Nhập Bồ Tát hạnh

01/03/2017 | Lượt xem: 2

Bodhicaryàvatàra
NHẬP HẠNH Bá»’ TÁT
Sàntideva (Tôn giả Tịch Thiên)
Việt dịch: Nguyên Hiển - Hiệu Ä‘ính: Lê Triều PhÆ°Æ¡ng
TUỆ QUANG FOUNDATION
-Ấn bàn Ä‘iện tá»­, Xuân 2009-

LỜI NÓI ĐẦU

Ngài Sàntideva (Tịch Thiên, 691-743) viết luận này tại Học Viện Nalanda, áº¤n Độ vào thế ká»· 8. Ngài diá»…n giảng đường tu hạnh Bồ Tát, hạnh Lục Ä‘á»™ và tu mười Ä‘ại hạnh của Phổ Hiền Bồ Tát. Äá»c tụngluận này, hành giả có thêm hùng tâm dÅ©ng chí để giúp Đạo, cứu đời. 

Dịch giả Ä‘ã tham cứu các bản dịch dÆ°á»›i Ä‘ây:

- Bản Hán dịch của Trần Ngọc Giao 
- Bản Pháp dịch của Georges Driessens 
- Bản Anh dịch của Kate Crosby và Andrew Skilton
Bản Việt dịch của Thích Nữ Trí Hải

Luận này là sách gối đầu giường của Tăng, Ni, Phật tá»­ theo lối tu Äáº¡i thừa á»Ÿ áº¤n Độ, Tây Tạng, Mông Cổ và Trung Hoa. Vì dịch theo lối thi kệ để dá»… tụng đọc và dá»… nhá»› cho nên quá súc tích và quá ngắn gọn, vì vậy không thể tránh khỏi có chá»— vụng về và tối nghÄ©a. Xin chÆ° tôn Ä‘ức cùng qúy Phật tá»­ cao minh từ bi chỉ giáo để khi tái bản dịch phẩm này được hoàn chỉnh hÆ¡n. 

Xin chân thành cảm tạ hai Pháp hữu Tâm Zen và NhÆ° Pháp Trí Ä‘ã giúp phần hiệu Ä‘ính và hoàn thành dịch phẩm này. Xin hồi hÆ°á»›ng công đức Ä‘ến pháp giá»›i chúng sanh thoát ly luân hồi khổ não, viên thành Phật đạo. 

California, Mùa Phật Đản 2459-2005 
Nguyên Hiển 

  • 1. Tiểu sá»­ Tôn giả Tịch Thiên

    TIỂU SỬ
    TÔN GIẢ TỊCH THIÊN (SÀNTIDEVA) 
    Thích Trí Siêu (Pháp)

    Theo truyền thuyết tôn giả Sàntideva sinh ở miền Nam Ấn, vùng Sri Nagara vào khoảng thế ká»· thứ 7. Ngài là thái tá»­ con vua Surastra. Từ những kiếp quá khứ, ngài Ä‘ã cúng dường phụng thờ nhiều Ä‘ức Phật và Ä‘ã tích tụ nhiều căn lành Ä‘Æ°a đến giải thoát. Nhờ phÆ°á»›c đức áº¥y nên ngay từ lúc ấu thÆ¡, ngài Ä‘ã nhiều lần chiêm bao thấy Văn Thù Bồ Tát.

    Lá»›n lên, đến tuổi sắp được vua cha truyền ngôi, má»™t hôm ngài nằm má»™ng thấy hai vị Bồ tát: Văn Thùvà Tara. Bồ tát Văn Thù ngồi trên ngai vàng, bảo ngài rằng: ”Ở Ä‘ây không có chá»— cho hai người”. Bồ tát Tara tÆ°á»›i nÆ°á»›c nóng trên đầu ngài và nói rằng: ”VÆ°Æ¡ng quyền chính là nÆ°á»›c sôi bỏng của Ä‘ịa ngục. Ta Ä‘ang tấn phong cho ngÆ°Æ¡i về nÆ°á»›c nầy Ä‘ây.”

    Tỉnh dậy, ngài hiểu rằng Ä‘ó là sá»± khuyến cáo của hai vị Bồ tát, nên Ä‘êm hôm trÆ°á»›c khi ngài lên ngôi, ngài rời bỏ cung thành trốn vào rừng sâu. Sau 21 ngày lang thang trong rừng, vừa khát vừa Ä‘ói, ngài gặp được má»™t con suối, sắp sá»­a định uống thì có má»™t thiếu nữ xuất hiệnbảo ngài đừng uống vì Ä‘ó là nÆ°á»›c Ä‘á»™c, sau Ä‘ó thiếu nữ dâng cho ngài má»™t thứ nÆ°á»›c thÆ¡mngọt nhÆ° cam lồ. Giải khát xong, ngài hỏi thiếu nữ: ” Cô ở Ä‘âu đến?” . Thiếu nữ trả lời: ”Ở giữa khu rừng mênh mông này là nÆ¡i thầy tôi ở, ngài rất Ä‘ạo đức, từ bi và Ä‘ã thành tá»±uphép tam muá»™i củaVăn Thù Kim Cang SÆ° Lợi (Sri Manjuvajra). Tôi từ Ä‘ó đến Ä‘ây”. 

    Vừa nghe nhÆ° thế, tôn giả Sàntideva mừng rỡ nhÆ° kẻ nghèo bắt được vàng, yêu cầu thiếu nữ dẫn ngài đến gặp vị thầy kia. Đến nÆ¡i ngài thấy Ä‘ó là má»™t vị hành giả (Yogi) sống trong má»™t chòi lá, ngài liền Ä‘ảnh lá»…, xÆ°ng tán cúng dường và cầu xin Ä‘ược truyền phép tam muá»™icủa Văn Thù Bồ Tát. Sau 12 năm ở Ä‘ó tu tập, ngài chứng được phép tam muá»™i trên, thấy được vị thầy kia chính là Văn Thù và thiếu nữ kia chính là Tara. Kể từ Ä‘ó ngài luôn luôn được thấy Văn Thù Bồ Tát. 
    Sau Ä‘ó ngài Ä‘i về phÆ°Æ¡ng Đông, xin vào làm việc trong triều của vua Pancamasimha. Nhờ tài giỏi và thông minh nên ngài được vua trọng vọng cho làm Thừa TÆ°á»›ng. Để tỏ lòng thànhkính nhá»› Æ¡n vị thần linh chủ há»™ của mình, tức Văn Thù Bồ Tát, ngài luôn Ä‘eo trên mình má»™t thanh kiếm gá»—. Ngài giúp vua trị vì Ä‘úng theo Phật pháp và truyền dạy nhiều kỹ nghệ má»›i lạ. Điều Ä‘ó khiến các vị đại thần khác ganh tức, tìm cách gièm pha và hãm hại ngài. Họ bảo vua rằng: ”Thừa tÆ°á»›ng là má»™t người gian xảo, luôn Ä‘eo trên mình má»™t thanh kiếm mà không bao giờ rút ra cho ai xem cả. Chúng tôi biết thanh kiếm ấy làm bằng gá»—. Gặp lúc nguy biến làm sao Thừa tÆ°á»›ng có thể cứu nguy cho Bệ hạ được? Xin Bệ hạ hãy khám nghiệm lại”. Vua tin lời cho triệu Thừa tÆ°á»›ng vào bắt phải rút kiếm ra khỏi vỏ cho vua xem. Thừa tÆ°á»›ng nói: ” Kiếm của tôi, Bệ hạ không thể nhìn được, nếu không Bệ hạ sẽ hối hận”. Nghe vậy, vua càng nghi ngờ nhất quyết Ä‘òi xem. 

    Cuối cùng, Thừa tÆ°á»›ng nói vá»›i vua: ”Nếu Bệ hạ nhất quyết muốn xem thì hãy theo tôi đến chá»— vắng, lấy tay che mắt phải lại, chỉ nhìn bằng mắt trái thôi”. Vua chấp thuận và Thừa tÆ°á»›ng rút kiếm ra, hào quang lóe lên quá mạnh khiến con mắt trái của vua rÆ¡i xuống đất. Vua liền Äƒn năn hối hận, biết ngài là má»™t người Ä‘ắc đạo, má»™t Äáº¡i thành tá»±u giả nên cầu xinsám hối. Biết vua Ä‘ã Äƒn năn, Thừa tÆ°á»›ng nhặt mắt trái của vua bỏ vào tròng lại khiến vua khỏi mù. 
    Sau Ä‘ó tôn giả bỏ chức Thừa tÆ°á»›ng, tìm đến tu viện Nalanda, xuất gia thọ giá»›i, được đặt tên là Sàntideva. Sau khi nghe hết ba tạng kinh Ä‘iển, tôn giả thầm biên soạn 3 bá»™ luận: Siksàsamuccaya, Sùtrasamuccaya và Bodhicaryàvatàra. 

    Ngài tu mật hạnh, học trá»±c tiếp vá»›i Văn Thù Bồ tát trong thiền định. Tất cả thời ăn, ngủ, Ä‘i, đứng, ngài đều thiền quán về Thanh Quang. Tuy vậy, chúng tăng bên ngoài thấy ngài chỉ ăn vá»›i ngủ, không chịu văn, tÆ°, tu gì cả. Thấy thế má»™t số Thượng toạ học giả họp nhau lại định tống khứ ngài ra khỏi tu viện. Có người cho ý kiến: Nếu chúng ta họp lại, bắt má»—i người phải tuần tá»± trùng tuyên lại Kinh Luận ; ban đầu ngài từ chối, nói rằng không biết gì. Chúng tăng muốn làm nhục ngài nên làm bá»™ nài nỉ, cuối cùng ngài nói: ”Nếu vậy, phải làm cho tôi má»™t toà sÆ° tá»­ tôi má»›i trùng tuyên”. Nghe vậy có vài người Ä‘âm ra nghi ngờ, nhÆ°ng Ä‘a sốchấp thuận vì tin rằng ngài không thể trùng tuyên Kinh Luận gì được. 

    Sau khi lên ngồi toà sÆ° tá»­, ngài hỏi: ”Các vị muốn tôi tụng lại Kinh Luận Ä‘ã có từ trÆ°á»›c hay những sáng tác má»›i sau này?”. Vì muốn chế giá»…u ngài nên Ä‘ại chúng nói: ”Những sáng tácmá»›i sau này”. Thế là ngài bắt đầu tụng lên Bồ Tát Hạnh (Bodhisattava-caryavatara). Khi tụng đến câu: Khi Có và Không không còn khởi lên trong tâm…... thì ngài bay lên hÆ° khôngrồi từ từ biến mất, nhÆ°ng tiếng của ngài còn vọng lại cho đến câu kệ cuối cùng của Bồ Tát Hạnh. Không thấy ngài nữa, Tăng chúng hối hận trở về phòng ngài tìm kiếm, thấy trên bàn để lại ba quyển: Sutràsamuccaya (Tập kinh luận), Siksàsamuccaya (Tập Bồ Tát học luận) và Bodhicaryàvatàra (Nhập Bồ đề hành luận).

  • 2. CHƯƠNG MỘT : LỢI ÍCH CỦA TÂM Bá»’ ĐỀ

    CHƯƠNG MỘT 
    LỢI ÍCH CỦA TÂM Bá»’ ĐỀ

    Đối tượng và mục Ä‘ích

    1. Con trân trọng cúi đầu 
    Đảnh lá»… các Ä‘ức Phật (1) 
    Cùng các vị Thừa Kế (2) 
    Và những bậc Ä‘áng kính; 
    Con nÆ°Æ¡ng lời Phật dạy 
    Xin nêu lên ngắn gọn 
    Lối vào hạnh Bồ Tát 

    2. Luận này nghÄ©a chẳng má»›i 
    Vần Ä‘iệu cÅ©ng không hay 
    Chẳng dám vì lợi tha 
    Viết ra chỉ nhắc nhở 
    Và thấm nhuần tâm mình. 

    3. Nhờ sá»± nhắc nhở này 
    Mà tín tâm tăng trưởng 
    Ai cùng má»™t tin tưởng 
    CÅ©ng được lợi ích nhiều.

    Lợi ích của tâm bồ đề

    4. Hạnh phúc thay gặp duyên 
    Sinh ra thân con người 
    Nay không nhân cÆ¡ há»™i 
    Để tu hành giải thoát 
    Sau này tìm Ä‘âu ra. 

    5. NhÆ° Ä‘êm mây dày dặc 
    Được lằn chá»›p chiếu soi 
    Nhờ thần lá»±c chÆ° Phật 
    Tâm lành thoảng khởi lên. 

    6. Äá»©c hạnh rất yếu mềm 
    TrÆ°á»›c sức mạnh Ä‘iều ác 
    Chỉ có tâm Bồ đề 
    Má»›i cưỡng lại, đứng vững. 

    7. Trải bao kiếp tÆ° duy 
    Phật thấy tâm Bồ đề 
    Có công đức vô lượng 
    Cứu vô số chúng sinh 
    Thoát ra ngoài biển khổ. 

    8. Muốn thoát khổ của đời 
    Trừ tai Æ°Æ¡ng muôn loài 
    Muốn hưởng chân hạnh phúc 
    Chá»› rời tâm Bồ đề 

    9. Người người trong sanh tá»­ 
    Phát khởi tâm Bồ đề 
    Được gọi là con Phật 
    Xứng Ä‘áng được tôn kính 

    10. NÆ°á»›c phép tâm Bồ đề 
    Gá»™i sạch thân ô trược 
    Thành thân Phật vô giá 
    Hãy giữ Bồ đề tâm 

    11. Đấng Äáº¡o sÆ° thấy rõ 
    Tâm Bồ đề qúi báu 
    Muốn vượt thoát ba cõi 
    Phải giữ vững tâm này.

    12. Làm lành nhÆ° cây chuối 
    Quả hết rồi héo khô 
    Tâm Bồ đề to lá»›n 
    NhÆ° Ä‘ại thụ xum xuê 
    Luôn sinh quả tÆ°Æ¡i tốt.

    13. Người đời phạm tá»™i nặng 
     Nhờ thế lá»±c che chở 
     Biết sá»± nghiệp Ä‘ã tạo 
     Sao chẳng tìm chá»— nÆ°Æ¡ng? 

    14. Äá»©c Di Lặc Ä‘ã giảng 
    cho Thiện tài biết rằng 
    Tâm Bồ đề kỳ diệu 
    NhÆ° lá»­a thời hoại kiếp 
    Đốt tan bao tá»™i nặng 
    Chỉ trong má»™t sát na. 

    Hai loại tâm Bồ đề

    15. Tâm Bồ đề bao gồm 
    Hai nguyện để tu tập: 
    TrÆ°á»›c là nguyện phát tâm 
    Sau thá»±c hiện tâm ấy. 

    16. Ai cÅ©ng đều biết rằng 
    “Muốn Ä‘i“ khác vá»›i “Ä‘i“ 
    Người trí nên biết rõ 
    Sá»± khác biệt nhÆ° vậy. 

    17. Nguyện phát tâm Bồ đề 
    Tuy sinh kết quả lá»›n 
    Song không thể sánh bằng 
    Nguyện thá»±c hiện tâm này. 

    Ca ngợi tâm Bồ đề 

    18-19. Những ai Ä‘ã quyết tâm 
    Cứu Ä‘á»™ mọi chúng sinh 
    Phải luôn luôn tinh tấn 
    Thá»±c hiện tâm Bồ đề; 
    Từ lúc ấy trở Ä‘i 
    Ngay cả khi ngủ nghỉ 
    PhÆ°á»›c đức vẫn liên tục 
    Tăng lá»›n nhÆ° hÆ° không 

    20. Để người tin Tiểu thừa 
    Không ngừng bÆ°á»›c tiến lên 
    Trong Kinh Vấn Diệu Lý 
    Đấng NhÆ° Lai Ä‘ã dạy 
    Công đức tâm Bồ đề 
    Thật rá»™ng lá»›n vô biên. 

    21-22. Chỉ nghÄ© cách chữa lành 
    Đầu mọi người khỏi nhức 
    Là phát tâm chân thành 
    Đem lại bao phÆ°á»›c đức. 

    PhÆ°á»›c đức càng thâm sâu 
    Khi cứu giúp chúng sinh 
    Thoát Æ°u phiền thống khổ 
    Đạt được cõi an lành. 

    23. Có cha nào, mẹ nào 
    Đã phát tâm nhÆ° vậy? 
    Tiên, chÆ° Thiên, Phạm Thiên 
    Đã có chÆ°a tâm ấy? 

    24. XÆ°a nay dù trong mÆ¡ 
    ChÆ°a ai nguyện nhÆ° thế 
    Dù vì lợi cho mình 
    Nói chi đến phát nguyện 
    Cứu Ä‘á»™ cho người khác.

    25. Làm sao có thể tìm 
    Được má»™t vị Bồ Tát 
    NhÆ° viên ngọc hi hữu 
    Giữa chúng sinh ích ká»· 
    Chẳng biết làm Ä‘iều lành 
    Vì lợi ích chúng sinh!

    26. Tâm Bồ đề trân quý 
    Là mầm mống an vui 
    Là linh dược diệt khổ 
    Tạo phÆ°á»›c đức vô lường. 

    27. Ý nghÄ© làm lợi người 
    Đã hÆ¡n phÆ°á»›c cúng Phật 
    Huống chi luôn ná»— lá»±c 
    Làm lợi lạc muôn loài. 

    28. Có biết bao chúng sinh 
    Tuy cầu mong an vui 
    Song hủy diệt nguồn cá»™i 
    Sản sinh ra hạnh phúc 
    NhÆ° tận diệt kẻ thù. 

    29. Chúng sinh thiếu niềm vui 
    Lại chịu nhiều Ä‘au khổ 
    Tâm nguyện Bồ đề này 
    Đem vui và diệt khổ. 

    30. Tâm Bồ đề có thể 
    Trừ diệt sá»± ngu si 
    Có bạn lành nào sánh 
    Còn phÆ°á»›c nào lá»›n hÆ¡n? 

    31. Bồ tát luôn bố thí 
    Dầu không ai cậy nhờ 
    Vá»›i tâm hạnh nhÆ° vậy 
    Đáng ca ngợi xiết bao! 

    32. Kẻ bố thí thức ăn 
    Giúp chúng sinh Ä‘ỡ Ä‘ói 
    Dù họ no ná»­a ngày 
    Đã là người Ä‘áng trọng 

    33. Bồ tát thường ban cho 
    Niềm vui của chánh giác 
    Làm thỏa mãn tất cả 
    Nguyện vọng mọi hữu tình . 

    34. Äá»©c Phật Ä‘ã dạy rằng 
    Bồ tát cứu muôn loài 
    Nên Ä‘áng được tôn quý 
    Ai phỉ báng Bồ tát 
    Sẽ sa Ä‘ại địa ngục 

    35. Ngược lại, ai tín thành 
    Cung kính chÆ° Bồ tát 
    Sẽ hưởng phÆ°á»›c đức lá»›n 
    Bồ Tát dù gian nan 
    Việc ác vẫn không làm 
    Càng hăng làm việc thiện. 

    36. Tôi kính xin Ä‘ảnh lá»… 
    Người phát tâm Bồ đề 
    Đem vui cho chúng sinh 
    Cho cả kẻ hại mình; 
    Tôi cúi đầu kính lạy 
    Và xin được quy y 
    NÆ¡i chÆ° vị Bồ tát 
    Cá»™i nguồn chân hạnh phúc.

  • 3. CHƯƠNG HAI: SÁM HỐI TỘI NGHIỆP

    CHƯƠNG HAI 
    SÁM HỐI TỘI NGHIỆP

    Nghi lá»… Bồ Tát

    Ca ngợi

    1. Để con nắm giữ được 
    Tâm nguyện quí giá này 
    Con cúng dường chÆ° Phật 
    Và Pháp Bảo thiêng liêng 
    Con cúng dường Bồ tát 
    Đầy phẩm tính tốt lành. 

    Cúng dường

    2. Cúng dường hoa quả tÆ°Æ¡i 
    Thức ăn ngon quý nhất 
    NÆ°á»›c uống thật tinh khiết 
    Vật quý báu trên đời. 

    3. Cúng dường núi châu báu 
    Rừng thanh tịnh ngát hÆ°Æ¡ng 
    Hoa cõi trời diá»…m tuyệt 
    Trái quý buông trÄ©u cành. 

    4. Cúng dường những hÆ°Æ¡ng thÆ¡m 
    Ngào ngạt cõi trời Ä‘ất 
    Cúng dường trang sức quý 
    Cúng dường cây nhÆ° ý 
    Thành tá»±u mọi Æ°á»›c mÆ¡ 
    Cúng dường mọi ngÅ© cốc 
    Tá»± sinh không người trồng. 

    5. Cúng dường ao sen đẹp 
    Thiên nga hót êm dịu 
    Và mọi vật vô chủ 
    Đầy dẫy khắp bầu trời. 

    6. Con giữ chúng trong tâm 
    Dâng lên Ä‘ấng Thế Tôn 
    Và chÆ° vị Bồ tát 
    Thỉnh cầu Ä‘ức Thế Tôn 
    Từ bi nghÄ© đến con 
    Mà nhận vật cúng dường. 

    7. Con vô phÆ°á»›c bần cùng 
    Không má»™t chút tài sản 
    Kính xin Ä‘ức Phật thÆ°Æ¡ng 
    Nhận lá»… vật tâm con. 

    8. Con nguyện Ä‘em thân tâm 
    Để làm kẻ nô bá»™c 
    Phụng sá»± Phật, Bồ tát 
    Mong quí ngài xót thÆ°Æ¡ng 
    Thâu nhận lá»… vật này. 

    9. ÄÆ°á»£c các ngài thâu nhận 
    Thân tâm con siêu thoát 
    Con nguyện sống lợi tha 
    Diệt trừ các ác nghiệp. 

    10-11. Đây nhà tắm tráng lệ 
    Nền thủy tinh long lanh 
    Cá»™t trụ khảm trân châu 
    Lọng dù bằng ngà ngọc 

    Trần thiết lá»™c bình quý 
    Đầy nÆ°á»›c thÆ¡m thích ý 
    Ngân vang muôn diệu âm 
    Thỉnh Phật, Bồ tát tắm 

    12. Đây khăn tắm sạch thÆ¡m 
    Lau khô thân các ngài 
    Đây y phục cõi trời 
    Vá»›i màu sắc mỹ lệ 
    Lan tỏa hÆ°Æ¡ng dịu thÆ¡m. 

    13. Đây y phục mềm mại 
    Và trăm trang sức quý 
    Dâng lên Äá»©c Phổ Hiền, 
    Văn Thù, Quán Thế Âm. 

    14. HÆ°Æ¡ng liệu thÆ¡m vÅ© trụ 
    Xin thoa ngọc thể Ngài 
    Tỏa hào quang thanh tịnh 
    Óng ánh sắc vàng ròng. 

    15. Xin cúng dường chÆ° Phật 
    Các tràng hoa Ä‘ẹp đẽ 
    Kết từ hoa tÆ°Æ¡i thÆ¡m 
    NhÆ° hoa sen, hoa lài 
    Hay hoa mạn Ä‘à la. 

    16. Con xin dâng chÆ° Phật 
    Vầng mây hÆ°Æ¡ng ngây ngất 
    Dâng thá»±c phẩm cõi trời 
    Thức ăn uống đẹp ngon. 

    17. Con dâng Ä‘èn hoa ngọc 
    Chân chạm Ä‘á sen vàng 
    Nền nhà dịu mát hÆ°Æ¡ng 
    Rải đầy hoa đẹp ý. 

    18. Xin cúng dường chÆ° Phật 
    Những lâu Ä‘ài tráng lệ 
    Rèm buông ngọc lung linh 
    Du dÆ°Æ¡ng ngân tiếng hát. 

    19. Xin dâng hiến chÆ° Phật 
    Lọng che bằng châu ngọc 
    Cán Ä‘úc toàn vàng ròng 
    Viền thêu hoa mỹ lệ. 

    20. Cúng phẩm nhiều nhÆ° mây 
    Nhạc du dÆ°Æ¡ng hoà tấu 
    Khổ Ä‘au được dịu xoa 
    Mong sao chúng mãi còn. 

    21. MÆ°a hoa, mÆ°a ngọc ngà 
    Mong luôn luôn buông rÆ¡i 
    Trên thân Phật, tháp Phật 
    Trên giáo pháp diệu kỳ. 

    22. NhÆ° Ngài Diệu Cát Tường (10) 
    XÆ°a kia cúng dường Phật 
    Nay con xin cúng dường 
    Phật, Bồ tát nhÆ° vậy. 

    23. Dùng âm vang hải triều 
    Tán dÆ°Æ¡ng công đức Phật 
    Nguyện tiếng tán dÆ°Æ¡ng này 
    Luôn vang đến các Ngài. 

    24. Nguyện hoá thân nhÆ° bụi 
    Lá»… lạy Phật ba đời 
    Lá»… lạy Pháp và Tăng 
    Cùng khắp cả pháp giá»›i. 

    25. Con lá»… lạy tháp Phật 
    Các nÆ¡i Bồ tát á»Ÿ (3) 
    Lá»… bậc trì giá»›i nhất 
    Kính lá»… hàng thánh tăng. 

    Quy y 

    26. Từ nay cho đến khi 
    Đạt Vô thượng Bồ đề 
    Con nguyện quy y Phật, 
    Pháp và chÆ° Bồ Tát.

    Sám hối 

    27. TrÆ°á»›c chÆ° Phật, Bồ Tát 
    Ở cùng khắp mười phÆ°Æ¡ng 
    Con xin chấp hai tay 
    Thành khẩn nguyện nhÆ° vầy: 

    28-29. Từ vô thỉ Ä‘ến nay 
    Trôi lăn trong sinh tá»­ 
    Vá»›i tá»™i ác không lường 
    Do tá»± mình gây ra 
    Hay xúi giục người làm 
    Vì vô minh che lấp 
    Nay con biết lá»—i lầm 
    Thành tâm xin sám hối. 

    30-31. Lá»—i lầm con Ä‘ã phạm 
    Qua nghiệp thân, khẩu, ý 
    Đã gây bao tổn hại 
    Cho Tam bảo (4), mẹ cha 
    CÅ©ng nhÆ° cho Thầy Tổ 
    Và cho bao kẻ khác 
    Nay trÆ°á»›c Ä‘ức Thế Tôn 
    Con thành tâm sám hối 
    Mọi tá»™i lá»—i gây ra. 

    32. Nếu sám hối chÆ°a trọn 
    Con lỡ chết thì sao? 
    Vậy xin Ngài mau cứu 
    TrÆ°á»›c khi thần chết đến. 

    33. Thần chết thật lừa lọc 
    Nó không biết Ä‘ợi chờ 
    Tá»™i rá»­a sạch hay chÆ°a 
    Dù Ä‘ang bệnh hay khỏe 
    Con không thể nào tin 
    Vào mạng sống mong manh 
    Lập loè nhÆ° lá»­a Ä‘óm. 

    34. Con Ä‘ã không ý thức 
    Chết là bỏ tất cả 
    Nên con Ä‘ã quanh quẩn 
    Vá»›i bè bạn, kẻ thù 
    Vì vậy tá»± gây ra 
    Biết bao Ä‘iều xấu ác.

    35. Äá»i người nhÆ° má»™ng ảo 
    Điều gì Ä‘ã trải nghiệm 
    CÅ©ng chỉ là ký ức 
    Tất cả đều trôi qua 
    Không bao giờ trở lại. 

    36. Kẻ thù thành hÆ° vô 
    Người thân nhÆ° mây khói 
    Thân tôi rồi phải chết 
    Tất cả trở về không. 

    37. Trong đời ngắn ngủi này 
    Kẻ thân, thù Ä‘ã chết 
    Duy nghiệp ác Ä‘ã gây 
    Còn ở lại vá»›i tôi. 

    38. Tôi Ä‘ã không ý thức 
    Rồi cÅ©ng chết nhÆ° họ 
    Nên cứ tham sân si 
    Tạo ra bao lầm lá»—i. 

    39. Mạng sống giảm từng ngày 
    Chẳng bao giờ ngừng nghỉ 
    Không thể nào kéo dài 
    Làm sao thoát khỏi chết? 

    40. Đến lúc sắp lâm chung 
    Dù thân thuá»™c vây quanh 
    Thống khổ lúc hấp hối 
    Tôi gánh chịu riêng mình. 

    41. Khi Diêm VÆ°Æ¡ng Ä‘ến bắt 
    Thân thuá»™c có ích gì? 
    Chỉ phÆ°á»›c đức má»›i cứu 
    Tôi lại chÆ°a tu tập! 

    42. Do buông lung không biết 
    Hậu quả xấu mai sau 
    Bám víu Ä‘ời phù phiếm 
    Tôi tạo bao nghiệp xấu. 

    43. NhÆ° kẻ ra pháp trường 
    Kinh hãi, miệng khô đắng 
    Mắt trợn trắng, thất thần 
    Hình sắc cÅ©ng đổi khác. 

    44. Huống chi khi thấy bóng 
    Ma vÆ°Æ¡ng Ä‘ến bắt ta 
    Kinh hoàng sao kể xiết 
    Khổ Ä‘au dâng tá»™t cùng. 

    45. Ai cứu tôi ra khỏi 
    CÆ¡n sợ hãi lá»›n này 
    Tôi tròn xoay Ä‘ôi mắt 
    Nhìn bốn phÆ°Æ¡ng van cầu. 

    46. Bốn phÆ°Æ¡ng không thấy ai 
    Sợ hãi lại càng tăng 
    Không nÆ¡i nào che chở 
    Tôi phải làm sao Ä‘ây? 

    47. Con xin quy y Phật 
    Ngài là đấng Từ Bi 
    Bảo vệ, Ä‘em lợi ích 
    Cho tất cả muôn loài 
    Có năng lá»±c giải cứu 
    Tiêu trừ bao sợ hãi. 

    48. Con xin quy y Pháp 
    Mà chÆ° Phật chứng ngá»™ 
    Có thể Ä‘Æ°a muôn loài 
    Sang đến bờ giải thoát 
    Và con xin quy y 
    NÆ¡i chÆ° vị Bồ Tát. 

    49. Trong cÆ¡n sợ bấn loạn 
    Con xin dâng thân mạng 
    Lên Bồ tát Phổ Hiền 
    Và Bồ tát Văn Thù.

    50. Vá»›i tiếng kêu khẩn thiết 
    Con cầu Đức Quan Âm 
    Mở Ä‘ại từ bi tâm 
    Cứu con, kẻ mê lầm. 

    51. Con cầu cứu các Ngài 
    HÆ° Không Tạng Bồ Tát 
    Địa Tạng VÆ°Æ¡ng Bồ Tát 
    ChÆ° Bồ Tát Ä‘ại bi. 

    52. Con cÅ©ng xin nÆ°Æ¡ng tá»±a 
    Kim CÆ°Æ¡ng Trí Bồ Tát 
    Ngài mà các sứ giả 
    Của Diêm vÆ°Æ¡ng khiếp vía . 

    53. XÆ°a trái lời Phật dạy 
    Nay gặp nạn hãi hùng 
    Con xin quy y Phật 
    Mau cứu Ä‘á»™ cho con. 

    54-56. Vá»›i bệnh nhẹ tầm thường 
    Đã tuân lời thầy thuốc 
    Huống chi trăm thứ bệnh 
    Sinh từ tham sân si! 

    Má»™t trong trăm bệnh này 
    Đã đủ làm tiêu hủy 
    Mọi loài Nam Diêm phù 
    Nay chạy khắp mọi nÆ¡i 
    Tìm không ra thuốc chữa. 

    Phật là Ä‘ại y vÆ°Æ¡ng 
    Dạy giáo lý thoát bệnh 
    Những ai không làm theo 
    Thá»±c ngu si Ä‘áng trách. 

    57. Bên hố sâu vài trượng 
    Tôi Ä‘i phải Ä‘ề phòng 
    Cạnh Ä‘ịa ngục sâu thẳm 
    Sao Ä‘ời đời nhởn nhÆ¡? 

    58. Bởi nghÄ© rằng chÆ°a chết 
    Sống nhởn nhÆ¡ phóng dật 
    Quả thật là dại khờ 
    NhÆ°ng rồi sá»›m hay muá»™n 
    Cái chết phải đến thôi. 

