Bài học từ cuộc đời Đức Phật

11/05/2016 | Lượt xem: 2903

I. BA CÁCH CÚNG DƯỜNG.

Hôm nay, nhân mùa Phật Đản, quý phật tá»­ đạo tràng Trúc Lâm Sen Trắng Đà Nẵng trở về Thiền viện Trúc Lâm Bạch Mã tu tập hai ngày má»™t Ä‘êm. Đêm rồi quý vị Ä‘ã được tụng kinh, ngồi thiền. Khuya nay quý vị cÅ©ng Ä‘ã ngồi thiền rồi và má»›i tụng kinh Lá»… Phật Đản xong. Bây giờ đến thời sinh hoạt đạo lý. Ngày lá»… Phật Đản, chúng ta cúng dường Đức Phật theo mấy cách? Ká»· niệm mừng ngày Đức Phật giáng sanh, chúng ta có rất nhiều cách để cúng dường lên Ngài. Cụ thể, trong Kinh dạy chúng ta có ba cách cúng dường.


1/ Cách thứ nhất là lợi cúng dường: Tức là tứ sá»±, những gì có được mình dâng lên cúng dường, Ä‘ó gọi là lợi cúng dường.

2/ Thứ hai là kính cúng dường: Tức là chúng ta kính trọng hÆ°á»›ng về ngài.

3/ Và thứ ba là tu cúng dường: Lâu nay chúng ta thường quen lợi và kính cúng dường mà hay bỏ quên phần tu cúng dường. Tức là có hoa, có quả, có gạo, có tiền... Ä‘em dâng cúng, hoặc tôn thờ, lá»… lạy ngài, nhÆ°ng thường quên để ý đến phần thá»±c hành công phu. Tu tập cúng dường là chúng ta phải nhắm thẳng đến phần thá»±c hành công phu, Ä‘ó là má»™t cách cúng dường.

CÅ©ng nhÆ° ở nhà, mình là người làm cha, làm mẹ, làm ông, làm bà. Đến ngày sinh nhật, con cháu thể hiện nhiều cách để chúc thọ mình. Đứa thì mua quà tặng, đứa thì tỏ tình cảm tôn kính mình, có đứa lo chăm sóc sức khỏe của mình má»™t cách chu Ä‘áo, có đứa thì ngoan ngoãn nghe lời chỉ bảo của mình để được thành đạt trong cuá»™c sống... Theo cái nhìn và khả năng của má»—i người con mà có cách thể hiện khác nhau. Cách nào cÅ©ng tốt, miá»…n nó ngoan ngoãn và có lòng là mình vui rồi. Hôm nay trong mùa Phật Đản, quý vị trở về Ä‘ây tu tập hai ngày má»™t Ä‘êm, Ä‘ó là hành Ä‘á»™ng của má»™t người con ngoan ngoãn Ä‘ã biết cúng dường lên đức Từ phụ của mình. Người xÆ°a nói “Cung kính bất nhÆ° phụng mệnh”. NghÄ©a là tôn trọng, cung kính không bằng chúng ta vâng lời, làm theo. Có nhiều đứa con trÆ°á»›c mặt mình thì tỏ ra có vẻ ngoan ngoãn và cung kính lắm. NhÆ°ng khi ra đường, ra xã há»™i thì sống khác Ä‘i. Má»™t người con nhÆ° vậy không thể gọi là có hiếu được. Cho nên hôm nay trở về Thiền viện tu tập, Ä‘ó là quý vị Ä‘ang vâng theo lời đức Phật chỉ dạy, nghÄ©a là chúng ta Ä‘ang cúng dường đức Phật má»™t cách thiết thá»±c nhất.

NhÆ°ng muốn nghe theo, muốn tu tập theo, trÆ°á»›c tiên chúng ta phải hiểu rõ cuá»™c đời đức Phật thì má»›i phụng mệnh, má»›i tu theo được. Cho nên hôm nay quý Thầy sẽ nói má»™t vài bài học từ cuá»™c đời của đức Phật ở cấp Ä‘á»™ bình dị, gần gÅ©i, nhÆ°ng rất cần thiết vá»›i tất cả chúng ta, trong khả năng má»—i người có thể làm được để qúy vị học theo, mang lại lợi ích thiết thá»±c cho mình và mọi người.

II. BÀI HỌC TỪ CUỘC ĐỜI ĐỨC PHẬT.

Cuá»™c đời của đức Phật rất vÄ© đại, vô vàn những Ä‘iều hay, chúng ta không tài nào học hết được. Lý do đầu tiên là mình không thể biết hết để học. ChÆ°a có ai dám tá»± nhận mình là người biết hết những Ä‘iều hay của đức Phật. Chúng ta chỉ nhận biết được phần nào thôi cho nên khó học hết. Má»™t lý do nữa là những Ä‘iều được nghe, được học, được hiểu, nhÆ°ng chúng ta không dá»… hiểu hết thâm ý đức Phật muốn chỉ trong Ä‘ó. Và Ä‘iều thứ ba, thí dụ nhÆ° quý vị Ä‘ang ở Đà Nẵng, làm công việc ồn ào, chÆ°a bao giờ ra cảnh núi rừng thanh vắng nhÆ° thế này thì chúng ta không thể nào hình dung ra hay cảm nhận được cảm giác thanh tịnh giống nhÆ° mấy hôm mình Ä‘ã ở lại Ä‘ây. Chỉ có ai ra đến Ä‘ây rồi thì má»›i cảm nhận hết được. CÅ©ng thế, nếu chÆ°a  ở trong cảnh giá»›i của Phật thì chúng ta sẽ không thể thấy hết để học theo. Chỉ có Phật má»›i biết đến cảnh giá»›i Phật. Nếu chÆ°a nhÆ° thế thì không dá»… hiểu thấu hết thâm ý của Phật, cho nên khó học hết những Ä‘iều hay từ đức Phật. Chừng nào chÆ°a thành Phật, ngày Ä‘ó chúng ta chÆ°a thể học hết những bài học từ cuá»™c đời đức Phật muốn dạy mình. Má»›i biết, bài học từ cuá»™c đời đức Phật rất lá»›n lao. Cho nên hôm nay trong phạm vi hạn hẹp, chúng ta chỉ học những bài học gần gÅ©i, bình dị, vừa sức chúng ta có thể hiểu biết, cảm nhận và ứng dụng được.

1. Duy ngã Ä‘á»™c tôn.

Có lẽ phần Ä‘ông quý vị có hiểu biết về lịch sá»­ cuá»™c đời đức Phật Thích Ca Mâu Ni cho nên quý Thầy không nhắc lại. Chỉ ôn sÆ¡ qua má»™t vài Ä‘iểm để chúng ta học theo thôi. Ngài là má»™t vị thái tá»­ tên Tất-đạt-Ä‘a, hay còn gọi là SÄ©-đạt-ta, có nghÄ©a là “người được toại nguyện”. Vì qua bao nhiêu mong mỏi, vua Tịnh Phạn má»›i có được má»™t vị thái tá»­ duy nhất, Vua rất quý cho nên nhân Ä‘ó đặt tên. Vừa má»›i ra đời, Thái tá»­ Ä‘i trên bảy hoa sen, má»™t tay chỉ trời, má»™t tay chỉ đất, nói:

Thiên thượng, thiên hạ,
Duy ngã Ä‘á»™c tôn.
Nhất thiết thế gian,
Sanh, lão, bệnh, tá»­.

