, THÍCH CA MÂU NI cÅ©ng là má»™t cái tên, nếu chấp cái tên Ä‘ó cho là Phật, là lầm! Bởi thành Ä‘ó, là thành cái sẵn có Ä‘ây thôi, không có gì thật được để trao cho. Nếu quả có thật được, tức ngay Ä‘ây Ä‘em trao cho rồi. Do Ä‘ó, thọ ký về sau cÅ©ng là má»™t ý sâu, ngầm chỉ Ä‘ây là lời phÆ°Æ¡ng tiện. Người chứng nghiệm thì tá»± cảm nhận rõ, nên dù Phật Nhiên Đăng không thọ ký ngay Ä‘ó, Phật Thích Ca vẫn hoan há»·. Bởi thấy rõ mình sẵn có, công tròn quả đầy thì hiển bày trọn vẹn vậy thôi. Ngay Ä‘ó Ä‘ã nhận có đủ rồi! Ngài Hoàng Bá từng nói: “- Giả sá»­ người tinh tấn tu hành trải qua ba vô số kiếp, qua các địa vị, cùng vá»›i người do má»™t niệm chứng được, chỉ là chứng cái SẴN CÓ, kỳ thật trên Phật của mình không có thêm được má»™t cái gì. Xem lại công dụng nhiều kiếp thảy đều là việc làm trong má»™ng”. Cho thấy rõ ràng, Phật, Tổ đều thấy nhÆ° nhau, người thật tỏ ngá»™ phải thấy đến nhÆ° thế, má»›i hợp cùng Phật Tổ.

    Tiếp theo, Phật gạn lại để hiển bày rõ thêm: “Tại sao? NhÆ° Lai tức nghÄ©a NHƯ của các pháp” vì NhÆ° Lai là nghÄ©a NhÆ° của các pháp. Đây là dứt niệm hai bên có không. Nếu nghe nói không được, liền chấp cho là hoàn toàn không có pháp thọ ký, cÅ©ng lầm! NhÆ° vậy tức cÅ©ng không được thọ ký. Cần rõ, sở dÄ© nói không được Ä‘ó, vì “NhÆ° Lai là nghÄ©a NHƯ của các pháp”, NHƯ thì làm sao được mất? Có được mất là hết “NhÆ°” rồi!  Song, làm sao rõ được nghÄ©a NhÆ°? Tức ngay các pháp hiện tiền Ä‘ây, thấy biết tất cả, mà không khởi niệm phân biệt, không thêm bá»›t trong Ä‘ó, thì ngay Ä‘ó là gì? Tức NhÆ° Lai hiện tiền thôi, có gì được mất!

    Bởi vậy, vừa có niệm khởi, tức có sanh diệt, có lăng xăng lấy bỏ, dời đổi, trái NhÆ°. Lìa niệm phân biệt thì pháp pháp đều nhÆ°, không phải má»™t bề không còn gì. Trái lại, đến Ä‘ây thì: Núi sông là núi sông!

    NhÆ° Thiền sÆ° Duy Tín từng nói: “Sãi tôi trÆ°á»›c 30 năm thấy núi là núi, nÆ°á»›c là nÆ°á»›c. Sau khi được thiện tri thức chỉ dạy, thấy núi chẳng phải núi, nÆ°á»›c chẳng phải nÆ°á»›c. Sau khi được chá»— an ổn, thấy núi là núi, nÆ°á»›c là nÆ°á»›c”.

    NghÄ©a là còn mê thì thấy gì cÅ©ng thật, nên dính mắc đủ thứ, mang đầy phiền não. Hiểu đạo thì lìa bỏ những chấp trÆ°á»›c Ä‘ó, nên thấy ngược lại lúc xÆ°a. Khi sạch hết tình chấp rồi, thì mặc tình thấy, biết tất cả nhÆ° xÆ°a, nhÆ°ng không lầm nhÆ° xÆ°a, má»›i thật tá»± tại.

    Ông Tô Đông Pha cÅ©ng có bài tụng:

    Lô sÆ¡n yên toả Chiết giang triều,

    Vị Ä‘áo bình sanh hận bất tiêu.

    Đáo đắc hoàn lai vô biệt sá»±,

    Lô sÆ¡n yên tỏa Chiết giang triều.

    * * *

    Khói phủ non Lô sóng Chiết giang,

    Ngày nào chÆ°a đến hận còn mang.

    Đến rồi hoá lại không gì khác,

    Khói phủ non Lô sóng Chiết giang.

    Khi chÆ°a ngá»™, tưởng tượng đủ thứ về cái ấy. Ngá»™ rồi, chính cái hàng ngày Ä‘ang sống mà tá»± bỏ quên, không thêm bá»›t gì khác. Vậy muốn thấy NhÆ° Lai Ä‘âu có khó? Chỉ cần trả lại các pháp trở về nguyên vị của nó, nhÆ° nó là nó, đừng thêm bá»›t gì trong Ä‘ó, đừng xen cái “Tôi” vào. Chính ngay Ä‘ó “Toàn thể NhÆ° Lai sờ sờ đấy”!

    Đó là phá cái thấy lầm về bồ tát được thọ ký.

    Kế Ä‘ây, là phá cái thấy về Phật pháp. Đã là Bồ Tát không có pháp phát tâm bồ đề, Phật không có pháp thật được, vậy Phật pháp có hay không? Nên Phât bảo: “- Nếu có người nói, NhÆ° Lai được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Tu Bồ Đề, thật không có pháp Phật được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh. Tu Bồ Đề! Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh mà NhÆ° Lai Ä‘ã được, trong Ä‘ó không thật không hÆ°. Vì vậy, NhÆ° Lai nói: tất cả pháp đều là Phật pháp.”

    Cần chú ý: Phật mà được Vô Thượng bồ đề sao? Phật có từng mê chăng? Nếu có mê, sao gọi là Phật? Đã chÆ°a từng mê, còn được  bồ đề gì nữa? Cho nên má»™t hôm Quốc sÆ° Huệ Trung hỏi quan cung phụng Tá»­ Lân:

    - Phật nghÄ©a là gì?

    Ông Ä‘áp: - Là nghÄ©a giác.

    Hỏi:  - Phật từng mê chăng?

    Đáp: - Chẳng từng mê.

    Hỏi:  - Dùng Giác để làm gì?

    Ông không Ä‘áp được.

    Bởi hiểu Phật theo danh từ chữ nghÄ©a, mắc kẹt giữa mê giác, nên không suốt được nghÄ©a thật. Đã là Phật rồi, còn giác gì nữa? Phật mà giác Phật nữa, là đầu thêm đầu rồi!

    NhÆ°ng ở Ä‘ây, Phật nói rõ thêm: “Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác mà NhÆ° Lai Ä‘ã được, trong Ä‘ó không thật không hÆ°”.