    59. Tôi không thể có được 
    Cái cảm giác dá»… chịu 
    Rằng trong ngày hôm nay 
    Thần chết sẽ không đến 
    Chắc chắn nó xuất hiện 
    Làm sao yên hưởng nhàn?

    59. Ai giúp bá»›t lo sợ 
    Ai chỉ tôi lối thoát 
    Làm sao thoát hãi kinh 
    Của sá»± chết phải đến 
    Sao có thể nhởn nhÆ¡? 

    60. Khoái lạc Ä‘ã trải qua 
    Chỉ còn là hoài niệm 
    Bám víu mà làm chi 
    Để trái lời Phật dạy? 

    61. Chết là lìa bỏ hết 
    Người thân và bạn bè 
    Đi vào cõi vô định 
    Bạn hay thù ích chi? 

    62. Tôi nên hằng ngày Ä‘êm 
    Tỉnh thức vá»›i tÆ° duy 
    Rằng gieo ác, gặt ác 
    Làm sao tránh khỏi Ä‘ây 
    Sá»± gieo xấu ác này 

    63-64. Vì ngu đần, vô minh 
    Phạm giá»›i do Phật chế 
    Gây biết bao tá»™i lá»—i 
    Lòng run sợ ác báo. 

    Nay trÆ°á»›c Ä‘ấng Giác ngá»™ 
    Con chấp tay Ä‘ãnh lá»… 
    ChÆ° Phật và Bồ tát 
    Xin thành tâm sám hối. 

    65. Mong quí Ngài tha thứ 
    Hành Ä‘á»™ng ác từ xÆ°a 
    Và con xin thệ nguyện 
    VÄ©nh viá»…n không tái phạm.

  • 4. CHƯƠNG BA: PHÁT TÂM Bá»’ ĐỀ

    CHƯƠNG BA 
    PHÁT TÂM Bá»’ ĐỀ 

    Vui theo hạnh lành

    1. Tôi xin vui sÆ°á»›ng theo 
    Công đức và hạnh lành 
    Mà chúng sinh thá»±c hiện 
    Tôi cầu họ an vui. 

    2. Tôi vui mừng ca ngợi 
    Chúng sinh thoát khổ ải 
    Và thoát vòng luân hồi 
    Thành Bồ tát, thành Phật. 

    3. Tôi xin vui sÆ°á»›ng theo 
    Tâm nguyện nhÆ° biển cả 
    Của chÆ° Phật, Bồ tát 
    Giúp mọi loài Ä‘ang sống 
    Được hạnh phúc an vui.

    Thỉnh cầu chánh Pháp

    4. Tôi chấp tay thỉnh cầu 
    ChÆ° Phật khắp mười phÆ°Æ¡ng 
    Đốt lên Ä‘uốc chánh pháp 
    Soi sáng kẻ lầm đường 
    Đang rÆ¡i vào thống khổ. 

    Thỉnh cầu bậc Chiến Thắng 
     á»Ÿ lại thế gian

    5. Tôi chắp tay thỉnh cầu 
    Xin các bậc Chiến Thắng 
    Đang muốn nhập Niết Bàn 
    Hãy ở lại thế gian 
    Suốt hằng hà sa kiếp 
    Để cứu Ä‘á»™ chúng sinh 
    Thoát khỏi vòng tăm tối.

    Hồi hÆ°á»›ng công đức

    6. Vá»›i công đức làm lành 
    Tôi tích tụ từ lâu 
    Nay xin nguyện hồi hÆ°á»›ng 
    Cứu khổ mọi sinh linh. 

    7. Vá»›i chúng sinh Ä‘au bệnh 
    Nguyện hoá làm thuốc hay 
    Vừa làm thầy thuốc giỏi 
    Vừa làm kẻ Ä‘iều dưỡng.

    8. Thời tai Æ°Æ¡ng Ä‘ói khát 
    Nguyện làm thức uống Äƒn 
    Nguyện nhÆ° mÆ°a cam lồ 
    Dập tắt lá»­a Ä‘ói khát. 

    9. Äá»‘i vá»›i kẻ bần hàn 
    Nguyện thành kho vô tận 
    Nguyện thành nhu yếu phẩm 
    Đáp ứng mọi nhu cầu. 

    Tá»± hiến thân mình

    10. Vì an vui chúng sinh 
    Nguyện hiến dâng tất cả 
    Tài sản cùng thân mạng 
    Làm thiện suốt ba đời.

    11. Buông hết tất thoát khổ 
    Tâm tất được thanh tịnh 
    TrÆ°á»›c sau phải bỏ hết 
    Sao bằng bố thí ngay. 

    12-13. Tôi nguyện Ä‘em thân này 
    Bố thí cho chúng sinh 
    Họ tha hồ mắng chá»­i 
    Đánh đập hay giết hại.

    Hoặc Ä‘em ra mua vui 
    Tâm tôi vẫn lặng yên 
    Vì thân này Ä‘ã xả 
    Nên không hề nuối tiếc.

    14. Khi họ hành hạ tôi 
    Dù lòng họ sÆ°á»›ng vui 
    Tôi cÅ©ng xin khấn nguyện 
    Họ không bị ác báo .

    15-16. Việc gì lợi chúng sinh 
    Tôi khiến thân này làm 
    Nguyện ai gặp gỡ tôi 
    Đều có nhiều lợi lá»™c.

    Nguyện ai giận, ghét tôi 
    Hay vu khống, não hại 
    Đều nhân đấy phát tâm 
    HÆ°á»›ng về đường Giác Ngá»™.

    17-18. Tôi xin nguyện bảo há»™ 
    Cho những người cô Ä‘Æ¡n; 
    Khách bá»™ hành cần giúp 
    Tôi làm kẻ chỉ đường; 
    Nguyện làm cầu, làm thuyền 
    Cho kẻ muốn sang sông .

    Tôi nguyện làm hòn đảo 
    Cho người mong cập bến; 
    Cho ai cần ánh sáng 
    Tôi nguyện hóa Ä‘uốc Ä‘èn; 
    Tôi nguyện thành nhà cá»­a 
    Cho người cần nghỉ ngÆ¡i; 
    Tôi nguyện làm tôi tá»› 
    Cho kẻ cần người sai. 

    19. Nguyện hoá làm bò quý 
    Thành bình ngọc nhÆ° ý 
    Thành thuốc tiên, bùa linh 
    Nguyện thành cây nhÆ° ý 
    Thỏa nguyện Æ°á»›c chúng sinh.

    20. Nguyện hóa thành nhu yếu 
    Căn bản cho sá»± sống 
    Của vô số hữu tình 
    NhÆ° đất, nÆ°á»›c, lá»­a, khí.

    21. Nguyện làm nhân duy trì 
    Sinh mạng của mọi loài 
    Đến lúc không còn ai 
    ChÆ°a chứng quả Niết Bàn.

    Phát tâm Bồ đề

    22-23. NhÆ° chÆ° Phật quá khứ 
    Khi phát tâm Bồ đề 
    Đều lần lượt tu học 
    Giá»›i hạnh của Bồ tát.

    Nay vì lợi chúng sinh 
    Tôi phát tâm Bồ đề 
    Siêng tu học giá»›i hạnh 
    Mà Bồ tát hành trì. 

    Phần thưởng của sá»± phát tâm

    24. Sau khi các bậc trí 
    Đã phát tâm Bồ đề 
    Rồi cố sức tăng trưởng 
    Nên ca ngợi nhÆ° sau: 

    25. Thật phúc thay cho tôi 
    Nay được mang thân người 
    Sinh vào gia Ä‘ình Phật 
    Được làm con của Phật .

    26. Vậy từ nay trở Ä‘i 
    Phải cÆ° xá»­, hành Ä‘á»™ng 
    Đúng truyền thống nhà Phật 
    Quyết không làm ô danh 
    Giòng giống thanh tịnh này. 

    27. NhÆ° người mù may mắn 
    Nhặt được viên trân châu 
    Tôi phát tâm Bồ đề 
    CÅ©ng may mắn nhÆ° vậy.

    28-32. Tâm Bồ đề cam lá»™ 
    Mang lại sá»± bất tá»­ 
    Là kho tàng vô tận 
    Trừ khá»­ cảnh nghèo cùng.

    Là linh dược tuyệt vời 
    Chữa mọi bệnh chúng sinh 
    Là bóng mát nghỉ ngÆ¡i 
    Cho lữ khách mệt mỏi.

    Là cầu Ä‘Æ°a chúng sinh 
    Vượt khỏi đường nguy hiểm 
    Là vầng trăng dịu soi 
    Xoa tan bao nóng bức.

    Là mặt trời chói lọi 
    Xua Ä‘uổi bóng vô minh 
    Tâm Bồ đề này Ä‘ây 
    Ví nhÆ° chất Ä‘ề hồ 
    Rút từ sữa Diệu Pháp.

    Vá»›i người khách phiêu bạt 
    Là lữ quán nghỉ ngÆ¡i 
    Vá»›i người tìm an vui 
    Là cá»™i nguồn hạnh phúc.

    33. Nguyện chÆ° Phật chứng giám 
    Tôi mời khách thập phÆ°Æ¡ng 
    Đến Ä‘ây để tận hưởng 
    Niềm vui được thành Phật 
    Mong chÆ° Thiên, mọi người 
    Tất cả đều hân hoan .

  • 5. CHƯƠNG BỐN: THá»°C HÀNH TÂM Bá»’ ĐỀ

    CHƯƠNG BỐN 
    THá»°C HÀNH TÂM Bá»’ ĐỀ

    Trách nhiệm của Bồ tát

    1. Äã phát tâm Bồ đề 
    Con Phật phải tinh tấn 
    Tu tập không biếng nhác 
    Không lìa hạnh Bồ tát. 

    2. Vá»›i công việc ngẫu hứng 
    Ta có thể nghÄ© lại 
    Rằng nên làm hay không 
    Mặc dù ta Ä‘ã hứa 

    3. NhÆ°ng không thể buông bỏ 
    Điều Phật và Bồ tát 
    Đã quán chiếu chiêm nghiệm 
    Mà tôi Ä‘ã thọ hành.

    4. Tôi Ä‘ã thề làm lợi 
    Cho tất cả chúng sinh 
    Mà không làm nhÆ° hứa 
    NhÆ° vậy tôi lừa dối 
    Phận tôi sẽ ra sao? 

    5. Kinh Ä‘ã dạy rõ rằng 
    Ai định cho kẻ khác 
    Má»™t vật dù nhỏ nhoi 
    Song rồi lại không cho 
    Sẽ đọa làm quá»· Ä‘ói. 

    6. Tôi Ä‘ã mời chúng sinh 
    Dá»± tiệc Ä‘ại an lạc 
    Rồi tôi lại dối gạt 
    Đời tôi sẽ Ä‘iêu linh! 

    7. Người bỏ tâm Bồ đề 
    Mà được quả giải thoát 
    Là Ä‘iều khó nghÄ© bàn 
    Chỉ chÆ° Phật biết rõ.

    8. Trong giá»›i hạnh Bồ tát 
    Ai bỏ tâm Bồ đề 
    Làm chúng sinh bất lợi 
    Sẽ gặt quả báo ác. 

    9. Ai trong má»™t sát-na 
    Cản trở người làm thiện 
    Khiến hữu tình bị hại 
    Sẽ gặp quả báo ác 
    Thật vô cùng khủng khiếp. 

    10. Phá an lạc má»™t người 
    Ta phải bị khốn khổ 
    Huống chi phá an lạc 
    Của vô số hữu tình 
    Ác báo không cùng tận.

    11. Người phát tâm Bồ đề 
    NhÆ°ng hành Ä‘á»™ng ngược lại 
    Sẽ trôi trong luân hồi 
    Khó trở thành Bồ tát.

    12. Phải cung kính thá»±c hành 
    Những gì Ä‘ã thệ nguyện 
    Nếu tôi không tinh tấn 
    Sẽ đọa chốn thấp hèn.

    Giá trị của cuá»™c sống

    13. Vô số Phật ra đời 
    Mang lợi đến chúng sinh 
    NhÆ°ng tôi vì tá»™i xÆ°a 
    Nên không được ân phÆ°á»›c. 

    14. Nếu tái phạm nghiệp cÅ© 
    Chắc chắn không thoát khỏi 
    Số phận thật hẩm hiu 
    Bệnh Ä‘au và tật nguyền 
    Lăn lóc trong nẻo ác.

    15. Làm sao có cÆ¡ há»™i 
    Được gặp Phật xuất thế 
    Được duyên tu hành tốt 
    Thấm nhuần Ä‘ược Phật pháp 
    Và thuận duyên tu hành? 

    16. Mặc dù được khỏe mạnh 
    Đủ ăn, không tổn thÆ°Æ¡ng 
    NhÆ°ng thân này tạm bợ 
    Đó chỉ là áº£o ảnh.

    17. Vá»›i cuá»™c sống hiện nay 
    Khó tái sinh thành người 
    Mà không được thân người 
    Làm sao làm việc thiện? 

    18. Có cÆ¡ há»™i làm thiện 
    Mà bỏ qua không làm 
    Liệu tôi làm được gì 
    Khi thống khổ bức bách? 

    19. Nếu không làm việc thiện 
    Chỉ toàn làm việc ác 
    Dù trải qua muôn kiếp 
    Vẫn không biết cõi lành. 

    20. Äá»©c Thế tôn dạy rằng 
    Thân người khó được thay 
    NhÆ° rùa mù dÆ°á»›i biển 
    Cổ ngoi lên trúng ngay 
    Vào lá»— ván phiêu bồng. 

    21. Phạm tá»™i nặng chốc lát 
    Đã phải bị Ä‘ọa Ä‘ày 
    Vào Ä‘ịa ngục vô gián 
    Vậy vá»›i tá»™i muôn kiếp 
    Làm sao sinh cõi lành? 

    22. Chờ trả xong ác báo 
    CÅ©ng khó thoát Ä‘ịa ngục 
    Bởi trong lúc trả nghiệp 
    Lại gây thêm tá»™i má»›i. 

    23. Khi được thân con người 
    Là được cÆ¡ há»™i tốt 
    Cho công việc tu hành 
    Nếu bỏ cÆ¡ há»™i ấy 
    Thật không gì Ä‘iên hÆ¡n.

    24. Nếu Ä‘ã biết nhÆ° vậy 
    Mà vẫn ngu si, lười 
    Khi thần chết gõ cá»­a 
    Sẽ Ä‘au khổ dường bao. 

    25. Lá»­a Ä‘ịa ngục hừng há»±c 
    Đốt thân tôi nhiều kiếp 
    Và ngọn lá»­a Äƒn năn 
    Càng hành hạ tâm can. 

    26. Thật khó hiểu vì sao 
    Tôi có được thân người 
    Khi nhận biết Ä‘iều này 
    Thì rÆ¡i vào địa ngục!

    Diệt trừ ái dục

    27. Phải chăng các bùa chú 
    Khiến tôi bị si mê 
    Ai làm tôi mù lòa? 
    Ma nào áº©n thân tôi?

    28. Những kẻ thù tham sân 
    Không tay chân mặt mÅ©i 
    Không dÅ©ng cảm thông minh 
    Sao chúng sai sá»­ tôi? 

    29. Chúng ngá»± trị tâm tôi 
    Thường làm tôi tổn hại 
    Mà tôi không biết giận 
    Đó là nhẫn nhục sai 
    Quả thật là Ä‘áng trách. 

    30-31. Trời, người dù hợp lại 
    Nhất tề tấn công tôi 
    Vẫn không thể đẩy tôi 
    Vào Ä‘ịa ngục vô gián.

    NhÆ°ng phiền não ái dục 
    Lại ném tôi vào Ä‘ó 
    NÆ¡i mà núi Tu Di 
    CÅ©ng cháy không còn tro. 

    32. Bè lÅ© của ái dục 
    Sống dai dẳng vô cùng 
    Vô thỉ đến vô chung. 
    Kẻ thù trong đời tôi 
    Không sống lâu đến thế! 

    33. Theo kẻ địch ngoài đời 
    Chúng còn chia lợi lá»™c, 
    Ngược lại địch tham dục 
    Chỉ luôn tạo khổ Ä‘au 
    Cho người phục dịch nó. 

    34. Kẻ thù dai dẳng áº¥y 
    Là cá»™i nguồn bất hạnh 
    Nó ở ngay tâm tôi 
    Tôi an nhiên sao được? 

    35. Nó là kẻ cai tù 
    Kẻ hành quyết tá»™i nhân 
    Nó ngá»± trị tâm tôi 
    An lạc làm sao được?

    36-38. Ái dục chÆ°a tận diệt 
    Tôi phải tinh tấn hÆ¡n! 
    Kẻ kiêu ngạo bị mắng 
    Liền nổi giận, trả thù 
    Khi hạ Ä‘ối thủ xong 
    Má»›i an lòng yên ngủ.

    Những chiến sÄ© ra trận 
    Tàn nhẫn diệt quân thù 
    Dù những kẻ địch ấy 
    Tá»± nhiên cÅ©ng phải chết. 

    Họ phóng giáo, bắn tên 
    Không Ä‘ào tẩu tháo lui 
    Khi chiến thắng chÆ°a đạt. 

    39. Vậy thì chính tôi Ä‘ây 
    Quyết tâm diệt ái dục 
    Tôi quyết chí không lùi 
    Dù Ä‘au Ä‘á»›n, thất vọng.

    40. Con người vì mÆ°u sinh 
    Phải chài lÆ°á»›i, làm ruá»™ng 
    Phải cố chịu Ä‘ói lạnh 
    Nay tôi vì chúng sinh 
    Sao lại tránh khổ cá»±c 
    Không gánh vác nhọc nhằn? 

    41-42. Dù tôi chÆ°a giải thoát 
    Song Ä‘ã nguyện cứu Ä‘á»™ 
    Chúng sinh khắp mười phÆ°Æ¡ng 
    Vượt khỏi biển ái dục. 

    Tôi chÆ°a tá»± lượng sức 
    Mà lòng Ä‘ã nguyện thề 
    Vậy tôi Ä‘iên hay không? 
    Dẫu vậy tôi vẫn quyết 
    Không ngừng diệt ái dục 
    NÆ¡i chính bản thân mình. 

    43. NhÆ° chiến sÄ© hờn căm 
    Quyết chiến thắng tất cả 
    Tôi giữ má»™t say mê 
    Diệt ái dục Ä‘ến cùng. 

    44. Thà tôi bị thiêu đốt 
    Bị moi ruá»™t, chặt đầu 
    NhÆ°ng quyết không khuất phục 
    Giặc ái dục bạo tàn. 

    45-46. Kẻ địch khi bị thua 
    Rút lui, tìm nÆ¡i ẩn 
    Rồi khi phục hồi sức 
    Quay lại để phục thù. 

    NhÆ°ng ái dục thì không 
    Khi nó bị Ä‘ánh bại 
    Nó chui vào trong tâm 
    Vốn yếu hèn của tôi 
    Và lẩn trốn nÆ¡i Ä‘ó. 
    Ái dục thật hèn hạ 
    Duy chỉ có Trí tuệ 
    Má»›i tiêu diệt nó thôi. 

    47. Nó không ở ngoại cảnh 
    Không nằm trong các căn 
    Không ở giữa các căn 
    Hoặc bất cứ nÆ¡i khác.

    Vậy nó từ Ä‘âu đến? 
    Khiến cho đời đảo Ä‘iên? 
    Nó chỉ là ảo ảnh!

    Hỡi tâm của tôi Æ¡i! 
    Không nên sợ ái dục 
    Hãy giải phóng nó Ä‘i 
    Hãy tu chứng Trí tuệ; 
    Đừng để ái dục xô 
    Đẩy tôi vào Ä‘ịa ngục. 

    48. Thường tÆ° duy nhÆ° vậy 
    Nên cố sức tu hành 
    Giữ trọn giá»›i Bồ tát; 
    Không tuân lời lÆ°Æ¡ng y 
    Làm sao dứt được bệnh?

  • 6. CHƯƠNG NÄ‚M: CHÁNH NIỆM, TỈNH GIÁC

    CHƯƠNG NÄ‚M 
    CHÁNH NIỆM, TỈNH GIÁC

    Gìn giữ tâm ý

    1. Ai giữ giá»›i Bồ tát 
    Phải giữ gìn tâm ý 
    Nếu không, không duy trì 
    Bất cứ giá»›i luật nào.

    2. Voi Ä‘iên tuy gây hại 
    NhÆ°ng không thể nào bằng 
    Con “voi tâm“ phóng dật 
    Mang đến bao tai Æ°Æ¡ng. 

    3. Luôn dùng thừng chánh niệm 
    Cá»™t chặt “voi tâm“ Ä‘iên 
    Thì tai Æ°Æ¡ng biến mất 
    PhÆ°á»›c lành hiện đến liền. 

    4-5. Äiều phục Ä‘ược tâm ý 
    Là Ä‘iều phục tất cả 
    SÆ° tá»­, voi, gấu, rắn 
    Và tất cả kẻ thù 
    Cùng lính canh Ä‘ịa ngục 
    Quá»· Dạ xoa, La Sát 
    Đều bị trói tất cả.

    6. Phật Ä‘ã tuyên bố rằng 
    Hiểm họa và lo sợ 
    Vá»›i khổ Ä‘au vô tận 
    Đều do tâm phát sinh. 

    7-8. Hình cụ trong Ä‘ịa ngục 
    Do ai tạo tác nên? 
    Nền sắt nóng hỏa ngục 
    Nữ nhân kia từ Ä‘âu? 

    Phật dạy rằng tất cả 
    Do ác tâm biến ra 
    Bởi thế trong ba cõi 
    Tâm mình Ä‘áng sợ nhất. 

    9-10. Nếu bố thí cao cả 
    Đạt được nhờ xóa nghèo 
    Chẳng lẽ Phật xÆ°a kia 
    Không đạt hạnh bố thí 
    Vì thế gian vẫn nghèo? 

    Bởi vậy tâm bố thí 
    Cả tài sản, công đức 
    Là bố thí rốt ráo 
    Phát xuất từ ná»™i tâm. 

    11. Lùa cá tôm đến Ä‘âu 
    Để khỏi bị săn giết? 
    VÄ©nh viá»…n dứt ác tâm 
    Là thành tá»±u giá»›i Ä‘á»™. 

    12. Sân si Ä‘ầy thế gian 
    Làm sao hàng phục hết? 
    Hàng phục Ä‘ược tâm sân 
    Là hàng phục tất cả. 

    13-14. Làm sao đủ da thuá»™c 
    Để phủ kín địa cầu? 
    NhÆ°ng chiếc dép da này 
    Sẽ bao trùm mặt đất. 

    CÅ©ng vậy vá»›i ngoại cảnh 
    Tuy chÆ°a làm chủ được 
    NhÆ°ng làm chủ tâm mình 
    Có gì quí giá hÆ¡n?

    15. Làm thiện bằng thân, miệng 
    NhÆ°ng tâm lại tán loạn 
    Thì khó Ä‘ạt được phÆ°á»›c 
    Để lên cõi Phạm Thiên (5) 
    Trong khi chỉ má»™t mình 
    Tâm thanh tịnh cÅ©ng đủ.

    16. Phật dạy dù tụng niệm 
    Tu khổ hạnh lâu năm 
    Mà tâm cứ tán loạn 
    Thì cÅ©ng vô ích thôi. 

    17. Những ai tìm hạnh phúc 
    Chạy trốn mọi khổ Ä‘au 
    Sẽ tiếp tục lạc đường 
    Nếu không hiểu cái tâm 
    Kỳ diệu chứa mọi pháp.

    Chánh niệm và tỉnh giác

    18. Bởi thế nên cẩn thận 
    Gìn giữ trọn tâm ý 
    Giữ giá»›i tu luyện tâm 
    Đâu cần tu pháp khác. 

    19. Giữa Ä‘ám Ä‘ông há»—n loạn 
    Ta gìn giữ vết thÆ°Æ¡ng 
    Không để ai đụng đến; 
    Giữa cuá»™c đời hung ác 
    Ta phải giữ tâm mình 
    NhÆ° ta giữ vết thÆ°Æ¡ng. 

    20. Ta gìn giữ vết thÆ°Æ¡ng 
    Vì sợ người đụng Ä‘au 
    Sao ta không giữ gìn 
    Vết thÆ°Æ¡ng của tâm ta 
    Cho khỏi bị Ä‘è bẹp 
    DÆ°á»›i chân núi địa ngục? 

    21. Nếu hành trì nhÆ° vậy 
    Ta cứng rắn, tinh tấn 
    Dù ở giữa người ác 
    Hay ở giữa người lành. 

    22. Thà để mất lợi dưỡng 
    Mất tài sản, thanh danh 
    Mất thân xác, mạng sống 
    Quyết không để mất tâm. 

    23. Tôi chấp tay nguyện cầu 
    Cho những ai Æ°á»›c mong 
    Gìn giữ Ä‘ược tâm ý 
    Đều luôn luôn duy trì 
    Chánh niệm và tỉnh giác. 

    24. Người Ä‘au không Ä‘ủ sức 
    Làm bất cứ việc gì 
    CÅ©ng vậy, bất cứ ai 
    Thiếu chánh niệm, tỉnh giác 
    Sẽ không còn Ä‘ủ sức 
    Để làm những việc lành. 

    25. Người tâm không chánh niệm 
    Không còn ghi trong trí 
    Lời giáo huấn tu hành 
    NhÆ° nÆ°á»›c rỉ bình nứt. 

    26. Biết bao người thông thái 
    Sùng tín và tinh tấn 
    NhÆ°ng vì không chánh niệm 
    Nên phạm tá»™i ô uế. 

    27. Tên giặc không chánh niệm 
    Luôn rình cÆ°á»›p tỉnh giác 
    Vét sạch phÆ°á»›c tích lÅ©y 
    Đưa người vào nẻo ác. 

    28. Ái dục nhÆ° lÅ© giặc 
    CÆ°á»›p gia tài phÆ°á»›c đức 
    Hủy hoại tâm chánh niệm 
    Phá đường đến cõi lành . 

    29. Tuyệt không Ä‘ể chánh niệm 
    Rời khỏi cá»­a tỉnh giác; 
    Nếu nó Ä‘i lang thang 
    Phải gọi nó quay lại; 
    Nó phải nghÄ© cảnh khổ 
    Trong ba cõi Ä‘ịa ngục 
    Để an trú chánh niệm. 

    30. Hạnh phúc thay những ai 
    Sống cạnh thầy Ä‘áng kính 
    Tuân theo lời giáo huấn 
    Để trau dồi chánh niệm. 

    31-32. “ChÆ° Phật, chÆ° Bồ tát 
    Nhìn thấu suốt mọi Ä‘iều 
    Ta đứng trÆ°á»›c các ngài 
    Đâu dấu được Ä‘iều chi”. 

    Nếu có suy nghÄ© áº¥y 
    Sẽ sinh lòng hổ thẹn 
    Và trong tâm luôn luôn 
    Có mặt của chÆ° Phật. 

    33. Chánh niệm nhÆ° lính canh 
    TrÆ°á»›c cá»­a ngõ của tâm 
    Nhờ Ä‘ó mà tỉnh giác 
    Mãi mãi Ä‘ược có mặt.

    34. Nếu ý xấu manh nha 
    Phải thấy ngay tai họa. 
    Vậy phải giữ chánh niệm 
    NhÆ° cây bám chặt đất . 

    35. Không bao giờ nên nhìn 
    Dáo dác và mông lung 
    Mắt thường nhìn thẳng xuống 
    NhÆ° trong lúc ngồi thiền. 

    36. Để cho mắt nghỉ ngÆ¡i 
    Thỉnh thoảng nhìn chân trời 
    Khi có người xuất hiện 
    Hãy nhìn thẳng chào hỏi. 

    37. Trên đường, nên đứng lại 
    Nhìn rõ khắp bốn phÆ°Æ¡ng 
    Lúc dừng nghỉ dưỡng sức 
    Hãy quan sát sau lÆ°ng . 

    38. Kiểm tra kỹ trÆ°á»›c sau 
    Rồi nhận định hoàn cảnh 
    Tùy nhu cầu hành Ä‘á»™ng 
    Mà tiến tá»›i hay lui. 

    39-40. TrÆ°á»›c khi ta hành Ä‘á»™ng 
    Nên ý thức rõ ràng 
    ”Đây tÆ° thế của thân” 
    Và trong khi hành Ä‘á»™ng 
    CÅ©ng luôn luôn quán xét 
    TÆ° thế của thân mình. 

    CÅ©ng vậy, thường quán xét 
    Tâm ý nhÆ° voi Ä‘iên 
    Buá»™c vào trụ chánh niệm 
    Không cho nó chạy loạn. 

    41. Người tu tập thiền Ä‘ịnh 
    Luôn luôn giữ chánh niệm 
    Thường quán sát tá»± hỏi 
    Tâm ý mình ở Ä‘âu? 

    42. Lúc nguy, khi lá»… lạc 
    Hoặc trong khi bố thí 
    Khó giữ được chánh niệm 
    Nên buông giá»›i hạnh nhỏ. 

    43-44. Quyết định làm việc này 
    Không nên nghÄ© việc khác 
    Tâm trí phải chuyên chú 
    Làm xong từng việc Ä‘ã. 

    Được vậy việc má»›i thành 
    Nếu không, thì hai việc 
    Chẳng việc nào hoàn tất 
    Chánh niệm chẳng gia tăng. 

    45. Hãy quyết tâm từ bỏ 
    Xem kịch, nói chuyện phiếm 
    Hãy tinh tấn Ä‘oạn trừ 
    Tâm tham đắm thứ ấy. 

    46. Hãy nhá»› lời Ä‘ức Phật 
    Từ bỏ việc vô nghÄ©a 
    NhÆ° bức cỏ, vẽ đường 
    Đập đất Ä‘á vỡ tan. 

    47. TrÆ°á»›c khi muốn Ä‘i đứng 
    Hoặc trÆ°á»›c khi nói năng 
    Phải kiểm soát tâm ý 
    Đưa nó vào chánh niệm. 

    48. Nếu ý khởi tham ái 
    Tâm manh nha nổi giận 
    Hãy tạm dừng nói, làm 
    NhÆ° cây đứng lặng yên. 

    49-50. Khi tâm ý lăng xăng 
    Ngạo mạn hoặc kiêu căng 
    Tá»± mãn hoặc thô bạo 
    Lém lÄ©nh hoặc lừa dối 

    Tá»± khen và chê người 
    Nói những lời khinh bạc 
    Nói những lời gây gổ 
    Hãy nhÆ° cây Ä‘ứng yên. 

    51. Muốn lợi lá»™c, danh tiếng 
    Muốn sai sá»­ người khác 
    Muốn kẻ khác hầu hạ 
    Hãy nhÆ° cây Ä‘ứng yên. 

    52. Khi muốn nói và làm 
    Khiến người mất lợi ích 
    Để mÆ°u cầu lợi mình 
    Hãy nhÆ° cây Ä‘ứng yên. 

    53. Khi bồn chồn lười biếng 
    Nhát sợ, không biết thẹn 
    Nói vô nghÄ©a, thiên vị 
    Hãy nhÆ° cây Ä‘ứng yên. 

    54. Khi thấy tâm ô nhiá»…m 
    Lăng xăng việc vô nghÄ©a 
    Hãy dùng phép Ä‘ối trị 
    Kiên trì an định tâm. 

    55-57. Không nên để phân tâm 
    Vì những việc tranh chấp 
    Hãy luôn Ä‘em an vui 
    Làm cho người hạnh phúc. 
    Vá»›i Ä‘ức tin thâm sâu 
    Vững vàng và kiên quyết 
    Biết xấu, sợ nhân quả.

    Đừng sinh tâm chê bai 
    Kẻ ngược ngạo, ngu si 
    Nên mở lòng thÆ°Æ¡ng họ 
    Vì họ bị vô minh. 

    Vả lại tôi Ä‘ã nguyện 
    Vì lợi mình lợi người 
    Tôi không nên phạm tá»™i 
    Vậy phải luôn quán tưởng 
    Rằng tôi là vô ngã 
    Tôi là má»™t áº£o tưởng. 