NghÄ©a là “Trên trời, dÆ°á»›i trời, chỉ ta là hÆ¡n hết. Tất cả thế gian đều bị chi phối bởi sanh, già, bệnh và chết”. “Chỉ ta hÆ¡n hết”, chữ TA không phải là cái ngã thể sanh diệt, không phải là cái thân tứ đại này, mà chữ TA ở Ä‘ây là trí giác, là Phật tâm, là sá»± giác ngá»™. Khi vừa ra đời, Ä‘iều đầu tiên Ngài tuyên bố cho mọi người biết, trên trời, dÆ°á»›i trời, chỉ có con người giác ngá»™, chỉ có sá»± giác ngá»™ là trên hết. Ngoài ra, tất cả những thứ khác chỉ thuá»™c về sanh, già, bệnh, chết, tức là chỉ thuá»™c về vô thường, biến hoại, không thật, không có gì Ä‘áng trân quý. Cụ thể hÆ¡n, lìa sá»± giác ngá»™ thì làm gì cÅ©ng rÆ¡i vào vô thường, biến hoại, huyá»…n hóa.

Có lần, quý Thầy gặp má»™t anh nọ bảo rằng: “Sanh ra trên đời, ai cÅ©ng có má»™t lý tưởng riêng và lý tưởng nào cÅ©ng tốt.” Tất cả chúng ta đều có lý tưởng riêng và má»—i lý tưởng đều có mặt tốt của nó. NhÆ°ng nếu nói tất cả đều tốt thì có vẻ chung chung nên quý Thầy chÆ°a hài lòng lắm. Chúng ta cần phải trắc nghiệm, kiểm tra lại lý tưởng sống của mình để không bị nhầm. Cụ thể má»—i má»™t chúng ta đều có quyền chọn cho mình má»™t lý tưởng sống và hằng ngày chúng ta Ä‘ang sống vá»›i lý tưởng Ä‘ó. NhÆ°ng lý tưởng Ä‘ó nó có đủ lá»›n để bảo kê cho cuá»™c đời mình hay không? Điều này quý vị có thể kiểm nghiệm qua ba trường hợp:

1/ Khi gặp má»™t Ä‘iều vui, trong lòng quý vị có được vẫn bình thường nhÆ° không có chuyện gì xảy ra hay không? Nếu vẫn bình thường thì lý tưởng sống nó má»›i đủ lá»›n để bảo kê cho mình được. Bởi lẽ khi vui quá là không bình thường, là Ä‘á»™ng tâm. Mà tâm Ä‘á»™ng thì chúng ta sẽ yếu. Tâm yếu thì dá»… bị chi phối, không tá»± chủ, Ä‘Æ°a đến khổ Ä‘au. Còn Ä‘Æ°a đến khổ Ä‘au thì lý tưởng ấy chÆ°a bảo vệ cho mình được.

Ví dụ chúng ta Ä‘ang hào hứng, hăng say vá»›i má»™t công việc nào Ä‘ó mình cho là quan trọng, là hay. Bá»—ng dÆ°ng có ai Ä‘ó phản bác, chặn lại, làm ngược Ä‘i vá»›i những ý tưởng của mình, chúng ta sẽ bất mãn, bá»±c bá»™i, bỏ cuá»™c. Ngược lại, cÅ©ng má»™t công việc Ä‘ó, nhÆ°ng mình làm trong an tỉnh. Nhỡ có ai Ä‘ó chặn lại, chúng ta sẽ bình tỉnh, tìm cách thuyết phục, vượt qua, phÆ°Æ¡ng án ấy sẽ được khả thi, Ä‘Æ°a đến thành công tốt đẹp. NhÆ° vậy, hào hứng, hăng say nó chỉ được má»™t chiều. NhÆ°ng vì là tÆ°á»›ng Ä‘á»™ng nên làm cho mình yếu, không đủ sức để vượt qua chÆ°á»›ng ngại. An tỉnh má»›i đủ sức vượt qua những thá»­ thách rào cản trong cuá»™c sống. CÅ©ng thế, gặp cảnh vui mà chúng ta vui được thì Ä‘ó là Ä‘á»™ng tâm. Lâu ngày tâm Ä‘á»™ng này thành thói quen, thành sức mạnh cho nên khi gặp cảnh khổ chúng ta cÅ©ng không tá»± chủ được và cÅ©ng sẽ khổ não. Bởi vậy khi gặp cảnh vui mà chúng ta Ä‘á»™ng tâm vui được thì khi buồn chúng ta cÅ©ng sẽ Ä‘á»™ng tâm và buồn được, các khổ từ Ä‘ó có ra. Nếu người sống vá»›i má»™t lý tưởng nào Ä‘ó mà khi gặp chuyện vui họ vẫn bình thường, vui má»™t cách nhẹ nhàng, lặng lẽ, tâm mình không Ä‘á»™ng. Chính năng lá»±c không Ä‘á»™ng này cho ta má»™t sức giác rất lá»›n, các khổ não không còn giá trị, chúng ta luôn được an vui. Chính lý tưởng giác ngá»™ Ä‘ó sẽ đủ tÆ° cách chuẩn xác, bảo kê cho đời mình không bị khổ.

2/ Thứ hai, lý tưởng chúng ta sống làm sao phải đủ sức, khi gặp cảnh khổ, chúng ta vẫn bình thường không khổ, hay ít khổ, không khổ nhiều đến ná»—i quá sức chịu Ä‘á»±ng. Được vậy, lý tưởng ấy má»›i có lợi ích, má»›i đủ tÆ° cách bảo kê cho mình được.

Ví dụ sáng sá»›m thức dậy gặp chuyện không nhÆ° ý. Lên công sở thì gặp việc bá»±c bá»™i. Má»™t lúc sau lại gặp chuyện không vui, rồi những chuyện vá»› vẩn Ä‘âu Ä‘âu nó lại ùa đến làm mình khó chịu. Má»™t lúc mình bị đụng má»™t chút, cho đến chiều thì chúng ta sẽ bị căng thẳng, bức rức, yếu mỏi vô cùng. Khi mỏi mệt thì tâm mình càng trở nên suy yếu, càng gia tăng sá»± căng thẳng và bá»±c bá»™i. Càng căng thẳng, bá»±c bá»™i thì lại tâm mình lại càng bị suy yếu Ä‘i. Cứ nhÆ° thế ná»—i bá»±c bá»™i má»—i lúc má»™t lá»›n và Ä‘Æ°a đến khổ Ä‘au. Nếu vừa có má»™t niệm khó chịu, chúng ta chấn chỉnh ngay thì tâm mình sẽ trở lại trạng thái an ổn ban đầu, Ä‘iều khó chịu thứ hai, thứ ba không có chá»— tiếp nối, chúng ta được an tịnh. NhÆ° vậy không ai, không Ä‘iều gì có thể làm cho mình khổ Ä‘au được. Ngay má»™t niệm đầu Ä‘ó chúng ta soi lại, hóa giải thì tâm mình trở nên an tÄ©nh, sức giác từ Ä‘ó có ra. Theo thời gian sức giác ngá»™ này lá»›n mạnh, các khổ tá»± nhiên được tiêu trừ, chúng ta được an vui mãi mãi. Cho thấy, chính sức giác ngá»™ này là má»™t lý tưởng đủ lá»›n để bảo vệ cho mình an vui miên viá»…n được.

3/ Và tiêu chí cuối cùng là lý tưởng sống suốt cả đời Ä‘ó làm sao để khi chúng ta nhắm mắt lìa đời, mình cảm thấy bình thường, ổn định, không có gì xao xuyến, lo âu, hoang mang hay sợ hãi... Nói nhÆ° thế không phải sống để chờ chết, để phục vụ cho cái chết. NhÆ°ng vì chết là má»™t Ä‘iều ai cÅ©ng cảm thấy lá»›n lao và sợ sệt, cho nên Ä‘em nó ra để Ä‘o lường vá»›i lý tưởng của mình xem, lý tưởng ấy Ä‘ã đủ lá»›n để làm chủ được sá»± sống chết hay chÆ°a. Vá»›i sá»± giác ngá»™, chÆ° Phật, chÆ° vị Tổ sÆ°, các vị tiền bối Ä‘ã minh chứng hùng hồn cho má»™t sá»± ra Ä‘i an nhiên, tá»± tại. Má»›i thấy, sức giác ngá»™ lá»›n lao đến dường nào!