    Ở Ä‘oạn trÆ°á»›c chỉ nói là “pháp NhÆ° Lai Ä‘ã được”, Ä‘ây nói thẳng: “Vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác NhÆ° Lai Ä‘ã được”, nhÆ° vậy không phải phủ nhận hoàn toàn. Nếu lầm theo ngôn ngữ, nghe nói chẳng được, liền cho là không có, Ä‘ó là kẹt má»™t bên. Đây Phật nói rõ “trong Ä‘ó” không thật không hÆ°. Trong Ä‘ó là trong Ä‘âu? Đó là chá»— không thể chỉ. Chính người Ä‘ã thá»±c sống trong Ä‘ây, liền rõ nó là không thật không hÆ°, tức không kẹt Có Không, không cho tình thức bám vào! Đây là trừ tâm lấy bỏ hai bên, ngay Ä‘ó thẳng vào thôi!.

    Phật kết lại: “Vì vậy NhÆ° Lai nói, tất cả pháp đều là Phật pháp”

    Tất cả pháp đều là Phật pháp, vậy lấy cái gì? Bỏ cái gì? Thường mọi người cứ tưởng Phật pháp là cái gì kỳ đặc, cao vòi vọi ngoài tầm tay mình, không ngờ là cái rất Ä‘Æ¡n giản, bình thường ngay sát bên chúng ta. Bởi cứ cầu được má»™t cái gì khác thường nên khó thấy.

    NhÆ° Thị giả của thiền sÆ° Điểu Khòa tên Há»™i Thông, ở vá»›i thầy thời gian, má»™t hôm từ giã Ä‘i, SÆ° hỏi: - Ông định Ä‘i Ä‘âu?

    Thị giả thÆ°a: - Há»™i Thông vì pháp xuất gia, Hòa thượng chẳng từ bi chỉ dạy, nay Ä‘i các nÆ¡i khác học Phật pháp.

    SÆ° bảo: - Nếu là Phật pháp, ta trong Ä‘ây cÅ©ng có chút ít.

    Thị giả thÆ°a: - Thế nào là Phật pháp của Hòa thượng?

    SÆ° liền bứt sợi lông vải trên người Ä‘Æ°a lên thổi, Há»™i Thông liền tỉnh ngá»™.

    Vậy Phật pháp ở Ä‘âu? Ngay khi Ä‘Æ°a sợi lông lên thổi, cái gì thổi? Cái gì thấy? Nếu không có ánh sáng tá»± tâm, cái gì làm được chuyện Ä‘ó? Cho nên ngay chá»— sống hàng ngày đầy đủ tất cả, chỉ người tá»± mê thôi. Bởi mê, cứ lo Ä‘i tìm cái khác.

    Có vị tăng hỏi Ngài Mục Châu:

    - Suốt ngày mặc áo ăn cÆ¡m, làm sao khỏi mặc áo ăn cÆ¡m ?

    Mục Châu Ä‘áp:

    - Ä‚n cÆ¡m mặc áo.

    Tăng thưa:

    - Con chẳng lãnh há»™i.

    Mục Châu bảo:

    - Chẳng há»™i thì mặc áo ăn cÆ¡m.

    Đơn giản, ngay trÆ°á»›c mắt Ä‘ây, không khởi cái thấy Ä‘iên đảo có không, Ä‘oạn thường, Ä‘ây kia, thì tất cả pháp đều là Phật pháp, còn gì mà nói được mất?.

    NhÆ° vậy, nghÄ©a không pháp Bồ Tát phát tâm, không pháp Phật được bồ đề Ä‘ã rất rõ ràng sáng tỏ.

    “Vì vậy, NhÆ° Lai nói, tất cả pháp đều là Phật pháp”, chính câu này thấy cho tá»™t, tức dứt bặt mọi thứ Ä‘iên đảo tưởng. Đều là Phật pháp hết, thì cái gì lấy, cái gì bỏ, cái gì chân, cái gì vọng, cái gì phải, cái gì quấy?

    Rõ ràng Ä‘âu Ä‘âu chẳng có ánh sáng giác ngá»™? Còn chạy tìm cái gì? Cho nên nói: trÆ°á»›c mắt lầm qua, rất tá»± Ä‘áng thÆ°Æ¡ng!

    Có người hỏi Ngài Hoàng Bá:

    - Nay chính khi ngá»™, Phật ở chá»— nào?

    SÆ° Ä‘áp:

    - Hỏi từ Ä‘âu đến? Biết từ Ä‘âu khởi?

    Nói nín, Ä‘á»™ng tịnh, tất cả thinh sắc đều là Phật sá»±, chá»— nào lại tìm Phật? Không thể trên đầu lại thêm đầu, trên mỏ lại thêm mỏ. Chỉ chá»› sanh kiến chấp khác, thì núi là núi, nÆ°á»›c là nÆ°á»›c, tăng là tăng, tục là tục, núi sông quả đất, mặt trời mặt trăng, ngôi sao, thảy đều không ngoài tâm ông. Ba ngàn thế giá»›i trọn là tá»± thể của ông, chá»— nào có nhiều thứ? Ngoài tâm không pháp, khắp thấy núi xanh, hÆ° không, thế giá»›i rõ ràng mà không có bằng mảy tÆ¡ sợi tóc cho ông sanh hiểu biết. Nên nói: “Tất cả thinh sắc là mắt tuệ của Phật”.

    Nhà Thiền gọi: “Chạm mắt là bồ đề”. Tâm Ä‘ã bặt niệm phân biệt Ä‘iên đảo thì thấy cái gì cÅ©ng từ ánh sáng giác ngá»™ mà thấy, nên cái gì cÅ©ng sáng ngời không mê, vậy cái gì không phải Phật pháp?

    Do Ä‘ó, Thiền sÆ° Thiền Lão nói:

    Thúy trúc hoàng hoa phi ngoại cảnh,

    Bạch vân minh nguyệt lá»™ toàn chân.

    * * *

    Trúc biếc hoa vàng Ä‘âu cảnh khác,

    Trăng trong mây bạc lá»™ toàn chân.

    Tâm thanh tịnh sáng ngời thì thấy cái gì cÅ©ng sáng ngời, Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng hiển bày thể chân thật Ä‘ó! Thấy đến Ä‘ây thì không lúc nào vắng mặt ông chủ!

    Cho nên, cuối cùng không phải là phá hoại hết tất cả pháp. Song muốn qua chá»— này, phải thấu qua ở trÆ°á»›c là: “Lìa tất cả tÆ°á»›ng tức gọi là chÆ° Phật”, chính lìa tất cả các tÆ°á»›ng Ä‘ó, má»›i thấy tất cả đều là Phật pháp, đều sáng ngời không mê. Nếu còn trụ má»™t tÆ°á»›ng, tÆ°á»›ng Ä‘ó tức là tÆ°á»›ng chúng sanh rồi!

    Vì vậy tiếp theo, Phật liền phá: “Tu Bồ Đề! Nói tất cả pháp Ä‘ó, tức chẳng phải tất cả pháp, thế nên gọi tất cả pháp”.

    Vừa nói đến “tất cả pháp” đều là Phật pháp, Phật liền sợ người chấp vào tất cả pháp, nên phá ngay, không cho bám lấy. Bởi Phật pháp không có tÆ°á»›ng cố định, dừng lại ở má»™t tÆ°á»›ng gì thì trái Phật pháp!

    CHÁNH VÄ‚N:

    - Này Tu Bồ Đề! Ví nhÆ° thân người cao lá»›n.