    58. Nên luôn tÆ° duy rằng 
    Nhiều kiếp má»›i thành người 
    Vậy phải giữ tâm sáng 
    Vững nhÆ° núi Tu Di.

    Thân

    59. Hỡi này tâm ý Æ¡i 
    NgÆ°Æ¡i tá»± vệ ra sao 
    Khi kên kên háu Ä‘ói 
    Mổ xé thân thể ngÆ°Æ¡i? 

    60. Sao ngÆ°Æ¡i xem thân này 
    Là bản ngã của ngÆ°Æ¡i? 
    NgÆ°Æ¡i vá»›i nó khác nhau 
    Mất nó ăn nhằm gì! 

    61. Này tâm ý ngu si 
    NgÆ°Æ¡i xem khúc gá»— sạch 
    Không phải là thân ngÆ°Æ¡i 
    Nên ngÆ°Æ¡i không bám víu 
    Sao lại bám bá»™ máy 
    Cấu tạo từ bẩn dÆ¡? 

    62-63. Hãy dùng tâm quán tưởng 
    Tách da ra khỏi thịt 
    Dùng trí tuệ làm dao 
    Tách thịt rời khỏi xÆ°Æ¡ng. 

    Rồi chẻ tách xÆ°Æ¡ng ra 
    Phân tách tủy bên trong 
    Quan sát cho thật kỹ 
    Thá»±c chất nó là gì? 

    64. Dẫu tìm tòi cẩn thận 
    Vẫn không thấy bản chất 
    Của bất cứ vật nào. 
    Tại sao còn tham luyến 
    Nâng niu tấm thân này? 

    65. NgÆ°Æ¡i không thể nào ăn 
    Thân thể dÆ¡ bẩn này 
    Không uống máu, ăn lòng 
    Vậy giữ nó làm chi? 

    66. Tốt nhất xem thân này 
    Là thức ăn quạ, cáo 
    Chỉ nên giữ thân này 
    Giúp ta làm việc thiện. 

    67. Dù ngÆ°Æ¡i bám giữ thân 
    Thần chết cÅ©ng không tha 
    CÆ°á»›p lấy thẩy cho quạ 
    NgÆ°Æ¡i làm gì được Ä‘ây? 

    68-69. Khi tá»› bỏ ra Ä‘i 
    Chủ không cho cÆ¡m áo 
    Thân này sẽ bỏ ngÆ°Æ¡i 
    CÆ°ng dưỡng nó làm gì? 

    Trả đủ lÆ°Æ¡ng cho nó 
    Chá»› cho thêm quá mức. 
    Ôi tâm của ta Æ¡i! 
    Đối vá»›i thân của ngÆ°Æ¡i 
    Hãy xá»­ sá»± nhÆ° thế. 

    70. Hãy xem thân nhÆ° thuyền 
    Dùng để chở chúng sinh 
    Đưa họ từ bờ khổ 
    Sang bên bờ giải thoát. 

    71. Hãy tá»± chủ thân tâm 
    Luôn lá»™ vẻ vui tÆ°Æ¡i 
    Đừng cau mày giận dữ 
    Hãy làm người bạn tốt, 
    Chân thành của chúng sinh. 

    72. Khi di dời ghế giường 
    Đừng gây tiếng Ä‘á»™ng lá»›n 
    Mở cá»­a cÅ©ng nhẹ nhàng 
    Luôn tránh tiếng á»“n ào. 

    73. Sếu, mèo và kẻ trá»™m 
    Hành Ä‘á»™ng rất lặng lẽ 
    Để Ä‘ạt được mục tiêu 
    Bồ tát cÅ©ng nên thế . 

    74. Làm học trò tất cả 
    Cung kính nhận lời khuyên 
    Của bậc thầy hÆ°á»›ng dẫn 
    Dù ta chẳng yêu cầu.

    Nguyên tắc ứng xá»­

    75. Ai khéo giảng chánh pháp 
    Ta nên ngõ lời khen 
    Ai làm phÆ°á»›c làm lành 
    Ta vui mừng ca tụng. 

    76. Kín Ä‘áo khen người khác 
    Vì công đức của họ 
    Nghe người khác khen mình 
    Tá»± xét xứng Ä‘áng không? 

    77-78. Ai làm được việc gì 
    Mang lại nguồn hạnh phúc 
    Không thể mua bằng tiền 
    Thì ta hãy cùng vui 
    Vá»›i công đức kẻ ấy. 

    Làm vậy không gây hại 
    Đời sau Ä‘ược vui hÆ¡n 
    Nếu sinh lòng ganh tị 
    Ta sẽ gặt khổ Ä‘au 
    Đời sau càng khổ nữa. 

    79. Nói năng phải minh bạch 
    Dá»… nghe, thấm tận tim 
    Phát xuất nÆ¡i từ tâm 
    Nhu hòa và chính xác. 

    80. Hãy nhìn ngắm chúng sinh 
    Vá»›i lòng dạ từ bi 
    Và nghÄ© rằng nhờ họ 
    Mà ta sẽ thành Phật. 

    81. PhÆ°á»›c lá»›n được thành tá»±u 
    Nhờ tín tâm vững bền 
    Nhờ Ä‘ối trị việc ác 
    Nhờ cúng ba ruá»™ng phÆ°á»›c (6) 

    82. Phát xuất tận Ä‘áy lòng 
    Ta thường làm việc thiện 
    Điều lành hãy tá»± làm 
    Không giao cho kẻ khác. 

    83. Bố thí và trì giá»›i 
    Phải tăng tiến má»—i ngày 
    Đừng chê nhỏ, theo lá»›n 
    Nên thá»±c hiện mọi hạnh. 

    84. Nhận thức Ä‘ược nhÆ° vậy 
    Nên hiến mình làm thiện 
    Có thể phạm giá»›i cấm 
    Vì lợi ích chúng sinh. 

    85. Chỉ ăn những gì cần 
    Chia sá»›t thức ăn uống 
    Cho những vị tu sÄ© 
    Cho kẻ khổ, cô Ä‘Æ¡n 
    Cho người rÆ¡i xuống thấp 
    Bồ tát cho tất cả 
    Trừ ba bá»™ áo quần. 

    86. Thân phục vụ chánh pháp 
    Nên không để tổn thÆ°Æ¡ng 
    Nhờ vậy mau thá»±c hiện 
    Ước nguyện cứu chúng sinh. 

    87. Không hy sinh thân mạng 
    Cho kẻ thiếu từ bi 
    Bồ tát chỉ xả thân 
    Vì mục Ä‘ích tối thượng. 

    88. Không thuyết pháp cho người 
    Có thái Ä‘á»™ bệnh hoạn 
    Đội mÅ©, không cung kính 
    Cầm gậy, cầm binh khí . 

    89. Không thuyết pháp cho người 
    Khác phái ở má»™t mình 
    Không nói pháp thâm sâu 
    Cho kẻ thiếu thông minh 
    NhÆ°ng cÅ©ng phải cung kính 
    Mọi pháp dù sâu cạn (7)

    90. Không nên giảng Tiểu thừa 
    Cho người đủ Ä‘iều kiện 
    Lãnh há»™i pháp Äáº¡i thừa 
    Không được thu hút người 
    Bằng cách giảng sai kinh 
    Và sai chú Mật tông (8) 

    91. Không được nhổ nÆ°á»›c bọt 
    Và vứt tăm xỉa răng 
    Bừa bãi nÆ¡i công cá»™ng 
    Không được phép phóng uế 
    Lên đất Ä‘ai canh tác 
    Và nguồn nÆ°á»›c sạch trong. 

    92. Khi ăn chá»› đầy miệng 
    Há miệng, nhai ra tiếng 
    Ngồi không Ä‘ong Ä‘Æ°a chân 
    Không xoa tay vào nhau. 

    93. Không Ä‘i xe, ngủ Ä‘êm 
    Chung vá»›i người khác phái 
    Hầu tránh sá»± dị nghị 
    Khiến người mất niềm tin. 

    94. Không nên dùng ngón tay 
    Chỉ đường hoặc ra lệnh 
    Mà phải tỏ lịch sá»± 
    Đưa nguyên bàn tay phải . 

    95. Không Ä‘Æ°a tay vẫy gọi 
    Trừ khi gọi gấp rút 
    Búng ngón tay thành tiếng 
    Bằng không mất uy nghi. 

    96. Hãy ngủ trong chánh niệm 
    Nằm Ä‘úng theo tÆ° thế 
    NhÆ° khi Phật nhập diệt 
    Lúc tỉnh giấc, dậy liền. 

    97. Phật dạy vô số hạnh 
    Không thể nào kể hết 
    Pháp thanh lọc tâm này 
    Nên gắng thá»±c hành ngay. 

    98. Ngày nhÆ° Ä‘êm ba lần 
    Tụng niệm Kinh Ba Phần (9) 
    Y theo tâm Bồ đề 
    Giải trừ dần ác nghiệp. 

    99. Bất cứ hoàn cảnh nào 
    Do ta hoặc người tạo 
    Phải tinh tấn thá»±c hành 
    Những lời Ä‘ức Phật dạy. 

    100. Bất cứ giáo pháp nào 
    Đưa đến sá»± giải thoát 
    Con Phật đều thá»±c hành 
    Được vậy, sẽ gặt phÆ°á»›c. 

    101. Bồ tát làm mọi hạnh 
    Vì lợi ích chúng sinh 
    Trá»±c tiếp hay gián tiếp 
    Và hồi hÆ°á»›ng tất cả 
    Vì sá»± nghiệp giác ngá»™. 

    102. Dù phải mất tính mạng 
    Bồ tát không xa lìa 
    Các bậc thiện trí thức 
    Tinh thông nghÄ©a Ä‘ại thừa. 

    Nguồn gốc giá»›i luật

    103. Để biết cách hầu Thầy 
    Nên học những phép tắc 
    Trong truyện Cát Tường Sinh (10) 
    Và thêm các kinh khác. 

    104. Nên đọc các tạng kinh 
    Có trình bày giá»›i luật 
    TrÆ°á»›c hết hãy tìm đọc 
    ”Thánh xứ hÆ° không tạng”. 

    105. Kinh “Học xứ tập yếu” 
    Đã diá»…n rá»™ng lý do 
    Vì sao phải tu hành 
    Vậy cần đọc bá»™ luận 
    ”Chúng học xứ tập yếu”. 

    106. Hoặc cÅ©ng nên tìm đọc 
    ”Nhất thiết kinh tập yếu” 
    Và cÅ©ng cần đọc kỹ 
    Song luận của Long Thọ . 

    107. Kinh luận trên ghi rõ 
    Điều cấm, Ä‘iều nên theo 
    Tu Ä‘úng lời kinh dạy 
    Giữ lòng tin trên đời. 

    108. Định nghÄ©a của chánh niệm 
    Tóm gọn lại nhÆ° sau: 
    Luôn quán sát thật kỹ 
    Trạng thái Thân và Tâm. 

    109. Tụng niệm Ä‘ể thá»±c hành 
    Đọc suông không có ích 
    Nếu chỉ đọc toa thuốc 
    Làm sao trị bệnh lành?

  • 7. CHƯƠNG SÁU : NHẪN NHỤC

    CHƯƠNG SÁU 
    NHẪN NHỤC 

    Sân hận 

    1. Má»™t cÆ¡n giận phá hủy 
    Công đức ngàn kiếp tu 
    Tích lÅ©y từ bố thí, 
    Từ cúng dường Thế tôn. 

    2. Sân hận vô cùng ác 
    Nhẫn nhục vô cùng lành 
    Bởi thế bằng mọi cách 
    Phải siêng tu nhẫn nhục. 

    3. Ngày nào trong tâm ta 
    Nọc hận thù tồn tại 
    Ta sẽ không ngủ yên 
    Mất an lành, hạnh phúc. 

    4-5. Má»™t người chủ nổi giận 
    Có thể bị giết chết 
    Bởi kẻ được ông giúp 
    Mà trở nên giàu sang 
    Và người khác kinh trọng. 

    Vá»›i tấm lòng sân hận 
    Dù ban Æ¡n cho ai 
    Họ cÅ©ng không hạnh phúc 
    Bạn bè cÅ©ng lánh xa.

    6. Sân hận là kẻ địch 
    Tạo nên nhiều khổ Ä‘au 
    Ai khắc phục sân hận 
    Vui đời này, kiếp sau . 

    7. Những thứ không vừa ý 
    Hoặc lòng tham bị chận 
    Đều nuôi dưỡng sân hận 
    Và làm khốn khổ tôi. 

    8. Vì vậy tôi muốn diệt 
    Những chất nuôi dưỡng này. 
    Sân hận duy chỉ biết 
    Làm hại tôi mà thôi. 

    Nhẫn nhục

    Nhẫn nhục Ä‘ối vá»›i Ä‘au khổ

    9. Dù gặp cảnh ngược Ä‘ãi 
    Nên giữ tâm an vui. 
    Bá»±c tức không sinh lợi 
    Lại cÆ°á»›p mất phÆ°á»›c lành. 

    10. Nếu có cách cứu chữa 
    Những tình huống rắc rối 
    Thì khổ Ä‘au làm gì? 
    Nếu không có giải pháp 
    Khổ Ä‘au không lợi chi! 

    11. Ta không muốn cho mình 
    CÅ©ng nhÆ° cho bạn bè 
    Bị khổ Ä‘au, khinh dá»… 
    Bị chá»­i mắng, vu oan ; 
    Duy chỉ có kẻ thù 
    Muốn chúng ta nhÆ° thế. 

    12. Hạnh phúc khó đạt thay 
    Đau khổ thường xảy đến 
    NhÆ°ng giải thoát chỉ đạt 
    Khi thắng vượt khổ Ä‘au 
    Bởi vậy, tâm ta Æ¡i 
    Hãy dÅ©ng cảm kiên định! 

    13. Người nào tu khổ hạnh 
    Thờ nữ thần Durga (11) 
    Tá»± thiêu, xẻ thịt mình 
    Không hy vọng giải thoát; 
    Sao ta không can đảm 
    Chịu khổ vì giải thoát? 

    14. Nhờ tập luyện thường xuyên 
    Điều gì cÅ©ng thành tá»±u 
    TrÆ°á»›c cố chịu khổ nhỏ 
    Sau chịu được khổ lá»›n. 

    15. Những loại khổ tầm thường 
    Do muá»—i mòng, rít cắn 
    Hoặc Ä‘ói khát, nhức ngứa 
    Chúng không vô dụng Ä‘âu! 

    16. Chẳng nên mất nhẫn nhục 
    Khi khổ vì nóng lạnh 
    Hay kiệt sức bệnh Ä‘au 
    Hoặc tra tấn, ngục tù 
    Nếu ta mất nhẫn nhục 
    Đau khổ càng tăng thêm. 

    17-18. Có người thấy máu chảy 
    Lòng dÅ©ng cảm càng tăng; 
    Có người thấy máu chảy 
    Lại té xỉu bất tỉnh.

    Điều ấy tùy thuá»™c tâm 
    Vững mạnh hay yếu Ä‘uối 
    Bồ tát phải tá»± chủ 
    Vượt qua mọi khổ Ä‘au. 

    19. Dù trải qua thống khổ 
    Bậc trí vẫn an nhiên 
    Quyết Ä‘ánh giặc phiền não 
    Không lo sợ tật nguyền.

    20. Kẻ anh hùng hiển vinh 
    Nhờ chiến công oanh liệt 
    Còn chiến sÄ© nhát gan 
    Chỉ Ä‘âm thây Ä‘ã chết. 

    21. Khổ cÅ©ng có Ä‘iều hay: 
    Giúp ta trừ kiêu mạn 
    Mở lòng thÆ°Æ¡ng chúng sinh 
    Bỏ ác và kính Phật. 

    Nhẫn nhục trÆ°á»›c bất công

    22. Ta không giận gan, tim 
    Và bá»™ phận trong người 
    Dù chúng là nÆ¡i sinh 
    Bao Ä‘au Ä‘á»›n, bệnh tật 
    Sao đối vá»›i hữu tình 
    Lại nổi lòng sân hận? 
    Họ cÅ©ng là nạn nhân 
    Của Ä‘au Ä‘á»›n tật nguyền.

    23. Dù không ai muốn bệnh 
    Bệnh vẩn đến hoành hành; 
    Dù không mong sân hận 
    Sân hận vẫn phá phách. 

    24. Nào có ai nghÄ© trÆ°á»›c: 
    “Bây giờ ta nổi sân” 
    Và sân Ä‘âu toan tính: 
    ”Bây giờ ta xuất hiện” 

    25. Tất cả mọi lá»—i lầm 
    Và hành Ä‘á»™ng Ä‘á»™c ác 
    Đều do nhân duyên sinh 
    Không có gì tá»± phát. 

    26. Nhân duyên lúc tập hợp 
    Không hề có ý nghÄ©: 
    “Ta sinh má»™t thứ gì” 
    Má»™t cái gì được sinh 
    TrÆ°á»›c Ä‘ó Ä‘âu có nghÄ©: 
    “Ta phải được sinh ra” 

    27. Những gì được gán gọi 
    Là chất liệu nguyên sÆ¡ 
    Hoặc gán là “Cái Ta” 
    Đều không tá»± sinh ra 
    Sau khi nghÄ©: “Ta sinh”. 

    28. Bởi vì trÆ°á»›c khi sinh 
    Không có gì hiện hữu 
    Vậy cÅ©ng không có gì 
    Khởi ý muốn Ä‘ược sinh 
    Bởi vì luôn bám víu 
    Vào cái Ta vÄ©nh cá»­u 
    Nếu không thể tách rời 
    Đối tượng của “Cái Ta” 
    Là chất liệu nguyên sÆ¡ 
    Và mãi mãi nhÆ° vậy. 

    29. Nếu cái ta vÄ©nh hằng 
    Thì nó phải bất Ä‘á»™ng 
    Giống nhÆ° là hÆ° không; 
    Làm sao cái bất Ä‘á»™ng 
    Lại có thể hành Ä‘á»™ng 
    Ngay trong khi nối kết 
    Vá»›i những nhân duyên khác. 

    30. Nếu tiếp xúc duyên khác 
    Cái ta vẫn nhÆ° xÆ°a 
    Vậy thì trong hai thứ 
    Cái Ta và duyên khác 
    Ai tác Ä‘á»™ng ai Ä‘ây? 
    Nếu bảo “Ta” tác Ä‘á»™ng 
    Thì Ä‘iều này không Ä‘úng; 
    Cái Ta không tác Ä‘á»™ng 
    Vì nó không thể có 
    Má»™t lúc hai tá»± tánh 
    [Bất Ä‘á»™ng và biến đổi]. 

    31. NhÆ° vậy mọi sá»± vật 
    Đều sinh từ nhiều duyên 
    Và bất cứ duyên nào 
    CÅ©ng lệ thuá»™c duyên khác; 
    Ý thức Ä‘ược nhÆ° vậy 
    Ta không bị phiền nhiá»…u 
    Vì tất cả hiện tượng 
    Đều chỉ là áº£o tưởng 
    Sinh từ những ảo thuật! 

    32. (Hỏi) Nếu mọi vật là ảo 
    Thì “Ai” chế ngá»± giận? 
    Và nếu nói chẳng có “ai” 
    Thì cần chi trừ giận?

    (Đáp) Thá»±c ra cần trừ giận 
    Vì dòng thác nhân quả 
    Vẫn luôn luôn tiếp diá»…n 
    Nhờ chế ngá»± Ä‘ược giận 
    Mà cắt đứt khổ Ä‘au . 

    33. Bởi vậy khi nhận thấy 
    Bạn, thù muốn hại ta 
    Hãy nghÄ© là duyên sinh 
    Và giữ tâm thanh tịnh. 

    34. Nếu mọi sá»± phát sinh 
    Do ý muốn con người 
    Thì thế giá»›i an lạc 
    Bởi chẳng ai chọn khổ. 

    35-36. Vì vô ý tá»± hại 
    Bởi vật nhọn, gai Ä‘âm 
    Vì giận, Ä‘ói nữ sắc 
    Nên cấu xé lẫn nhau 
    Chịu Ä‘ói khát khổ sở;

    Có kẻ lại tá»± tá»­ 
    NhÆ° thắt cổ, nhảy sông 
    Hoặc uống những chất Ä‘á»™c 
    Hay gây ra tá»™i ác. 

    37. DÆ°á»›i bạo lá»±c ái dục 
    Con người tá»± hủy mình 
     - Hủy cái thân quý báu - 
    Thế thì sao tránh khỏi 
    Làm hại những người khác?

    38. Kẻ Ä‘iên vì ái dục 
    Luôn tìm cách tác hại 
    Nếu không thÆ°Æ¡ng xót Ä‘ược 
    Thì đừng nên giận họ . 

    39. Nếu bản chất kẻ ấy 
    Là chuyên hãm hại người 
    Giận họ cÅ©ng vô lý 
    Khác nào giận lá»­a đốt . 

    40. Nếu bản chất họ lành 
    Phạm lá»—i vì vô tình 
    Giận họ cÅ©ng vô lý 
    Khác nào giận không khí 
    Bị nhiá»…m khói sặc sụa. 

    41. Khi bị Ä‘ánh bằng gậy 
    Ta oán người cầm gậy 
    Song chính là cÆ¡n giận 
    Đã sai khiến họ Ä‘ánh 
    Vậy nên ghét cÆ¡n giận. 

    42. XÆ°a tôi làm khổ người 
    Nay người hãm hại tôi 
    Tôi Ä‘ành phải nhận lãnh 
    Quả báo tôi Ä‘ã gieo. 

    43. VÅ© khí của kẻ kia 
    Và thân này của tôi 
    Cả hai là nguyên nhân 
    Tác thành sá»± Ä‘au khổ 
    Kẻ kia có vÅ© khí 
    Còn tôi có thân này 
    Vậy phải giận ai Ä‘ây? 

    44. Thân nhÆ° vết thÆ°Æ¡ng nặng, 
    Chạm nhẹ cÅ©ng Ä‘au Ä‘iếng 
    Mù quáng tôi ôm giữ 
    Thá»­ hỏi khi nó Ä‘au 
    Tại sao tôi tức giận? 

    45. Tôi không muốn khổ Ä‘au 
    NhÆ°ng vì sá»± ngu muá»™i 
    Mà tạo ra nguyên nhân 
    Gây nên sá»± Ä‘au khổ. 
    Đó là lá»—i của mình 
    Sao lại giận người khác? 

    46. Chính hành Ä‘á»™ng của tôi 
    Đã tạo nên Ä‘ịa ngục 
    Và rừng kiếm, núi Ä‘ao 
    Vậy nên giận ai Ä‘ây? 

    47. Chính hành Ä‘á»™ng của tôi 
    Đã khiêu khích người khác 
    Và khiến họ hại tôi 
    Họ bị đọa Ä‘ịa ngục 
    Vậy tôi Ä‘ã hại họ. 

    48. Nhờ những kẻ hại tôi 
    Mà tôi tu nhẫn nhục 
    Trừ được nhiều tá»™i lá»—i; 
    Vì tôi Ä‘ã nhẫn nhục 
    Nên họ sa Ä‘ịa ngục 
    Chịu Ä‘au khổ lâu dài. 

    49. Chính tôi làm hại họ 
    Khi họ làm lợi tôi 
    Sao tôi còn lật lọng 
    Hỡi cái tâm hồ đồ. 

    50. Nhờ tâm được thanh lọc 
    Tôi không Ä‘oạ Ä‘ịa ngục 
    Tôi Ä‘ã tá»± cứu mình 
    Kẻ kia được thứ chi? 

    51. Nếu ăn miếng trả miếng 
    Tôi chẳng cứu vá»›t họ 
    Họ phải chịu Ä‘ọa Ä‘ày 
    Còn tôi thì thất bại 
    Trên con đường tu tập.

    Nhẫn nhục qua nhận thức thá»±c tại

    52. Tâm không có hình thể 
    Nên không bị tổn thÆ°Æ¡ng 
    Nếu bám chắc vào thân 
    Khi thân này Ä‘au khổ, 
    Tâm sẽ bị khổ Ä‘au. 

    53. Lời khinh khi, thô ác 
    Tiếng mắng chưởi, vu oan 
    Không làm hại thân được 
    Sao tâm lại nổi sân? 

    54. Có kẻ dèm pha ta 
    NhÆ°ng sá»± “không Æ°a “ ấy 
    Từ nay đến Ä‘ời sau 
    Có cắn xé ta Ä‘âu 
    Sao ta ganh ghét họ? 

    55. Nếu ta ganh ghét họ 
    Vì sợ mất lợi lá»™c 
    Lúc chết lợi cÅ©ng mất 
    Nghiệp ác vẫn còn hoài. 

    56. Tốt nhất thà chết sá»›m 
    HÆ¡n sống làm nghề ác 
    Sống lâu Ä‘âu thoát được 
    Khổ Ä‘au của cái chết . 

    57-58. Hai người nằm chiêm bao 
    Kẻ thấy vui trăm năm 
    Người sÆ°á»›ng trong khoảnh khắc 
    NhÆ°ng khi bừng tỉnh giấc 
    Hạnh phúc Ä‘ều biến tan . 

    Cuá»™c đời nhÆ° giấc má»™ng 
    Dù tuổi thọ ngắn dài 
    Khi sinh mạng chấm dứt 
    Hạnh phúc Ä‘ều tiêu tan. 

    59. Dù tiền rừng bạc biển 
    Dù lạc thú lâu dài 
    Lúc chết tay trống trÆ¡n 
    Mình trần nhÆ° bị cÆ°á»›p. 

    60. Có kẻ quan niệm rằng 
    Nhờ của để mà sống 
    Để giải ác, tích thiện 
    NhÆ°ng nổi sân vì lợi 
    Thì phÆ°á»›c mất, tá»™i sinh. 

    61. Nếu chỉ vì mÆ°u sinh 
    Mà làm chuyện thất đức 
    Má»™t đời sống nhÆ° vậy 
    Cuối cùng lãnh ác đọa 
    Sống nhÆ° thế ích chi? 

    62. Ta ghét kẻ nói xấu 
    Làm ta mất tín nhiệm 
    Sao ta không ghét kẻ 
    Nói xấu bao người khác? 

    63. Sao ngÆ°Æ¡i vẫn bình thản 
    Vá»›i kẻ chê người khác 
    Bởi ngÆ°Æ¡i không dính vào; 
    Sao ngÆ°Æ¡i không nhẫn nhịn 
    Vá»›i kẻ vu oan ngÆ°Æ¡i 
    Mà chính ngay kẻ ấy 
    Bị ái dục chi phối? 

    64. Đối vá»›i người phá tượng 
    Đập chùa, chê chánh pháp 
    Ta không nên nổi giận 
    Bởi vì bậc Giác ngá»™ 
    Không vì vậy khổ Ä‘au. 

    65. Vá»›i kẻ xúc phạm Thầy 
    Và người thân của ta 
    Ta nên dằn cÆ¡n giận 
    Mà nên quán chiếu rằng 
    Đó là nhân duyên sinh. 

    66. Khổ sinh từ nhân duyên 
    Cố ý hay vô tình 
    Chúng sinh không thể thoát 
    Chỉ chúng sinh hữu tình 
    Má»›i ý thức Ä‘ược khổ 
    Vậy ta nên nhẫn chịu. 

    67. Người làm ác bởi si 
    Kẻ nổi giận vì mê 
    Vậy ai người có lá»—i 
    Vậy kẻ nào vô tá»™i? 

    68. XÆ°a ta Ä‘ã tạo nghiệp 
    Nay ta nhận quả báo 
    Mọi sá»± sinh từ nghiệp 
    Sao ta trách giận người? 

    69. Khi Ä‘ã hiểu nhÆ° vậy, 
    Ta cố làm việc lành 
    Cầu mong mọi chúng sinh 
    Biết yêu thÆ°Æ¡ng lẫn nhau. 

    70-71. Má»™t ngôi nhà bốc lá»­a 
    Có thể lan nhà bên 
    Ta phải rút tranh rạ 
    Và thứ dá»… bắt lá»­a; 
    CÅ©ng vậy phải loại ngay 
    Bao ý niệm tham đắm 
    Bắt mồi cho lá»­a sân 
    Thiêu rụi kho công đức. 

    72. Kẻ tá»­ tù được thả 
    Sau khi bị chặt tay 
    Phải chăng là bất hạnh? 
    Kham chịu khổ thế gian 
    Để thoát khổ Ä‘ịa ngục 
    Phải chăng là bất hạnh? 

    73. Nay ta không chịu nổi 
    Má»™t chút khổ nho nhỏ 
    Sao ta không diệt sân 
    Vì nó là nguyên nhân 
    Sinh ra khổ địa ngục? 

    74. Vì sân nên ngàn lần 
    Tôi Ä‘ã bị Ä‘au khổ 
    Vì lá»­a Ä‘ịa ngục Ä‘ốt. 
    Điều này chẳng lợi gì 
    Cho ta và kẻ khác! 

    75. Äau khổ của đời này 
    So ra tÆ°Æ¡ng đối nhẹ 
    Mà còn Ä‘em lợi lá»›n; 
    Vậy ta nên vui vẻ 
    Nhẫn chịu khổ nhỏ này 
    Vì nó giúp xua tan 
    Đau khổ của chúng sinh. 

    Ganh tỵ

    76. Có những kẻ hân hoan 
    Và không ngá»›t ca ngợi 
    Công đức của người khác. 
    Tâm ý của ta Æ¡i! 
    Sao không biết hân hoan 
    Nhập cuá»™c khen ngợi này! 

    77. Đó là má»™t niềm vui 
    Không thể nào chê trách 
    Đó là nguồn hạnh phúc 
    Mà thánh nhân không chê 
    Đó cÅ©ng là phÆ°Æ¡ng tiện 
    Để thu phục lòng người. 

    78. Nếu ngÆ°Æ¡i không chấp nhận 
    Niềm an vui kẻ khác 
    [Bởi vì ngÆ°Æ¡i ganh tỵ] 
    Thì ngÆ°Æ¡i sẽ mất sạch 
    Tất cả những phÆ°á»›c đức 
    Hiện rõ hay ẩn tàng. 

    79. Ai khen công đức ta 
    Ta mong họ an vui 
    Ai khen công đức người 
    Sao ngÆ°Æ¡i lại thờ Æ¡? 

    80. Ta phát tâm Bồ đề 
    Cầu mọi loài an vui 
    Nay chúng sinh hạnh phúc 
    Sao ngÆ°Æ¡i lại sân hận? 

    81. Lúc đầu ngÆ°Æ¡i phát tâm 
    Cầu mọi người thành Phật 
    Được ba cõi cúng dường; 
    Nay sao ngÆ°Æ¡i sầu khổ 
    Khi người khác được cúng?

    82. Đối vá»›i gia Ä‘ình ngÆ°Æ¡i 
    NgÆ°Æ¡i phải lo cấp dưỡng 
    Nay kẻ khác cung phụng 
    Sao ngÆ°Æ¡i lại nổi sân? 

    83. Không cầu mong chúng sinh 
    Được má»™t chút toại ý 
    Thì sao cầu mong chúng 
    Được thành tá»±u giác ngá»™? 

    84. Các lá»… vật cúng dường 
    Không đến tay khất sÄ© 
    Ắt còn tại thí chủ 
    Chúng không thuá»™c phần ta 
    Ta bận tâm làm gì 
    Vá»›i việc cho hay không? 

    85. Khất sÄ© có nên chăng 
    Bỏ phÆ°á»›c báo cúng dường? 
    Thí chủ có nên chăng 
    Kềm hãm hạnh bố thí? 
    NgÆ°Æ¡i còn hận ná»—i gì! 

    86. NgÆ°Æ¡i chẳng hối lá»—i mình 
    Do nghiệp ác gây ra 
    Lại tranh chấp vá»›i người 
    Biết tô bồi phÆ°á»›c đức? 

    87-88. Kẻ thù ngÆ°Æ¡i gặp nạn 
    Có gì để ngÆ°Æ¡i vui? 
    Không phải vì ngÆ°Æ¡i muốn 
    Mà tai nạn xảy ra. 

    Dù kẻ kia bị nạn 
    Theo ý ngÆ°Æ¡i mong muốn 
    Thì ngÆ°Æ¡i được lợi gì? 
    Và nếu ngÆ°Æ¡i nói rằng 
    “ Thế là tôi mãn nguyện” 
     Thì tai Æ°Æ¡ng lá»›n hÆ¡n 
    Bám chặt ngÆ°Æ¡i sau này. 