Nếu má»™t lý tưởng ổn định, đủ lá»›n để bảo kê được ba tiêu chí trên thì quý vị Ä‘ã chọn được cho mình má»™t lý tưởng Ä‘úng, chuẩn xác. Ngược lại, nếu chọn má»™t lối sống mà khi gặp ba sá»± việc trên, chúng ta còn bị nó chi phối thì lý tưởng kia không bảo kê được cho mình. Đó là chúng ta Ä‘ã chọn má»™t lối sống không thiết thá»±c có lợi, là má»™t lý tưởng chÆ°a được xác Ä‘áng.

Khi người con muốn xin má»™t Ä‘iều gì Ä‘ó ở bố mẹ, chúng thường nhìn nét mặt, ánh mắt bố mẹ hôm Ä‘ó được vui không. Nếu Ä‘ang vui thì biết lòng Ä‘ang an ổn, sẽ sẵn sàng cho. Má»™t buổi sáng thức dậy vá»›i má»™t tâm thái an ổn, nhẹ nhàng thì mọi việc hanh thông. Sá»± việc có đến nhÆ° thế nào mình cÅ©ng cảm thấy bình thường và giải quyết rất trôi chảy. Ngược lại, bằng má»™t tâm thái không ổn định, bấn loạn, bá»±c bá»™i thì gặp Ä‘iều gì cÅ©ng dá»… bá»±c, làm gì hỏng đấy. Má»›i thấy tâm thái lặng lẽ ấy cần thiết cho cuá»™c sống của chúng ta nhÆ° thế nào.

Giác ngá»™ là tâm thái tá»± lắng sáng má»™t cách tuyệt đối. Người luôn sống bằng tâm giác sáng, lặng lẽ, không Ä‘á»™ng Ä‘ó là người giác ngá»™. Người ấy sẽ có má»™t nguồn an lạc vô biên. Sống bằng tâm giác Ä‘ó thì nó đủ lá»›n để tất cả cảnh trở nên bình thường, không còn đủ sức chi phối con người giác ngá»™ ấy. Má»›i thấy, sá»± giác ngá»™ là trên hết. Đó là tinh thần đức Phật Ä‘ã nói: “Duy ngã Ä‘á»™c tôn.”

1/ Vá»›i cảnh vui: Nếu hằng ngày, ở mọi hành Ä‘á»™ng quý vị luôn luôn sống bằng tâm phẳng lặng, giác sáng, không manh Ä‘á»™ng quá. Lâu ngày tập thành thói quen, tá»± nó sẽ tạo thành má»™t nguồn năng lượng vô hình, tạo nên sức mạnh cần thiết. Khi gặp cảnh vui, chúng ta cÅ©ng không dá»… Ä‘á»™ng. Ngay khi không Ä‘á»™ng thì người mình vững vàng, sáng suốt, tỉnh tại, lạc an, tÆ°Æ¡i vui. Từ Ä‘ó nhìn cái gì cÅ©ng tÆ°Æ¡i mát, tâm mình rá»™ng hÆ¡n, nhìn ai cÅ©ng bằng tâm cởi mở, dá»… cho ra hÆ¡n... Điều Ä‘ó Ä‘ã minh chứng được má»™t lý tưởng sống Ä‘ã phục vụ tốt cho mình và người, là má»™t lý tưởng Ä‘úng nghÄ©a.

2/ Vá»›i cảnh khổ: CÅ©ng sống bằng tâm phẳng lặng, giác sáng, an lạc vô biên Ä‘ó. Khi gặp cảnh khổ, cảnh trái ý nghịch lòng, tất cả cảnh ấy không đủ lá»›n để làm cho chúng ta khổ được. Vậy là sá»± giác ngá»™ Ä‘ã bảo kê được cho mình rồi.

3/ Vá»›i cái chết: Trong bất cứ trường hợp nào, ở bất cứ nÆ¡i Ä‘âu, chúng ta luôn luôn sống bằng tâm lặng lẽ, giác sáng, an vui suốt cả má»™t đời nhÆ° vậy. Cho đến khi sắp nhắm mắt lìa đời, sức sống ấy rất lá»›n, bá»—ng dÆ°ng chúng ta cảm thấy chuyện sống chết rất bình thường, cái chết không còn đủ sức chi phối chúng ta nữa. Thật sá»± an nhiên, tÄ©nh tại. Nếu sức huân hằng ngày còn ít, chÆ°a đủ mức để được nhÆ° thế thì lá»±c ấy cÅ©ng khiến chúng ta cảm thấy tỉnh sáng, an ổn. Thấy thân này không phải thật là mình, cảnh này không phải cố định của mình, cuá»™c sống chỉ là má»™t khoảng gá mượn để thá»±c hành việc giác ngá»™... Khi Ä‘ó tâm mình tá»± lặng an, sáng suốt, biết hÆ°á»›ng Ä‘i. Má»›i thấy, chính sá»± giác ngá»™ Ä‘ã bảo kê cho chúng ta được an ổn khi sắp lìa đời.

Đảm bảo được ba Ä‘iều kiện Ä‘ó thì má»›i Ä‘úng nghÄ©a má»™t lý tưởng, má»™t Ä‘iều mà ai trong đời cÅ©ng thấy cần phải hÆ°á»›ng đến. Sống được nhÆ° vậy là sức sống của má»™t người giác ngá»™. Sức sống giác ngá»™ ấy có giá trị vô biên cho mình và mọi người cho nên sá»± giác ngá»™ là trên hết. Đức Phật Ä‘ã nói, trên trời, dÆ°á»›i trời, cả cõi nÆ°á»›c này, đối vá»›i tất cả mọi thứ, chỉ có sá»± giác ngá»™ là trên hết. Ngoài ra, không giác ngá»™, rời tâm giác mà sống, mà làm thì tất cả chỉ là rÆ¡i vào sanh diệt, vô thường, không Ä‘Æ°a đến má»™t cuá»™c sống chắc chắn an lạc, an toàn, an vui tuyệt đối. Đó là Ä‘iều rất trọng yếu, khi vừa ra đời đức Phật Ä‘ã tuyên bố, Ä‘ã nói cho chúng ta nhận biết trÆ°á»›c để hÆ°á»›ng đến. Đó là cái chính yếu, cái gốc. Nếu học được, nắm bắt và sống được ngay cái gốc này thì mọi việc Ä‘ã được hoàn thành. Nếu chÆ°a nhÆ° thế thì đức Phật chỉ từng bÆ°á»›c cho chúng ta nhận thấy.

Khi lá»›n lên, ngài là người văn võ song toàn. Những lúc ra khỏi hoàng thành, chứng kiến bốn cảnh sanh, già, bệnh, chết, thái tá»­ ý thức sâu sắc về lẽ vô thường, về ná»—i khổ kiếp người nên Ä‘ã phát chí hÆ°á»›ng thượng, phát tâm xuất gia.

2. Sá»± sống là khổ.

Má»™t lần Ä‘i xem lá»… hạ Ä‘iền, thái tá»­ ngồi dÆ°á»›i tán cây nhìn các nông dân cày ruá»™ng. Khi cày đất lên, côn trùng bò lúc nhúc, chim chóc sà xuống gắp ăn. Thấy vậy, thái tá»­ tÆ° duy, thấm nghiệm, cảm nhận, thấy ra được má»™t sá»± thật. Con này sống từ sá»± chết chóc Ä‘au Ä‘á»›n của con kia. Con này được má»™t miếng ngon thì con kia phải mất mạng, phải Ä‘au Ä‘á»›n vô kể. Sá»± sống con này là cái chết của con kia, cho nên Ngài thấy sá»± sống quá là Ä‘au khổ.