    Tu Bồ Đề thưa:

    - Bạch Thế Tôn! NhÆ° Lai nói thân người cao lá»›n, tức chẳng phải thân lá»›n, Ä‘ó gọi là thân lá»›n.

    - Này Tu Bồ Đề! Bồ tát cÅ©ng nhÆ° thế, nếu nói lời thế này: “Ta sẽ diệt Ä‘á»™ vô lượng chúng sanh”, ắt chẳng gọi là Bồ Tát. Tại sao? Tu Bồ Đề! Thật không có pháp gọi là Bồ Tát. Thế nên Phật nói tất cả pháp không ngã, không nhân, không chúng sanh, không thọ giả.

    - Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát nói lời thế này. “Ta sẽ trang nghiêm cõi Phật, chẳng gọi Ä‘ó là Bồ Tát. Tại sao? NhÆ° Lai nói trang nghiêm cõi Phật, tức chẳng phải trang nghiêm, gọi Ä‘ó là trang nghiêm. Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát thông đạt pháp vô ngã, NhÆ° Lai nói Ä‘ó, thật là Bồ Tát.

    GIẢNG:

    - Này Tu Bồ Đề ví nhÆ° thân người cao lá»›n. Ngài Tu Bồ Đề thÆ°a: - Bạch Thế Tôn, thân người cao lá»›n tức chẳng phải thân lá»›n gọi là thân lá»›n.