    89. Đó là lưỡi câu sắc 
    Mà ái dục tung ra 
    Lúc cá Ä‘ã cắn câu 
    Ngục tốt mua nấu nhừ 
    Trong nồi đồng Ä‘ịa ngục. 

    90-91. Khen ngợi và vinh quang 
    Không tăng thêm công đức 
    Không nâng cao tuổi thọ 
    Và khỏe mạnh, sống lâu 
    CÅ©ng không khiến thân thể 
    Được vui thú, khinh an. 

    Tuy chúng là những thứ 
    Mà người khôn ở đời 
    Tìm thấy Ä‘ược lợi thế 
    Và vá»›i kẻ mua vui 
    Thì rượu chè bài bạc. 

    92. Vì mÆ°u cầu danh vọng 
    Mà mất của, tán mạng. 
    Danh vọng nuốt được chăng? 
    Chết rồi ai vui hưởng ?

    93. Khi lâu Ä‘ài cát sụp, 
    Trẻ nít liền khóc than 
    Tâm ta nhÆ° tâm chúng 
    Khi danh vọng suy tàn. 

    94. Lời khen là tiếng vang 
    Nó chẳng có trí óc 
    Vậy thì nó làm sao 
    Có thể khen tôi được? 
    NhÆ°ng vá»›i ý nghÄ© rằng 
    Ai Ä‘ó vui vì tôi 
    Thì Ä‘ó là lý do 
    Khiến cho lòng tôi vui.

    95. Nếu niềm vui của tôi 
    Đến từ vui của người 
    Thì dù trường hợp nào 
    Tôi vẫn được vui tÆ°Æ¡i 
    Vậy sao tôi không vui 
    Khi có người sung sÆ°á»›ng 
    Mở lời khen kẻ khác? 

    96. À thế ra cuối cùng 
    Ta vui vì được khen 
    Má»™t thái Ä‘á»™ nhÆ° vậy 
    Khác gì trò trẻ con? 

    98. Danh vọng và lời khen 
    Quấy nhiá»…u tâm thanh tịnh 
    Làm suy ná»—i lo sợ 
    TrÆ°á»›c sinh tá»­ luân hồi 
    Chúng nẩy sinh ganh tỵ 
    Đối vá»›i người Ä‘ức Ä‘á»™ 
    Vì vậy bao công đức 
    Được chính tôi tạo ra 
    Sẽ trở thành mây khói.

    Kẻ thù là ân nhân

    99. Những kẻ nào chống đối 
    Và chôn danh vọng tôi 
    Chính họ là những người 
    Ngăn tôi vào nẻo ác. 

    100. Người tầm cầu giải thoát 
    Không để lợi danh buá»™c 
    Sao ta lại tức giận 
    Kẻ cởi trói cho ta? 

    101. Khi tôi muốn Ä‘i đến 
    Má»™t nÆ¡i đầy thống khổ 
    Nhờ phÆ°á»›c lành của Phật 
    Khiến người muốn hại tôi 
    Đóng cá»­a chận Ä‘uờng Ä‘i 
    Không cho vào chốn khổ 
    Tai sao tôi giận họ? 

    102. Bảo rằng: “Họ cản trở 
    Công đức tôi muốn làm” 
    CÅ©ng không nên giận họ 
    Vì con đường tôi chọn 
    Là tu hạnh nhẫn nhục 
    Vậy sá»± ngăn chận ấy 
    Là Ä‘iều kiện rất tốt 
    Giúp cho tôi tu hành. 

    103. Tá»± mình Ä‘ã gây lá»—i 
    Lại không nhẫn nhịn người 
    Là tôi tá»± cản trở 
    Việc tu tạo phÆ°á»›c đức. 

    104. Cái này không thể có 
    Nếu cái kia không có 
    Và nếu cái này có 
    Thì cái kia là nhân; 
    Kẻ hại ta là nhân 
    Giúp ta tu nhẫn nhục 
    Sao bảo họ phản phúc? 

    105. Người xin đến Ä‘úng thời 
    Không ngăn việc bố thí 
    Khất sÄ© Ä‘i truyền giá»›i 
    Không phải là trở ngại 
    Cho người muốn xuất gia. 

    106. Những kẻ Ä‘i ăn xin 
    Có mặt khắp mọi nÆ¡i 
    Ngược lại rất khó tìm 
    Những kẻ muốn hại người 
    Đâu có ai hại tôi 
    Nếu tôi không hại ai. 

    107. Kẻ thù tá»± đến tôi 
    NhÆ° kho báu trong nhà 
    Không nhọc công tìm kiếm 
    Kẻ thù áº¥y giúp tôi 
    Trên đường đến giác ngá»™! 

    108. Có kẻ thù và tôi 
    Má»›i tác thành hạnh nhẫn 
    Quả báo công đức áº¥y 
    Nên dành cho kẻ thù 
    Đã tạo duyên tu nhẫn. 

    109. Nếu nghÄ© rằng kẻ thù 
    Không có ý giúp tôi 
    Để triá»…n khai hạnh nhẫn 
    Nên không Ä‘áng coi trọng 
    Thì tôi cÅ©ng không nên 
    Cung kính vá»›i chánh pháp 
    Vì chánh pháp vô tÆ° 
    Trong việc tôi tu hành. 

    110. Nếu không trọng kẻ thù 
    Bởì muốn hãm hại tôi 
    Vậy làm sao tu nhẫn? 
    Tu vá»›i y sÄ© Æ° 
    Kẻ hết lòng chữa bệnh? 

    111. Khi nhận biết ác ý 
    Của kẻ thù nghịch ta 
    Hãy phát khởi nhẫn nhục 
    Họ là nguồn nhẫn nhục 
    Vậy nên cung kính họ 
    NhÆ° cung kính chánh pháp. 

    Yêu thÆ°Æ¡ng chúng sinh

    112. Bởi vậy Ä‘ức Phật dạy 
    Chúng sinh và chÆ° Phật 
    Đều là ruá»™ng phÆ°á»›c tốt 
    Nhờ cúng dường cả hai 
    Nhiều người sẽ giác ngá»™. 

    113. Nhờ chúng sinh và Phật 
    Mà ta đạt hạnh Phật 
    Sao chỉ cung kính Phật 
    Mà không kính chúng sinh? 

    114. Chủ trÆ°Æ¡ng của chÆ° Phật 
    Không đồng vá»›i chúng sinh 
    Song tác Ä‘á»™ng ngang nhau 
    Đều giúp ta thành Phật. 

    115. Chúng sinh không số lượng 
    Nên cúng dường tất cả 
    Nhờ vậy mà nhận được 
    PhÆ°á»›c đức lá»›n vô biên 
    Công đức Phật vô lượng 
    Nhờ cúng dường Ä‘ức Phật 
    CÅ©ng được phÆ°á»›c không lường. 

    116. ChÆ° Phật và chúng sinh 
    Tất cả đều giúp ta 
    Thành tá»±u Ä‘ược hạnh Phật 
    Song không chúng sinh nào 
    Có thể so vá»›i Phật 
    Vì biển công đức Phật 
    Vốn vô lượng vô biên. 

    117. Tuy vậy vá»›i chúng sinh 
    Có chút ít công đức 
    Thì ba cõi hợp lại 
    Không đủ để cúng dường. 

    118. Tất cả má»—i chúng sinh 
    Đều có sẵn Phật tính 
    Nên cúng dường chúng sinh 
    Là cúng dường Phật tính. 

    119. Phật là bạn chúng sinh 
    Ban vô lượng ân đức. 
    Vậy muốn báo Æ¡n Phật 
    Hãy cứu giúp chúng sinh. 

    120. Hãy làm lợi chúng sinh 
    Má»›i đủ báo Æ¡n Phật 
    Phật từng bỏ thân mạng 
    Tá»± vào ngục Vô gián 
    Để cứu Ä‘á»™ chúng sinh 
    Vậy ta nên cứu Ä‘á»™ 
    Cho tất cả sinh linh 
    Và ngay cả kẻ thù. 

    121. Phật cứu Ä‘á»™ chúng sinh 
    Không tiếc nuối thân mình 
    Sao tôi vẫn ngạo mạn 
    Không phục vụ chúng sinh? 

    122. Người vui, Phật vui theo 
    Người khổ, Phật thÆ°Æ¡ng xót 
    Giúp muôn loài hạnh phúc 
    Thì Phật cùng hân hoan 
    Làm Ä‘au khổ chúng sinh 
    Tức làm tổn thÆ°Æ¡ng Phật. 

    123. Khi thân bị lá»­a vây 
    Làm sao vui sÆ°á»›ng Ä‘ược 
    Khi thấy chúng sinh khổ 
    Các bậc Äáº¡i Từ Bi 
    Không thể nào an lạc. 

    124. Quá khứ tôi gây khổ 
    Cho bao nhiêu chúng sinh 
    Vô tình làm buồn Phật 
    Nay tôi xin sám hối 
    Xin Phật tha thứ cho. 

    125. Để dâng Phật niềm vui 
    Từ nay đến tÆ°Æ¡ng lai 
    Tôi phục vụ muôn loài 
    Vá»›i trái tim thành khẩn 
    Dầu tôi bị chà đạp 
    Vẫn ráng làm Phật vui. 

    126. Phật vá»›i tâm Äáº¡i bi 
    Xem chúng sinh nhÆ° mình 
    Tất cả có Phật tính 
    Sao ta không tôn kính? 

    127. Tôn thờ Äá»©c Thế tôn 
    Đạt mục tiêu giải thoát 
    Xoá Ä‘au khổ trần gian 
    Là nhiệm vụ của tôi. 

    128-129. Vị đại thần của Vua 
    Đàn áp, hại dân chúng 
    Kẻ nhìn xa trông rá»™ng 
    Chẳng thay đổi được gì 
    Bởi sau lÆ°ng ông ấy 
    Còn thế lá»±c của Vua. 

    130. Đối vá»›i kẻ yếu Ä‘uối 
    Đã gây nên tá»™i lá»—i 
    CÅ©ng không nên tiêu diệt 
    Bởi vì sau lÆ°ng hắn 
    Là thế lá»±c quá»· sứ 
    Đang giữ cá»­a địa ngục 
    Và cá»­a Phật từ bi 
    Bởi vậy vá»›i chúng sinh 
    Ta cần phải phục vụ 
    NhÆ° ta là kẻ hầu 
    Của vị vua dá»… cáu. 

    131. Sá»± trừng phạt của vua 
    Được so sánh nổi chăng 
    Vá»›i thống khổ Ä‘ịa ngục 
    Do quả báo hành Ä‘á»™ng 
    Ngược Ä‘ãi hại chúng sinh? 

    132. Sá»± ban Æ¡n của vua 
    Đủ so sánh Ä‘ược chăng 
    Vá»›i thành tá»±u Phật quả 
    Từ hành Ä‘á»™ng lợi tha 
    Giúp chúng sinh an lạc? 

    133-134. Khoan nói đến Phật quả 
    Kết tá»±u từ hành Ä‘á»™ng 
    Quý trọng mọi chúng sinh 
    Ngay trong cõi đời này 
    Kẻ nhẫn nhục nhận được 
    Bao hạnh phúc tràn đầy 
    Của má»™t vị Đế vÆ°Æ¡ng 
    Ví nhÆ° Ä‘ược danh vọng 
    Được sắc đẹp, vui tÆ°Æ¡i 
    Được sức khỏe, trường thọ.

  • 8. CHƯƠNG BẢY: TINH TẤN

    CHƯƠNG BẢY 
    TINH TẤN

    1.Sau khi đạt nhẫn nhục 
    Phải tu hạnh tinh tấn 
    Sức mạnh của chuyên cần 
    Là nguồn gốc giác ngá»™ 
    Nếu tinh tấn không có 
    Công đức sẽ không sinh 
    NhÆ° khi gió lặng thinh 
    Thì không có chuyển Ä‘á»™ng.

    2.Vậy Tinh tấn là gì ? 
    - Là làm lành, tránh dữ. 
    - Đối nghịch là lười biếng, 
    Chán nản, không tá»± tin, 
    HÆ°á»›ng về nẻo bất chính.

    Những lá»±c Ä‘ối kháng

    3. Nhàn rá»—i, ham hưởng lạc 
    Ưa ngủ, thích dá»±a người 
    Khiến cho lòng thờ Æ¡ 
    TrÆ°á»›c luân hồi thống khổ.

    4.Bị tật xấu săn Ä‘uổi 
    Sụp vào bẩy thọ sinh 
    Sao ngÆ°Æ¡i không biết mình 
    RÆ¡i vào miệng thần chết?

    5.NgÆ°Æ¡i thấy chăng đồng bạn 
    Lần lượt bị giết hại 
    Sao ngÆ°Æ¡i vẫn dá»­ng dÆ°ng 
    NhÆ° trâu trÆ°á»›c đồ tể ?

    6.Bị tá»­ thần rình rập 
    Lối thoát bị phủ vây 
    Sao ngÆ°Æ¡i vẫn thích thú 
    Ä‚n ngủ và yêu Ä‘Æ°Æ¡ng ?

    7.Thần Chết chuẩn bị xong 
    Liền tìm ngay đến ngÆ°Æ¡i 
    Khi ấy bỏ biếng lười 
    CÅ©ng Ä‘ã là quá muá»™n!

    8-10. “Việc này tôi chÆ°a đạt 
    Việc kia vừa khởi công 
    Việc khác còn dang dở“ 
    Tá»­ thần Ä‘á»™t nhiên Ä‘ến 
    Khiến lòng tôi suy nghÄ©: 
    “Ôi! Mạng ta hết rồi“

    Nhìn người thân tuyệt vọng 
    Lệ đẫm má u sầu 
    Thấy sứ giả tá»­ thần 
    Ray rức nhá»› tá»™i ác 
    Tai vang tiếng Ä‘ịa ngục 
    Cuống quít biết làm gì?

    11. NhÆ° cá nằm cát nóng 
    Thống khổ biết dường nao 
    Kinh thay lá»­a Ä‘ịa ngục 
    Dành riêng cho tá»™i nhân!

    12. NhÆ° da non trẻ thÆ¡ 
    Bỏng nÆ°á»›c sôi Ä‘au xót 
    Làm sao an nhiên Ä‘ược 
    TrÆ°á»›c quả báo Ä‘ịa ngục?

    13. Lười mà muốn được thưởng 
    Khác nào đứa trẻ thÆ¡ 
    Thích được nÆ°á»›c sôi dá»™i. 
    Thần chết đến thình lình 
    Lại tưởng mình trường sinh! 
    NgÆ°Æ¡i Ä‘Æ°Æ¡ng nhiên phải chết!

    14. Hãy sá»­ dụng thân này 
    NhÆ° má»™t chiếc bè con 
    Để mau vượt biển khổ; 
    Chiếc bè này mai sai 
    Thật vô cùng khó kiếm 
    Này hỡi kẻ ngu Æ¡i 
    Đừng ngủ trong lúc này!

    15. Hãy theo Pháp cao thượng, 
    Nguồn an lạc tuyệt đỉnh 
    Hãy bỏ thói hÆ° hèn 
    Dẫn đưa đến khổ đau.

    PhÆ°Æ¡ng pháp há»— trợ cho sá»±  
    tu tập Tinh tấn

    16. Hãy tu tập thiền Ä‘ịnh 
    Hãy can đảm tá»± tin 
    Và làm chủ chính mình 
    Hãy thá»±c hành bình đẳng (12) 
    Đổi vị trí cho nhau 
    Đặt người vào chá»— ta 
    Ta đổi chá»— vá»›i người 
    Xem người cũng như ta.

    Tá»± tin

    17-18. Äá»«ng để nhụt ý chí 
    Vì lo lắng băn khoăn 
    “Mình giác ngá»™ Ä‘ược chăng?“ 
    Bởi vì Phật tuyên bố 
    Điều chân thật sau Ä‘ây: 
    Nhờ sức mạnh Tinh tấn 
    Mà côn trùng, ruồi muá»—i 
    Có ngày được giác ngá»™.

    19. Tôi được sinh làm người 
    Biết phân biệt xấu tốt 
    Nếu sống hạnh Bồ Tát 
    Chẳng lẽ không giác ngá»™ ?

    20. Nếu nói : “Tôi lo sợ 
    Phải bố thí tay chân” 
    Đó là thiếu suy xét 
    Không cân phân nặng nhẹ.

    21.Trải qua vô số kiếp 
    Tôi Ä‘ã muôn triệu lần 
    Bị Ä‘âm, đốt, cÆ°a, xẻ 
    Song vẫn chÆ°a giác ngá»™.

    22. Ngược lại, khổ hôm nay 
    Giúp tôi được giác ngá»™; 
    Khổ này có giá»›i hạn 
    NhÆ° thể lấy gai Ä‘âm 
    Phải chịu đau khi mổ

    23. Y sÄ© muốn trị bệnh 
    Dùng liệu pháp gây Ä‘au 
    Vậy cố chịu khổ nhỏ 
    Để diệt trừ khổ lá»›n.

    24. Người y sÄ© tài ba 
    Không cần liệu pháp ấy; 
    Bằng phÆ°Æ¡ng pháp dịu êm 
    CÅ©ng chữa lành bệnh nặng.

    25. Đấng Y VÆ°Æ¡ng dạy rằng 
    Đệ tá»­ lúc ban đầu 
    Nên bố thí thá»±c phẩm, 
    Khi tu tập nhuần nhuyá»…n 
    Má»›i bố thí thịt da.

    26. Khi tâm Ä‘ã thuần thục 
    Xem thân nhÆ° cỏ cây 
    Thì khó chi bố thí 
    Thân thể và thịt xÆ°Æ¡ng! 

    27. Lúc ấy bậc Bồ Tát 
    Thoát ly mọi khổ Ä‘au 
    Của cả thân và tâm. 
    Chính tà kiến chấp ngã 
    Làm thân tâm khổ sầu.

    28. Nhờ tạo được phÆ°á»›c đức 
    Nên thân hưởng khinh an 
    Nhờ tinh tấn tu tập 
    Nện tâm hưởng thanh tịnh; 
    Vì lợi ích chúng sinh 
    Bồ Tát vào sinh tá»­ 
    Nhưng chẳng hề khổ đau.

    29. Nhờ năng lá»±c bồ đề 
    Tẩy trừ nghiệp ác xÆ°a 
    Tạo vô lượng công đức 
    Nên hÆ¡n hàng Thanh Văn.

    30. Có bậc Hiền giả nào 
    Lại sinh lòng chán nản 
    Khi cỡi xe Bồ đề 
    LÆ°á»›t qua mọi mỏi mệt 
    Đi từ hạnh phúc này 
    Đến bao hạnh phúc khác?

    Các năng lá»±c

    31. Để cứu Ä‘á»™ chúng sinh 
    Cần có bốn năng lá»±c: 
    Là nguyện vọng, quyết tâm 
    Hoan há»· và Ä‘iều Ä‘á»™; 
    Qua thể nghiệm khổ Ä‘au 
    Và quán sát lợi ích 
    Phát sinh từ việc thiện 
    Mà nguyện vọng lá»›n lên.

    32. Muốn tăng trưởng tinh tấn 
    Hãy trừ lá»±c đối nghịch 
    Bằng sáu lá»±c sau Ä‘ây: 
    Nguyện, tá»± tin, há»·, xả 
    Hy sinh và giá»›i hạnh.

    Nhu cầu làm Ä‘iều thiện

    33. Phải diệt trừ vô số 
    Lá»—i của mình và người; 
    Trong việc thanh lọc này 
    Để diệt má»—i má»™t lá»—i 
    Phải cần vô số kiếp.

    34.Trong khi tôi chÆ°a có 
    Má»™t mảy may tinh tấn 
    Để thá»±c sá»± diệt lá»—i, 
    Song không hiểu tại sao 
    Tim tôi không vỡ tung 
    TrÆ°á»›c vô số khổ Ä‘au?

    35. Khó thay việc góp nhặt 
    Hằng hà sa công đức 
    Cho tôi và cho người 
    Trong khi chỉ để đạt 
    Má»—i má»™t công đức thôi 
    Phải tu vô lượng kiếp.

    36. Vậy mà tôi chÆ°a hề 
    Tu được công đức nào 
    Vô ích thay cái kiếp 
    Được mang thân con người!

    37. Tôi chÆ°a được hạnh phúc 
    Dâng lá»… cúng dường Phật 
    Vẫn chÆ°a cung kính Pháp 
    ChÆ°a cứu giúp người nghèo.

    38. Tôi chÆ°a Ä‘em an toàn 
    Đến những người lo sợ 
    Và chÆ°a Ä‘em hạnh phúc 
    Đến người bị Ä‘ọa Ä‘ày. 
    Tôi trở thành bào thai 
    CÅ©ng chỉ để Ä‘au khổ.

    39.“Vì trong kiếp quá khứ 
    Không hÆ°á»›ng về Phật Pháp 
    Nên nay chịu thiệt thòi!“ 
    Ai nhận thức nhÆ° vậy 
    Sẽ không ngÆ¡ Chánh Pháp.

    40. Äá»©c Phật chỉ dạy rằng 
    Thệ nguyện làm Ä‘iều lành 
    Là nguồn gốc phÆ°á»›c đức 
    Nguyện này được khởi sinh 
    Từ quán chiếu thường xuyên 
    Về nhân quả hành Ä‘á»™ng.

    41. Hành Ä‘á»™ng của kẻ ác 
    Luôn Ä‘em lại hậu quả 
    Là hy vọng tiêu tan 
    Là khổ Ä‘au, ngao ngán.

    42. Do tâm nguyện hÆ°á»›ng thiện 
    Mà làm nhiều việc lành 
    Đến Ä‘âu cÅ©ng gặp được 
    Những phÆ°á»›c báo hiện tiền.

    43. Những kẻ làm Ä‘iều ác 
    Dù cầu mong hạnh phúc 
    Đến Ä‘âu cÅ©ng khổ Ä‘au 
    Do gặp quả báo ác.

    44. Nhờ luôn làm việc lành 
    Nên Bồ tát hóa sinh 
    Trong lòng sen thÆ¡m ngát (13) 
    Vá»›i thân thể Ä‘ẹp tÆ°Æ¡i 
    Trong hào quang chÆ° Phật 
    Được nuôi nấng vinh quang 
    Bằng pháp âm vi diệu 
    Và sống nhÆ° con Phật 
    TrÆ°á»›c mặt Ä‘ấng NhÆ° Lai.

    45. NhÆ°ng khi gieo nghiệp ác 
    Hậu quả sẽ bi Ä‘át 
    Bị ngục tốt Diêm VÆ°Æ¡ng 
    Lá»™t da, lóc thịt xÆ°Æ¡ng 
    Uống nÆ°á»›c đồng sôi sục 
    Quỵ ngã trên sàn nóng 
    Bị gÆ°Æ¡m dao nung đỏ 
    Chém băm thịt nát nhừ.

    Quyết tâm

    46. Qua quán sát nhân quả 
    Ta cần phải phát nguyện 
    Quyết chí tu hạnh lành 
    Theo Kinh Kim CÆ°Æ¡ng Tràng.

    47. TrÆ°á»›c khi làm việc gì 
    Hãy xét mọi khả năng; 
    Tốt hÆ¡n thà không làm 
    HÆ¡n bỏ dở công việc.

    48. Nếu cứ bỏ dở việc 
    Sẽ trở thành thói quen 
    Suốt đời Ä‘ời kiếp kiếp; 
    Từ nghiệp ác nhÆ° vậy 
    Đau khổ mãi gia tăng 
    Việc nào cÅ©ng dở dang 
    Thì giờ Ä‘ành lãng phí!

    49. Cần giữ ba quyết tâm : 
    Vì công việc của mình 
    Vì phiền não của mình 
    Vì năng lá»±c của mình 
    “Tôi phải làm má»™t mình“. 
    Đó chính là ý chí 
    Thúc đẩy tôi hành Ä‘á»™ng.

    50. Đời không thể tá»± giúp 
    Bởi bị phiền não buá»™c 
    Vậy tôi phải giúp đời 
    Vì có khả năng hÆ¡n 
    So với kẻ lang thang.

    51.Thấy người làm việc hèn 
    Sao tôi nỡ ngồi yên 
    Phải chăng tôi ngã mạn 
    NghÄ© mình hÆ¡n kẻ khác 
    Tốt nhất đừng kiêu căng.

    52. Đối vá»›i cắc kè chết 
    Con quạ lầm tưởng mình 
    Là đại bàng dÅ©ng mãnh 
    Khi tâm ta yếu hèn 
    Thì má»™t buông lung nhỏ 
    CÅ©ng đủ làm hại ta.

    53. Tại sao lại buông lung 
    Không tinh tấn hành thiện? 
    Tôi cần phải tá»± tin 
    Và hăng hái tu hành 
    Dù gặp trở ngại lá»›n 
    Đều có thể vượt qua.

    54. Vá»›i tín tâm kiên cố 
    Tôi khắc phục buông lung 
    Nếu không thể thắng nó 
    Không thể vượt Tam giá»›i.

    55. “Tôi phải thắng tất cả 
    Tôi không để bị thua“ 
    Chính kiến tôi nhÆ° thế. 
    Tôi là sÆ° tá»­ con 
    Con của đấng Chiến thắng.

    56. Bất cứ chúng sinh nào 
    Bị kiêu căng chế ngá»± 
    Đều thật sá»± yếu hèn. 
    Kẻ nào vững tá»± tin 
    Sẽ không để gục thua 
    TrÆ°á»›c kẻ thù kiêu ngạo.

    57.-58. Kiêu ngạo dẫn ta đến 
    Số phận rất tồi tệ 
    Dù rằng được làm người 
    CÅ©ng chẳng được vui tÆ°Æ¡i 
    Ä‚n cÆ¡m thừa canh cặn 
    Xấu xí và suy nhược 
    Bị khinh chê khắp nÆ¡i 
    Đó chính là số phận 
    Của những kẻ kiêu căng.

    (Hỏi) “Còn những kẻ khiêm tốn 
    Thuá»™c hạng người tá»± tin 
    Thì họ nhÆ° thế nào?“

    59.( Đáp) Họ là những anh hùng 
    Đầy chiến công oanh liệt 
    Thắng kẻ thù kiêu ngạo 
    Phá hủy sá»± lá»›n lên 
    Của ngã mạn Ä‘áng sợ 
    Rồi họ sẽ tuyên bố 
    Chiến công họ trọn thành 
    Cho thế gian Ä‘ều biết (14).

    60. Dù phiền não phủ vây 
    Họ không hề chiến bại 
    Hùng dÅ©ng nhÆ° sÆ° tá»­ 
    Đứng giữa một bầy chồn.

    61. Họ không để phiền não 
    Chiến thắng chế ngá»± mình 
    NhÆ° giữ gìn Ä‘ôi mắt 
    Lúc cấp bách gặp nguy.

    Hoan há»·

    62. Khi quyết làm việc gì 
    Bồ Tát say mê làm 
    Tâm để trọn vào Ä‘ó 
    Giống nhÆ° người Ä‘ánh bạc 
    Mê say quyết Äƒn thua.

    63. Vì mÆ°u cầu hạnh phúc 
    Không ngại làm công đức 
    Hạnh phúc Ä‘ến hay không 
    Lòng tá»± tại thong dong; 
    Duy chỉ có việc làm 
    Má»›i chính là hạnh phúc; 
    Vậy nếu không làm gì 
    Làm sao đạt hạnh phúc?

    64. Lạc thú của trần gian 
    NhÆ° mật trên dao bén 
    Người đời nếm không chán; 
    NhÆ°ng đối vá»›i công đức 
    Dẫn dắt đến an vui 
    Bồ Tát chán sao được?

    65. Vì vậy xong việc này 
    Bồ Tát làm việc khác 
    NhÆ° voi bị nắng thiêu 
    Bắt gặp được ao mát 
    Liền ào ngay xuống tắm.

    Quên mình

    66. Say sÆ°a làm kiệt sức 
    Bồ Tát nghỉ xả hÆ¡i 
    Để rồi lại tiếp tục; 
    Công đức nào hoàn thành 
    Bồ Tát Ä‘ể sang bên 
    Sẵn sàng nhận việc khác.

    Hoàn toàn quên mình

    67. Bồ Tát luôn Ä‘ề phòng 
    Cú Ä‘òn của lạc thú 
    Và phản công hữu hiệu 
    NhÆ° kiếm sÄ© tài ba 
    TrÆ°á»›c kẻ địch lão luyện.

    68. Trong trận, kiếm lỡ rÆ¡i 
    Kiếm sÄ© vá»™i nhặt lại 
    Bồ Tát cÅ©ng nhÆ° vậy 
    Khi kiếm chánh niệm rÆ¡i 
    Liền nhặt lại tức khắc 
    Vì sợ sa Ä‘ịa ngục.

    69. NhÆ° thuốc Ä‘á»™c vào máu 
    Sẽ lan khắp toàn thân 
    Phiền não gặp tà kiến 
    Sẽ ngập tràn trong tâm.

    70. Kẻ tu hạnh Bồ Tát 
    Phải hết sức chú ý 
    NhÆ° người mang bát dầu 
    Bị dọa chém rÆ¡i đầu 
    Nếu làm rÆ¡i má»™t giọt.

    71. NhÆ° rắn bò lên bụng 
    Tức tốc hất nó Ä‘i 
    CÅ©ng vậy, phải xua ngay 
    CÆ¡n lười biếng, uể oải.

    72. Má»—i khi lỡ buông lung 
    Nên tá»± trách bản thân 
    Và suy nghÄ© chín chắn 
    Về lá»—i lầm Ä‘ã làm 
    Để không còn tái phạm.

    73. Vì vậy nên thân cận 
    Các bậc thiện tri thức 
    Để học cách tu tập 
    Giữ gìn Ä‘ược chánh niệm.

    74. TrÆ°á»›c khi làm công đức 
    Phải chú tâm nhá»› lại 
    Lời dạy về chánh niệm 
    Và sẵn sàng tinh tấn.

    75. NhÆ° bông tÆ¡ nhẹ nhàng 
    Bay thuận theo làn gió 
    Mọi việc của Bồ Tát 
    Tất cả đều thuận theo 
    Sức mạnh của Tinh Tấn 
    Nhờ vậy lá»±c nhiệm mầu 
    CÅ©ng được tá»± phát huy.

  • 9. CHƯƠNG TÁM: THIỀN QUÁN

    CHƯƠNG TÁM 
    THIỀN QUÁN

    1. Phát huy tinh tấn rồi 
    Bồ Tát tu thiền quán ; 
    Người mà tâm tán loạn 
    Bị giam chốn buồn phiền.

    Sống áº©n dật

    2. Nhờ thân, tâm xa lìa 
    Vá»›i cuá»™c đời trần thế 
    Bồ tát sống áº©n dật 
    Nên tán loạn không sinh.

    Thân sống thoát ly

    3. Vì luyến ái tá»± ngã 
    Vì tham lợi tham danh 
    Nên bám víu trần thế; 
    Hãy theo bậc trí tuệ 
    Quán chiếu Ä‘iều sau Ä‘ây:

    4. “Ai có tâm vắng lặng 
    Vá»›i trí tuệ sáng suốt 
    Má»›i diệt được buồn phiền” 
    Vậy cần phải bắt đầu 
    Bằng tu tập an định; 
    Những vị Ä‘ã hoan há»· 
    Sống ly cách thế gian 
    Tu theo phÆ°Æ¡ng pháp này 
    Đã đạt tâm an định.

    Từ bỏ luyến ái

    5. Thân ta Ä‘ã giá»›i hạn 
    Vậy ta Ä‘âu thể nào 
    Yêu người cÅ©ng hạn định 
    Dù tái sinh ngàn lần 
    CÅ©ng khó gặp người xÆ°a.

    6. Tìm không gặp, sẽ buồn 
    Không giữ được chánh định 
    Nếu gặp, cÅ©ng Ä‘au khổ 
    Vì tâm tÆ° sục sôi 
    Bao Ä‘òi hỏi thuở xÆ°a.

    7. Vì không thấy thá»±c tại 
    Nên con người lãng quên 
    Ná»—i sợ hãi Ä‘ịa ngục ; 
    Vì luyến ái người yêu 
    Đành chịu tiếp khổ lụy.