Cùng trÆ°á»›c cảnh ấy, nếu chúng ta lăng xăng, lá»™n xá»™n, tâm thái Ä‘ang loạn Ä‘á»™ng thì khó thấy ra, khó thấm nghiệm và giác ngá»™ được nhÆ° Ngài. Huống chi vá»›i má»™t tâm quá thô tháo, không được hiền thiện, chính mình làm những việc ăn sống uống tÆ°Æ¡i thì làm sao, biết bao giờ má»›i có được cảm nhận Ä‘ó! Bằng tâm tÄ©nh lặng, vá»›i tâm từ bi nên ngài thấy rõ và thÆ°Æ¡ng cho những con bị chết lẫn con sống. Ngài ý thức rằng, sá»± sống là khổ cho nên nói sanh là khổ.

Ngày xÆ°a, quan niệm ăn chay chÆ°a có. NhÆ°ng khi thấy cảnh con này ăn con kia thì thái tá»­ Ä‘ã thấy thÆ°Æ¡ng tâm, Ä‘ã thấy là tạo khổ Ä‘au cho nhau rồi. Bây giờ tinh thần ăn chay Ä‘ã được mọi người biết đến rất rá»™ng rãi, nhiều người thích ăn chay. Thế nhÆ°ng vẫn có không ít người không chấp nhận việc ăn chay. Có người vẫn nói “vật dưỡng nhân”, con vật sanh ra để phục vụ mình, cho mình ăn chứ việc gì phải ăn chay. Cái nhìn nhÆ° thế là chÆ°a đồng cảm vá»›i mọi loài, là trái chiều vá»›i cái nhìn của thái tá»­ xÆ°a kia. Khi thấy con chim ăn côn trùng là thái Ä‘ã thÆ°Æ¡ng tâm rồi. Chúng ta Ä‘i ăn tÆ°Æ¡i nuốt sống những con vật mà không hề biết đến sá»± Ä‘au Ä‘á»›n của nó, còn nói Ä‘á»™ng vật dưỡng nhân, vậy là chúng ta khá ích ká»·, từ tâm của mình còn bị khuất lấp. Nếu thá»±c sá»± con vật sinh ra để nuôi dưỡng chúng ta thì con gà, con heo... nó sẽ tá»± nguyện đến mời chúng ta làm thịt nó để ăn. NhÆ°ng trên thá»±c tế có con gà, con heo nào tá»± nguyện chạy tá»›i nói, tôi sinh ra để phụng dưỡng con người, quý vị cứ giết tôi mà ăn Ä‘i, có con nào đến nói vá»›i chúng ta nhÆ° vậy không? Hay quý vị bắt để làm thịt thì nó la thất thanh? Chúng ta rượt bắt thì nó hoảng sợ và chạy trốn? Sợ tức là sợ Ä‘au. Nó không sẵn sàng cho mình làm thịt, nhÆ°ng mình lại cưỡng bức giết nó để mình được ăn. Vậy là chúng ta bức ép nó chứ có con vật nào tá»± nguyện cho chúng ta giết Ä‘âu mà bảo là nó sinh ra để nuôi dưỡng mình! Nếu nói vật dưỡng nhân là Ä‘úng thì quý Thầy sẽ nói “nhân dưỡng hổ”, tức là con người sinh ra để con cọp nó ăn. Vậy có quý vị nào tình nguyện đến trÆ°á»›c miệng hổ để nó có má»™t bữa ngon miệng no nê không? Hay nghe nói Ä‘ã sợ, thấy con cọp sổng chuồng Ä‘ã lo chạy trốn bán mạng? Gặp cọp chúng ta hoảng sợ bỏ chạy nhÆ° thế nào thì con gà, con heo, con vịt thấy chúng ta cầm cái dao, nó cÅ©ng hoảng sợ và bỏ chạy nhÆ° thế. Tỉnh táo má»™t chút, sáng suốt má»™t chút, mạnh mẽ má»™t chút để nhìn lại cho trung thá»±c thì sẽ thấy, khi bị Ä‘âm mổ, mình bị Ä‘á»›n Ä‘au, sợ hãi nhÆ° thế nào thì con vật nó cÅ©ng bị Ä‘á»›n Ä‘au, hốt hoảng nhÆ° thế ấy. Chúng ta không nỡ vì mình mà để cho nó phải khổ Ä‘au, cho nên không nỡ giết nó. NghÄ© được nhÆ° vậy thì lòng từ bi của mình được phát triển, cho nên ăn chay để tăng trưởng lòng từ bi là vậy. Ngoài ra, không giết chóc thì không mắc nợ mạng sống, không bị bệnh hiểm nghèo, chết yểu hay Ä‘á»›n Ä‘au.

Ngày trÆ°á»›c chÆ°a biết ăn chay, quý vị có thể giết heo, mổ trâu, làm gà, làm vịt... Đủ duyên Ä‘i chùa, ăn chay, sống đời hiền thiện, tu tập. Thời gian sau tình cờ thấy ai Ä‘ó mổ gà thì mình cảm thấy khó chịu, không nhìn được. Nghe kể những chuyện Ä‘âm trâu giết bò, chúng ta cảm thấy ghê tởm, kinh khủng, khó chịu... Quý thầy khuyên không nên đập muá»—i, giết kiến... nhÆ° thế sẽ mắc nợ thân mạng sống của nó, bị quả báo không tốt. Tập lâu thành quen, má»™t thời gian sau nhỡ có muá»—i cắn, quý vị thấy thÆ°Æ¡ng nó, tá»™i cho nó và không nỡ đập nó. TÆ°Æ¡ng tá»±, nhỡ đạp má»™t con kiến mình cÅ©ng cảm thấy bất nhẫn quá. Ngày trÆ°á»›c còn ở Trúc Lâm Đà Lạt, khi Ä‘i làm công tác chung, quý Thầy kéo chiếc xe bò (xe cá»™) vô tình cán vào cây thông con bên lề đường. Hòa Thượng Tôn sÆ° nói “Sao mà mấy chú bất nhẫn nhÆ° vậy. Cây thông Ä‘ang sống nhÆ° vậy mà không tránh ra, lại nhẫn tâm cán lên cho nó chết”. Hòa Thượng tôn sÆ° thì thÆ°Æ¡ng đến cả cây thông con. Còn chúng ta có khi con người vá»›i nhau vẫn còn thÆ°Æ¡ng nhau không nổi. NhÆ° thế, lòng từ bi của mình lá»›n được bao nhiêu? Chỉ có tỉnh táo, soi xét lại thì chúng ta má»›i học hết hạnh giác ngá»™ của các Ngài. Đến má»™t cây thông con Hòa thượng tôn sÆ° cÅ©ng thấy tá»™i nghiệp, không nở làm tổn thÆ°Æ¡ng nó. Ngày xÆ°a có khi mình cÅ©ng giết gà, giết vịt. NhÆ°ng tu tập thời gian thì chúng ta cảm thấy thÆ°Æ¡ng cho chúng sanh, không nỡ đập muá»—i hay đụng đến con kiến. Má»›i thấy, khi yên tÄ©nh, ăn chay, tu tập thiện tâm lâu ngày thành quen rồi thì tá»± nhiên chúng ta không làm được những việc xấu ác. Đó là dấu hiệu cho thấy thiện căn của chúng ta Ä‘ã được tăng trưởng. Thiện căn tăng trưởng thì chắc chắn chúng ta sẽ được Ä‘i trên con đường an lành, an ổn. Nếu không khéo tu tập thì ác pháp tăng trưởng, Ä‘Æ°a đến con đường xấu ác và phải bị khổ não thôi. Nếu biết soi xét lại mình, khéo léo sá»­a đổi từ những hành vi nhỏ nhặt của mình, sá»± tu tập sẽ có hiệu quả rõ rệt.