    Đây là đức Phật nói vá»›i ngài Tu Bồ Đề giống nhÆ° thân người cao lá»›n, ngài Tu Bồ Đề nghe nói nhÆ° vậy liền bạch Phật: “NhÆ° Lai nói thân người cao lá»›n Ä‘ó, tức chẳng phải thân lá»›n, Ä‘ó má»›i là thân lá»›n.” NhÆ° vậy là sao? Ở trên vừa má»›i nói “tất cả pháp đều là Phật pháp”, sau Ä‘ó lại nói ngay “tất cả pháp Ä‘ó tức chẳng phải pháp thế nên má»›i gọi là tất cả pháp”, nói tất cả pháp rồi, là phá liền không cho người bám vào tất cả pháp. Qua Ä‘ó, Ngài ví dụ, ví nhÆ° là thân người cao lá»›n, nghe nói thân người cao lá»›n, ngài Tu Bồ Đề hiểu ngay, ngài không đợi hỏi  lại, liền nói “thân lá»›n Ä‘ó tức chẳng phải thân lá»›n”, Ä‘ây là Ä‘oạn nói lên ý gì? Bởi vì ở trên nói tất cả pháp đều là Phật pháp, nghÄ©a là  Ä‘âu Ä‘âu cÅ©ng là Phật pháp, Ä‘ây ngài nói qua về thân lá»›n tức là thân to lá»›n trùm khắp, mà thân cao lá»›n trùm khắp nhÆ° vậy làm sao tưởng tượng ná»—i ra thân Ä‘ó? Cho nên nói tá»›i Ä‘ó, ngài Tu Bồ Đề hiểu ngay liền nói: “thân lá»›n tức chẳng phải thân lá»›n” Ä‘ó má»›i gọi là thân lá»›n; tức ở Ä‘ây muốn cho chúng ta thầm nhận ra pháp thân vô tÆ°á»›ng nhÆ°ng đầy đủ công đức, tuy không tÆ°á»›ng không hình nhÆ°ng tùy duyên hiện khắp tất cả chá»—, nên gọi là thân lá»›n, chứ không phải nói vô tÆ°á»›ng là không có gì hết. Bởi vậy Ä‘oạn này trong bản dịch Kim Cang đời Nguỵ dịch là “thân diệu đại”, là thân lá»›n mà nhiệm mầu; còn bản dịch đời LÆ°Æ¡ng gọi là “biến thân đại thân”, là thân lá»›n mà trùm khắp; vậy qua Ä‘ó người nhạy bén liền hiểu thân Ä‘ó là thân gì rồi! Vừa lá»›n, vừa nhiệm mầu, vừa trùm khắp, nhÆ° vậy nếu có má»™t tÆ°á»›ng gì Ä‘ó thì chúng ta tưởng tượng chắc nó giống cái kỳ quái gì Ä‘ó; nhÆ°ng ở Ä‘ây ngầm chỉ nó trùm khắp tất cả, nó có vô lượng công đức trong Ä‘ó, nó vượt ngoài thân tÆ°á»›ng tầm thường này, cho nên không diá»…n tả thế nào được hết, tạm dụ nó là thân to lá»›n nhiệm mầu. Song khi nói tá»›i thân lá»›n nhÆ° vậy, sợ người kẹt vào tÆ°á»›ng lá»›n, thành ra ngài nói ngay thân lá»›n tức chẳng phải thân lá»›n, nghÄ©a là không để cho mình khởi ra má»™t cái thấy về tÆ°á»›ng lá»›n. NhÆ° vậy, khi rõ được, sống được ở trong Ä‘ây thì má»›i cảm nhận rõ ràng tánh tÆ°á»›ng không hai, ngay nÆ¡i tÆ°á»›ng, chúng ta thấu suốt được tánh nó trùm khắp tất cả. Bởi vì, nếu chúng ta hiểu theo tÆ°á»›ng thì dù cho thân lá»›n tá»›i Ä‘âu Ä‘i nữa, mà có tÆ°á»›ng lá»›n thì có tÆ°á»›ng nhỏ. NhÆ° trÆ°á»›c Ä‘ã nói, nếu nó lá»›n bằng núi Tu di chẳng hạn, thì gọi là thân lá»›n; nếu có thân khác lá»›n hÆ¡n núi Tu di thì nó thành nhỏ rồi. Thành ra nói lá»›n là đối vá»›i thân nhỏ khác, nhÆ°ng đối vá»›i thân lá»›n hÆ¡n nó thì nó thành thân nhỏ, mà có lá»›n có nhỏ thì cái Ä‘ó chÆ°a thật lá»›n, chỉ là lá»›n trong đối Ä‘ãi thôi. Thêm nữa, Ä‘ã có tÆ°á»›ng lá»›n nhÆ° vậy, tức nó thuá»™c về duyên hợp mà thành, dù nó có lá»›n cách mấy Ä‘i nữa thì cÅ©ng là duyên hợp, từ những cái nhỏ nó hợp lại thành cái tÆ°á»›ng lá»›n, chứ không bá»—ng dÆ°ng có cái tÆ°á»›ng lá»›n. Bởi vậy ở trÆ°á»›c có nói là: “Phàm sở hữu tÆ°á»›ng giai hÆ° vọng”, nghÄ©a là cái gì có tÆ°á»›ng đều là hÆ° vọng thôi. Hiểu vậy má»›i thấy được ý nghÄ©a sâu ở trong Ä‘ó. Do Ä‘ó ở Ä‘ây chúng ta phải khéo ngay nÆ¡i tÆ°á»›ng mà mình thấy được vô tÆ°á»›ng kia thì má»›i là chân thật. Quả là pháp thân cÅ©ng không lìa pháp nhân duyên mà riêng có; pháp thân là vô tÆ°á»›ng, pháp nhân duyên là có tÆ°á»›ng, nhÆ° vậy để chứng nghiệm rõ ràng là “tất cả pháp đều là Phật pháp”, Phật pháp không rời tất cả pháp, Phật pháp cÅ©ng tức thế gian pháp thành ra. Chữ “tức” là nó không rời nhau, người sáng tỏ được nghÄ©a này sẽ hiểu thêm nghÄ©a “tất cả pháp vô ng㔠ở phía sau Phật sẽ nói. Phật pháp tức là thế gian pháp, Ä‘ó là nó không có ngã thật, tá»›i phần sau sẽ thấy rõ. NhÆ° vậy rõ ràng nói thân lá»›n, Ä‘ó là má»™t thí dụ chứ không nhÆ¡n Ä‘ó khởi tưởng thấy có tÆ°á»›ng thân lá»›n; nếu thấy có tÆ°á»›ng thân lá»›n thì cÅ©ng bị trên cái tÆ°á»›ng nó làm lầm, không thấy được ý của Phật muốn chỉ. Qua Ä‘ó ngài má»›i nói tiếp: “- Bồ tát cÅ©ng nhÆ° thế, nếu Bồ tát nói lời nhÆ° thế này: ta sẽ diệt Ä‘á»™ chúng sanh ắt cÅ©ng chẳng gọi là Bồ tát”. Ở trên cái thân người to lá»›n Ä‘ó cÅ©ng không thấy có thân lá»›n nữa, Bồ tát cÅ©ng vậy, nếu Bồ tát mà khởi niệm ta sẽ diệt Ä‘á»™ vô lượng chúng sanh thì chẳng gọi là Bồ tát, bởi vì sao? Bởi vì “thật không có pháp để gọi là Bồ tát”, chá»— Ä‘ó khó hiểu! Nói Bồ tát mà thật không có pháp để gọi là Bồ tát, vậy sao là Bồ tát? Tá»›i phần này là phá cái “thấy hay Ä‘á»™ sanh”“trang nghiêm tịnh Ä‘á»™”, để làm thành nghÄ©a tất cả pháp đều là vô ngã. Ở trÆ°á»›c là phá từ ngã tÆ°á»›ng, nhân tÆ°á»›ng Ä‘á»™, ở Ä‘ây thì phá về tri kiến, tri