    8. Mãi bận bịu người thân 
    Đời trôi qua vô nghÄ©a 
    Vì bè bạn không bền 
    Đành xa Pháp vÄ©nh cá»­u.

    9. Ai sống nhÆ° người ngu 
    Số phận sẽ tồi tàn 
    Ai không sống giống họ 
    Họ không thèm trọng vọng 
    NhÆ°ng được lợi ích gì 
    Khi thân cận kẻ ngu?

    10. Phút trÆ°á»›c còn là bạn 
    Phút sau thành địch thù 
    Vui cÅ©ng chuốc oán cừu 
    Khó thỏa lòng nhân thế.

    11. Ta khuyên họ Ä‘iều phải 
    Họ giận, kéo ta lui 
    Nếu không nghe lời họ 
    Họ bừng bừng nổi sân 
    Và rÆ¡i vào ngõ ác.

    12. Ganh ghét người hÆ¡n mình 
    Cạnh tranh kẻ bằng mình 
    Khinh thị người thua mình 
    Được khen thì khoái trá 
    Bị chê lại giận dữ 
    Vá»›i kẻ ngu nhÆ° vậy 
    Làm bạn có ích chi?

    13. Giao du vá»›i kẻ ngu 
    Sẽ tá»± tâng bốc mình 
    Và hạ thấp người khác, 
    Ưa bàn chuyện thế tục 
    Những trò vô ích này 
    Quanh quẩn vá»›i người ngu.

    14. Những giao du nhÆ° vậy 
    Chỉ sản sinh bất hạnh 
    Tốt hÆ¡n, sống má»™t mình 
    Tâm hạnh phúc, sáng trong.

    15. Hãy lánh xa người ngu 
    Nếu gặp chỉ vui chào 
    Không phải để thân mật 
    Mà vì lòng an nhiên.

    16. NhÆ° ong lấy mật hoa 
    Tôi sống vá»›i mọi người 
    Vì phục vụ chánh pháp 
    Bình thản nhÆ° trăng soi.

    Từ bỏ lợi danh

    17. “Ta giàu có, danh vọng 
    Ai cÅ©ng cầu cạnh ta » 
    Kẻ nào nghÄ© nhÆ° vậy 
    Sẽ sợ trước thần chết.

    18. Vì tâm ý lá»—i lầm 
    Không biết chân hạnh phúc 
    Nên khoái lạc tầm cầu 
    Đều biến thành Ä‘au khổ 
    Gấp ngàn lần lá»›n hÆ¡n.

    19. Do Ä‘ó bậc Hiền giả 
    Không vÆ°á»›ng bận tham ái ; 
    Tham ái gây lo sợ 
    Chúng đều Ä‘áng buông bỏ 
    Hãy giữ vững thiền quán.

    20. Nhiều người thật giàu sang 
    Danh vang khắp thiên hạ 
    Cuối cùng họ về Ä‘âu 
    Với những lợi danh ấy?

    21- 22. Thiếu gì kẻ khinh tôi 
    Sao tôi vui được khen? 
    Thiếu gì kẻ khen tôi 
    Sao tôi buồn bị chê ?

    Chúng sinh muốn đủ Ä‘iều 
    Phật cÅ©ng không chiều nổi 
    Huống chi tôi ngu đần 
    Lo lắng làm sao được 
    Cho trần thế Ä‘ảo Ä‘iên?

    23. Kẻ nghèo họ khinh khi 
    Người giàu họ nói xấu 
    Bản chất tráo trở Ä‘ó 
    Khiến tôi không thể gần.

    24. Äá»©c NhÆ° Lai từng dạy 
    Người ngu không có bạn 
    Họ thân thiện vá»›i ai 
    Đều chỉ vì tÆ° lợi.

    25. Cỏ cây không nghÄ© xấu 
    CÅ©ng không khó kết bạn 
    Ôi chừng nào tôi được 
    Sống an lành vá»›i chúng?

    Sống nÆ¡i hoang vắng

    26. Chừng nào tôi thảnh thÆ¡i 
    Đến ở nÆ¡i am vắng 
    DÆ°á»›i tàng cây, hang Ä‘á»™ng 
    Không lÆ°u luyến trần gian.

    27. Bao giờ tôi má»›i được 
    Đến những vùng nguyên sÆ¡ 
    Không ai giành làm chủ 
    Không nhà cá»­a, tá»± do.

    28. Bao giờ tôi má»›i được 
    Ở yên không sợ hãi 
    Vỏn vẹn má»™t bình bát, 
    Má»™t chiếc áo cà sa 
    Mà kẻ trá»™m không thèm 
    Thậm chí không che thân 
    Đến, Ä‘i đều tá»± tại.

    29. Bao giờ tôi Ä‘ến gần 
    Bãi tha ma đầy xác 
    Để quán tưởng thân này 
    Chẳng khác nào xÆ°Æ¡ng kia 
    Tất cả đều hoại diệt.

    30. Mai kia tôi chết Ä‘i 
    Thân tôi sẽ vữa nát 
    HÆ¡i thối bốc nồng nàn 
    Khiến chó cÅ©ng tránh chê 

    31. Thân này, lúc Ä‘ang sống 
    Thịt xÆ°Æ¡ng dính vá»›i nhau 
    Lúc chết thì tan rã 
    Quyến thuá»™c nào khác chi.

    32. Lúc sinh Ä‘ã má»™t mình 
    Lúc chết vẫn Ä‘Æ¡n Ä‘á»™c 
    Thống khổ này ai chia 
    Thân quyến nào ích gì 
    Chỉ cản trở tu tập.

    33. Lữ khách trên đường dài 
    Tạm trú nÆ¡i lữ quán 
    Người Ä‘i trong luân hồi 
    Tạm trú trong má»™t đời.

    34. Lúc nào tấm thân này 
    ChÆ°a được bốn người khiêng 
    ChÆ°a ai Ä‘Æ°a tiá»…n khóc 
    Thì nên vào rừng tu.

    35. Ở Ä‘ó không người than 
    CÅ©ng chẳng có kẻ thù 
    Má»™t mình sống áº©n dật 
    Vá»›i đời nhÆ° Ä‘ã chết 
    Không ai buồn Ä‘á»›n Ä‘au.

    36. Chung quanh đều vắng vẻ 
    Chẳng ai phiền khóc than 
    Nên khi tưởng niệm Phật 
    Tâm tán loạn liền ngÆ°ng.

    37. Hãy nên sống áº©n dật 
    Ít bận, dá»… an lành 
    Giữa đồi nÆ°Æ¡ng xinh đẹp 
    Tâm định tÄ©nh khinh an.

    Tâm sống thoát ly

    38. Buông bỏ mọi lo âu 
    Tâm sẽ được chuyên chú 
    Tinh tấn tu thiền Ä‘ịnh 
    Chế ngá»± mọi Ä‘ảo Ä‘iên.

    Ái dục

    39. Ái dục sinh ra họa 
    Cho đời này, kiếp sau 
    Đây tù tá»™i chết chóc 
    Kia Ä‘ịa ngục khổ sầu.

    40. CÅ©ng chỉ vì ái dục 
    Mà ngÆ°Æ¡i Ä‘ã khẩn cầu 
    Bao ông tÆ¡ bà nguyệt 
    Xe chỉ kết lÆ°Æ¡ng duyên 
    Hãy xem xét thật kỹ 
    Điều ấy có nên không 
    Hay đem đến tiếng xấu?

    41. Tính mạng dù hiểm nguy 
    Gia tài dù khánh tận 
    Tất cả vì ái dục 
    Tất cả vì khoái lạc 
    Chỉ ôm được người đẹp 
    Là khoái chí tiêu hồn.

    42. Kẻ ngÆ°Æ¡i ôm ngày xÆ°a 
    CÅ©ng chỉ là bá»™ xÆ°Æ¡ng 
    Vô chủ, không tá»± tính. 
    Nay chết hiện nguyên hình 
    Sao ngÆ°Æ¡i không ôm tiếp?

    43. Mãi đến ngày lá»… cÆ°á»›i 
    Người đẹp má»›i ngẩng đầu 
    NgÆ°Æ¡i kéo khăn che mặt 
    Má»›i thấy được khuôn trăng 
    Lúc chết quấn vải liệm 
    NgÆ°Æ¡i thấy mặt ấy không?

    44. Dung mạo sau khăn che 
    XÆ°a làm mê hoặc ngÆ°Æ¡i 
    Nay kên kên mở ra 
    NgÆ°Æ¡i hãy ngắm kỹ Ä‘i! 
    Sao ngươi lại bỏ chạy?

    45. Ngày xÆ°a ai lén nhìn 
    NgÆ°Æ¡i vá»™i vàng che dấu 
    Nay kên kên mổ ăn 
    Hỡi kẻ ghen nhan sắc 
    Sao không bảo vệ Ä‘i?

    46. NgÆ°Æ¡i nhìn khối thịt vữa 
    Kên kên tranh giành Äƒn: 
    XÆ°a kia ngÆ°Æ¡i nhọc công 
    Trang Ä‘iểm bằng vòng hoa, 
    HÆ°Æ¡ng liệu và nữ trang.

    47. Nhìn xÆ°Æ¡ng trắng bất Ä‘á»™ng 
    Sao ngÆ°Æ¡i lại hãi kinh 
    Mà trÆ°á»›c kia không sợ? 
    Sao không nghÄ© rằng Ä‘ó 
    Là tá»­ thi di chuyển!

    48. XÆ°a nàng mặc xiêm y 
    Xinh đẹp làm ngÆ°Æ¡i thích 
    Nay xác thân trÆ¡ trụi 
    NgÆ°Æ¡i có thích hay chăng 
    Mê chăng thây choàng áo?

    49. NÆ°á»›c miếng và phân tiểu 
    Do thức ăn sinh ra 
    Sao ngÆ°Æ¡i thích nÆ°á»›c miếng 
    Mà lại ghê tởm phân?

    50. Những kẻ thÆ°Æ¡ng yêu nhau 
    Không thích gối nệm sạch 
    Vì thiếu hÆ¡i người tình 
    Từ thân thể tỏa ra. 

    51. Kẻ mê nhục dục nói: 
    “Cái gối tuy mềm mại 
    NhÆ°ng không thể tạo được 
    Giấc nồng Ä‘ôi uyên Æ°Æ¡ng”. 
    Họ giận cả cái gối!

    52. NgÆ°Æ¡i không Æ°a thứ bẩn 
    Sao lại ôm thân người 
    Có gân xÆ°Æ¡ng kết nối 
    Vá»›i da thịt Ä‘ắp lên?

    53. Thân thể ngÆ°Æ¡i không sạch 
    NgÆ°Æ¡i chÆ°a hài lòng sao 
    Còn ham chi túi da 
    Không sạch của người khác?

    54. Nếu bảo chỉ thích nhìn 
    Và vuốt ve da thịt. 
    Sao ngÆ°Æ¡i không vuốt ve 
    Xác chết chẳng còn hồn?

    55. Vậy ngÆ°Æ¡i thích cái gì 
    Là tâm người yêu chăng? 
    Tâm không thể sờ, thấy 
    Mọi thứ được cảm nhận 
    Qua tất cả giác quan 
    Đều không phải là tâm! 
    Vậy ôm ấp thân kia 
    Chẳng nghÄ©a lý gì hết!

    56. Nếu không nhận thức Ä‘ược 
    Thân người khác không sạch 
    Đó chÆ°a phải lạ kỳ 
    NhÆ°ng chẳng biết mình dÆ¡ 
    Má»›i thá»±c là kỳ lạ.

    57. Hỡi cái tâm suy đốn 
    Sao lại bỏ Ä‘óa sen 
    Vừa má»›i nở trong nắng 
    Để thích túi da dÆ¡?

    58. NgÆ°Æ¡i không muốn sờ mó 
    Đất cát đầy dÆ¡ bẩn 
    Sao ngÆ°Æ¡i muốn mó sờ 
    Tấm thân tiết đồ dÆ¡?

    59. NgÆ°Æ¡i không thích dÆ¡ bẩn 
    Tại sao ôm vào lòng 
    Tấm thân của người khác 
    Tiết đủ thứ không sạch?

    60. Con dòi sống trong phân 
    NgÆ°Æ¡i không thể Æ°a thích 
    Tại sao thích thân này 
    Đầy chất phế thải dơ?

    61. NgÆ°Æ¡i Ä‘ã không ghê tởm 
    Thân không sạch của mình 
    Sao khát khao cÆ¡ thể 
    Không sạch của người khác?

    62. Long não và gia vị 
    Gạo thÆ¡m, thức ăn ngon 
    Từ miệng khạc nhổ ra 
    Làm đất bị ô nhiá»…m.

    63. Thân không sạch cÅ©ng vậy 
    Ai ai cÅ©ng tá»± thấy 
    Nếu lòng còn nghi ngờ 
    Hãy Ä‘i vào nghÄ©a địa 
    Quan sát những thây chết.

    64. Sao ngÆ°Æ¡i thích thân người 
    Mặc dù Ä‘ã ý thức 
    Khi da bị lóc ra 
    Trông thật Ä‘áng kinh hãi!

    65. Thân không tá»± nhiên thÆ¡m 
    Ngát hÆ°Æ¡ng nhờ nÆ°á»›c hoa 
    Chỉ vì mùi hÆ°Æ¡ng lạ 
    Mà đắm say thân nàng!

    66. Mùi hôi hám tá»± nhiên 
    Không kích thích lòng dục 
    Không khiến mê thân thể 
    Đó là niềm hạnh phúc 
    Bày chi chuyện Ä‘á»™c hại 
    Xức dầu thÆ¡m lên thân!

    67. Mùi hÆ°Æ¡ng trầm tỏa ngát 
    Can hệ gì đến thân? 
    Tại sao nhân mùi hÆ°Æ¡ng 
    Mà sinh lòng thích nàng?

    68- 69. Thân người để tá»± nhiên 
    Vá»›i mặt, da trần trụi 
    Móng, tóc dài lê thê, 
    Răng vàng khè lốm đốm 
    Thân tá»± nhiên nhÆ° thế 
    Trông Ä‘áng sợ vô cùng !

    Tại sao phải mệt nhọc 
    Bỏ công săn sóc nó ? 
    Vậy khác chi mài gÆ°Æ¡m 
    Để tá»± giết bản thân! 
    Ôi! Đời đầy lÅ© Ä‘iên 
    Lúc nào cÅ©ng hồ hởi 
    Tá»± mê hoặc chính mình!

    70. Thấy xÆ°Æ¡ng ngoài nghÄ©a địa 
    Lòng ngÆ°Æ¡i sinh khiếp sợ 
    Sao lại vui khi thấy 
    Những bá»™ xÆ°Æ¡ng di chuyển 
    Đầy dãy khắp xóm làng.

    71. HÆ¡n nữa tấm thân này 
    Dầu cho không Ä‘ược sạch 
    Phải trả tiền má»›i có 
    Đời này phải phục dịch 
    Đời sau càng khổ hÆ¡n 
    Trong các cõi địa ngục.

    72. Trẻ con không khả năng 
    Làm việc kiếm ra tiền 
    Nhờ Ä‘âu chúng hạnh phúc? 
    Lá»›n lên đời trôi qua 
    Trong công việc kiếm sống 
    Tuổi già Ä‘ến bên chân 
    Sắc dục làm chi nữa?

    73. Có kẻ tham nhục dục 
    Suốt ngày làm kiệt sức, 
    Tối về nhà mệt mỏi 
    Lăn ngủ say như chết.

    74. Có kẻ vào quân Ä‘á»™i 
    Khổ sầu xa vợ con 
    Tháng năm lòng dằn vặt 
    Mong Ä‘oàn tụ mỏi mòn.

    75. Có kẻ vì lợi lá»™c 
    Ngu si tá»± bán thân 
    Lợi lá»™c chÆ°a hề thấy 
    Chỉ biết hầu hạ người.

    76. Có má»™t số bà vợ 
    Bán thân làm tôi tá»› 
    Trên bÆ°á»›c đường Ä‘i xa 
    Phải sinh đẻ cấp bách 
    DÆ°á»›i cây chốn rừng hoang.

    77. Có kẻ tìm vinh quang 
    Xông pha giữa chiến trường 
    Không màng đến tính mạng, 
    Vì Ä‘i tìm vinh quang 
    Mà gặp cảnh tù Ä‘ày!

    78. Vì tham lam lợi danh 
    Nên thân bị tàn tật 
    Bị gÆ°Æ¡m Ä‘âm, tù Ä‘ày 
    Hoặc giáo Ä‘âm, lá»­a đốt.

    79. Hãy nên nhận rõ rằng 
    Tài sản là bất hạnh 
    Vì nhọc nhằn tom góp 
    Sợ mất phải giữ ôm 
    Vì say mê tài sản 
    Nên không có phút giây 
    Tâm giải thoát khổ Ä‘au .

    80. Tham dục sinh phiền não 
    Khoái ít, khổ Ä‘au nhiều 
    Khác chi bò kéo xe 
    Được thưởng cho nhúm cỏ.

    81. Chỉ vì chút cảm khoái 
    - Mà thú vật dá»… đạt - 
    NhÆ°ng người phải bôn ba 
    Đày Ä‘oạ thân, tâm mình!

    82.- 83. Vì tấm thân bèo bọt 
    Mà chịu khổ trường kỳ 
    RÆ¡i vào các Ä‘ịa ngục 
    Chịu số phận hẩm hiu.

    Trong khi chỉ cố gắng 
    Chịu Ä‘á»±ng má»™t ít khổ 
    Vì công việc tu hành 
    Thì sẽ thành Chánh giác. 
    So vá»›i hàng Bồ Tát 
    Kẻ tham dục phải chịu 
    Khổ cá»±c nặng nề hÆ¡n 
    Mà chẳng đạt chánh quả.

     84. Dù dao kiếm, kẻ thù 
    Dù thuốc Ä‘á»™c, vá»±c sâu 
    Nếu so vá»›i ái dục 
    Không thể nguy hiểm bằng.

    85. Nên nhàm chán ái dục 
    Lìa tranh chấp, nhọc nhằn 
    Vui vá»›i cảnh ruá»™ng đồng 
    Và núi rừng an tịnh.

    86. Đi bá»™ giữa gió rừng 
    NhÆ° được quạt êm mát 
    Thong dong trên phiến Ä‘á 
    NhÆ° sân thượng cung vua 
    DÆ°á»›i ánh trăng tịnh thanh 
    Mùi hÆ°Æ¡ng trầm ngan ngát 
    NghÄ© đến việc giải thoát 
    Cho tất cả chúng sinh.

    87. Tùy ý á»Ÿ lâu mau 
    Trong căn nhà hoang vắng 
    Hay tại má»™t gốc cây 
    Hoặc trong những hang Ä‘á 
    Tâm không bận giữ của 
    An nhiên Ä‘i Ä‘ó Ä‘ây.

    88. Tá»± tại á»Ÿ hay Ä‘i 
    Không vÆ°á»›ng bận má»™t ai 
    Đó là niềm hạnh phúc 
    Mà ngay cả Vua Trời 
    CÅ©ng không thể hưởng được.

    Thiền quán

    89. Nhờ quán chiếu lợi ích 
    Của Ä‘ời sống áº©n tích 
    Nên vọng tưởng tiêu trừ 
    Tập trung tu thiền Ä‘ịnh :

    Quán chiếu bình đẳng

    90. TrÆ°á»›c hết nên quán chiếu 
    Tôi vá»›i người bình đẳng (15) 
    Ai ai cÅ©ng giống nhau 
    Đều tìm vui, tránh khổ 
    Vì vậy phải bảo vệ 
    Chúng sinh cÅ©ng nhÆ° mình. 

    91. Thân gồm nhiều bá»™ phận 
    NhÆ°ng khi bảo vệ chúng 
    Tôi xem chúng nhÆ° “má»™t” ; 
    CÅ©ng vậy vá»›i chúng sinh 
    Tuy phân biệt nhiều loài 
    Song cùng chung sÆ°á»›ng khổ 
    Nên xem chúng nhÆ° “má»™t”.

    92. Dù cái khổ của tôi 
    Không hành thân kẻ khác 
    NhÆ°ng vì yêu “cái Ta” 
    Nên thật khó kham ná»—i.

    93. Và cái khổ người khác 
    - Mà tôi không cảm nhận - 
    NhÆ°ng vì yêu “cái Ta” 
    Nên họ cÅ©ng khó kham.

    94. Phải trừ khổ cho người 
    NhÆ° trừ khổ cho tôi 
    Phải giúp đỡ người khác 
    Vì họ cÅ©ng nhÆ° tôi 
    Đều cùng là chúng sinh.

    95. Tôi và người giống nhau 
    Đều mÆ°u cầu hạnh phúc 
    Vậy có gì khác biệt 
    Khi đều tìm hạnh phúc?

    96. Tôi và người giống nhau 
    Đều sợ nguy, sợ khổ 
    Vậy vì lý do nào 
    Khiến tôi chỉ cứu tôi 
    Mà không cứu người khác?

    97. Đừng nói : “Không cứu người 
    Vì ná»—i khổ của họ 
    Không liên quan đến tôi, 
    Tại sao tôi bảo vệ 
    Và che chở cho họ?" 
    CÅ©ng vậy, ná»—i Ä‘au khổ 
    Của thân thể kiếp sau 
    Sẽ không hành hạ tôi 
    Nếu kiếp này tôi tu.

    98. Nếu bảo rằng : “Kiếp sau 
    Thân tôi vẫn là tôi” 
    Điều ấy e không Ä‘úng 
    Vì thân lúc chết Ä‘i 
    Không phải thân tái sinh!

    99. Bảo rằng: “Kẻ nào Ä‘au 
    Thì họ phải tá»± chữa” 
    Vậy khi chân bị Ä‘au 
    Tay không can hệ gì 
    Sao tay phải xoa chân?

    100. Bảo: “Điều vừa biện minh 
    Mặc dù phi lý thật 
    Song bởi vì chấp ngã 
    Nên nó được sinh ra”. 
    NhÆ°ng những gì phi lý 
    Dù của ta hay người 
    Phải cá»±c lá»±c trừ bỏ.

    101. Tràng hạt và Ä‘á»™i quân (16) 
    Thật ra là áº£o tưởng 
    Của sá»± nối liên tục 
    Và của sá»± kết hợp. 
    Đau khổ cÅ©ng nhÆ° vậy 
    Không ai là chủ thể 
    Của những sá»± khổ Ä‘au? 
    Vì vậy, ai là kẻ 
    Cảm nhận được khổ đau ?

    102. Khổ Ä‘au không có chủ 
    Nó chẳng thuá»™c về ai. 
    Chỉ riêng tính khổ Ä‘au 
    Má»›i cần được tiêu trừ 
    Vậy cần chi phân biệt 
    Giữa tôi và kẻ khác?

    103. - (Hỏi) “NhÆ°ng nếu không có ai 
    Là người gánh chịu khổ 
    Tại sao phải diệt khổ ?”

    (Đáp) Vì chúng sinh bình đẳng 
    Nếu cấn phải diệt khổ 
    Ta phải diệt khắp nÆ¡i. 
    Nếu không thì không cả. 
    Không thể diệt cho mình 
    Mà bỏ lÆ¡ người khác.

    104. - (Hỏi) “Mở lòng từ nhÆ° vậy 
    Ná»—i khổ chỉ to thêm 
    Vậy từ bi làm chi! ”

    (Đáp) Ná»—i khổ dù to hÆ¡n 
    Vì lòng từ mở rá»™ng 
    Song thấm thía gì Ä‘âu 
    So vá»›i khổ muôn loài.

    105. Nếu má»™t người chịu khổ 
    Để nhiều người khỏi khổ 
    Thì kẻ có lòng từ 
    Sẽ gánh trọn khổ ấy.

    106. Bồ tát Diệu Hoa Nguyệt (17) 
    Biết vua sắp hại mình 
    Dù vậy vẫn hy sinh 
    Chấp nhận chịu Ä‘au khổ 
    Để cứu khổ nhiều người.

    107. Vá»›i tâm được Ä‘iều phục 
    Nhờ tu hạnh bình đẳng 
    Thấy chúng sinh nhÆ° mình 
    Bồ Tát vào Ä‘ịa ngục 
    Để cứu Ä‘á»™ chúng sinh 
    Nhẹ nhàng nhÆ° thiên nga 
    Sà xuống ao sen mát.

    108. Giải thoát cho riêng mình 
    Đâu có nghÄ©a gì lá»›n; 
    Giải thoát cho chúng sinh 
    Bồ Tát Ä‘Æ°Æ¡c niềm vui 
    Dạt dào nhÆ° biển cả.

    109. Giúp người Ä‘ược giải thoát 
    Bồ Tát không kiêu căng 
    Chuyên tâm làm công đức 
    Không mong được Ä‘áp đền.

    110. Tôi biết bảo vệ mình 
    TrÆ°á»›c bao sá»± nhục mạ 
    Vậy vá»›i tâm từ bi 
    Tôi càng bảo vệ người.

    111. Tuy không là thá»±c thể 
    Song nÆ°Æ¡ng theo tập quán 
    Nên ta Ä‘ã chấp nhận 
    Tinh huyết của người khác (18) 
    Cấu tạo thành “cái Ta”.

    Hoán vị giữa ta vá»›i người

    112. Vậy tại sao không nhận 
    Thân người là thân ta? 
    Hoán đổi thân của mình 
    Thành ra thân của người 
    Đâu phải là chuyện khó?

    113. Nếu thấy mình xấu xa 
    Người là biển công đức 
    Thì nên tập thÆ°Æ¡ng người 
    Và từ bỏ chấp ngã.

    114. Ai cÅ©ng nhận tay chân 
    Là bá»™ phận thân thể 
    Sao không thừa nhận rằng 
    Chúng sinh là thành phần 
    Của toàn bá»™ thế giá»›i.

    115. Thói quen khiến ta nhận 
    Thân vô ngã là “Ta” 
    Sao không tập thói quen 
    Xem người cÅ©ng là ta ?

    116. Nhờ thá»±c hiện vô ngã 
    Ta sẽ không kiêu căng, 
    Không Ä‘ợi chờ Ä‘ền Ä‘áp 
    Khi làm lợi cho người.

    117. TrÆ°á»›c Ä‘á»›n Ä‘au lo lắng 
    Ta biết bảo vệ mình. 
    Vậy đối vá»›i chúng sinh 
    CÅ©ng phải luyện tâm ý 
    Biết bảo vệ, yêu thÆ°Æ¡ng.

    118. Vì vậy Ä‘ấng Bảo Vệ 
    Đại Bi Quán thế Âm 
    Đã tặng danh hiệu mình 
    Để giúp đỡ chúng sinh 
    Tiêu trừ bao sợ hãi.

    119. TrÆ°á»›c nhiệm vụ khó khăn 
    Ta không nên trốn chạy 
    Vá»›i thói quen nhÆ° thế 
    Ta không sợ má»™t ai 
    Dù xÆ°a kia nghe tên 
    Ta Ä‘ã từng khiếp vía.

    120. Ai muốn nhanh cứu mình 
    Và cứu nhanh người khác 
    Nên đổi người thành ta 
    Và đổi ta thành người 
    Đó là bí quyết tốt.

    121. Vì yêu quí thân mình 
    Nên sợ bị nguy hiểm. 
    Thân là gốc sinh sợ 
    Sao không ghét nó Ä‘i?

    122. CÅ©ng chỉ vì thân này 
    Mà ta Ä‘ã chống chọi 
    Vá»›i Ä‘ói khát, Ä‘au bệnh. 
    Dùng trăm phÆ°Æ¡ng nghìn kế 
    Bắt giết cá, chim, thú 
    Rình đường và cÆ°á»›p giá»±t.

    123. Hoặc vì cầu lợi danh 
    Nhẫn tâm giết cha mẹ 
    Trá»™m tài vật Tam Bảo 
    Đến ná»—i bị đốt thiêu 
    Trong Ä‘ịa ngục Vô gián

    124. Đã là kẻ thông minh 
    Thì không thể bảo vệ 
    Và cÆ°ng dưỡng thân này 
    Phải xem nó là địch 
    Và hãy khinh khi nó.

    125. Ai nghÄ© rằng: “Nếu cho 
    Thì còn gì để ăn?” 
    Vá»›i lòng ích ká»· áº¥y 
    Sẽ vào đường ngạ quá»·; 
    Ai nghÄ© rằng: “Ta ăn, 
    Vậy bố thí gì Ä‘ây?” 
    Vá»›i lòng thÆ°Æ¡ng người Ä‘ó 
    Sẽ vào đường Vua Trời.

    126. Vì mình mà hại người 
    Sẽ vào cõi địa ngục; 
    Vì người mà chịu cá»±c 
    Sẽ hưởng được hạnh phúc.

    127. Vì tham Ä‘ịa vị cao 
    Nên kiếp sau thấp hèn ; 
    Cầu cho người được trọng 
    Kiếp sau Ä‘ược tôn sùng.

    128. Sai người khác phục dịch 
    Kiếp sau làm tôi Ä‘òi ; 
    Hiến mình để phụng sá»± 
    Kiếp sau Ä‘ược quan quyền.

    129. Ai lo hạnh phúc riêng 
    Sẽ khổ vì ích ká»· 
    Ai sung sÆ°á»›ng trên đời 
    Đều nhờ nghiệp hy sinh 
    Đem hạnh phúc cho người.

    130. Đâu cần nói nhiều lời 
    Hãy nhìn sá»± khác biệt 
    Giữa người ngu, bậc thánh 
    Người ngu vì lợi riêng 
    Thánh nhân vì lợi người.

    131. Không đổi vui của mình 
    Lấy khổ Ä‘au kẻ khác 
    Thì ta sẽ không thể 
    Thành tá»±u quả Chánh giác, 
    Sẽ trôi trong luân hồi 
    Và mãi không an vui.

    132. Tạm gác chuyện Ä‘ời sau 
    Ngay trong đời hiện tại 
    Làm tôi tá»› biếng lười 
    Thì không được lợi lá»™c 
    Vì chủ không trả công.

    133. Kẻ mê muá»™i từ chối 
    Việc giúp nhau tạo phúc 
    Lại chuyên làm khổ nhau 
    Nên chuốc lấy tai Æ°Æ¡ng 
    Thật vô cùng khủng khiếp.

    134. Bao bất hạnh á»Ÿ đời 
    NhÆ° thống khổ, hiểm nguy 
    Đều sinh từ chấp ngã. 
    Vậy sao ta chấp ngã?

    135. Nếu khÆ° khÆ° chấp ngã 
    Thì không thoát được khổ 
    NhÆ° chÆ°a tránh xa lá»­a 
    Có lúc bị đốt thiêu.

    136. Để xoa dịu khổ Ä‘au 
    Của tôi và của người 
    Tôi phải hiến thân mình 
    Cho bao nhiêu kẻ khác 
    Và xem họ là tôi.

    137. Này tâm ý ta Æ¡i!, 
    NgÆ°Æ¡i nên phải tin rằng 
    “Ta buá»™c ngÆ°Æ¡i vá»›i người” 
    Vậy ngÆ°Æ¡i chỉ được quyền 
    Nghĩ đến lợi cho người.

    138. Mắt và các giác quan 
    Chúng Ä‘ã thuá»™c về người 
    Mắt không còn nhìn thấy 
    Những lợi riêng cho tôi 
    Bàn tay này cÅ©ng vậy 
    Nó thuá»™c kẻ khác rồi 
    Nên không còn hoạt Ä‘á»™ng 
    Làm lợi ích cho tôi.

    139. Từ nay thân thể này 
    Tôi hiến cho muôn loài 
    Hãy Ä‘em nó sá»­ dụng 
    Vì giải thoát chúng sinh.

    140. Hãy chọn người thấp hÆ¡n 
    Rồi đặt tôi vào họ 
    Và đặt họ vào tôi. 
    Nhờ vậy tôi không ngại 
    Khi tu tập thiền quán 
    Về kiêu căng, ghen ghét.

    141. Hãy nghÄ© nhÆ° thế này (19) : 
    “Tôi không được kính trọng 
    “Tôi không giàu bằng người; 
    “Kẻ ấy được khen thưởng 
    “Còn tôi bị chê trách 
    “Kẻ ấy được hạnh phúc 
    “Còn tôi lại khổ sở.

    142. “Tôi làm lụng nhọc nhằn 
    “Kẻ ấy sống nhàn hạ 
    “Tôi thân bại danh liệt 
    “Kẻ ấy được tán dÆ°Æ¡ng.