Má»™t sá»± chiêm nghiệm nữa cÅ©ng dá»… thấy lắm. XÆ°a kia má»›i lá»›n lên, chÆ°a được học đạo, chÆ°a biết ăn chay, chúng ta ăn mặn, có khi ăn cả những món máu me tÆ°Æ¡i sống. NhÆ°ng khi biết học đạo, ăn chay lâu ngày rồi, hôm nào ai Ä‘ó dọn cái chén ăn mặn mà rá»­a không sạch, chúng ta nghe mùi tanh thấy không dá»… chịu chút nào. Lịch sá»± nín hÆ¡i để ăn cho hết bữa, nhÆ°ng và cÆ¡m vào miệng là tá»± nó muốn ói ra ngoài. Nghe giết súc vật, tá»± nhiên mình cảm thấy khó chịu. Nghe đến đồ mặn là Ä‘ã cảm thấy rùng rợn. NhÆ°ng nếu hồi còn ăn mặn, máu tanh tÆ°Æ¡i sống chúng ta cÅ©ng uống được nữa. Má»›i thấy, ăn chay sẽ làm cho tâm từ và căn lành của chúng ta tăng trưởng má»™t cách rõ ràng. Tâm từ tăng trưởng, thiện pháp tăng trưởng thì chắc chắn chúng ta sẽ được an ổn. Sống được an ổn, vui tÆ°Æ¡i thì chết cÅ©ng sẽ được an vui. Đó là Ä‘iều nghiá»…m nhiên, chắc chắn, thấy được, không nhọc ai phải cầu nguyện cho mình nữa. Rất rõ ràng!

Mặt khác, có nhiều người cho rằng ăn chay sẽ suy dinh dưỡng, không thông minh. Ở Nhật, người ta nuôi hai con chó để thí nghiệm. Má»™t con cho ăn chay từ nhỏ và con kia thì ăn mặn. Khi trưởng thành, người ta thả cho hai con đấu nhau. Ban đầu con ăn mặn rất hùng hổ. Nó vồ vập, dữ tợn. Ngược lại con ăn chay thì có vẻ Ä‘iềm đạm, nhẹ nhàng. Khi cắn nhau má»™t Ä‘á»—i, con ăn mặn có vẻ Ä‘uối sức, gục ngã. Còn con ăn chay thì rất dẻo dai, bền bÄ© và nó chiến thắng. NhÆ° vậy, khi chúng ta ăn chay, nhìn thấy người hiền từ, nhẹ nhàng thì người khác ngỡ là yếu Ä‘uối, nhÆ°ng thật chất rất bền bÄ©. Còn ăn mặn thì thấy nhÆ° là mạnh bạo, nhÆ°ng chỉ là thoáng chá»›p rồi vụt tắt thôi chứ không thá»±c sá»± mạnh mẽ. Có lúc vì cái chất tanh hôi Ä‘ó nó làm cho mình nổi hung khí, cảm thấy anh hùng lắm, dám cầm dao, cầm gậy, chá»­i mắng, đấu tranh,... NhÆ°ng tá»›i khi gặp chuyện buồn chút xíu thì xìu nhÆ° cọng bún thiu, sống không ná»—i. NhÆ° vậy gọi là anh hùng được sao! Dám mạnh mẽ vá»›i chiến thắng thì cÅ©ng phải dám mạnh mẽ trÆ°á»›c những thất bại, dám mạnh mẽ chấp nhận những Ä‘iều mình không Æ°a, dám mạnh mẽ đối diện vá»›i những ná»—i buồn của lòng mình nữa thì má»›i xứng Ä‘áng được gọi là anh hùng chứ. Đằng này khi làm ăn lời được năm bảy chục triệu thì vênh váo, anh hùng, đắc thắng, nhÆ° là mạnh mẽ lắm. Khi thất trận không còn đồng xu nào thì Ä‘i Ä‘âu cÅ©ng thở ra thở vô nhÆ° muốn chết cho rồi, sống không nổi. Vậy mà gọi là anh hùng được sao! Có được má»™t số tài sản kha khá thì thích sống theo kiểu đẳng cấp. NhÆ°ng biểu vô bếp nấu cÆ¡m hoặc Ä‘i lau chùi nhà vệ sinh thì phản ứng, ngán ngẫm, bá»±c bá»™i, không làm được. Má»™t sá»± việc nhỏ nhoi nhÆ° vậy cÅ©ng đủ cản bÆ°á»›c của chân của mình được thì chí khí anh hùng nằm ở chá»— nào? Má»›i thấy, sá»± vồ vập, Ä‘á»™ng đậy, háo thắng, hung hãn không phải là cái mạnh. Có những người là người mẹ, là chị trong gia Ä‘ình lúc nào cÅ©ng Ä‘iềm đạm, nhẹ nhàng, khoan thai, vui vẻ, sẵn sàng sẻ chia, xem ra nhÆ° là mềm yếu. NhÆ°ng khi anh chàng con trai anh hùng cái thế bị thất trận, buồn bã trở về nhà thì lại tìm đến mẹ mình, chị mình để tâm sá»±, cần mẹ và chị vá»— về, sẻ chia. Má»›i thấy, sá»± Ä‘iềm đạm, nhẹ nhàng là cái dẻo dai, cái chịu Ä‘á»±ng tốt, chá»— an toàn, vững chãi để người khác nÆ°Æ¡ng về chứ không phải yếu Ä‘uối. Má»™t người mạnh mẽ thá»±c sá»± là khi gặp thuận cảnh hay nghịch cảnh, lúc chiến thắng hay thất bại họ đều bình thảng, nhẹ nhàng, tÆ°Æ¡i tỉnh. NhÆ° má»™t con chó ăn chay, tuy nhẹ nhàng nhÆ°ng nó lại được chiến thắng. Mặc khác cÅ©ng cho chúng ta thấy ra má»™t Ä‘iều nữa, sức khỏe của người ăn chay không phải thô tháo, vồ vập nhÆ°ng rất bền bÄ©, dẻo dai. Kế nữa, nếu nói người ăn chay không được thông minh bằng người ăn mặn, vậy thì quý vị nhìn lại thấy quý Thầy ở Ä‘ây có ai ngu dại không. Có thể quý thầy không thông minh hÆ¡n ai, nhÆ°ng hiện tại mình thông minh hÆ¡n mình lúc chÆ°a biết tu, lúc còn ăn cá thịt. Chúng ta không nên nghe theo má»™t chiều lý thuyết suy luận chÆ°a được kiểm chứng mà phải nhìn vào kết quả thá»±c tiá»…n.

Khi thấy con này ăn con kia, con này giết chết con kia để được sống, bằng tâm tÄ©nh lặng, tâm từ, thái tá»­ thấy sá»± sống là Ä‘au khổ. NhÆ° vậy, con chết bị Ä‘au Ä‘á»›n, mất mạng nên khổ Ä‘ã Ä‘ành, nhÆ°ng con còn sống, con được ăn nó vẫn không thoát khỏi các khổ Ä‘au. Bởi lẽ khi bị cắn giết, con chết nó chÆ°a sẵn sàng chết cho con kia ăn. Trong cÆ¡n Ä‘á»›n Ä‘au mất mạng, nó rất oán hận. Ôm lòng Ä‘á»›n Ä‘au, căm phẩn, oán hận mà chết thì kiếp sau nó sẽ tìm cách báo thù lại. Con được ăn kia rồi cÅ©ng sẽ phải Ä‘au khổ, chứ không phải thiếu suy nghÄ©, chỉ biết được ngon miệng rồi cho là an ổn Ä‘âu! Nếu không biết trông xa hiểu rá»™ng, chỉ nhìn cái thiển cận trÆ°á»›c mắt mà sống ẩu, làm càng rồi cho là an ổn, cuối cùng phải chịu lấy khổ Ä‘au.