kiến tức là phá về cái chấp, cái thấy, cái niệm về Ä‘á»™ sanh ngay trong tâm niệm của mình; ở trÆ°á»›c là phá trên tÆ°á»›ng, ở Ä‘ây là phá ngay trên tâm niệm, cho nên nếu còn có tri kiến Ä‘á»™ sanh, tri kiến trang nghiêm tịnh Ä‘á»™ Ä‘ó, thì cÅ©ng chÆ°a thật là Bồ tát. Đây dẫn: “nếu Bồ tát mà nói lời thế này: “ta sẽ diệt Ä‘á»™ chúng sanh”, Ä‘ó là có cái tá»± phụ trong Ä‘ó, còn có tri kiến về ngã. Cho nên ở trÆ°á»›c phá không có chúng sanh thật Ä‘á»™, để mình trở về tá»± tánh bất sanh, rõ chúng sanh tá»± tánh vốn là vô sanh. Đến Ä‘ây thì cái thấy biết về Ä‘á»™ sanh cÅ©ng khiến quên luôn, bởi Bồ tát là hữu tình giác, tức má»™t hữu tình hay là má»™t chúng sanh giác ngá»™, má»™t chúng sanh giác ngá»™, tức là chúng sanh Ä‘ó có đầy đủ giác ngá»™ rồi, thì chúng sanh kia cÅ©ng có tánh giác vậy. Mình cÅ©ng là chúng sanh, mình giác ngá»™ được, thì những chúng sanh kia cÅ©ng có tánh giác, vậy thì ai Ä‘á»™ ai? Do Ä‘ó chÆ°a quên cái thấy Ä‘á»™ sanh, là còn có cái thấy sanh diệt: Mình phải Ä‘á»™ người kia, tức là thấy có chúng sanh thật, có chúng sanh thật nên má»›i Ä‘á»™ chúng sanh kia, Ä‘á»™ chúng sanh kia để diệt chúng sanh Ä‘ó má»›i là thành Phật, thành Bồ tát; vậy là cái thấy sanh diệt nó vẫn còn ở trong này, Ä‘ó là cái vi tế ở trong ná»™i tâm. Cho nên Ä‘ây phá cái vi tế Ä‘ó. Tức là chÆ°a tỏ suốt được chúng sanh và Phật bình đẳng cho nên má»›i thấy Ä‘á»™. Đến Ä‘ây là dứt cái niệm hai bên, còn có hai bên tức còn có thấy Bồ tát khác, chúng sanh khác; Bồ tát khác chúng sanh cho nên má»›i Ä‘á»™ chúng sanh. Phải rõ suốt ngay trong tá»± tánh vốn là không hai, cÅ©ng đồng má»™t thể tánh vậy thôi, nhÆ° vậy thì dứt niệm hai bên, má»›i thấu suốt được vô ngã, chứ còn thấy chúng sanh thật, Bồ tát thật tức còn thấy có ngã. Tiếp sau Phật má»›i nói: “Nếu Bồ tát thông đạt pháp vô ngã thì NhÆ° Lai nói Ä‘ó má»›i thật Bồ tát” Chá»— này, cái nhân vô ngã thì dá»… thấy, còn pháp vô ngã làm sao hiểu Ä‘ây? Nhân là người, người mà không có ngã, không có ta thì còn dá»… hiểu, còn pháp mà không có tôi thì làm sao? Thí dụ cái bàn mà không có cái tôi thì hiểu sao? Ngã ở Ä‘ây chỉ cho không có cái “thể cố định”, bởi vì ngã là cố định, là thường nhÆ° vậy, người vốn không thật có cái tôi, tức có cái cố định ở trong này, cái thường nhất bất biến, thì pháp cÅ©ng vậy, nó không có cái thể cố định, cho nên nói vô ngã. NhÆ° chúng sanh cÅ©ng không cố định là chúng sanh, Bồ tát cÅ©ng không cố định là Bồ tát, Phật cÅ©ng không cố định là Phật, quý vị dám thấy nhÆ° vậy không? Đây là Ä‘iểm đặc biệt trong Phật pháp, nếu mà không nhờ Kim Cang Bát nhã thì khó thấu ná»—i chá»— này, bởi vì sao? Nếu chúng sanh mà cố định là chúng sanh thì không thể tu hành gì được, phải không? Chúng sanh mà cố định chúng sanh thì không thể chuyển chúng sanh thành Bồ tát, bởi nó cố định nhÆ° vậy rồi; cÅ©ng nhÆ° Bồ tát mà cố định là Bồ tát thì không thể chuyển thành Phật; hoặc không thể có chúng sanh chuyển lên thành Bồ tát được, bởi vì Bồ tát là cố định sẵn rồi. Thành ra mình là chúng sanh thì vẫn là chúng sanh mãi, không mong gì là Bồ tát được, rồi Bồ tát cÅ©ng không mong gì thành Phật được. Hiểu nhÆ° vậy rất là nguy hiểm! Nếu mà sẵn nhÆ° vậy rồi thì không còn cách gì để tu hành nữa, có tu cách mấy cÅ©ng vậy thôi, nhÆ° vậy là chận đứng con đường chuyển hoá của người; Ví dụ nhÆ° nói định mệnh, là con người có định mệnh Ä‘ó rồi thì hết chuyển phải không? Đó cÅ©ng là cái thấy về chấp ngã. Trái lại, ở Ä‘ây chúng ta phải hiểu rõ mọi pháp đều do nhân duyên, cho nên chúng sanh sở dÄ© là chúng sanh, là do mê tánh giác, là do nhân duyên mê tánh giác tức làm chúng sanh, nếu mà ngá»™ tánh giác thì chuyển chúng sanh thành Bồ tát, thành Phật. NhÆ° vậy má»›i có tu, má»›i có chuyển hoá, má»›i có tiến lên, không ai có mặc cảm hết. Đó là nói theo danh từ chuyên môn, nếu nói theo lý, thì chúng sanh là chỉ cho “niệm mê”, Bồ tát là “niệm giác”; khi còn mê thì thấy có cái giác để giác cái mê, còn khi Ä‘ã giác rồi, mê hết thì đồng má»™t thể chân thật Ä‘ó, vậy giác là giác cái gì? Nếu nhÆ° còn thấy có cái giác để giác cái mê thì sao? Tức là còn “có cái mê” Ä‘á»ƒ giác, vậy thì rõ ràng chÆ°a hết mê! Cho nên còn thấy có mình giác, vậy giác là giác cái gì? Đâu thể giác khÆ¡i khÆ¡i, giác tức là giác cái mê, có mê để giác, thì còn dấu vết cái mê chÆ°a hết, Ä‘ó là chá»— vi tế phải thấy! Bởi vậy, má»™t niệm “mê- giác” này mà chÆ°a thấu triệt, thì chạy đầu này, đầu kia mãi, không vÆ°á»›ng đầu này cÅ©ng mắc đầu kia, luôn luôn mắc kẹt hai đầu thôi. Do Ä‘ó phải quên cái niệm mê giác này, vượt qua hai đầu, thì má»›i gọi là tá»± tại thấu suốt được. Trong nhà thiền có vị tăng hỏi quốc sÆ° Huệ Trung:

    - Làm sao được thành Phật?

    Ngài Huệ Trung Ä‘áp:

    - Phật và chúng sanh đồng thời dẹp Ä‘i, thì ngay Ä‘ó giải thoát.

    Tức là cái niệm về Phật, cái niệm về chúng sanh Ä‘ó dứt bặt Ä‘i, thì ngay Ä‘ó là giải thoát, ngay Ä‘ó là cái thể niệm chân thật. Lục Tổ cÅ©ng nói: “Chẳng ngá»™ thì Phật là chúng sanh; còn khi ngá»™ thì chúng sanh là Phật.” Chúng sanh và Phật chỉ là hai danh từ chuyển đổi mà thôi, cái thể vẫn không hai, để nêu rõ không có pháp nào ngoài tâm, không có má»™t pháp cố định nào, gọi là pháp vô ngã. NhÆ° vậy chúng sanh cÅ©ng là tâm thôi, tức là tâm mê; Phật cÅ©ng là tâm, tâm giác; còn Bồ tát cÅ©ng là tâm, tâm phần giác, tức là giác được từng phần thôi, chÆ°a có giác được viên mãn. Tóm lại, cÅ©ng là tâm, tâm mê là chúng sanh, tâm giác trọn vẹn là Phật, tâm giác từng phần là Bồ tát, không có má»™t pháp nào riêng gọi là Bồ tát, cho nên ở Ä‘ây nói: “ - Nếu Bồ tát nói: ta sẽ diệt Ä‘á»™ vô lượng chúng sanh Ä‘ó, thì chẳng gọi là Bồ tát” tức là thấy có pháp thật rồi! Kế ngài giải thích tại sao? NghÄ©a là thật không có pháp gọi là Bồ tát, thế nên Phật nói tất cả pháp không ngã không nhân không chúng sanh không thọ giả. Không có pháp nào cố định hết. Thứ hai là phá về cái thấy biết trang nghiêm tịnh Ä‘á»™. Ngài nói thêm: “- Này Tu Bồ Đề, nếu Bồ tát nói lời thế này: ta sẽ trang nghiêm cõi Phật, cÅ©ng chẳng gọi là Bồ tát”. Ở trên là nói “ta sẽ diệt Ä‘á»™ vô lượng chúng sanh”, ở Ä‘ây nói là “ta sẽ trang nghiêm cõi Phật”. Giải thích tại sao? Bởi “NhÆ° Lai nói trang nghiêm cõi Phật Ä‘ó, tức chẳng phải trang nghiêm, Ä‘ó gọi là trang nghiêm”. Quý vị tụng Bát nhã hằng ngày, còn nhá»› câu gì hợp vá»›i chá»— này? NghÄ©a là, trong ánh sáng Bát nhã thì bất cấu, bất tịnh, không nhÆ¡ không sạch, còn thấy có trang nghiêm cõi Phật, tức là còn thấy có nhÆ¡, có nhÆ¡ nên má»›i trang nghiêm cho nó thanh tịnh, chứ không có nhÆ¡ thì trang nghiêm làm gì nữa? Vì vậy, thấy ta phải trang nghiêm tịnh Ä‘á»™, tức còn thấy có chá»— nhÆ¡, mà có nhÆ¡ có sạch tức là còn cái thấy sanh diệt, cái thấy hai bên. Do Ä‘ó ở Ä‘ây phá cái “thấy biết” về trang nghiêm Ä‘ó. Chính chá»— này, khi Lục Tổ đại ngá»™, ngài má»›i la lên câu: “Đâu ngờ tá»± tánh vốn tá»± thanh tịnh!” Thấy tá»± tánh vốn tá»± thanh tịnh rồi thì còn trang nghiêm cái gì nữa? Khi thấy có trang nghiêm Ä‘ó, là thấy có pháp thật để trang nghiêm, thì cÅ©ng rÆ¡i vào cái ngã nữa, gọi là pháp ngã. Còn ở Ä‘ây dứt cái niệm trang nghiêm Ä‘ó, tức dứt cái niệm nhÆ¡ sạch, nếu cái niệm nhÆ¡ sạch Ä‘ó mà chÆ°a quên thì khó thông đạt được pháp vô ngã. Chá»— này làm sáng tỏ thêm ý nghÄ©a ở trÆ°á»›c Ä‘ã nói: “tất cả pháp đều là Phật pháp”, nhÆ° vậy còn trang nghiêm cái gì nữa? Tức đều thanh tịnh, đều sáng suốt rồi, còn khởi thêm má»™t cái trang nghiêm nữa là sao? là chÆ°a thanh tịnh! Trong nhà thiền gọi là trên đầu thêm má»™t cái đầu nữa. Vậy cuối cùng là quên cái thấy biết về trang nghiêm luôn má»›i thật là trang nghiêm, má»›i tá»± tại đối vá»›i các pháp. Chá»— Ä‘ó má»›i gọi là quên công phu, đạt đến chá»— vô công dụng. Thường người tu hay nhá»› công của mình, do mình tu lâu nay nên giờ má»›i được thanh tịnh, nhÆ° vậy nếu tu nhọc nhằn má»™t chút thì khi được yên thanh tịnh rồi, mình hÆ¡i có cái ngã, nhờ mình tu lâu nên nay má»›i được thanh tịnh, vậy ta hôm nay được thanh tịnh rồi, còn các ngÆ°Æ¡i chÆ°a thanh tịnh, Ä‘ó là cái ngã nó hiện! chá»— công phu sâu rồi má»›i thấy từng chút từng chút nó vi tế. NhÆ° vậy muốn đạt được đến Ä‘ó, phải thông đạt pháp vô ngã má»›i thấy suốt không ngại, còn thấy có má»™t pháp thật tức là có ngại; bởi vì còn thấy có pháp thật thì còn thấy có bên Ä‘ây bên kia, hoặc là bên tịnh hoặc là bên nhÆ¡, tức là vÆ°á»›ng trong cái thấy cố định. Ở Ä‘ây thông suốt pháp vô ngã rồi, thì tuỳ duyên ứng đối, vì nó Ä‘âu có cố định gì! Bởi vậy phiền não tức bồ đề, phiền não Ä‘âu có cố định là phiền não nên tức bồ đề là dá»… hiểu; rồi sanh tá»­ tức Niết bàn, ba Ä‘á»™c tức giải thoát, rất dá»… hiểu, không có gì cố định. Nếu sanh tá»­ cố định rồi làm sao tức Niết bàn được? Ngược lại Niết bàn cÅ©ng không thể tức sanh tá»­; ba Ä‘á»™c tham, sân, si cố định rồi cÅ©ng không tức giải thoát được, mà tức giải thoát là nó không có cái thể cố định ở trong Ä‘ó, nhÆ° vậy là mình chuyển được hết. Hiểu được nghÄ©a “tức” là nhÆ° vậy, chứ lâu nay nghe tức mà không biết “tức” là sao? Tiến thêm má»™t bÆ°á»›c nữa, vọng tưởng cÅ©ng không cố định luôn, vậy còn sợ vọng tưởng nữa không? Trong kinh Lăng Già nói: “Các thánh truyền nhau, vọng tưởng là không tánh”, tức không có tánh cố định, không có cái thể thật, nhÆ° vậy có gì để sợ nữa? Chỉ sợ má»™t Ä‘iều, sợ mê thôi! NhÆ°ng mà mê cÅ©ng không sợ, vì mê cÅ©ng không cố định luôn, không cố định là mê hoài; nếu giác cái mê thì mê hết. Vậy còn có cái gì để mình sợ, có chá»— nào để mình bám nữa Ä‘ây? Đây là chá»— khiến cho người có đủ lòng tin để vÆ°Æ¡n lên, chuyển hoá tất cả, chứ không có mặc cảm “tôi mê rồi không còn cách gì tu nữa”. NhÆ° vậy không có nằm ỳ má»™t chá»—, dù hiện tại nghiệp chÆ°á»›ng đầy dẫy cÅ©ng vẫn không có mặc cảm thối tâm để tá»± khi mình, cÅ©ng không có đổ thừa nghiệp chÆ°á»›ng luôn, vì nghiệp chÆ°á»›ng cÅ©ng không cố định. Nghiệp cÅ©ng Ä‘âu phải là cái sẵn có, do mê mà huân tập thôi, cái huân tập là cái sau này, chúng ta tu thì mình chuyển được hết. Trong bài kệ sám hối vô tÆ°á»›ng có câu: Tánh tá»™i vốn không do tâm tạo, Tâm nếu diệt rồi tá»™i sạch trong, Tá»™i không tâm diệt cả hai không, Thế ấy má»›i là chÆ¡n sám hối”. Thấy nhÆ° vậy má»›i thật là sám hối, nghÄ©a là tánh tá»™i vốn là không, không Ä‘ây nghÄ©a là cái tá»™i nó không phải sẵn có Ä‘ó, mà do tâm mình má»›i tạo tác, dù cho mình tạo tá»™i lá»›n Ä‘i nữa, nếu ngay Ä‘ây mà dừng được cái tâm niệm của mình, tức những cái tâm niệm lăng xăng phân biệt Ä‘ây kia phải quấy Ä‘ó, nếu tâm Ä‘ó thanh tịnh, lặng rồi thì trong tâm thanh tịnh Ä‘ó, tá»™i đứng ở chá»— nào? Sở dÄ© nó còn, là tâm còn lăng xăng, còn phân biệt; nhÆ° vậy do tâm má»›i tạo thôi, tâm yên rồi dù cho những tá»™i mình tạo hồi xÆ°a nó lá»›n Ä‘i nữa, nó có quả báo sót lại Ä‘i nữa, mà tâm mình thanh tịnh rồi thì quả báo đến nó có khổ sở không? Tâm yên, thanh tịnh rồi thì có đến cÅ©ng nhÆ° không thôi. Thấy được nhÆ° vậy thì má»›i thật sá»± là sám hối, tâm má»›i thật sá»± thanh tịnh, má»›i giải thoát. NhÆ° vậy rõ ràng dù cho nghiệp chÆ°á»›ng của mình Ä‘ây có dẫy đầy cÅ©ng có thể tu được, cÅ©ng có thể tiến lên được. Chính chá»— thấy Ä‘ó là chá»— thấy rất quý để cho mọi người tiến hóa lên.

    Song nói nhÆ° vậy, có người cho là cái gì cÅ©ng vô ngã hết, Bồ tát cÅ©ng không có pháp thật gọi là Bồ tát nữa, vậy có Bồ tát hay không? Ở Ä‘ây là phá cái kiến chấp, tức cái thấy biết mắc kẹt vào cái cố định, Ä‘ó là phá cái chấp chứ không phải là phá pháp; cho nên kinh nói rõ: “Nếu Bồ tát thông đạt pháp vô ngã thì NhÆ° Lai nói Ä‘ó thật là Bồ tát”. NhÆ° vậy, Ä‘âu phải là phá dẹp hết trÆ¡n mà là phá những lầm chấp của mình, khi sạch hết những cố chấp Ä‘ó thì má»›i thật Bồ tát; trái lại, nếu còn có những cố chấp Ä‘ó thì chÆ°a phải Ä‘úng nghÄ©a Bồ tát, chứ không phải má»™t bề phủ định hoàn toàn. NhÆ° vậy phủ định tất cả, để làm thành tất cả, suốt được tất cả pháp vô ngã thì chân ngã hiện, đến Ä‘ó má»›i là rốt ráo vô ngã.

     

  • 18. ĐỒNG QUÁN MỘT THỂ

    CHÁNH VÄ‚N:

    18. ĐỒNG QUÁN MỘT THỂ

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao NhÆ° Lai có nhục nhãn chăng?

    - Bạch Thế Tôn, Ä‘úng thế! NhÆ° Lai có nhục nhãn.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai có thiên nhãn chăng?