    143. “Ta phải làm gì Ä‘ây 
    “Vá»›i kẻ bất tài ấy? 
    “Ai cÅ©ng có tài riêng. 
    “Đối vá»›i rất nhiều người 
    “Tôi còn kém thua họ 
    “NhÆ°ng cÅ©ng hÆ¡n nhiều người.

    144. “Sá»± suy yếu giá»›i luật 
    “Và kiến giải của tôi 
    “Phát sinh từ ái dục 
    “Chứ không sinh từ tôi. 
    “Nếu nó chữa giúp tôi 
    “Dù Ä‘au Ä‘á»›n thế nào 
    “Tôi cÅ©ng sẵn sàng chịu.

    145. “Vá»›i tôi nó [cái Ta] không chữa 
    “Sao lại khinh miệt tôi? 
    “Nó có nhiều Æ°u Ä‘iểm 
    “Song lợi gì cho tôi?

    146. “Nó không có lòng từ 
    “Đối vá»›i kẻ xấu số 
    “Đang kẹt trong đường ác. 
    “HÆ¡n nữa nó hãnh diện 
    “Về Æ°u Ä‘iểm của mình 
    “Cao hÆ¡n bậc hiền đức.

    147. “Đối vá»›i kẻ ngang hàng 
    “Nó [cái Ta] tìm cách lấn lÆ°á»›t 
    “Thậm chí bằng tranh cãi 
    “Để nâng cao Æ°u Ä‘iểm 
    “Và thắng lợi, thanh danh.

    148. “Tôi sẽ bằng mọi cách 
    “Tuyên dÆ°Æ¡ng khắp thiên hạ 
    “Tính Æ°u việt của mình 
    “Và không cho ai biết 
    “Tính Æ°u việt của nó.

    149. “Tôi lại phải che dấu 
    “Những lá»—i lầm của mình 
    “Để tôi được trọng vọng 
    “Thế là tôi giàu sang 
    “Và được người cung kính 
    “Chứ không phải là nó.

    150. “Tôi hoàn toàn thoả mãn 
    “Vì nó bị khinh khi 
    “Bị thế gian biếm ngạo 
    “Bị phỉ báng Ä‘ó Ä‘ây.

    151. “Bởi kẻ khốn cùng này 
    “Muốn so đọ vá»›i tôi 
    “Thá»­ hỏi xem sắc đẹp 
    “Hay trí tuệ, hiểu biết 
    “Dòng họ, tài sản nó 
    “Làm sao bằng tôi được?”

    152. “Má»—i khi nghe mọi người 
    “Ca tụng Æ°u Ä‘iểm tôi 
    “Tôi sÆ°á»›ng ran cả người 
    “Vui dá»±ng cả tóc gáy. 

    153. “Nếu nó còn tài sản 
    “Tôi sẽ dùng bạo lá»±c 
    “Để chiếm Ä‘oạt tất cả. 
    “Nếu nó phục dịch tôi 
    “Tôi cho nó đủ sống.

    154. “Tôi phải Ä‘uổi nó khỏi 
    “Niềm hạnh phúc an vui 
    “Và chất lên lÆ°ng nó 
    “Những nhọc nhằn của tôi. 
    “Nó phải bị chìm nổi 
    “Trong sinh tá»­ luân hồi 
    “Vì nó hàng trăm lần 
    “Đã làm tôi thiệt hại“.

    155. Hỡi này tâm ý Æ¡i ! 
    Trải qua vô số kiếp 
    NgÆ°Æ¡i tầm cầu tÆ° lợi 
    Chịu bao nhiêu nhọc nhằn 
    Chỉ để gặt Ä‘au khổ.

    156. Hãy nhận lấy lời khuyên 
    Hoán vị vá»›i người khác 
    Làm Ä‘úng theo Phật pháp 
    Tất được lợi mai sau. 
    Lời Phật dạy không sai.

    157. Nếu xÆ°a tôi tu tập 
    Hoán đổi mình vá»›i người 
    Tất thành bậc giác ngá»™ 
    Không khổ nhÆ° ngày nay.

    158. NgÆ°Æ¡i bám chặt ý thức 
    Rằng cái “Ta” kết tụ 
    Từ tinh huyết mẹ cha 
    Vậy ngÆ°Æ¡i cÅ©ng nên tập 
    Xem kẻ khác là ta.

    159. Hãy nhÆ° Ä‘iệp viên lạ 
    Quan sát kỹ thân này 
    Thấy có gì lợi ích 
    Hãy Ä‘em cho chúng sinh.

    160. Cái Ta luôn nghÄ© rằng : 
    Ta tốt, họ xấu xa 
    Họ hèn, ta cao trọng 
    Ta làm, họ á»Ÿ không 
    Vì vậy vá»›i cái “Ta” 
    Hãy hoàn toàn ghét nó.

    161. Cần phải Ä‘uổi cái “Ta” 
    Ra khỏi niềm hạnh phúc 
    Và trói chặt nó vào 
    Đau khổ của người khác. 
    Hãy canh chừng cẩn mật 
    Việc mờ ám của nó.

    162. Hãy đổ lên đầu nó 
    Mọi lá»—i lầm kẻ khác 
    Và khai trÆ°á»›c Ä‘ức Phật 
    Mọi sai trái của nó 
    Dù nhỏ nhặt đến Ä‘âu.

    163. Hãy dìm tiếng tốt nó 
    Bằng cách nâng cao lên 
    Tiếng tốt của người khác ; 
    Hãy bắt nó hầu hạ 
    Làm tôi tá»› chúng sinh 
    Đáp ứng mọi nhu cầu.

    164. Không vì vài hạnh tốt 
    Của “cái Ta” lá»—i lầm 
    Mà vá»™i vàng khen ngợi. 
    Nếu nó có hạnh tốt 
    Cũng đừng cho ai hay.

    165. Tóm lại, cần phải Ä‘ổ 
    Lên đầu của “cái Ta” 
    Tất cả những phÆ°Æ¡ng hại 
    Mà nó mang đến người

    166. Đừng cho nó quyền hành 
    Để thành kẻ lắm miệng 
    Hãy bắt nó e thẹn 
    Kín Ä‘áo và rụt rè 
    NhÆ° cô dâu má»›i cÆ°á»›i.

    167. “Phải làm nhÆ° thế này” 
    “Phải đứng nhÆ° thế kia” 
    “ Không được làm gì cả” 
    Phải khống chế “cái Ta“ 
    Bằng cách đối xá»­ ấy 
    Và nếu nó vi phạm 
    Phải trừng phạt nó ngay.

    168. Này tâm của tôi Æ¡i! 
    Nếu ngÆ°Æ¡i không làm vậy 
    NhÆ° Ä‘ã được á»§y thác 
    Thì sẽ bị trừng trị 
    Vì bao nhiêu lá»—i lầm 
    Rốt cuá»™c nằm tại ngÆ°Æ¡i.

    169. NgÆ°Æ¡i muốn Ä‘i Ä‘âu Ä‘ó? 
    NgÆ°Æ¡i không thoát ta Ä‘âu! 
    Ta đập tan tành hết 
    Thói kiêu ngạo của ngÆ°Æ¡i 
    Thời ngÆ°Æ¡i hủy hoại ta 
    Nay Ä‘ã qua lâu rồi.

    170. NgÆ°Æ¡i hãy bỏ hy vọng 
    Tìm lợi riêng cho mình 
    NgÆ°Æ¡i Ä‘ã bị bán rồi 
    Dù ngÆ°Æ¡i rất tuyệt vọng 
    CÅ©ng chẳng ai quan tâm.

    171. Nếu ta thiếu thận trọng 
    Không bán ngÆ°Æ¡i cho người 
    Chắc chắn ngÆ°Æ¡i trao ta 
    Cho quá»· sứ Ä‘ịa ngục. 
    Không nghi ngờ gì nữa !

    172. Đã bao nhiêu lần rồi 
    NgÆ°Æ¡i bán ta cho chúng 
    Ta Ä‘ã bị hành hạ ; 
    Nay nhá»› lại thù xÆ°a 
    Ta quyết tiêu diệt ngÆ°Æ¡i ; 
    Hỡi cái tâm ích ká»· 
    Chỉ biết làm nô lệ 
    Cho lợi riêng của mình!

    173. Nếu ngÆ°Æ¡i muốn yêu ngÆ°Æ¡i 
    Và muốn bảo vệ mình 
    Đừng chiều chuá»™ng “cái Ta” 
    Đừng che chở “cái Ta”.

    Tổng kết

    174. Thân càng được che chở 
    Nó càng nhỏng nhẽo hÆ¡n 
    Nó càng bị sa đọa.

    175. Và nó càng sa đọa 
    Ái dục nó càng tăng 
    Cả tài sản quả đất 
    CÅ©ng không thỏa mãn nó.

    176. Ai ham đắm Ä‘iều gì 
    Mà không thể có được 
    Thì chuốc lấy thất vọng ; 
    Kẻ dứt hết cầu mong 
    Sẽ được phÆ°á»›c vô biên.

    177. Hãy ngăn chận phóng túng 
    Trong vấn đề hưởng lạc 
    Để phục vụ thân xác. 
    Hãy mong cầu những gì 
    Mà ta không muốn nhận.

    178. Thân xác này không sạch 
    Trông Ä‘áng sợ làm sao ! 
    Cuối cùng chết cứng Ä‘Æ¡ 
    Và trở thành tro bụi. 
    Tại sao ôm giữ nó 
    Và xem nó là “Ta” ?

    179. Dù sống hay là chết 
    “Bá»™ máy” này ích gì? 
    Nó khác gì cục đất? 
    Ôi ý thức chấp “Ta” 
    Hãy diệt Ä‘i cho rồi !

    180. Vì phục dịch thân này, 
    Tôi chịu bao Ä‘au khổ. 
    Dù bị ghét, được thÆ°Æ¡ng 
    Nó cÅ©ng nhÆ° khúc gá»—. 
    Tôi cÅ©ng không được gì !

    181. Dù che chở thế nào 
    Hay vứt cho quạ ăn 
    Nó chẳng biết thÆ°Æ¡ng, ghét 
    Má»™t tấm thân nhÆ° thế 
    ThÆ°Æ¡ng mãi để làm chi?

    182. Nó không hay, không biết 
    Khi nó bị lăng nhục 
    Song tôi sôi tiết lên 
    Khi nó được tôn vinh 
    Thì tôi rất hả dạ 
    Vì ai tôi nhÆ° thế?

    183. Ai thÆ°Æ¡ng thân xác tôi 
    Kẻ ấy trở thành bạn 
    Ai thÆ°Æ¡ng thân của họ 
    Sao không là bạn tôi?

    184. Bởi thế, tôi thản nhiên 
    Cống hiến thân xác này 
    Vì sá»± nghiệp giải thoát 
    Cho tất cả chúng sinh. 
    Từ nay tôi mang nó 
    NhÆ° là má»™t công cụ 
    Dù nó đầy lá»—i lầm.

    185.-186 Thôi Ä‘ã đủ lắm rồi 
    Nếp sống kẻ phàm phu 
    Nay theo chân Hiền giả 
    Khắc ghi lời giáo huấn 
    Chánh niệm luôn giữ gìn 
    Chống lại tính dã dượi 
    Và lừ đừ ngủ gật. 

    187. Để chÆ°á»›ng ngại tiêu trừ 
    Tâm phải rời tà kiến 
    Tinh tấn luôn phát huy 
    Chuyên cần tu chánh định.

  • 10. CHƯƠNG CHÍN :TRÍ TUỆ

    CHƯƠNG CHÍN
    TRÍ TUỆ

    DẪN NHẬP

    1. Äá»©c Phật tuyên bố rằng 
    Các hạnh Ngài khuyên dạy 
    Đều Ä‘Æ°a đến trí tuệ. 
    Bồ Tát mong trừ khổ 
    Phải phát huy trí tuệ.

    HAI CHÂN LÝ

    Định nghĩa

    2. Có hai loại chân lý 
    TÆ°Æ¡ng đối của thế gian (20) 
    Và chân lý tuyệt đối (21) 
    Tuyệt đối vượt tÆ°Æ¡ng đối; 
    Đối tượng của trí thức 
    Không phải là chân lý; 
    NhÆ°ng chân lý thế gian 
    Được xem là trí tuệ.

    Trình Ä‘á»™ nhận thức khác nhau

    3.-4.TÆ°Æ¡ng ứng hai chân lý 
    CÅ©ng có hai hạng người 
    “Thiền gia” và “người thường” 
    Thiền gia hay bác bỏ 
    Quan niệm của người thường; 
    Thiền gia có hai cấp 
    “Thấp”, “cao” tuỳ trí tuệ; 
    Thiền gia và người thường 
    Cả hai đều công nhận 
    Hiện hữu của các pháp 
    NhÆ°ng người thường khẳng định 
    Các pháp là chân lý; 
    Song thiền gia quan niệm 
    Thế giá»›i là má»™ng ảo 
    Tất cả là hiện tượng 
    Chúng không có tá»± tính 
    NhÆ°ng vì muốn giác ngá»™ 
    Thiền gia phải tu học 
    Dùng chúng làm phÆ°Æ¡ng tiện 
    Để dần dần tiến lên.

    5. Người thường nhìn các pháp 
    Xem chúng là có thật; 
    Ngược lại, các thiền gia 
    Xem chúng là áº£o tưởng 
    Đó là sá»± khác biệt 
    Giữa thiền gia, người thường.

    Phản bác lập trường 
    chấp vào thật hữu 

    6. Theo quy Æ°á»›c thế gian 
    Mọi đối tượng cảm nhận 
    Được xem nhÆ° có thật 
    Song dÆ°á»›i mắt trí tuệ 
    Thì quy Æ°á»›c áº¥y sai 
    NhÆ° xem bẩn là sạch.

    7. Để người thường hiểu Ä‘ạo 
    Phật giảng pháp vô thường. 
    NhÆ°ng trong má»—i sát na 
    Pháp cÅ©ng không có thật.

    - (Hỏi) Phải chăng ý ấy nói 
    Pháp có trong thoảng chốc 
    Là chân lý thế gian? 
    Điều này thật mâu thuẫn 
    [Đối vá»›i sá»± cảm nhận 
    Về chân lý tuyệt đối].

    8. (Đáp) Mâu thuẫn áº¥y không có 
    Vì thiền gia nhận thức 
    Rằng chân lý thế gian 
    Vốn không có tá»± tính 
    Mọi pháp đều vô thường 
    Có Ä‘ó liền tan biến 
    Khác nhận thức người thường 
    Nếu không anh mâu thuẫn 
    Vá»›i quan niệm thế gian 
    Khi anh Ä‘ánh giá rằng 
    Nữ sắc không sạch sẽ 
    [Trong khi người thế gian 
    Ä‘ánh giá họ là sạch]

    9.- (Hỏi) Làm sao đạt công đức 
    Khi thờ má»™t vị Phật 
    Được xem nhÆ° áº£o tưởng? 
    Và sẽ nhÆ° thế nào 
    Đối với vị Phật thật?

    (Đáp) Cúng dường vị Phật thật 
    Sẽ có công đức thật 
    Cúng dường vị Phật ảo 
    Sẽ có công đức áº£o.

    - (Hỏi) Nếu nhÆ° má»™t hữu tình 
    Được xem nhÆ° áº£o tưởng 
    Làm sao nó chết được? 
    Và có thể tái sinh?

    10. (Đáp) Người ảo chỉ tồn tại 
    Cho đến khi nhân duyên 
    Còn phối hợp Ä‘ầy đủ. 
    Đâu vì sá»± liên tục 
    Của nhân duyên kéo dài 
    Mà có thể khẳng định 
    Con người hiện hữu thật!

    11. Khi giết hại người ảo 
    Không thể bị tá»™i lá»—i 
    Vì họ thiếu tâm ý. 
    Song vá»›i má»™t hữu tình 
    Trang bị tâm ý ảo 
    Thì tá»™i phÆ°á»›c phát sinh.

    12.-13. – (Hỏi) Thần chú và áº£o thuật 
    Không thể có công năng 
    Tạo tác ra tâm ảo!

    (Đáp) Tâm ảo vốn Ä‘a dạng 
    Sinh từ nhiều loại duyên 
    Chỉ má»™t duyên Ä‘Æ¡n Ä‘á»™c 
    Không thể sinh tất cả.

    14.-15. - (Hỏi) Theo chân lý tuyệt đối 
    Thì tất cả chúng sinh 
    Đều ở trong Niết Bàn 
    Và chúng chỉ luân hồi 
    Theo chân lý thế gian, 
    Vậy Phật cÅ©ng luân hồi, 
    NhÆ° thế ích lợi chi 
    Khi tu hạnh Bồ Tát?

    (Đáp) Chừng nào duyên chÆ°a dứt 
    Ảo tưởng vẫn tồn tại. 
    Khi duyên bị gián Ä‘oạn 
    Thì áº£o tưởng không còn, 
    NhÆ°ng Phật Ä‘ã dứt sạch 
    Mọi nhân duyên áº£o tưởng 
    Nên không còn luân hồi.

    Phản bác lập trường Duy Thức

    Duy Thức (viết tắt: DT) 
    Trung Quán (viết tắt :TQ)

    16. (TQ) Nếu pháp không có thá»±c (22) 
    Cả tâm ảo cÅ©ng không 
    Vậy ai biết được ảo?

    (DT) Mặc dù pháp bên ngoài 
    Chỉ là hiện tượng áº£o 
    Song là bóng dáng tâm 
    Nên vẫn tồn tại riêng!

    17. (TQ) Nếu ngay cả tâm thức 
    Và áº£o tưởng là má»™t 
    Vậy cái gì bị biết? 
    Đức Thế Tôn từng dạy 
    Tâm không thấy được tâm!

    18. CÅ©ng nhÆ° má»™t lưỡi gÆ°Æ¡m 
    Không thể tá»± chém mình. 
    Tâm không thể quán tâm.

    (DT) Tâm tá»± chiếu rọi tâm 
    NhÆ° ánh Ä‘èn tá»± chiếu!

    19. (TQ) Điều ví dụ này sai 
    Ánh Ä‘èn không tá»± sáng 
    Vì không bị tối che!

    (DT) Màu xanh tá»± nó xanh 
    NhÆ° ngọc lÆ°u ly xanh 
    Không lệ thuá»™c vật khác.

    20. CÅ©ng thế ta nhận thấy 
    Có cái tùy nhân duyên 
    Và có cái Ä‘á»™c lập!

    (TQ) Ví dụ này cÅ©ng sai. 
    Màu xanh không tá»± tánh 
    Xanh nhờ ngọc lÆ°u ly (làm duyên) 
    Nếu nó thiếu nhân duyên 
    Không thể tá»± hóa xanh!

    21. (DT) Nếu nói tâm tá»± biết 
    Thì cÅ©ng có thể nói 
    Ánh Ä‘èn tá»± chiếu sáng!

    (TQ) Ví nhÆ° thừa nhận rằng 
    Ánh Ä‘èn tá»± chiếu sáng 
    NhÆ°ng ai biết Ä‘iều áº¥y? 
    Ai nói tâm tá»± chiếu?

    22. Nếu không có đối tượng 
    Nhận biết tâm tá»± chiếu 
    Thì tâm chiếu hay không 
    Đều chẳng thành vấn đề. 
    Giống nhÆ° bàn chuyện phiếm 
    Về sắc đẹp bé gái 
    Của phụ nữ vô sinh (23) !

    23.-24.(DT) Nếu tâm không hiện hữu 
    Làm sao nhá»› chuyện xÆ°a?

    (TQ) Ký ức được xuất hiện 
    Vì nhờ mối tÆ°Æ¡ng duyên 
    Vá»›i cảnh vật bên ngoài 
    Mà Ä‘ã từng trải nghiệm 
    Như gấu nhiễm độc chuột (24) .

    25. (DT) Người có tâm siêu nhiên (25) 
    Thấy được tâm người khác 
    Chẳng lẽ họ không thấy 
    Tâm của mình hay sao?

    (TQ) Mắt nhờ bôi nÆ°á»›c phép 
    Thấy kho tàng dÆ°á»›i đất 
    NhÆ°ng mắt không thể thấy 
    NÆ°á»›c phép bôi trên mắt.

    26. Trong thế giá»›i kinh nghiệm 
    Chúng tôi không phủ nhận 
    Những Ä‘iều được nhận biết 
    Từ giác quan cảm thụ 
    Từ lÆ°u truyền Ä‘áng tin. 
    Song chúng tôi bác bỏ 
    Giả định chúng là thật 
    Vì Ä‘ó là nguyên nhân 
    Tạo nên sá»± khổ Ä‘au.

    27. Nếu các anh nghÄ© rằng 
    Ảo tưởng chẳng khác tâm 
    Song chúng tôi nhận xét 
    Chúng không thể giống nhau 
    Nếu áº£o tưởng thật có 
    Thì nó phải khác tâm 
    Nếu áº£o tưởng giống tâm 
    Nó Ä‘âu còn là nó.

    28. (TQ) Dầu cảnh ảo không thật 
    Song nó vẫn bị thấy 
    Dầu tâm không thật có 
    [Theo chân lý thế gian] 
    Tâm vẫn thấy cảnh ảo.

    (DT) Luân hồi của hiện hữu 
    Phải dá»±a vào hiện thá»±c 
    [Tức là dá»±a vào tâm] 
    Nếu không thì luân hồi 
    Chẳng khác nào hÆ° không 
    [Tức là không thể có 
    Tác dụng của nghiệp quả].

    29. (TQ) Làm sao cái không thá»±c 
    [NhÆ° luân hồi chẳng hạn] 
    Phải dá»±a nền tảng thật 
    Để có được tác dụng 
    [Tạo ra vật có thật]? 
    NhÆ° vậy theo các anh 
    Tâm không cần đối tượng 
    Vậy là tâm Ä‘á»™c lập.

    30. Và nếu tâm Ä‘á»™c lập 
    Vá»›i tất cả đối tượng 
    Thì tất cả chúng sinh 
    Đều Ä‘ã thành Phật rồi. 
    Và nếu thật nhÆ° vậy 
    Thì được công đức gì 
    Khi chỉ có tâm thôi?

    PhÆ°Æ¡ng pháp của Trung Quán

    31. (Hỏi) Làm sao dứt phiền não 
    Má»™t khi biết được rằng 
    Thế gian là áº£o tưởng 
    Giống nhÆ° người phù thủy 
    Say mê má»™t áº£o nữ 
    Do mình tạo tác ra?

    32. (Đáp) Trong trường hợp nhÆ° vậy 
    Người phù thủy chÆ°a dứt 
    Sá»± luyến ái Ä‘ối tượng 
    Gán người mình tạo ra 
    Là hữu thể thật sá»±. 
    HÆ¡n nữa có nhận thức 
    Yếu á»›t về Tánh Không 
    Nên khi thấy ảo nữ 
    Liền khởi lên say mê.

    33. Khi tu tập Tánh Không 
    Đến trình Ä‘á»™ kiên định 
    Sẽ trừ được cái thấy 
    Sá»± vật vốn thá»±c có 
    Tu tập càng nhuần nhuyá»…n 
    Sẽ nhận thức rõ rằng 
    Không pháp nào thá»±c có 
    Thì cuối cùng ý niệm 
    Về Tánh Không cÅ©ng tan.

    34. Đến khi hết vấp phải 
    Bất cứ hiện hữu nào 
    Mà có thể phủ nhận 
    Thì cái không-hiện-hữu 
    CÅ©ng tan biến trong tâm.

    35. Khi cái có, cái không 
    Không còn khởi trong tâm 
    Thì Ä‘âu còn cái gì 
    Có thể khởi lên nữa 
    Và tâm thật thanh tịnh.

    36. CÅ©ng nhÆ° cây nhÆ° ý (26) 
    Làm thoả mãn Æ°á»›c vọng 
    Của bao nhiêu chúng sinh 
    Vì lời nguyện của Phật 
    [Thuở tu hạnh Bồ Tát] 
    Và lòng thành chúng sinh 
    Mà thân Phật ảnh hiện 
    [Để giải thoát chúng sinh]

    37. Có người Bà La Môn 
    Xây tháp chim đại bàng 
    [Để giải trừ chất Ä‘á»™c] 
    Dù ông chết Ä‘ã lâu 
    Xá lợi Garuda 
    Do ông Ä‘ã trì chú 
    Vẫn tác dụng trị Ä‘á»™c.

    38. Lúc còn là Bồ Tát 
    Đức Phật Ä‘ã thành tá»±u 
    Bao hạnh nguyện bồ đề 
    Dù Ngài Ä‘ã nhập diệt 
    NhÆ°ng xá lợi của Ngài 
    Vẫn luôn luôn tiếp tục 
    Đem lợi đến chúng sinh.

    39.- 40. (Hỏi) Thờ lạy tượng vô tri 
    Sao lại được công đức?

    (Đáp) Theo kinh Ä‘iển Ä‘ã dạy 
    NÆ¡i chân lý tÆ°Æ¡ng đối 
    Hay chân lý tÆ°Æ¡ng đối 
    Công đức của thờ lạy 
    Hoàn toàn giống nhÆ° nhau 
    Dù vá»›i Phật tại thế 
    Hay sau khi nhập diệt.

    MỤC ĐÍCH GIẢI THOÁT CỦA 
    TIỂU THỪA CŨNG CẦN PHẢI  
    CÓ NHẬN THỨC VỀ TÁNH KHÔNG  
    TL: Thắng Luận 
    TQ: Trung Quán

    41. (TL) Nhờ tu Tứ Diệu Đế 
    CÅ©ng đủ đạt giải thoát 
    Cần chi đến trí tuệ 
    Thấy rõ được Tánh Không?

    (TQ) Kinh Bát Nhã dạy rằng 
    Thiếu tuệ giác Bát Nhã 
    Thì không thể giác ngá»™

    Tính chân chánh của Äáº¡i thừa

    42. (TL) Song giáo lý Äáº¡i Thừa 
    Không do Phật thuyết giảng 
    Nên không Ä‘áng tin cậy.

    (TQ) Vậy vì lý do nào 
    Khiến Tiểu Thừa Ä‘áng tin?

    (TL) Vì tất cả hai phái 
    [Tiểu Thừa và Äáº¡i Thừa] 
    Đều xác nhận nhÆ° vậy.

    (TQ) Vậy thì lúc trÆ°á»›c Ä‘ây 
    Các anh chÆ°a chấp nhận 
    Không lẽ kinh Ä‘iển áº¥y 
    Không phải lời Phật dạy?

    43. (TL- Thắng Luận) Chúng vẫn Ä‘áng tin cậy 
    Vì chúng được truyền thừa 
    Liên tục không gián Ä‘oạn.

    (TQ) Lý do các anh tin 
    Kinh Ä‘iển của Tiểu Thừa 
    Chẳng khác chúng tôi tin 
    Kinh Ä‘iển của Äáº¡i Thừa; 
    Chúng cÅ©ng được các Tổ 
    Nối tiếp nhau truyền thừa 
    Không bao giờ gián Ä‘oạn; 
    Lại nữa theo các anh 
    Tất cả kinh Ä‘iển nào 
    Được hai phái chấp nhận 
    CÅ©ng đều là chân lý, 
    Vậy thì phải chấp nhận 
    Cả kinh Ä‘iển Vệ Đà 
    Và kinh Ä‘iển ngoại đạo.

    44. (TL-Thắng Luận) Kinh Ä‘iển của Äáº¡i Thừa 
    Thường hay bị tranh cãi 
    Vì vậy không Ä‘áng tin.

    (TQ) Vậy kinh của các anh 
    CÅ©ng nên từ bỏ luôn 
    Vì chúng bị ngoại đạo 
    Và ná»™i phái tranh cãi.

    Sá»± chÆ°a trọn của Tiểu Thừa

    45. Gốc rá»… của giáo lý 
    Mà Ä‘ức Phật giảng dạy 
    Bắt nguồn từ Niết Bàn 
    Và Ä‘ời sống tu hành 
    Của các vị xuất gia 
    [Đã sạch mọi phiền não]. 
    Điều này hiếm người đạt 
    Bởi vì tâm của họ 
    Còn bám víu Ä‘ối tượng (27)

    46.- 47. (TL) Các bậc A La Hán 
    Dù không hiểu Tánh Không 
    CÅ©ng vẫn Ä‘ược giải thoát 
    Vì Ä‘ã diệt phiền não 
    Nhờ tu Tứ Diệu Đế.

    (TQ) Dù phiền não chấm dứt 
    Song chắc gì hết khổ? 
    Nhiều vị vẫn thọ khổ 
    Do nghiệp lá»±c quả báo 
    Từ quá khứ vẫn còn 
    [Thông qua sá»± lÆ°u truyền 
    Mà chúng tôi Ä‘ược biết 
    Chính ngài Mục Kiền Liên 
    Tuy thành A La Hán 
    Song vẫn còn thọ khổ].

    48. (TL-Thắng Luận) Ái sinh từ cảm thọ 
    Những A La Hán áº¥y 
    Vẫn còn có cảm thọ 
    Tâm còn bám đối tượng 
    [Nên không đạt Niết Bàn]

    48. (TQ) Không hiểu biết Tánh Không 
    Thì tâm bám sá»± vật 
    Tâm chỉ tạm lắng yên 
    Trong những khi nhập định 
    Rồi trở lại nhÆ° trÆ°á»›c. 
    Vậy muốn chấm dứt khổ 
    Phải tu quán Tánh Không. 

    Chá»› sợ Tánh Không

    Câu 49-52.: Bỏ (28)

    53. (Hỏi) Vừa chấp vào hiện hữu 
    Vừa sợ hãi Tánh Không 
    Nên không thể giác ngá»™ 
    Vẫn nhận lấy Ä‘au khổ 
    Chìm đắm trong luân hồi.

    54. (Đáp) Sá»± phản bác nhÆ° vậy 
    Thá»±c không có căn cứ 
    Vậy không nên ngại ngần 
    Thiền quán về Tánh Không.

    55. Tánh Không là liều thuốc 
    Dùng Ä‘ối trị Vô minh 
    Của chÆ°á»›ng ngại phiền não 
    Và chÆ°á»›ng ngại hiểu biết (29) 
    Muốn đạt “Nhất Thiết Trí” 
    Phải thiền quán Tánh Không.

    56. (Phản bác) Tánh Không gây Ä‘au khổ 
    Nó khiến tôi lo sợ.

    (Đáp) Tánh Không làm lắng dịu 
    Tất cả mọi khổ Ä‘au 
    Tại sao lại sợ nó?

    57. Chừng nào còn tin rằng 
    “Cái Ta” là có thật 
    Chừng ấy còn sợ hãi 
    Về cái này cái kia. 
    Nếu nhận thức rõ rằng 
    "Cái Ta" không có thật 
    Vậy ai gánh ná»—i sợ? 
     
     

    CHỨNG MINH VỀ TÁNH KHÔNG

    Chứng minh về sá»± Vô ngã của má»™t "Cái Ta" có thật

    "Cái Ta" không phải vật chất – 
    Phản bác lại chủ nghÄ©a vật chất

    58-60. Răng, tóc, móng, máu xÆ°Æ¡ng 
    Đều không phải là "Ta" 
    Mủ, đờm, nÆ°á»›c miếng, mỡ 
    NÆ°á»›c tiểu, phân, thịt, gân 
    HÆ¡i nóng, chín lá»— hổng … 
    Và tất cả sáu thức 
    CÅ©ng không phải là “Ta”

    Ngã cÅ©ng không phải là tinh thần – 
    Phản bác phái Số Luận (30)

    61. (TQ) Nếu nhÄ© thức là “Ta” 
    Thì luôn nghe âm thanh (31) 
    Cả lúc nó vắng mặt 
    [Vì các anh cho rằng 
    "Cái Ta" là vÄ©nh cá»­u] 
    Nếu đối tượng cái biết (32) 
    Không còn có mặt nữa 
    Làm sao có cái biết? 
    Vậy vì lý do nào 
    Gọi Ä‘ó là nhÄ© thức?

    62. Nếu xem rằng cái biết 
    Là những gì không biết 
    Thì gá»— cÅ©ng phải biết 
    Vậy có thể khẳng định 
    Nếu không có quan hệ 
    Vá»›i đối tượng nào Ä‘ó 
    Thì không có cái biết.