Chịu nhìn lại chung quanh má»™t chút, chúng ta sẽ thấy còn khá nhiều người than vãn vì sao tôi quá khổ. Không biết rằng, khổ Ä‘ó là do mình Ä‘ã lỡ tạo nhiều Ä‘iều không tốt từ quá khứ, hôm nay đủ duyên thành quả khổ và mình phải gánh chịu. Có người than, không biết vì sao tôi sinh con ra giống nhÆ° sinh quá»·, không chịu nghe lời, phá phách đủ thứ... làm tôi khổ não, sống không ná»—i vá»›i con. Thế gian có quá nhiều Ä‘iều khổ Ä‘au, không thể kể hết.

Đây là mẫu chuyện có thật tại Việt Nam. Có người vào chùa bạch vá»›i má»™t vị Hòa Thượng, không biết vì sao thằng con trai của con nó phá phách quá, không nghe lời bố mẹ, quậy phá lung tung từ trong gia Ä‘ình cho đến ngoài xã há»™i. Đến khi lá»›n lên má»™t chút thì nó còn Ä‘òi cầm dao Ä‘âm ba nó. Hằng ngày nó rất thích giết ba nó nhÆ°ng không biết vì sao nhÆ° vậy. Hòa thượng bảo, quý vị nghiệm kỹ, nhá»› lại coi, trÆ°á»›c Ä‘ó có tạo duyên gì nghịch không? Nếu lỡ tạo thì nên thành tâm sám hối rồi sẽ qua khỏi. Về nhà quý vị chiêm nghiệm lại má»™t hồi, liên kết tÆ° tưởng lại má»›i nhá»› ra, lúc bà mẹ mang thai, trong nhà có giết chết má»™t con chó. Có lẽ con chó này hận quá cho nên má»›i đầu thai lên để trả thù lại. Giống nhÆ° má»™t người Ä‘ã bị giết, vì bá»±c quá nên họ muốn trả thù, phá trở lại và lá»›n lên Ä‘òi giết ông già mình. Nghe lời Hòa thượng, cả nhà thành tâm sám hối, tu tập, làm các việc thiện, khởi tâm từ, không oán trách bá»±c bá»™i nữa. Thời gian sau, thằng con bá»—ng nhiên hiền hậu trở lại rồi nó bị bệnh và qua đời. Nó ra đời chỉ vì lòng uất hận muốn Ä‘òi lại cái nợ này thôi. NhÆ°ng thấy gia Ä‘ình này tu giỏi, tâm giận nó được chuyển hóa, há»· xả, không còn uất hận, không Ä‘òi nợ nữa và nó ra Ä‘i. Cho thấy rằng, con chó bị giết chết thì nó khổ Ä‘ã Ä‘ành. Chúng ta là người chủ Ä‘á»™ng giết nó cÅ©ng bị khổ luôn. Cứ ngỡ giết hại súc vật được má»™t bữa ngon miệng là sung sÆ°á»›ng, nhÆ°ng không ngờ khi bị nó đầu thai lên phá lại rồi cÅ©ng bị khổ nhiều hÆ¡n nhÆ° thế nữa. Cho nên khi con này giết con kia để ăn thì con bị giết Ä‘ã khổ, con được ăn Ä‘ó cÅ©ng sẽ khổ về sau. Thế gian vẫn thường nói, kiến ăn cá thì cá sẽ ăn kiến. Vua Trần Thái Tông cÅ©ng dạy, hắn ăn mày, mày ăn hắn, kiếp kiếp trả nhau, đời đời thù nhau, mãi không có ngày thôi dứt. Đâu cần đợi đến kiếp sau. Trong hiện đời, quý thầy Ä‘ã chứng kiến và nghe kể lại nhiều người cả đời hành nghề mổ trâu, giết bò, mổ heo... Đến khi cuối đời Ä‘au Ä‘á»›n dữ dá»™i, la ó nhÆ° con trâu bò hoặc heo Ä‘ang bị thọc huyết, nằm treo hai chân lên cá»­a sổ mà không chết được. Có người tÆ° vấn, má»™t người trong nhà đặt cái chậu bên dÆ°á»›i và đặt con dao ngang cổ người bệnh để tượng trÆ°ng nhÆ° Ä‘ang cắt cổ hứng máu thì người kia má»›i chết được. Báo ứng, nổi khổ ai cÅ©ng trông thấy rõ ràng, tại sao vì sá»± sống của mình để cho kẻ khác phải chết nhÆ° vậy mà không hay biết. Sống nhÆ° thế sẽ Ä‘Æ°a đến khổ Ä‘au cho cả hai. Cho nên trÆ°á»›c cảnh Ä‘ó, thái tá»­ Ä‘ã thấm nghiệm và thấy rõ rằng, sá»± sống là khổ. Khi Ä‘ã thấm sâu Ä‘iều Ä‘ó, Ngài không còn yên lòng để sống má»™t cuá»™c đời thụ hưởng trong cung thành nữa và bắt đầu nhen nhúm ý chí muốn phát tâm xuất trần. Ở Ä‘ây chúng ta Ä‘ã học được bài học, sá»± sống là khổ. TrÆ°á»›c mọi hoàn cảnh, nếu bình tâm, tỉnh trí, quán xét thì chúng ta sẽ thấy ra được nhiều Ä‘iều.

3. Già là khổ.

Cảnh thứ hai, má»™t lần Ä‘i ra khỏi cổng thành, thái tá»­ thấy má»™t người già khô gầy, dung nhan tiều tụy, khí lá»±c yếu á»›t, mọi thứ không còn gì cả, chỉ còn má»™t ná»—i khổ Ä‘au chồng chất. Thái tá»­ quán xét và ý thức sâu sắc, rồi Ä‘ây mình cÅ©ng sẽ già nua, yếu á»›t và tàn tạ nhÆ° vậy. Càng chiêm nghiệm, càng thấm thía sâu sắc, ngài không còn tâm trạng an ổn để sống trong hoàng cung nữa, nuôi chí xuất trần, cứu khổ.

Hằng ngày chung quanh mình, không thiếu những người già nua yếu Ä‘uối nhÆ° thế. NhÆ°ng phần Ä‘ông chúng ta ít ai nghÄ© đến có ngày mình cÅ©ng sẽ già, hoặc thấy Ä‘ó nhÆ° má»™t sá»± nghiá»…m nhiên nên ý chí xuất trần còn yếu hoặc chÆ°a có. Không chỉ nhÆ° vậy, có khi thấy người già rù rờ chậm chạp, bỏ trÆ°á»›c quên sau, ăn nói không chuẩn, Ä‘au ốm không yên..., chúng ta không có sá»± cảm thông, kính mến, còn cảm thấy chán ngán, bá»±c bá»™i, chê bai đủ thứ, mất hết tính người. Cho nên quý cụ già má»›i có bài thÆ¡ tá»± than vãn mình:

Rù rờ đổ vỡ thiệt là hÆ°
Chẳng biết mần răng được nữa chừ!
Ä‚n uống vãi rÆ¡i làm họ bá»±c
Vào ra đụng chạm thấy mình dÆ°.
Người thân gặp lại chừng quên hết
Bỏ trÆ°á»›c, quên sau kiếm mệt đừ.
Ai ngỡ ngày nay ra thế ấy
Xưa kia lỗi lạc một tay cừ!