    - Bạch Thế Tôn, Ä‘úng thế! NhÆ° Lai có thiên nhãn.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai có huệ nhãn chăng?

    - Bạch Thế Tôn, Ä‘úng thế! NhÆ° Lai có huệ nhãn.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai có pháp nhãn chăng?

    - Bạch Thế Tôn, Ä‘úng thế! NhÆ° Lai có pháp nhãn.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° Lai có Phật nhãn chăng?

    - Bạch Thế Tôn, Ä‘úng thế! NhÆ° Lai có Phật nhãn.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° số cát có trong sông Hằng, Phật nói là cát chăng?

    - Bạch Thế Tôn, Ä‘úng thế! NhÆ° Lai nói là  cát.

    - Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghÄ© sao? NhÆ° số cát có trong má»™t sông Hằng,  có những sông Hằng bằng vá»›i số cát nhÆ° thế, rồi số cát có trong mọi sông Hằng Ä‘ó, cõi Phật cÅ©ng nhÆ° thế, phải là nhiều chăng?

    - Bạch Thế Tôn, rất nhiều.

    Phật bảo: Tu Bồ Đề:

    - Chúng sanh ở trong những cõi nÆ°á»›c nhiều nhÆ° thế, có bao nhiêu thứ tâm, NhÆ° Lai đều biết hết. Tại sao? NhÆ° lai nói các tâm là chẳng phải tâm, Ä‘ó gọi là tâm. Vì cá»› sao? Tu Bồ Đề! Tâm quá khứ chẳng thể được, tâm  hiện tại chẳng  thể được, tâm vị lai chẳng thể được.

    GIẢNG:

    Đoạn này rất vi tế, đồng quán má»™t thể, nghÄ©a là năm mắt đồng má»™t thể thôi, rồi các tâm cÅ©ng đồng má»™t thể, Ä‘ây là phần hiển bày tri kiến Phật lìa tÆ°á»›ng, không có má»™t, không có khác, để thấy rõ ngay Ä‘ó là nhÆ° nhÆ°. TrÆ°á»›c hết là chỉ bày ra Phật đủ năm mắt. Năm mắt là: nhục nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn và Phật nhãn. Nhục nhãn là con mắt thịt do cha mẹ sinh ra này; nhÆ°ng trong con mắt thịt Ä‘ó, có ngầm ẩn cái gì Ä‘ó nó má»›i có thấy? Tức ngầm ẩn tánh thấy ở trong Ä‘ó! NhÆ°ng do nó dính chặt vào các căn nên nó thấy rất là giá»›i hạn. NghÄ©a là thấy trÆ°á»›c mặt chứ không thấy sau lÆ°ng, cách má»™t tấm giấy mỏng thôi cÅ©ng không thấy được, song trong Ä‘ó vẫn ngầm có tánh thấy. Thứ hai thiên nhãn, là con mắt của cõi trời, con mắt này má»™t do phÆ°á»›c nghiệp mà được, ví nhÆ° các cõi trời dục giá»›i, do phÆ°á»›c sanh lên Ä‘ây thì họ có thiên nhãn; má»™t do định lá»±c mà được, nhÆ° ở thế gian này, nếu có tu đắc những cái định cõi trời Ä‘ó thì cÅ©ng có được thiên nhãn, là thấy suốt qua tường vách. Huệ nhãn, là mắt của các hàng Thanh văn, Duyên giác, thấy suốt được năm uẩn đều vô ngã, tức ở Ä‘ây là quán về lý Không. Pháp nhãn, là mắt của Bồ tát, nghÄ©a là thấy các pháp vô ngã, từ vô ngã rõ sá»± sai biệt của các pháp; huệ thì thấy về lý, Ä‘ây là thấy về sá»±, biết mọi căn cÆ¡ sai biệt để mà thuyết pháp khế hợp. Phật nhãn, thì trùm hết năm mắt, thấy tá»™t tất cả. NhÆ°ng năm mắt của Phật thì nhục nhãn của Phật vừa thanh tịnh, vừa thấy suốt các trần không ngăn ngại.  Thường nhục nhãn của chúng ta thì thấy Ä‘âu là dính Ä‘ó, đừng nghÄ© là Phật có nhục nhãn rồi Phật cÅ©ng dính nhÆ° mình; tức là ngài cÅ©ng có nhục nhãn nhÆ° mình, cÅ©ng thấy sắc này, sắc nọ, thấy đủ nhÆ°ng mà thấy không có chút gì ngăn ngại, thấy tất cả nhÆ°ng tánh giác vẫn hiện trọn vẹn, không dính vào các trần. Thiên nhãn của Phật thì thấy hằng sa cõi Phật, hằng sa thế giá»›i; thiên nhãn của các vị Thanh văn hoặc của các cõi trời thì chỉ thấy má»™t đại thiên thế giá»›i, hoặc là vài đại thiên thôi. Huệ nhãn của Phật thì thấy suốt tá»™t ngã không và pháp không, và thấy luôn cả lý không không nữa, chứ không phải thấy ngã không nhÆ° các vị Thanh văn. Pháp nhãn của Phật thì thấy suốt tá»™t mọi Ä‘iều sở tri, tức mọi pháp sai biệt thấy suốt hết không còn có chút dấu vết ngăn ngại. Tuy nói Phật có năm mắt, nhÆ°ng đồng má»™t thể thôi, do mê, giác mà có sai biệt. NghÄ©a là chỉ có má»™t thể Ä‘ó thôi, nhÆ°ng chúng sanh mê thì chỉ thấy có con mắt thịt này thôi nên thấy ngăn ngại; nếu giác chút nữa, có má»™t chút định thì thấy có được thiên nhãn, thấy suốt qua những chÆ°á»›ng ngại; thêm chút nữa được huệ nhãn thì thấy suốt được lý vô ngã, suốt qua thân năm uẩn này, tiến lên nữa được pháp nhãn, thấy suốt những pháp sai biệt; nhÆ° vậy chỉ má»™t thể chân thật này mà tùy theo mức Ä‘á»™ mê giác cạn sâu mà nó sai biệt chứ không phải nó thành ra có tÆ°á»›ng năm con mắt, là lầm! Nghe nói Phật có năm mắt, rồi tưởng Phật vừa có hai cặp mắt thịt này, rồi thêm hai cặp mắt thiên nhãn nữa, thêm hai cặp mắt huệ nhãn, rồi hai cặp mắt pháp nhãn, hai cặp mắt của Phật. Hiểu kiểu Ä‘ó là sai lầm, là mắc kẹt trên tÆ°á»›ng. Đây muốn chỉ cho mê giác có cạn, có sâu nên cái thấy có cạn có sâu nhÆ° vậy. Ngài Phó Đại SÄ© có bài tụng về năm mắt này:

    Thiên nhãn thông phi ngại,

    Nhục nhãn ngại phi thông.

    Pháp nhãn duy quán tục,

    Huệ nhãn trá»±c duyên không

    Phật nhãn nhÆ° thiên nhật,

    Chiếu dị, thể hoàn đồng.