    63. (Số Luận) Vì lẽ nào "Cái Ta" 
    Khi thấy biết màu sắc 
    Lại không nghe âm thanh?

    (TQ) Tại sao cùng má»™t lúc 
    Thấy được mà không nghe?

    (Số Luận) Vì âm thanh lúc ấy 
    Không có mối quan hệ.

    (TQ) NhÆ° vậy thì "Cái Ta" 
    Không phải là nhỉ thức.

    64. Cái mà bản tánh nó 
    Vốn thâu nhận âm thanh 
    Sao lại thấy hình sắc?

    (Số Luận) Cùng má»™t người Ä‘àn ông 
    Có thể xem là cha 
    Vừa cÅ©ng xem là con.

    (TQ) NhÆ° thế là giả danh 
    Theo chân lý tuyệt đối 
    Không thể nào nhÆ° vậy.

    65. Bởi vì theo các anh 
    Thá»±c tại là ba đức (33) 
    Từ bi, mê, bóng tối 
    Đã tạo ra vật thể 
    Chẳng là cha hay con 
    Cả ba không sẵn có 
    Tính chất nghe âm thanh.

    66. (Số Luận) CÅ©ng nhÆ° má»™t diá»…n viên 
    Đóng nhiều vai thay đổi 
    Tánh thâu nhận âm thanh 
    Có thể chuyển thành ra 
    Tánh nhận thấy hình sắc.

    (TQ) Thường thay đổi tính chất 
    Thì không thể vÄ©nh hằng. 
    Vậy Ä‘iều anh nói rằng 
    Trong cùng má»™t cái ta 
    [Hay trong má»™t diá»…n viên] 
    Chứa Ä‘á»±ng nhiều tính chất 
    Là Ä‘iều chÆ°a từng có.

    67. Nếu tánh chất đổi khác 
    Thì không thá»±c có được. 
    Vây xin anh chỉ giúp 
    Thá»±c tánh nó là gì? 
    Bản chất nó là gì?

    (Thường Luận) 
    Đó chính là tánh biết (32)

    (TQ) Nếu thức là bản chất 
    Thì chúng sinh nhÆ° nhau 
    Cùng má»™t thứ Ä‘á»™c nhất!

    68. Vã lại mọi chúng sinh 
    Hữu tâm hay vô tâm 
    Đều nhÆ° nhau là “Má»™t” (34) 
    Vì bản chất hiện hữu 
    Của chúng đều giống nhau. 
    Nếu hình thái khác biệt 
    [Các tánh nghe, thấy, ngá»­i…] 
    Được xem là không thá»±c 
    Thì nền tảng của nó ["cái Ta"] 
    Làm sao có thá»±c được.

    Phản bác phái Thường Luận

    69. HÆ¡n nữa cái vô tâm 
    CÅ©ng không phải là “Ta” 
    Vì nó không hay biết 
    NhÆ° khúc gá»— vô tri.

    (Thường Luận) 
    Dầu bản chất vô tri 
    Song khi kết vá»›i tâm 
    Liền có ngay nhận thức.

    (TQ) Điều này thật vô lý 
    Vì khi không có tâm 
    Nhận thức cÅ©ng bị diệt.

    70. Nếu "Cái Ta" không đổi 
    Thì tâm giúp được gì 
    Cho "Cái Ta" nhÆ° thế? 
    Nếu xem cái bất Ä‘á»™ng, 
    Không nhận thức là “Ta” 
    Vậy thì hÆ° không kia 
    CÅ©ng phải xem là “Ta”!

    Không cần có "Cái Ta" cÅ©ng có  
    được nhân quả của công đức

    71. (Thường Luận) NhÆ°ng không có "cái Ta" 
    Thì không có liên hệ 
    Giữa nhân và quả được. 
    Vì khi làm xong việc 
    Kẻ tạo nghiệp ("cái Ta") không còn 
    Vậy ai nhận quả Ä‘ây?

    72. (TQ) Tạo nghiệp và nhận quả 
    Thuá»™c hiện hữu khác nhau 
    [Năm Uẩn (35) của đời này 
    Là kẻ Ä‘ã tạo nghiệp 
    Và năm Uẩn Ä‘ời sau 
    Là người nhận quả báo] 
    Anh bảo có "cái Ta" (có Ngã) 
    Song không ai nhận quả 
    Tôi bảo không có “Ta” (Vô Ngã) 
    Và không ai tạo nghiệp 
    CÅ©ng không ai nhận quả 
    Vậy tranh luận "cái Ta" 
    Chỉ là má»™t việc thừa.

    73. (Thường Luận) [NhÆ° trong kinh có nói] 
    Ai Ä‘ã tạo ra nghiệp 
    Thì phải nhận quả báo.

    (TQ) Theo lời Phật Ä‘ã dạy 
    Trong má»™t dòng tÆ°Æ¡ng tục 
    [Của Ä‘ời sống má»™t người] 
    Thì ai làm nấy chịu 
    [Vì muốn ngăn người ấy 
    Chối bỏ luật nhân quả] 
    Chứ Phật không phải dạy 
    "Cái Ta" là vÄ©nh hằng.

    74. Ý niệm của quá khứ 
    CÅ©ng nhÆ° của tÆ°Æ¡ng lai 
    Đều không phải là “Ta” 
    Vì chúng không có thá»±c 
    NhÆ°ng ý niệm hiện tại 
    CÅ©ng không phải là “Ta”. 
    Ví dù nó là “Ta” 
    NghÄ© xong nó biến mất 
    Và “Ta” cÅ©ng mất luôn.

    75. Ví nhÆ° thân cây chuối 
    Khi bẹ bị lá»™t hết 
    Nó không hiện hữu nữa. 
    "Cái Ta" chẳng khác hÆ¡n 
    Khi bị phân tích kỹ 
    Thì không thấy nó Ä‘âu 
    Vậy nó không thật có. 
    [Không thể nào tìm thấy 
    "Cái Ta" trong năm Uẩn]

    Không có “Cái Ta” cÅ©ng có thể 
    phát triá»…n được tâm từ bi

    76. - (Hỏi) Nếu chúng sinh không thá»±c 
    Vậy xót thÆ°Æ¡ng ai Ä‘ây?

    (TQ) Đó là những chúng sinh 
    Được nêu từ mê lầm 
    Của chân lý thế gian. 
    Tuy chúng không có thật 
    Song là đối tượng tốt 
    Của mục Ä‘ích tu tập 
    [Để đạt quả Bồ Tát].

    77. - (Hỏi) Nếu chúng sinh không thật 
    Vậy thì ai là người 
    Theo Ä‘uổi mục Ä‘ích áº¥y?

    (Đáp) [Theo chân lý tuyệt đối] 
    Thá»±c không có chúng sinh. 
    Tất cả mọi ná»— lá»±c 
    Đều dá»±a trên si mê. 
    [Theo chân lý tÆ°Æ¡ng đối] 
    Ta không nên khÆ°á»›c từ 
    Sá»± mê mục Ä‘ích áº¥y 
    [Tức tu hạnh Bồ Tát] 
    Vì muốn dứt khổ Ä‘au.

    78. Phát sinh từ si mê 
    Nên bám víu "cái Ta". (27) 
    Ý thức chấp “Ta” tăng 
    Là nguyên nhân khổ Ä‘au 
    Vậy phải trừ diệt nó. 
    Do Ä‘ó cách tốt nhất 
    Là tu quán Vô ngã. 
     
     

    Chứng minh về tính Vô ngã của 
    vạn pháp thông qua Bốn Niệm  
    Xứ: thân, thọ, tâm, pháp

    Về thân

    Tranh luận vá»›i trường phái Thường Luận

    79.-80. Thân không phải là chân 
    Đùi, vế, eo, lÆ°ng, bụng 
    Thân không phải là tay 
    Ngá»±c, nách, vai, cổ, đầu… 
    Vậy thứ nào là thân?

    81. Nói thân là tất cả 
    [Thì không thể Ä‘úng được] 
    Vì má»—i má»™t bá»™ phận 
    Đều ở vị trí riêng. 
    Còn cái thân Ä‘á»™c lập 
    Thì nằm ở chá»— nào?

    82. (Vá»›i Tiểu Thừa) 
    Nếu thân xem là “Má»™t” 
    Nằm riêng trong má»—i phần 
    Vậy có bao nhiêu phần 
    Phải có bấy nhiêu thân.

    83. Vậy thì thân không nằm 
    Bên ngoài hay bên trong 
    [Của tất cả bá»™ phận] 
    Song lìa các bá»™ phận 
    Tâm cÅ©ng không hiện hữu. 
    [Vậy các anh hãy chỉ] 
    Thân hiện hữu cách nào?

    84. Thân thể không thá»±c có 
    Vì cấu tạo Ä‘ặc biệt 
    Nên lầm nhận có thân 
    [Ví nhÆ° Ä‘ầu, mình, chân …] 
    NhÆ° trong tối lầm nhận 
    Cây cá»™t là hình người.

    85. Chừng nào duyên còn hợp 
    Cá»™t vẫn trông nhÆ° người. 
    Bao lâu mà tay chân 
    Đầu mình… còn tập hợp 
    Chừng ấy còn nhận lầm 
    Đó chính là thân người.

    86. Và bàn chân là gì? 
    Là tập hợp các ngón 
    Má»—i má»™t ngón là gì 
    Nếu không là các lóng?

    87. Chẻ lóng chân thành bụi 
    Rồi chẻ mãi không ngừng 
    Nhỏ tá»±a nhÆ° hÆ° không 
    Vậy tìm Ä‘âu lóng chân?

    88. Bởi vậy muôn hình sắc 
    Khác nào bóng chiêm bao! 
    Ai là bậc có trí 
    Không thể bám víu chúng 
    Thân còn không có thật 
    Huống chi sá»± phân biệt 
    Giữa Ä‘àn ông, Ä‘àn bà.

    Về cảm nhận (cảm thọ)

    89. (TQ) Nếu Ä‘au Ä‘á»›n có thật 
    Sao nó không hành hạ 
    Má»™t kẻ Ä‘ang sÆ°á»›ng vui? 
    Nếu thú vui có thật 
    [NhÆ° các món Äƒn ngon] 
    Sao không gây thích thú 
    Cho kẻ đang u sầu?

    90. Nếu bảo rằng cảm giác 
    Khổ vui vẫn tồn tại 
    Song không thể nhận ra 
    Khi chúng bị lấn áp 
    Bởi cảm giác mạnh hÆ¡n. 
    NhÆ°ng Ä‘âu là cảm giác 
    Khi không cảm nhận được?

    91. (Đáp) Vẫn cảm nhận được chứ! 
    Vì trong khi Ä‘ang vui 
    Khổ vẫn còn tồn tại 
    Trong trạng thái cá»±c yếu 
    [Vì khổ bị lấn áp 
    Bởi cái vui mạnh hÆ¡n].

    (TQ) Vậy cái khổ cá»±c yếu 
    Không thể gọi là khổ 
    Bởi vì má»™t cảm giác 
    Không thể cùng má»™t lúc 
    Vừa khổ cũng vừa vui.

    92. [Theo má»™t quan niệm khác] 
    Khổ không thể xuất hiện 
    Khi cảm giác Ä‘ối lập (vui) 
    Đang xuất hiện trong tâm. 
    Điều này cÅ©ng sai lầm 
    Vì Ä‘ó là áº£o tưởng (36) 
    [Xem khổ chÆ°a hiện hữu 
    CÅ©ng là má»™t cảm giác]

    93. Để trừ khá»­ áº£o tưởng 
    Cần trao dồi trí tuệ 
    Để thấy “tánh không thá»±c” 
    Của tất cả sá»± vật. 
    Vì vậy các Thiền gia 
    Luôn tá»± nuôi dưỡng mình 
    Bằng nhập định quán xét 
    Về áº£o tưởng cảm nhận.

    94. Giác quan và đối tượng (37) 
    Khi chúng xúc chạm nhau 
    Sẽ sinh ra cảm nhận (cảm thọ) 
    Nếu chúng có khoảng cách 
    Làm sao chúng chạm nhau? 
    Nếu không có khoảng cách 
    Ắt chúng phải là má»™t. 
    NhÆ° vậy thì cái nào 
    Gặp gỡ vá»›i cái nào?

    95. Các hạt bụi cá»±c nhỏ (38) 
    Không thể chia nhỏ nữa, 
    Khép kín và đồng dạng 
    Không thể xuyên nhập nhau. 
    Vì không xuyên nhập nhau 
    Nên không thể hoà hợp 
    Nếu không có hòa hợp 
    Thì không có cảm nhận.

    96. Nếu vị nào thấy có 
    Hai vật hết chia được 
    Mà xuyên nhập vá»›i nhau 
    Làm Æ¡n chỉ cho xem!

    97. Nhận thức vốn vô hình 
    Không thể nào kết nối 
    Vá»›i đối tượng vật chất. 
    Càng không thể nối kết 
    Vá»›i tất cả giác quan 
    NhÆ° phân tích bên trên (39) 
    Vậy những gì thành tá»±u 
    Thông qua sá»± tập hợp 
    Đều không thể có thật. 
    CÅ©ng không có sá»± vật 
    Của tổ hợp vi trần 
    Vì chúng không thá»±c có. (40)

    98. Xúc chạm không có thật 
    Thì cảm giác tìm Ä‘âu? 
    Cảm giác không thật có 
    Thì tá»™i gì hành thân 
    Để tìm cầu khoái lạc? 
    Vậy ai chịu Ä‘au khổ? 
    Cái gì gây khổ Ä‘au?

    99. Không có người cảm nhận 
    Cảm giác cÅ©ng không nốt 
    Đứng trÆ°á»›c cảnh ngá»™ này 
    Ôi hỡi lòng tham ái 
    Sao không tan biến Ä‘i?

    100. Ta thấy và cảm được 
    Vì tất cả đối tượng 
    Và tâm giao tiếp nhau 
    [Trong tổng hợp nhân duyên] 
    Mà biến thành cảm giác 
    Chúng đều không thật có 
    NhÆ° ảo áº£nh cÆ¡n mÆ¡.

    101. Cảm giác trong quá khứ 
    [Mà ta hồi tưởng lại] 
    Và cảm giác tÆ°Æ¡ng lai 
    [Mà ta Ä‘ang mong cầu] 
    Đều là sá»± nhá»› tưởng 
    Chúng không phải cảm giác 
    Có được nhờ trải nghiệm 
    HÆ¡n nữa chính cảm giác 
    Không thể tá»± trải nghiệm 
    CÅ©ng nhÆ° mọi đối tượng 
    CÅ©ng không thể nào có 
    Kinh nghiệm của cảm giác.

    102. Thế nên không có người 
    Trải nghiệm những cảm giác 
    Và không cảm giác nào 
    Có thể xem thật có. 
    Vậy cái nhóm năm Uẩn 
    Không thể là "Cái Ta". 
    Vậy sao có cảm giác 
    Khoái lạc hay Ä‘au khổ?

    Về tâm 

    103. Tâm không nằm trong mắt 
    Không nằm trong đối tượng 
    Hay giữa hai thứ ấy 
    Tâm không thể tìm thấy 
    Trong thân hay ngoài thân 
    Hay bất cứ nÆ¡i nào.

    104. Tâm không phải là thân 
    CÅ©ng không phải khác thân 
    Nó cÅ©ng không hòa hợp 
    Hoặc khác biệt vá»›i thân 
    Tâm không là gì hết, 
    Hoàn toàn không thá»±c có 
    Vậy bản chất chúng sinh 
    Vốn Ä‘ã là Niết Bàn.

    105. Nếu nhận thức Ä‘ã có 
    TrÆ°á»›c đối tượng của nó 
    Vậy nó dá»±a vào Ä‘âu 
    Để có thể phát sinh? 
    Nếu nhận thức phát sinh 
    Cùng lúc vá»›i đối tượng 
    NhÆ° vậy thì cả hai 
    Dá»±a vào Ä‘âu để sinh?

    106. Nếu sinh sau đối tượng 
    Nhận thức dá»±a vào Ä‘âu 
    Để có thể khởi sinh? 
    [Vì đối tượng không còn].

    Về pháp (đối tượng)

    107. Qua sá»± phân tích trên 
    Thì tất cả sá»± vật 
    Đều không thá»±c khởi sinh.

    (Hỏi) Nếu sá»± vật không sinh 
    Thì chân lý thế gian 
    CÅ©ng không thể có được. 
    Song tại sao lại có 
    Cả hai loại chân lý 
    [Là chân lý thế gian 
    Và chân lý tuyệt đối 
    Theo truyền thống Trung Quán?] 
    Vậy chân lý thế gian 
    Có phải được sinh từ 
    Chân lý thế gian khác? 
    [Tức là được nhận thức 
    Đã có sẵn tạo ra?] 
    Vậy làm sao chúng sinh 
    Có thể đạt Niết Bàn?.

    108. (TQ Đáp) Sá»± nhận xét nhÆ° vậy 
    Phát xuất từ suy nghÄ© 
    Của người chÆ°a giác ngá»™ 
    Má»™t chân lý thế gian 
    Không thể Ä‘á»™c lập có; 
    Má»™t sá»± vật nào Ä‘ó 
    Nếu nó là hệ quả 
    Của má»™t chuá»—i nhân duyên 
    Thì chân lý thế gian 
    Có mặt ngay tức khắc. 
    Không có nhân quả áº¥y 
    Thì chân lý thế gian 
    CÅ©ng không thể hiện hữu.

    109. (Phản bác) Bởi vì tâm nhận xét 
    Và vật bị nhận xét 
    Đều lệ thuá»™c lẫn nhau.

    (TQ) Quả thá»±c Ä‘úng nhÆ° vậy 
    Đó là nhận xét chung 
    Thế gian ai cÅ©ng biết

    110. Nếu dùng má»™t nhận xét 
    Để tiếp tục nhận xét 
    Cái Ä‘ã được nhận xét 
    Thì quá trình nhận xét 
    Không bao giờ chấm dứt.

    111. Nếu đối tượng nhận xét 
    Không còn cÆ¡ sở nào 
    Cho nhận xét tiếp theo 
    [Vì nó thật trống rá»—ng] 
    Thì cái tâm nhận xét 
    Không còn nÆ°Æ¡ng vào Ä‘âu 
    Để có thể tồn tại 
    [Vì hết sạch đối tượng] 
    Tâm cÅ©ng không sinh nữa 
    Đây chính là Niết Bàn.

    112. Nếu ai chủ trÆ°Æ¡ng rằng (41) 
    Vật và tâm có thật 
    Sẽ gặp tình trạng rối: 
    Nếu đối tượng thật có 
    Nhờ nÆ°Æ¡ng vào nhận thức 
    Vậy thì bằng cách nào 
    Để nhận thức có thật?

    113. Hoặc nhận thức có thật 
    Nhờ nÆ°Æ¡ng cái nó biết 
    Vậy thì bằng cách nào 
    Cái được biết có thật? 
    Và nếu nhÆ° cả hai 
    NÆ°Æ¡ng nhau để mà có 
    Thì chúng không thật có.

    114. Ví nhÆ° người không con 
    Không được gọi là cha 
    Và con từ Ä‘âu sinh 
    Nếu không có người cha? 
    CÅ©ng vậy, tâm và vật 
    Không hiện hữu Ä‘á»™c lập.

    115. (DT) Mầm phát sinh từ hạt. 
    Nhờ mầm mà thấy hạt 
    Tại sao không chấp nhận 
    Nhận thức là có thá»±c 
    Vì nó được phát sinh 
    Từ sự vật được biết?

    116. (TQ) Có thể chấp nhận rằng 
    Sá»± hiện hữu của hạt 
    Được biết nhờ thấy mầm; 
    NhÆ°ng mà nhờ cái gì 
    Để có thể biết rằng 
    Nhận thức là thá»±c có 
    Thông qua sá»± hay biết 
    Từ cái bị nhận thức? 
     
     

    Chứng minh bằng biện luận 
    Với 4 vị thế

    Sá»± vật không thể tá»± sinh 
    nếu không có nguyên nhân

    117. Thuyết Vô nhân (42) chủ trÆ°Æ¡ng 
    Tất cả mọi sá»± vật 
    Tá»± sinh không cần nhân.

    (TQ) Qua tri giác ta biết 
    Thế giá»›i Ä‘ược hình thành 
    Từ nhiều nhân khác nhau 
    Như sen từ hoa, cọng ...

    118. (Hỏi) Cái gì Ä‘ã tạo ra 
    Sá»± khác biệt của nhân?

    (TQ) Đó là sá»± khác biệt 
    Của các nhân trÆ°á»›c nữa.

    (Hỏi) Tại sao nhân sinh quả?

    (TQ) Qua năng lá»±c nhân trÆ°á»›c.

    Sá»± vật không được sinh ra từ 
    má»™t nguyên nhân vÄ©nh cá»­u 
    - không từ Trời - phản bác phái Thường Luận

    119. Thuyết Thường Luận (43) chủ trÆ°Æ¡ng 
    Tất cả mọi sá»± vật 
    Đều do Trời sinh ra.

    (TQ) Nếu Trời là nguyên nhân 
    Sáng tạo ra sá»± vật 
    Vậy vị ấy là ai?

    120. (Thường Luận) Chính là năm Äáº¡i chủng (44) 

    (TQ) Vậy Ä‘âu cần chứng minh 
    Sá»± hiện hữu của Trời 
    Và Ä‘âu cần mệt nhọc 
    Để tìm cách Ä‘ặt tên 
    Năm Äáº¡i chủng là Trời!

    121. HÆ¡n nữa năm Äáº¡i chủng 
    Vô thường và bất Ä‘á»™ng, 
    Không cần được quan tâm, 
    Không linh thiêng, không sạch 
    Trời Ä‘âu phải nhÆ° thế?

    122. HÆ° không cÅ©ng bất Ä‘á»™ng 
    Nên không phải là Trời 
    CÅ©ng không phải Tá»± ngã. 
    Nếu nhÆ° bảo rằng Trời 
    Không thể nghÄ© bàn được 
    Vậy nói đến làm chi 
    [Sá»± sáng tạo của Trời]?

    (Hỏi) 123. Trời sáng tạo những gì?

    (TL Đáp) Ngài tạo ra Tá»± ngã 
    [Tức "Cái Ta" vÄ©nh hằng], 
    Tạo quả đất, Äáº¡i chủng

    (TQ) Sáng tạo Tá»± ngã Æ°? 
    - Theo nhÆ° các anh nói 
    Đại chủng là vÄ©nh hằng 
    Vậy Ä‘âu cần tạo ra!

    Sáng tạo Äáº¡i chủng Æ°? 
    - Chúng đều vÄ©nh cá»­u mà!

    Sáng tạo nhận thức Æ°? 
    - Nhận thức Ä‘ược phát sinh 
    Thông qua các đối tượng!

    Sáng tạo vui, khổ Æ°? 
    - Chúng đều là kết quả 
    Của nghiệp lành, nghiệp dữ! 
    Vậy Trời tạo gì nữa?

    124. Nếu tất cả nguyên nhân 
    Không có sá»± bắt đầu 
    Thì làm sao kết quả 
    Có sá»± bắt đầu được?

    125. Nếu sinh nhờ duyên hợp 
    Thì duyên là nguyên nhân 
    Chứ không phải là Trời 
    Nhân duyên phối hợp Ä‘ủ 
    Thì sá»± vật sinh ra; 
    Không có phối hợp áº¥y 
    Sá»± vật sẽ không thành 
    Dù có Trời hay không.

    126. Nếu sá»± vật sinh ra 
    Không do ý của Trời 
    Thì Trời Ä‘âu có quyền! 
    Nếu do ý của Trời 
    Thì Trời lệ thuá»™c ý! 
    Vậy không có vị Trời 
    Độc lập và sáng tạo.

    Không từ vi trần (nguyên tá»­) 

    127. Những ai chủ trÆ°Æ¡ng rằng 
    Vi trần là nguyên nhân 
    Mãi mãi tạo muôn vật. 
    Vi trần không thá»±c có 
    Nên Ä‘ã bị bác bỏ (39) 

    Không từ vật chất tối sÆ¡  
    vÄ©nh cá»­u - Phản bác phái Số Luận

    128. Số Luận chủ trÆ°Æ¡ng rằng 
    Chủ thể của vạn vật 
    Chính là sá»± quân bình 
    Của ba đức nguyên thỉ 
    Đó là lòng từ bi, 
    Say mê và bóng tối; 
    Khi chúng mất cân bằng 
    Thì thế giá»›i Ä‘ược sinh (33) 

    129. (TQ) Má»™t vật nếu thá»±c có 
    Thì không thể cùng lúc 
    Có cả ba bản tính; 
    Ba đức không thá»±c có 
    Bằng không thì má»—i đức 
    Phải gồm đủ cả ba.

    130. Ba đức Ä‘ã không thá»±c 
    Thì cái gì được tạo 
    [NhÆ° âm thanh, hình sắc] 
    Sẽ không được nghe thấy; 
    HÆ¡n nữa vật vô tri 
    NhÆ° quần áo chẳng hạn 
    Không thể có vui, khổ.

    131.- (Số Luận) Phải các anh nói rằng 
    Bản chất vật vô tri 
    [Ví dụ nhÆ° quần áo] 
    Là nguyên nhân vui, khổ?

    (TQ Đáp) Chúng tôi Ä‘ã dẫn chứng 
    Là chúng không có thá»±c 
    Nên Ä‘ã chỉ trích rồi; 
    HÆ¡n nữa theo các anh 
    Khoái lạc là nguyên nhân 
    Của áo quần vô tri 
    Chứ Ä‘âu phải áo quần 
    Là nguyên nhân khoái lạc?

    132. Thá»±c ra thì khoái lạc 
    CÅ©ng sinh từ áo quần 
    Vì nếu không có chúng 
    CÅ©ng chẳng có khoái lạc 
    Vả lại nào ai thấy 
    Khoái lạc là trường tồn.

    133. Nếu khoái lạc trường tồn 
    Sao không cảm nhận mãi? 
    Nếu bảo nó lúc ấy 
    Ở trạng thái cá»±c yếu 
    Vậy vì lý do nào 
    Có lúc mạnh lúc yếu?

    134. Nếu trạng thái khoái lạc 
    Chuyển mạnh sang thành yếu 
    Vậy hai trạng thái áº¥y 
    Đương nhiên là vô thường; 
    Sao không thừa nhận Ä‘i 
    Vạn vật là vô thường?

    135. - (Số Luận) Mặc dù các trạng thái 
    Yếu mạnh đều vô thường 
    Song bản chất khoái lạc 
    Vốn thật là vÄ©nh hằng.

    (TQ) Dù ở trạng thái nào 
    Chúng vẫn là khoái lạc 
    Trạng thái Ä‘ã vô thường 
    Nên khoái lạc vô thường.

    136. Theo nhÆ° các anh nói 
    Từ cái toàn rá»—ng không 
    Chẳng thể sinh gì cả 
    Thế mà lại chấp nhận 
    Các trạng thái mạnh yếu 
    Tiềm ẩn trong khoái lạc 
    Nếu quả có trong nhân 
    Thì hoá ra ăn cÆ¡m 
    Có khác gì ăn phân.

    137. Và các anh nên mua 
    Hạt bông vải mà mặc 
    Thay vì mua vải vóc.

    - (Số luận) Vì thế gian si mê 
    Nên không thể nhận thấy 
    Y phục trong bông vải 
    [Tức quả nằm trong nhân].

    (TQ) Và ngay cả những kẻ 
    Nhận mình thấy chân lý 
    CÅ©ng có thái Ä‘á»™ áº¥y.

    138. Ngay cả người thế gian 
    CÅ©ng có nhận thức này 
    Qua nhận thức nhÆ° vậy 
    Nên thấy quả trong nhân 
    Nếu cái thấy họ sai 
    Thì những gì thấy biết 
    Đều là không thá»±c có.

    139. - (Số Luận) Vậy theo phái Trung Quán 
    Thì tất cả nhận thức 
    Dắt dẫn đến trí tuệ 
    Đều vô giá trị sao? 
    NhÆ° vậy thì Tánh Không 
    Của tất cả sá»± vật 
    Đương nhiên cÅ©ng là sai!

    140. (TQ) Nếu nhÆ° không hiểu được 
    Má»™t sá»± vật là sai 
    Thì không thể suy ra 
    Cái sai ở chá»— nào; 
    Vì vậy khi biết được 
    Cái sai nằm ở Ä‘âu 
    Thì cái sai rành rành.

    141. Ví nhÆ° người nằm má»™ng 
    Thấy đứa con mình chết 
    [Mà y vốn không con] 
    Thì ý nghÄ© con chết 
    Ngăn chận được ý nghÄ© 
    Rằng con mình còn sống 
    Dù là Ä‘iều ấy sai.

    142. [Tóm lại] phân tích trên 
    Đã trình bày rõ rằng 
    Mọi sá»± vật hiện hữu 
    Đều phải có nhân duyên 
    Và bên trong má»—i duyên 
    Hay tập hợp của duyên 
    Đều hoàn toàn trống rá»—ng. 
    [Những gì] ngoài nhân duyên 
    Không đến từ Ä‘âu cả 
    Không ở cÅ©ng không Ä‘i.

    Biện luận về sá»± phát sinh qua “duyên”

    143. Vật sinh từ áº£o tưởng 
    Hoặc sinh từ nhân duyên? 
    [Lúc sinh] từ Ä‘âu đến? 
    [Lúc diệt] Ä‘i về Ä‘âu? 
    Đó là Ä‘iều phải xét.

    144. Đủ duyên chúng xuất hiện 
    Hết duyên chúng rã tan 
    Thá»±c tại là giả tạo 
    NhÆ° bóng hiện trong gÆ°Æ¡ng 
    Vậy thứ gì chân thật?

    Bác thuyết Hữu Nhân và Vô Nhân 
    - Biện luận về sá»± phát sinh của Hữu và Vô -

    145. Má»™t vật nếu thá»±c có 
    Thì cần gì đến nhân 
    Nếu nó không thá»±c có 
    Cần nhân để làm gì?

    146. Dù vá»›i muôn triệu nhân 
    CÅ©ng không thể biến đổi 
    Cái không thành cái có.

    147. Nếu má»™t vật hiện hữu 
    Đang ở trạng thái không (Vô) 
    Vậy lúc nào thành có (Hữu)? 
    Cái không chẳng thể mất 
    Nếu cái có không sinh.

    148. Cái có không xuất hiện 
    Vì cái không chẳng mất. 
    Mọi chúng sinh cÅ©ng vậy 
    Không thể có hai tính 
    Vừa có lại vừa không.

    149. Bởi vậy diệt hay sinh 
    Không hề có thá»±c chất 
    CÅ©ng vậy, toàn thế giá»›i 
    Rốt ráo không sinh diệt.

    150. Vá»›i sá»± quán sát kỹ 
    Thì bao nhiêu số phận 
    Chỉ là những áº£o ảnh 
    Chẳng khác bóng chiêm bao 
    TÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° cây chuối 
    Không hề có cốt lõi; 
    Bởi vậy trong Tánh Không 
    Không có sá»± khác biệt 
    Giữa những kẻ Ä‘ã vào 
    Hay chÆ°a vào Niết Bàn. 
     
     

    Tá»”NG KẾT VÀ  
    LỜI KHUYÊN CUỐI CÙNG

    151. Vậy thì trong Tánh Không 
    Sá»± vật không thá»±c có 
    Vậy có gì để mất? 
    Nào ai được khen, chê? 
    Người nào kính lá»… tôi? 
    Kẻ nào khinh miệt tôi?

    152. Ai vui và ai khổ? 
    Ai kẻ trọng, người khinh? 
    Hãy phân tích thá»±c tính 
    Còn ai là kẻ tham 
    Còn gì để mà tham?

    153. Quán sát kỹ nhân gian 
    Thì ai là hữu tình? 
    Ai chết và ai sinh? 
    Ai là người Ä‘ã sống? 
    Ai là mẹ, là cha 
    Và ai là bè bạn?

    154. [Hỡi người tìm sá»± thật] 
    Hãy cùng tôi nhận chân 
    Sá»± vật nhÆ° hÆ° không 
    Tất cả đều trống rá»—ng 
    Vì mÆ°u cầu hạnh phúc 
    Nên lâm cảnh tranh giành 
    Chuốc buồn vui tán loạn.