Thấy người già mà không biết soi xét lại để biết mình rồi cÅ©ng sẽ già, để có sá»± thâm cảm mà còn khinh thường, chê bai, Ä‘ó là chúng ta chÆ°a có được cái nhìn nhÆ° Phật. Thấy người khác già thì biết rằng, rồi mình cÅ©ng sẽ già, từ Ä‘ó có sá»± cảm thông sâu sắc vá»›i người già yếu, tôn trọng, kính mến, quan tâm giúp đỡ. Đồng thời quyết tâm sống và tu tập để thoát khỏi sá»± chi phối khổ sở của tuổi già. Đó là cái nhìn của người tỉnh giác, có trí tuệ. Ngược lại, hằng ngày chung quanh mình luôn gặp những người già, nhÆ°ng thấy nhÆ° là việc của người khác, còn mình thì không nhá»› là sẽ già, cho nên không có sá»± thông cảm, thÆ°Æ¡ng yêu, kính trọng mà còn bá»±c bá»™i, chê bai. Đó là cái nhìn hời hợt, không tỉnh táo, sáng suốt, là người mê. NhÆ°ng mà giác hay mê là do chúng ta. Chỉ cần tỉnh táo để đủ sáng thấy lại, từ Ä‘ó có sá»± cảm thông, rồi yêu thÆ°Æ¡ng, kính trọng và quyết tâm tu tập để có đủ định lá»±c, thoát khỏi sá»± chi phối của các khổ về già. Má»—i người chúng ta đều có quyền nhìn nhận, suy nghÄ© và thá»±c hành được Ä‘iều Ä‘ó. Đó là chúng ta Ä‘ã biết học theo hạnh giác ngá»™ của đức Phật.

Chúng ta còn có má»™t bài học thứ hai về cảnh già nữa. Có những người lá»›n tuổi già yếu rồi, nhÆ°ng khi ngồi vá»›i nhau nói toàn những chuyện anh hùng của thuở trÆ°á»›c mà không hề nhá»› mình Ä‘ã già yếu. Thời trẻ tôi vác má»™t lúc hai bao xi măng lên núi, Ä‘ánh má»™t lần mười thằng lá»±c sÄ© phải gục ngã... Kể say sÆ°a má»™t hồi hào khí nổi dậy mạnh mẽ nhÆ° mình Ä‘ang còn thanh niên vậy. Chút xíu tê chân đứng dậy không nổi. Cố gắng má»™t Ä‘á»—i má»›i đứng lên được thì Ä‘i run run gần té, má»›i biết mình Ä‘ã già. Đang già mà vẫn không chịu biết mình già, vậy là chÆ°a học được bài học giác ngá»™ nhÆ° Phật. Nếu khéo nhìn lại, thấy mình Ä‘ã già yếu. Cả đời hy sinh cho gia Ä‘ình và xã há»™i nhÆ° thế là Ä‘ã đủ. Bây giờ có muốn làm thêm cÅ©ng không được. Tốt nhất là nên lo chuyện tu tập của mình là vừa rồi. Chuyện nhà cá»­a, sá»± nghiệp công danh, chuyện lo con cháu giao lại cho lá»›p trẻ. Má»—i người sinh ra đời đều có nhân duyên phÆ°á»›c đức riêng. Con cháu nó mạnh mẽ, thông minh hÆ¡n mình ngày xÆ°a nhiều, không cần phải lo nghÄ© nữa. Bây giờ chỉ dốc tâm tu tập, kiếm chút ít tÆ° lÆ°Æ¡ng, tích tạo phÆ°á»›c đức để ngày ra Ä‘i được an ổn. Nhìn thẳng vào sá»± thật và nghÄ© được nhÆ° vậy sẽ có lợi hÆ¡n. Làm được nhÆ° vậy là chúng ta Ä‘ã biết học theo hạnh giác ngá»™ của đức Phật. Lúc còn trai tráng, thái tá»­ Ä‘ang là má»™t người có đầy đủ tất cả quyền uy, thế lá»±c, văn võ song toàn. Vậy mà khi thấy người già thì liền biết mình rồi cÅ©ng sẽ già nua và yếu ốm nhÆ° người kia. Thấy rõ cuá»™c đời không có gì Ä‘áng để gọi là vui cho nên Ngài quyết chí xuất trần. Nhìn nhận, chiêm nghiệm và thấu tá»™t được nhÆ° vậy là chúng ta Ä‘ã biết học theo cái nhìn của bậc giác ngá»™.

 

4. Bệnh là khổ.

Lần khác thấy má»™t người bệnh Ä‘ang rên Ä‘au, thái tá»­ nghÄ©, hóa ra con người ta cÅ©ng có khi phải bệnh Ä‘au nhÆ° vậy! Cùng là thân người nhÆ° nhau, nhÆ°ng người kia Ä‘ang bị bệnh thì có lúc mình cÅ©ng phải bị bệnh nhÆ° mọi người. Là bệnh thì Ä‘á»›n Ä‘au, không có gì vui hết. Từ Ä‘ó thái tá»­ thấy được sá»± tạm bợ của thân người và sá»± sống này không có gì bền chắc, ý chí xuất trần trong thái tá»­ được nung nấu mạnh mẽ hÆ¡n. Thấy được nhÆ° vậy thì chúng ta không còn nhầm tưởng thấy mình khỏe mạnh mãi để sanh tâm ngã mạn, xem thường người khác. Đồng thời chúng ta sẽ cảm thông, thÆ°Æ¡ng yêu người bệnh và tìm cách để vượt lên, không bị bệnh Ä‘au chi phối. Làm được nhÆ° vậy là chúng ta Ä‘ã học được bài học từ đức Phật.

Có nhiều vị làm bác sÄ© trị bệnh hoặc có lúc chúng ta chăm nuôi bệnh nhân. Nếu chỉ chữa trị căn bệnh, chỉ chăm sóc căn bệnh thôi thì chÆ°a đủ trách nhiệm, chÆ°a Ä‘úng nghÄ©a y đức. Bởi lẽ công việc chỉ má»›i dừng lại ở mức hành nghề y để kiếm sống, trách nhiệm được phân công bổn phận nuôi bệnh vậy thôi. Ngoài cách trị căn bệnh và chăm căn bệnh, chúng ta còn trị liệu người bệnh, chăm sóc người bệnh thì nghÄ©a y đức má»›i đầy đủ trọn vẹn. Cụ thể, cần đặt mình vào hoàn cảnh người bệnh để cảm thông, hiểu được ná»—i Ä‘au Ä‘á»›n, khó chịu của họ. Từ Ä‘ó chúng ta sẽ có tâm đồng cảm, thông cảm, thÆ°Æ¡ng yêu bệnh nhân, tôn trọng con người vá»›i nhau, không thờ Æ¡ hay xem thường họ. Làm được nhÆ° thế thì ngoài việc Ä‘iều trị căn bệnh, chúng ta còn chữa trị được người bệnh, ngoài việc Ä‘iều dưỡng căn bệnh, chúng ta còn chăm sóc được người bệnh nữa. Thấy người khác bệnh thì liền biết rồi mình cÅ©ng sẽ bệnh nhÆ° mọi người. Người Ä‘ó bệnh Ä‘au, lo sợ, hoang mang thì đến lúc chúng ta bệnh, cÅ©ng có những ná»—i Ä‘au và tâm trạng giống nhÆ° họ vậy thôi. Hôm nay may mắn còn được khỏe mạnh, chữa trị chăm sóc được cho người bệnh, Ä‘ó là phÆ°á»›c đức lá»›n của mình. Bằng tâm Ä‘ó để chữa bệnh, chăm sóc bệnh thì người bệnh sẽ cảm nhận được tấm lòng mình, họ sẽ nhận được sá»± an ủi rất lá»›n, cảm thấy an ổn, không lo sợ. Bằng tâm Ä‘ó để làm việc thì chúng ta sẽ nhận thấy mình được làm chứ không phải bị làm công việc. Từ Ä‘ó, tâm thái làm việc của mình tá»± nhiên cảm thấy thỏa mái, nhẹ nhàng, an vui chứ không phải là cảm giác của má»™t gánh nặng bị ai Ä‘ó Ä‘è lên vai buá»™c mình phải làm. Bằng cách nghÄ© Ä‘ó, tâm thái Ä‘ó để làm việc, Ä‘ó là chúng ta Ä‘ang sống bằng thiện tâm, từ Ä‘ó thiện pháp được tăng trưởng. Sống bằng tâm thiện, pháp lành tăng trưởng, Ä‘ó là cái phao an toàn cứu chúng ta bá»›t khổ, được an vui trong hiện tại và mai sau.