    Tức là “Thiên nhãn thông chẳng ngại, Nhục nhãn ngại chẳng thông”, thiên nhãn thì thấy suốt qua tường vách chẳng ngăn ngại, nhục nhãn thì cách má»™t tờ giấy mỏng là không thấy được rồi. “Pháp nhãn chỉ quán tục”, tức pháp nhãn thì quán tục đế, quán các tÆ°á»›ng sai biệt, nghÄ©a là mọi pháp sai biệt pháp nhãn quán rõ hết không có lầm; “Huệ nhãn thẳng duyên không”, huệ nhãn thấy về lý, pháp nhãn thấy về sá»±; “Phật nhãn nhÆ° ngàn mặt trời; Soi khác, thể lại đồng”, nghÄ©a là trên cái dụng chiếu soi thì tạm chia ra có sai khác, tức là có Phật nhãn, huệ nhãn… nhÆ°ng nếu nhìn tá»™t trong bản thể thì vốn không có hai, cÅ©ng là má»™t mắt tâm này thôi, bởi vì Ä‘oạn này là tiếp Ä‘oạn trên Ä‘ã nói rõ là không có cái thấy về Ä‘á»™ sanh, cái thấy về trang nghiêm tịnh Ä‘á»™, không có cái thấy pháp thật là Bồ tát, tất cả pháp đều là vô ngã; khi nói nhÆ° vậy rồi, e có người sẽ nghi “nhÆ° vậy thành Phật rồi cuối cùng sẽ thế nào?” Cuối cùng không thấy biết gì hết hay sao? Cho nên tá»›i Ä‘oạn này má»›i chỉ ra, Phật có đủ năm mắt, chứ không phải thành Phật rồi là mù hết, mà chính chá»— này người má»›i tu chÆ°a có kinh nghiệm nhiều cÅ©ng dá»… mắc kẹt, dá»… sanh sợ. Tu thì bảo phải lặng hết vọng tưởng, tức những niệm lăng xăng, những niệm lao xao này phải lặng hết, lìa những cái tâm phân biệt kia Ä‘ây, nhÆ° vậy đến lúc Ä‘ó thì sao? Có vọng tưởng thì có tÆ°á»›ng này, tÆ°á»›ng nọ, rồi phân biệt, cÅ©ng giống xem màn hình vidéo có tÆ°á»›ng này tÆ°á»›ng kia còn vui vui, tắt Ä‘i rồi thì Ä‘âu có tÆ°á»›ng gì phải không? NhÆ° vậy, khi có vọng tưởng thì có tÆ°á»›ng này tÆ°á»›ng kia, từng đợt từng đợt  mình thấy rõ ràng cho nên mình thấy vui, còn không có những tÆ°á»›ng Ä‘ó thì thấy gì Ä‘ây? Thành ra, giống tê liệt, giống nhÆ° cây Ä‘á hay sao? Người má»›i tu nghe tá»›i chá»— này rất là sợ! NhÆ°ng Ä‘âu có ngờ, những cái thấy, những cái biết trong vọng tưởng Ä‘ó là cái biết từng phần thôi, nó bị chia chẻ có giá»›i hạn; bởi chia chẻ có giá»›i hạn nên mình thấy nó có từng đợt, nó nghÄ© cái này, nó nghÄ© cái kia, nó biết tÆ°á»›ng này, nó biết tÆ°á»›ng nọ, chia từng khoảng mình dá»… thấy, còn hết vọng tưởng rồi thì má»™t màu trong lặng; nghÄ©a là toàn thể nó biết hết, chứ Ä‘âu có từng phần, Ä‘âu có giá»›i hạn gì! Tuy không khởi mà vẫn biết, không khởi biết mà vẫn tá»± biết luôn, bởi vì nó trùm khắp rồi Ä‘âu cần phải khởi nữa; còn cái kia có khởi tức có từng phần từng đợt; Ä‘ây thì nó luôn luôn vẫn sáng ngời nhÆ° vậy, có má»™t chút gì thoáng qua thì nó hiện rõ trong Ä‘ó liền, Ä‘âu cần khởi phân biệt nữa! Đó má»›i là cái biết tròn đầy trọn vẹn. Chúng ta sống quen cái biết từng chặp rồi, cho nên khi lặng cái Ä‘ó thì thấy chá»›i vá»›i không có chá»— bám. Bởi vậy sống trở về chính mình thì hÆ¡i cô Ä‘Æ¡n, mình đối diện vá»›i chính mình thì Ä‘âu có bạn bè gì; còn sống vá»›i bạn bè nhiều thì phân biệt cái này phân biệt cái kia thấy vui vui! Vì vậy, những người thường thì khi ngồi không chÆ¡i ít chịu ná»—i, thấy buồn bã cô Ä‘Æ¡n, thành ra phải kiếm cái gì Ä‘ó để đọc, kiếm tờ báo, hay quyển sách xem cho vui hoặc là mở ti vi cho đỡ buồn, hay tìm vài ba người nói chuyện chứ ngồi không thì buồn! Đó là chúng ta luôn luôn trốn tránh mình, không chịu đối diện vá»›i mình. Trái lại ở Ä‘ây là dạy chúng ta sống thẳng trở về vá»›i chính mình thì má»›i rõ suốt được cái thể biết trọn vẹn, chính cái Ä‘ó má»›i là cái biết chân thật. Bởi vậy ngài Huyền Giác từng nói “biết mà không có phân biệt”, tuy không phân biệt mà nó luôn luôn hằng sáng, cho nên cái gì có hiện ra thì nó biết ngay cần gì thêm chi nữa? NhÆ° vậy cho thấy, khi Ä‘ã sạch hết tình chấp rồi  thì cái thấy nó viên mãn trọn vẹn, suốt tất cả không có gì ngăn ngại, chứ không phải đến Ä‘ó rồi không còn thấy biết gì. Do Ä‘ó đến Ä‘ây má»›i chỉ ra, Phật có đủ năm mắt, nhÆ°ng mình cần chú ý, má»—i câu hỏi về má»™t con mắt thì ngài Tu Bồ Đề Ä‘áp sao? Hỏi Phật có nhục nhãn không? Ngài Ä‘áp: Đúng thế, có. Hỏi: Có thiên nhãn không? Ngài Ä‘áp: Đúng thế, có. Má»—i câu đều Ä‘áp có hết, tức là muốn chỉ Phật không chấp chỉ có má»™t cái thấy của Phật thôi. Người bình thường dá»… lầm Phật chỉ có Phật nhãn thôi, còn mấy cái kia không có; vì cho rằng Phật mà có nhục nhãn nữa sao? Có cái thấy giống chúng sanh nữa sao? Nếu chấp chỉ có má»™t Phật nhãn thôi thì thêm má»™t cái lầm nữa! Ở Ä‘ây nói Phật có đủ hết, Phật nhãn, thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn cÅ©ng có đầy đủ, tức là không bỏ sót má»™t cái nào, nhÆ° vậy má»›i trùm hết, má»›i phá cái ngã kiến, tức cái thấy của riêng mình, Ä‘ó má»›i là thông đạt pháp vô ngã. Nếu chỉ thấy có Phật nhãn thôi thì có thông đạt pháp vô ngã không? Vậy là Phật nhãn cố định là Phật nhãn, thì c&aacut