    155. Do khoái lạc Ä‘òi hỏi 
    Nên tạo ra nghiệp ác 
    Phải trải qua tháng ngày 
    Đầy lo âu, thất vọng 
    Hành hạ, giết hại nhau!

    157. Đôi khi sinh cõi lành (45) 
    Hưởng thụ nhiều lạc thú 
    Rồi đến khi nhắm mắt 
    Nhận số phận hẩm hiu 
    Tràn đầy bao thống khổ.

    157-158. Hố thẳm của Ä‘oạ Ä‘ày 
    Nhan nhản trong cuá»™c sống 
    RÆ¡i vào khó thoát ra. 
    NhÆ°ng Ä‘ang trong luân hồi 
    Làm sao tránh khỏi nó?

    159. HÆ¡n nữa sá»± mê chấp 
    Về sá»± vật thá»±c có 
    Lại luôn luôn trái ngược 
    Vá»›i sá»± hiểu Tánh Không; 
    Nếu trong cuá»™c đời này 
    Tôi không thể thấu đạt 
    Về chân lý tuyệt đối 
    Thì tôi phải tiếp tục 
    Chìm đắm biển luân hồi.

    161. Cuá»™c sinh tồn Ä‘ời này 
    Dẫy đầy bao khủng khiếp 
    NhÆ° biển khổ mênh mông; 
    Sức người lại quá yếu, 
    Mạng sống ngắn, mong manh 
    Đua chen sống vá»™i vã 
    Lo chăm sóc thân thể 
    Mệt nhọc vì mÆ°u sinh 
    Chịu Ä‘ói khát, suy yếu 
    Quanh quẩn chuyện ngủ, ăn; 
    Hứng bao Ä‘iều bất hạnh 
    Giao du kẻ ngu đần 
    Vô nghÄ©a ngày tháng trôi 
    Rất khó tìm giờ giấc 
    Để suy nghÄ© thá»±c tại 
    Vậy tìm Ä‘âu phÆ°Æ¡ng thức 
    Ngăn chận tâm tán loạn?

    162. Đây Ma vÆ°Æ¡ng rình rập 
    Xô ta vào bất hạnh 
    Kia nẻo tà dọc ngang 
    Thật khó hòng thắng vượt.

    163. Không dá»… sinh cõi phÆ°á»›c (45) 
    Gặp Phật càng hiếm hoi 
    Sóng thần của phiền não 
    Làm sao cản ngăn Ä‘ây? 
    Ôi triền miên khổ Ä‘au !

    164.-165. Đáng thÆ°Æ¡ng thay chúng sinh 
    Lăn lá»™n trong sóng khổ 
    Mà không hề hay biết 
    NhÆ° người tu khổ hạnh 
    Nhúng người vào nÆ°á»›c lạnh 
    Hoặc lao vào lá»­a nóng 
    Dù vô cùng khổ Ä‘au 
    Song nghÄ© là an vui!

    166. Có kẻ nghÄ© rằng mình 
    Không bao giờ già chết 
    Song họ sẽ chóng gặp 
    Khi Thần Chết đứng bên 
    Và Thần Chết lấy mạng.

    166. Chừng nào tôi dập tắt 
    Lá»­a khổ đốt chúng sinh 
    Bằng trận mÆ°a công đức 
    Trút xuống từ tầng mây 
    PhÆ°á»›c lành tôi tích lÅ©y?

    167. Chừng nào tôi có thể 
    Trình bày về Tánh Không 
    Về tích lÅ©y công đức 
    Cho tất cả chúng sinh 
    Bỏ quan niệm sai lầm 
    Là vạn vật thá»±c có? 

  • 11. CHƯƠNG X: Há»’I HƯỚNG

    CHƯƠNG X 
    HỒI HƯỚNG

    1. Công đức do viết luận 
    „Nhập Bồ Tát Hạnh“ này 
    Xin hồi hÆ°á»›ng chúng sinh 
    Mong tất cả bÆ°á»›c vào 
    Con đường của Bồ Tát.

    2. Nguyện nhờ công đức này 
    Mà tất cả chúng sinh 
    Đang chịu bao Ä‘au bệnh 
    Hành hạ thân và tâm 
    Được an vui vô tận.

    3. Nguyện họ luôn hạnh phúc 
    Suốt sinh tá»­ luân hồi. 
    Nguyện họ luôn an lạc 
    NhÆ° chÆ° vị Bồ Tát.

    4. Nguyện chúng sinh khắp nÆ¡i 
    Đang ở trong Ä‘ịa ngục 
    Được niềm vui cá»±c lạc 
    Cõi Sukhavati.

    5. Nguyện kẻ bị run rét 
    Trong Ä‘ịa ngục giá băng 
    Đều được hÆ¡i sưởi ấm; 
    Nguyện chúng sinh nóng ná»±c 
    Trong Ä‘ịa ngục Ä‘ốt nung 
    Được mây lành Bồ Tát 
    Giáng mÆ°a làm dịu mát

    6. Nguyện rừng lá gÆ°Æ¡m Ä‘ao 
    Thành vườn hoa tráng lệ; 
    Nguyện cây cành giáo mác 
    Biến thành cây nhÆ° ý 
    [Làm thoả mãn Æ°á»›c mÆ¡].

    7. Nguyện Ä‘ịa ngục thành vườn 
    Vá»›i hồ sen tỏa hÆ°Æ¡ng 
    Vá»›i thiên nga, nhạn, hạc 
    Hát ca vui rá»™n ràng.

    8. Nguyện Ä‘ịa ngục Ä‘ốt nung 
    Biến thành kho châu ngọc; 
    Nguyện cho nền sắt nóng 
    Thành thủy tinh lung linh ; 
    Nguyện Ä‘ịa ngục xay nghiền 
    Thành Ä‘iện đền thờ Phật.

    9. Nguyện mÆ°a Ä‘á núi lá»­a 
    Biến thành trận mÆ°a hoa ; 
    Nguyện chiến trường gÆ°Æ¡m giáo 
    Thành lá»… há»™i tung hoa.

    10. Nguyện chúng sinh chìm nổi 
    Trong dòng sông Ä‘ịa ngục 
    NÆ°á»›c nóng bỏng sục sôi 
    Nấu tiêu tan thịt da 
    XÆ°Æ¡ng lòi ra trắng hếu 
    Nhờ công đức của tôi 
    Được sinh lên cõi trời 
    Sông Madukini.

    11. Nguyện ngục tốt Diêm VÆ°Æ¡ng 
    Và kên kên, chim quạ 
    Hình dáng thật dữ dằn 
    Trong bóng Ä‘en thâm u 
    Bá»—ng nhiên tan biến hết; 
    Chúng ngẩng lên hỏi nhau 
    “Ánh sáng kỳ diệu này 
    Từ Ä‘âu chiếu rọi đến?” 
    Và tất cả bá»—ng thấy 
    Bồ Tát Kim CÆ°Æ¡ng Thủ 
    Uy nghiêm Ä‘ứng trên không. 
    Nhờ năng lá»±c hoan há»· 
    Rá»­a sạch hết lá»—i lầm 
    Chúng cùng bay theo Ngài.

    12. Nguyện tá»™i nhân Ä‘ịa ngục 
    Gặp được mÆ°a hoa sen 
    Chan hoà vá»›i nÆ°á»›c thÆ¡m 
    RÆ¡i xuống rÆ°á»›i tắt lá»­a 
    Liền hân hoan, khoan khoái. 
    Các tá»™i nhân tá»± hỏi 
    “Ai Ä‘ã làm thế này?”. 
    Chúng ngẩng nhìn hÆ° không 
    Thấy Bồ Tát Quan Âm 
    Tay cầm hoa sen vẫy. 
    Chúng vô cùng cảm phục 
    Nhận hạnh phúc bất ngờ.

    13. Nguyện hữu tình Ä‘ịa ngục 
    Vui thấy Đức Văn Thù. 
    Chúng lá»›n tiếng gọi nhau: 
    “Bạn Æ¡i! Mau lại Ä‘ây 
    Chiêm ngưỡng Äá»©c Văn Thù 
    Ngài đến cứu chúng ta ! 
    Ngài Văn Thù Äá»“ng Tá»­ 
    Trong hào quang tỏa rạng 
    Đã phát tâm Bồ Äá» 
    Có năng lá»±c diệt khổ 
    Và Ä‘Æ°a đến an vui. 
    Ngài vá»›i tâm từ bi 
    Triệt để cứu muôn loài“. 
    14. "Bạn Æ¡i! Hãy nhìn kia 
    DÆ°á»›i gót sen của Ngài 
    VÆ°Æ¡ng miện trăm vị Trời 
    Đang cúi xuống Ä‘ảnh lá»… 
    Tiếng Thiên nữ ca ngợi 
    Mê ly khắp Ä‘iện đền 
    MÆ°a hoa rắc đầu Ngài 
    Mắt Ngài óng từ bi” 
    Bao tá»™i nhân Ä‘ịa ngục 
    Đều Ä‘ứng dậy reo hò.

    15. Nguyện chúng sinh Ä‘ịa ngục 
    Nhờ công đức của tôi 
    Thấy Phổ Hiền Bồ Tát 
    Hoá hiện vầng mây lành 
    Trút mÆ°a thÆ¡m dịu mát 
    Khiến chúng đều hân hoan.

    16. Nguyện tất cả chúng sinh 
    Lià sợ hãi, Ä‘au Ä‘á»›n 
    NhÆ° tại châu Kuru.

    17. Nguyện loài vật hết sợ 
    Cảnh Äƒn thịt lẫn nhau 
    Nguyện cho loài ngạ quá»· 
    An vui nhÆ° những người 
    Ở Bắc Câu LÆ°u Châu.

    18. Nguyện Đức Quán Thế Âm 
    RÆ°á»›i nÆ°á»›c cam lồ mãi 
    Khiến ngạ quá»· no ấm 
    Tắm được dòng sữa mát.

    19. Nguyện kẻ mù được thấy 
    Nguyện người Ä‘iếc được nghe 
    Nguyện các bà mang thai 
    Sinh nở không Ä‘au Ä‘á»›n 
    NhÆ° Hoàng Hậu Ma-gia.

    20. Nguyện người trần thân trụi 
    Áo cÆ¡m có đầy đủ 
    Được những gì cần thiết 
    Cho cuá»™c sống yên bình.

    21. Nguyện người Ä‘au thoát bệnh 
    Tù nhân được tá»± do 
    Kẻ yếu được mạnh ra 
    Mọi người thÆ°Æ¡ng mến nhau.

    22. Nguyện người sợ hết sợ 
    Người trói được tháo dây 
    Người yếu được mạnh lên 
    Nguyện người người nhá»› đến 
    Giúp nhau làm việc thiện.

    23. Nguyện cho khách lữ hành 
    Đến Ä‘âu cÅ©ng an lành 
    Nguyện cho người buôn bán 
    Thu lợi nhuận dá»… dàng.

    24. Nguyện những kẻ Ä‘i thuyền 
    Đạt được nhiều mục tiêu 
    Thuyền bình an cập bến 
    Đoàn tụ cùng thân quyến.

    25. Nguyện hành khách lạc đường 
    May gặp Ä‘oàn Ä‘i buôn 
    Thoát lo sợ bị cÆ°á»›p 
    Hay thú dữ cọp beo 
    Hành trình Ä‘ược xuôi thuận.

    26. Nguyện chÆ° Thiên, Thánh Thần 
    Há»™ trì kẻ bệnh hoạn 
    Kẻ say sÆ°a, cùng bấn 
    Người già yếu, trẻ thÆ¡ 
    Kẻ ngu si, quẫn trí.

    27. Nguyện chúng sinh thoát khỏi 
    Tám hoàn cảnh hiện hữu 
    Không thuận cho việc tu (46) 
    Nguyện họ đủ Ä‘ức tin 
    Đủ từ bi, trí tuệ 
    Hoàn hảo trong hình tÆ°á»›ng 
    Thuần thục cách hành xá»­ 
    Nhớ lại được đời trước.

    28. Nguyện chúng sinh có được 
    Những kho tàng vô tận 
    Là hÆ° không, tá»± do 
    Nguyện họ sống hoà hợp 
    Không tuyệt vọng, lệ thuá»™c. 

    29. Nguyện chúng sinh yếu Ä‘uối 
    Được trở thành mạnh mẽ; 
    Nguyện khất sÄ© tiều tụy 
    Được đẹp tÆ°Æ¡i vô cùng.

    30. Nguyện tất cả thiếu nữ 
    Được trở thành nam nhi; 
    Nguyện kẻ Ä‘ịa vị thấp 
    Đạt được Ä‘ịa vị cao 
    Không thành kẻ kiêu mạn.

    31. Nguyện tất cả chúng sinh 
    Nhờ phÆ°á»›c đức của tôi 
    Mà dứt sạch Ä‘iều ác 
    Luôn thích làm Ä‘iều lành.

    32. Nguyện tất cả chúng sinh 
    Không lìa tâm Bồ Tát 
    Hiến thân cho giải thoát 
    Thường được Phật gia há»™ 
    Không vÆ°á»›ng bẫy ma vÆ°Æ¡ng.

    33. Nguyện tất cả hữu tình 
    Được sống lâu vô tận 
    Luôn luôn được hạnh phúc 
    Chữ “chết’ không hề nghe .

    34. Nguyện mười phÆ°Æ¡ng thế giá»›i 
    Đầy rừng cây nhÆ° ý 
    Vang diệu âm thuyết pháp 
    Của chÆ° Phật, Bồ tát.

    35. Nguyện toàn cõi địa cầu 
    Không gồ ghề sỏi Ä‘á 
    Bằng phẳng nhÆ° lòng tay 
    Dịu êm đầy ngọc báu.

    36. Nguyện pháp há»™i Bồ Tát 
    Mở ra khắp nÆ¡i nÆ¡i 
    Điểm trang cho mặt đất 
    Bằng hào quang các ngài.

    37. Nguyện tất cả chúng sinh 
    Nghe pháp âm vi diệu 
    Vang bất tận từ rừng 
    Từ chim muông, ánh sáng 
    Từ trời rá»™ng mênh mông.

    38. Nguyện chúng sinh kề cận 
    ChÆ° Phật và Bồ Tát 
    Vá»›i lá»… vật cúng dường 
    Nhiều nhÆ° mây bốn phÆ°Æ¡ng 
    Dâng lên đấng Ä‘ạo sÆ°.

    39. Nguyện chúng sinh Ä‘ược mÆ°a 
    RÆ¡i xuống Ä‘úng thời vụ 
    Mùa màng được sung túc; 
    Nguyện thế giá»›i giàu sang 
    Vua quan đều chính trá»±c.

    40. Nguyện thuốc thang công hiệu 
    Nguyện thần chú á»©ng linh 
    Nguyện quá»· ma, phù thủy 
    Đều phát tâm từ bi.

    41. Nguyện tất cả chúng sinh 
    Không gặp Ä‘iều bất hạnh 
    Bị tá»™i lá»—i, Ä‘au bệnh 
    Bị Ä‘àn áp khinh khi 
    Không còn tâm Ä‘á»™c ác.

    42. Nguyện tu viện, chùa chiền 
    Tu học Ä‘ược hÆ°ng thịnh 
    Tăng chúng sống vững bền 
    Mọi việc Ä‘ều thành tá»±u.

    43. Nguyện tăng sÄ© siêng tu 
    Đạt trí tuệ càng nhiều 
    Thích giữ gìn giá»›i luật 
    Diệt trừ sạch tán loạn 
    Tâm trí Ä‘ược khinh an.

    44. Nguyện cho các ni cô 
    Không tranh chấp lẫn nhau 
    Thu lợi từ giáo pháp ; 
    Nguyện những vị khất sÄ© 
    Luôn đầy đủ giá»›i hạnh.

    45. Nguyện người bị phạm giá»›i 
    Biết Äƒn năn sám hối 
    Nguyện họ sinh cõi lành 
    Không còn phạm giá»›i thêm.

    46. Nguyện những vị xuất gia 
    Học rá»™ng và uyên thâm 
    Được tặng phẩm, bố thí 
    Được tâm ý sạch trong 
    Vang mười phÆ°Æ¡ng tiếng tốt.

    47. Nguyện chúng sinh không khổ 
    Và không gặp gian nan 
    Vì số kiếp tồi tàn 
    Vá»›i thân người duy nhất 
    Trở thành bậc Chánh giác.

    48. Nguyện tất cả chúng sinh 
    Luôn cúng dường chÆ° Phật 
    Được hạnh phúc khôn lường 
    Nhờ phÆ°á»›c Phật vô biên.

    49. Nguyện Bồ Tát hoàn thành 
    Ước nguyện cứu thế gian; 
    Nguyện tất cả chúng sinh 
    Được chÆ° Phật, Bồ Tát 
    Xót thÆ°Æ¡ng và cứu Ä‘á»™.

    50. Nguyện cho hàng Äá»™c Giác, 
    Và Thanh Văn an lạc 
    Luôn luôn được Trời, người, 
    A Tu La cúng dường.

    51. [Cuối cùng] Nguyện cho tôi 
    Nhận được sá»± gia há»™ 
    của Văn Thù Bồ Tát 
    Nhá»› lại những đời trÆ°á»›c. 
    Nguyện Ä‘ời nào cÅ©ng tu 
    Để chứng Cá»±c Há»· Địa (47)

    52. Nguyện suốt mọi thời gian 
    Định lá»±c Ä‘ều duy trì; 
    Nguyện Ä‘ời đời kiếp kiếp 
    Có được chốn thanh tịnh 
    Để thuận lợi tu hành.

    53. Nguyện khi tìm học Pháp 
    Đều được Đức Văn Thù 
    Giải ngá»™ những chÆ°á»›ng ngại 
    Và được ngài há»™ trì.

    54. Nguyện nhÆ° Đức Văn Thù 
    Đi khắp mọi chân trời 
    Làm lợi cho chúng sinh 
    Tôi mong được nhÆ° ngài.

    55. Ngày nào hÆ° không còn 
    Ngày nào quả đất còn 
    Ngày Ä‘ó tôi tiếp tục 
    Diệt khổ của trần gian.

    56. Nguyện Ä‘au khổ chúng sinh 
    Chín muồi nÆ¡i thân tôi; 
    Nguyện phÆ°á»›c đức Bồ Tát 
    Mãi mãi Ä‘em hạnh phúc 
    Đến tất cả chúng sinh.

    57. Nguyện giáo pháp NhÆ° Lai 
    Là linh dược duy nhất 
    Trừ Ä‘au khổ thế gian 
    Được trường tồn, ca ngợi 
    Được xuyển dÆ°Æ¡ng, há»™ trì. 

    58. Nay tôi xin kính lá»… 
    Đức Văn Thù SÆ° Lợi 
    Nhờ ân đức của ngài 
    Mà tâm tôi hÆ°á»›ng thiện; 
    Kính lá»… thiện tri thức 
    Nhờ ân đức các vị 
    Mà tâm tôi lá»›n lên. 
     
     

    ***

    CHÚ THÍCH :

    (01) Phật: Trong Luận „ Nhập Hạnh Bồ Tát“, ngài Santideva Ä‘ã dùng nhiều danh hiệu khác nhau để thay cho danh hiệu „Phật“, ví dụ nhÆ°: Ä‘ức Thế Tôn, bậc Chiến Thắng, Ä‘ức NhÆ° Lai, bậc Äáº¡o SÆ°, Hiền Giả v..v.. 
    (02) Những vị Thừa Kế Ä‘ức Phật bao gồm những vị thừa kế lời Phật dạy nhÆ° hàng Thanh Văn, Äá»™c Giác Phật và những vị thừa kế tâm của Phật nhÆ° hàng Bồ tát. 
    (03) Các nÆ¡i Bồ tát á»Ÿ: Là những nÆ¡i chốn và địa Ä‘iểm sống và tu tập của Bồ tát Tất-Đạt-Đa Cồ-Đàm (Siddhàrtha Gautama) trÆ°á»›c khi giác ngá»™ thành vị Phật lịch sá»­ Thích Ca Mâu Ni. 
    (04) Tam Bảo: gồm có Phật, Pháp và Tăng 
    (05) Phạm Thiên: Là má»™t hình thái hiện hữu của thế giá»›i các vị Trời tối thượng 
    (06) Ba ruá»™ng phÆ°á»›c (PhÆ°á»›c Ä‘iền): Là những vị mà Phật tá»­ nên cúng dường Ä‘ể được phÆ°á»›c đức lá»›n cho đời này và Ä‘ời sau. Thứ nhất là cúng dường Phật, Pháp Tăng (Kỉnh Ä‘iền). Thứ hai là cúng dường cha mẹ (Ân Ä‘iền). Thứ ba là cúng dường những kẻ nghèo khó (Bi Ä‘iền) 
    (07) Pháp cạn, sâu: Chỉ cho Tiểu Thừa và Äáº¡i Thừa 
    (08) Chú thuật Mật tông: Đó là những câu tụng niệm có âm thanh chứa Ä‘á»±ng má»™t sức mạnhhuyền bí của vÅ© trụ hay của Phật tính vá»›i công năng á»§ng há»™ kẻ tu niệm 
    (09) Kinh Ba Phần: Là kinh gồm có ba phần: sám hối, phát nguyện và hồi hÆ°á»›ng 
    (10) Truyện Cát Trường Sinh: Trong Kinh Hoa Nghiêm 
    (11) Nữ thần Durga: Là Nữ thần của Đạo Karnapa, Nam áº¤n Độ 
    (12) Đổi vị trí cho nhau: Là má»™t trong những phÆ°Æ¡ng tiện giúp đỡ tu tập, được miêu tả rõ trong ChÆ°Æ¡ng 8, từ câu 90-100 và từ câu 101-139 
    (13) Hoá sinh trong lòng sen: Đây là cảnh hóa sinh tại cõi Cá»±c Lạc của Ä‘ức Phật A Di Đà 
    (14) Chiến công trọn thành: Tức là Ä‘ạt được sá»± giác ngá»™, thành Phật và truyền dạy giáo lý(Chuyển Pháp Luân) 
    (15) Xem chÆ°Æ¡ng VII, câu 16 
    (16) Xem chÆ°Æ¡ng IX, câu 73 
    (17) Bồ tát Diệu Hoa Nguyệt (Supuspacandra): Mặc dầu biết vua Curadatta rất ác Ä‘á»™c, song vẫn cÆ°Æ¡ng quyết thuyết pháp vì lợi ích cho chúng sinh và Ä‘ã bị vua hành hạ. 
    (18) Tinh huyết của cha mẹ 
    (19) Từ câu 141 đến câu 154 (trong ngoặt kép): NÆ¡i Ä‘ây ngài Santideva Ä‘ã tá»± đặt mình vào Ä‘ịa vị của má»™t người khác rồi hÆ°á»›ng về „cái Ta“ (ngã) mà nói 
    (20) Chân lý thế gian: Còn gọi là tục đế, chân lý tÆ°Æ¡ng đối, chân lý bao phủ 
    (21) Chân lý tuyệt đối: Còn gọi là chân đế, thắng nghÄ©a đế 
    (22) Đây là cuá»™c tranh luận giữa Tôn giả Santideva (Trung Quán) và phái Duy Thức. Duy thức chủ trÆ°Æ¡ng rằng má»—i sá»± vật và hiện tượng bên ngoài đều là áº£o tưởng. Chúng không có thật mà chỉ là bóng dáng của tâm. Chỉ có tâm má»›i hiện hữu thật sá»± 
    (23) Phụ nữ vô sinh: Là phụ nữ không thể nào sinh con được. Vì vậy sá»± bàn luận về sắc đẹp của đứa con gái của má»™t phụ nữ vô sinh chỉ là chuyện vui Ä‘ùa 
    (24) Đây là ví dụ về má»™t con gấu bị chuá»™t cắn làm Ä‘á»™c. Gấu ngủ suốt mùa Ä‘ông. Đến mùa xuân, khi nghe tiếng sấm nó tỉnh dậy và cảm thấy Ä‘au Ä‘á»›n má»›i nhá»› lại Ä‘ã bị chuá»™t cắn. Ký ức của con người cÅ©ng tÆ°Æ¡ng tá»± nhÆ° vậy 
    (25) Tâm siêu nhiên = Tha tâm thông 
    (26) NÆ¡i Ä‘ây Tôn giả Santideva phản bác lại phái Tiểu thừa Ä‘ã quan niệm rằng sau khi Ä‘ức Phật nhập Niết Bàn thì Ngài không còn làm lợi ích cho chúng sanh Ä‘ược nữa. 
    (27) Bám víu Ä‘ối tượng hay sá»± vật = chấp pháp. Bám víu cái Ta = Chấp ngã 
    (28) Theo Prajanàkarumati thì các câu 50, 51 và 52 là những câu Ä‘ã được tác giả khác từ ngoài Ä‘Æ°a vào 
    (29) ChÆ°á»›ng ngại hiểu biết = Sở tri chÆ°á»›ng 
    (30) Số luận (Samkhya) là má»™t học thuyết phi Phật giáo do Rishi Kapila thành lập vào thời cổ áº¤n Độ, tin rằng mọi hiện tượng - trừ cái ngã trường cá»­u bất biến - được tạo thành từ má»™t thần ngã Prakrti hay là thá»±c chất tối sÆ¡ thấm khắp mọi sá»±. Khi tiếp xúc vá»›i thá»±c chấtnày thì má»™t loạt những biểu hiện nhÆ° tri thức, cảm quan và đối tượng cảm giác phát xuất từ đấy và được cái ngã cảm thọ. Thá»±c chất tối sÆ¡ là má»™t chất liệu trường cá»­u, phổ biến tạo nên mọi sá»± và là bản chất của các pháp trong thế giá»›i kinh nghiệm. Ngã là nguyên lý tâmbất biến trở nên liên kết vá»›i ngoại giá»›i do sá»± đồng nhất sai lầm của nó vá»›i biểu hiện của thá»±c chất tối sÆ¡. (Theo: Thích Nữ Trí Hải: Nhập Bồ Tát Hạnh, Trang nhà Quảng Đức, ChÆ°Æ¡ng 9: Trí Tuệ, câu 60). Xem thêm Tìm hiểu sáu phái Triết học áº¤n Độ, Thích Mãn Giác, 2002, Trang nhà Quảng Đức. 
    (31) Âm thanh: Là đối tượng của sá»± nghe = Trần cảnh 
    (32) Cái biết, Tánh biết= nhận thức 
    (33) Ba đức (nguyên lý) tối sÆ¡ của Số luận là: rajah, sattwa và tamah. Tùy theo dịch gỉa mà có nhiều cách dịch khác nhau. Cách dịch ở Ä‘ây dá»±a theo E. Steinkellner vá»›i ba thuật ngữ: Güte, Leidenschaft và Finsternis (Santideva: Eintritt in das Leben zur Erleuchtung - Bodhicarỳavatàra. Eugen Diederichs Verlag, 1981, trang 125.) 
     Thích Nữ Trí Hải dịch là: Æ°u, há»·, ám. Sách Ä‘ã dẫn, câu 64 
     Thích Trí Siêu dịch là thanh tịnh, tạo tác u mê (Thích Trí Siêu: Bồ Tát Hạnh, Trang Nhà Quảng Đức, chÆ°Æ¡ng 9: Trí huệ, câu 64) 
    (34) “Má»™t”: Theo Trung Quán, má»™t sá»± vật có thật (có tá»± tính) còn được gọi là “Má»™t”. Tá»± nó là nó, không do nhiều Ä‘iều kiện khác (nhân duyên khác) phối hợp mà thành 
    (35) Năm Uẩn: NgÅ© Uẩn: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức 
    (36) áº¢o tưởng: Được sinh ra từ tưởng tượng, từ tà kiến hoặc do chấp trÆ°á»›c 
    (37) Giác quan = Căn: tai mắt, mÅ©i, lưỡi thân 
     Äá»‘i tượng: ví dụ nhÆ° sá»± vật = Trần: nhÆ° âm thanh, màu sắc, mùi vị, va chạm 
    (38) Hạt bụi cá»±c nhỏ = vi trần hoặc cá»±c vi trần và lân hÆ° trần, nhỏ đến mức dường nhÆ° không có gì cả 
    (39) Xem lại các câu 86 – 88 của chÆ°Æ¡ng chín 
    (40) Xem lại các câu 58 – 88 của chÆ°Æ¡ng chín 
    (41) Phản bác phái Hữu Bá»™. Phái này quan niệm rằng tâm và vật là hai thá»±c thể khác biệt 
    (42) Phái Vô Nhân: Phái này chủ trÆ°Æ¡ng rằng tất cả các pháp không do nhân gì sinh ra, họ bảo: “Mọi sá»± vật nhÆ° mặt trời mọc, nÆ°á»›c chảy xuống núi, hạt đậu tròn, gai nhọn và lông Ä‘uôi con công … không do ai làm ra cả, chúng tá»± nhiên sinh (Thích Nữ Trí Hải, sÄ‘d, chÆ°Æ¡ng 9, câu 116) 
    (43) Thường Luận: Phái này tin rằng mọi sá»± do thần Tá»± Tại Thiên sinh ra. Vị này có năm đức là thiêng liêng, trong sạch, Ä‘áng kính, trường cá»­u, Ä‘á»™c nhất và là sáng tạo chủ của mọi sá»± (Thích Nữ Trí Hải, sÄ‘d, chÆ°Æ¡ng 9, câu 118) 
    (44) Bốn Đại chủng: gồm có Ä‘ất, nÆ°á»›c, lá»­a, không khí và không gian 
    (45) Cõi lành, Cõi phÆ°á»›c = Bát phÆ°á»›c sanh xứ: Tám cõi nhờ có phÆ°á»›c đức mà được sinh đến Ä‘ó, gồm có cõi người giàu sang, cõi trời bốn vị Thiên VÆ°Æ¡ng, cõi trời Äao-lỵ, cõi trờiDạ-Ma, cõi trời Đâu-Suất, cõi trời Hoá-Lạc, cõi trời Tha-Hoá và cõi trời Phạm Thiên (Theo Đoàn Trung Còn: Phật học Từ Ä‘iển, Saigon 1966, tập I, trang 243) 
    (46) Tám hoàn cảnh xấu (Bát nạn): Tám cảnh ngá»™ ngăn chận sá»± tu học Ä‘ể được giác ngá»™, gồm có Äá»‹a ngục, Ngạ quá»·, Súc sanh, Châu Uất Ä‘an việt (Châu Bắc-cu-lÆ°) người ở châu này sung sÆ°á»›ng mãi nên tu học không được, cảnh trời Trường thọ (Vô tưởng thiên), nÆ¡i Ä‘ây không có tâm tưởng nên không tu học Ä‘ược, Ä‘ui, Ä‘iếc, câm, Thế trí biện thông (á»· mìnhthông minh biện bác theo thế sá»± mà không lo tu học, trÆ°á»›c Phật và sau Phật, hai thời này không có sá»± bành trÆ°á»›ng của Ä‘ạo Phật nên không thể tu học (Đoàn Trung Còn, sÄ‘d, tr. 235) 
    (47) Cá»±c Há»· Địa: SÆ¡ Địa của Bồ Tát

    Links: Về Ngài Tịch Thiên 

Mục lục

Nhập Bồ Tát hạnh
  • 1. Tiểu sá»­ Tôn giả Tịch Thiên
  • 2. CHƯƠNG MỘT : LỢI ÍCH CỦA TÂM Bá»’ ĐỀ
  • 3. CHƯƠNG HAI: SÁM HỐI TỘI NGHIỆP
  • 4. CHƯƠNG BA: PHÁT TÂM Bá»’ ĐỀ
  • 5. CHƯƠNG BỐN: THá»°C HÀNH TÂM Bá»’ ĐỀ
  • 6. CHƯƠNG NÄ‚M: CHÁNH NIỆM, TỈNH GIÁC
  • 7. CHƯƠNG SÁU : NHẪN NHỤC
  • 8. CHƯƠNG BẢY: TINH TẤN
  • 9. CHƯƠNG TÁM: THIỀN QUÁN
  • 10. CHƯƠNG CHÍN :TRÍ TUỆ
  • 11. CHƯƠNG X: Há»’I HƯỚNG

Tìm kiếm

Lịch

Thống kê truy cập

  • Lượt truy cập: 03381
  • Đang online: 15