Thấy người khác bệnh, biết mình rồi cÅ©ng sẽ bệnh. Từ Ä‘ó thấy rõ thân này mong manh, giả tạm, không chắc thật, từ Ä‘ó không bám chấp. Khi không bám chấp thân này, cảnh sống này thì các mê lầm, khổ não, rắc rối khác sẽ không có ra. Đồng thời, chúng ta sẽ cảm thông, thÆ°Æ¡ng yêu, tôn trọng người bệnh, từ Ä‘ó thiện căn được tăng trưởng. Căn lành tăng trưởng thì chúng ta sẽ được an ổn và nhiều lợi lạc. Nếu đủ duyên tiến sâu hÆ¡n thì chuyên tu thiền định. Khi trí lá»±c đủ lá»›n thì chúng ta không còn bị các bệnh não chi phối, được tá»± do tá»± tại, cứu giúp mọi người, mọi loài. Thấy, nhìn, ứng dụng và tu tập được nhÆ° vậy là chúng ta Ä‘ã biết học theo hạnh của đức Phật.

 

5. Chết là khổ.

Khi Ä‘i ra bốn cá»­a thành, cảnh thứ tÆ° thái tá»­ thấy được Ä‘ó là má»™t người chết. Thấy vậy, thái tá»­ liền nhìn lại và nhận ra rằng, người ấy chết rồi đến lúc mình cÅ©ng sẽ chết. Càng thấy rõ sá»± tạm bợ của kiếp người, chí xuất trần của thái tá»­ càng nung nấu mãnh liệt hÆ¡n.

Má»›i ngày nào Ä‘ây còn liệt liệt, oanh oanh, sao bây giờ chỉ còn má»™t tấm thân tái xanh, khô teo, bất Ä‘á»™ng, ai làm gì cÅ©ng không biết. Bao nhiêu niềm vui, hạnh phúc, Ä‘úng sai, phải trái... tất cả đều bị cuốn Ä‘i theo tấm thân tro bụi, trở thành con số không. Tận mắt chứng kiến và bình tâm nhìn lại cho thật kỹ má»›i thấy tấm thân này quá mỏng manh, kiếp người quá ngắn ngủi, cõi đời thật phù du, giả tạm. Thấm sâu được lẽ thật này thì chúng ta sẽ dứt được những mê lầm và các phiền phức trong đời.

Hôm qua trên đường ra Thiền viện tu tập, quý vị có nghe tin má»™t thiền sinh trong đạo tràng mình Ä‘au yếu, bệnh nặng. Khi ra đến Ä‘ây thì nghe tin vị ấy qua đời rồi. Sá»± việc ấy là má»™t chấn Ä‘á»™ng, Ä‘ánh thức chúng ta giác tỉnh mạnh mẽ, tu tập miên mật hÆ¡n. Má»™t người bạn cùng tu, ngày nào cùng nghe pháp, cùng tụng kinh, cùng tọa thiền, bây giờ phải nhắm mắt chia tay rồi. Và rồi má»™t ngày nào Ä‘ó không biết sá»›m hay muá»™n, má»—i má»™t chúng ta cÅ©ng sẽ có ngày lần lượt chia tay nhau. Đó là con đường người người đều chung chịu, không ai tránh khỏi. Thấm sâu được nhÆ° vậy tá»± khắc chúng ta sẽ có Ä‘á»™ng lá»±c nhÆ° ai nhắc thức, Ä‘ánh bật dậy tinh thần tinh tấn tu tập mãnh liệt để thoát khỏi sá»± chi phối của cái chết. Đó là chúng ta Ä‘ã học được cách nhìn của đức Thế tôn.

Khổ ná»—i cố tật muôn đời của chúng ta vẫn là hay quên nên tu hành khó tiến bá»™. Hôm nay nghe người huynh đệ mình vừa qua đời thì phát tâm dữ dá»™i, tu hành chí tá»­. Về nhà được thời gian sau, do bận rá»™n vá»›i việc làm ăn nên cái tin Ä‘ó cÅ©ng bị quên Ä‘i, buổi nghe pháp hôm nay cÅ©ng không còn, ngày tu tập rồi cÅ©ng qua Ä‘i, tâm tu yếu á»›t, giác thì ít mà mê thì nhiều cho nên gặp cảnh liền sanh phiền não, cãi lá»™n ầm ầm. NhÆ° vậy là chúng ta Ä‘ã quên giác ngá»™, không học được Ä‘iều đức Phật Ä‘ã hành, vừa thấy là giác tỉnh, không bao giờ quên. Nếu giác ngá»™ sâu sắc và luôn giác tỉnh để tu hành thì quý vị sẽ luôn thấy rõ sá»± sống của mình và mọi người thật mong manh. Chỉ cần thấy được má»™t phần nhỏ nhÆ° vậy thôi thì khi nhỡ gặp ai Ä‘ó phỉ báng, chúng ta cÅ©ng sẽ thấy rõ cuá»™c sống giả tạm mong manh, từ Ä‘ó thÆ°Æ¡ng được người hại mình và không tranh cãi vá»›i họ. Sẽ thấy, nếu cãi lá»™n lại vá»›i họ, sanh ra giận dữ, tức tối, rồi Ä‘ây nhỡ họ qua đời, mình Ä‘i thăm Ä‘ám mắc cỡ lắm. Khi nào là khi chá»­i nhau giận dữ, khi nào là lúc đến chia buồn, khóc lóc cho sá»± ra Ä‘i của má»™t người? Nếu thấy rõ được sá»± mong manh của kiếp sống con người, thấy được khoảng thời gian sống và chết kề cận má»™t bên thì chúng ta sẽ tỉnh giác mạnh hÆ¡n, không bao giờ có sá»± tranh cãi nhau nữa. Tranh cãi, giận dữ là do người kia không tá»± làm chủ được chính họ. Chính khi Ä‘ang giận dữ họ cÅ©ng rất khổ sở chứ không sung sÆ°á»›ng gì. Mình là người tỉnh táo làm chủ được má»›i thấy rõ nên thông cảm và thÆ°Æ¡ng họ, tá»™i nghiệp cho người ta. Thấy được nhÆ° vậy thì chúng ta sẽ thÆ°Æ¡ng được người hại mình, không tạo nghiệp, không khổ Ä‘au. Luôn luôn thấm sâu nhÆ° vậy là chúng ta Ä‘ã khéo biết học theo hạnh của đức Phật, hạnh của bậc giác ngá»™ rồi. Học theo hạnh giác là chúng ta được giác ngá»™, giải thoát hết mọi khổ não, mãi mãi an vui.

 

6.  Xuất gia.

Thái tá»­ trình bày tâm nguyện xuất gia, vua cha không cho, gia Ä‘ình không bằng lòng. Má»™t hôm, sau bữa tiệc linh Ä‘ình trong triều, mọi người Ä‘ã ăn uống say sÆ°a, không còn biết gì. Ná»­a khuya, thái tá»­ nhìn thấy cung nữ nằm la liệt. Đằng sau của vẻ đẹp nghiêng nÆ°á»›c nghiêng thành là má»™t cái thây nằm thừ ra nhÆ° xác ma, chân má»™t nÆ¡i, tay má»™t ngã, tóc rối bù xù, nÆ°á»›c miếng nhuể nhoại. Khi ăn tiệc ngon chừng nào thì bây giờ lá»™ vẻ mê man, gá»›m ghiết chừng ấy. Sá»± thật của cuá»™c đời Ä‘ang diá»…n ra rất rõ trÆ°á»›c mắt, lòng nung nấu tìm đường thoát khổ càng dâng cao, ná»­a Ä‘êm thái tá»­ quyết định vượt thành Ä‘i xuất gia.

Má»™t vị thái tá»­ ở trong cung vua, có đầy đủ tất cả những thứ mà mọi người mÆ¡ Æ°á»›c, có nhiều hÆ¡n rất nhiều so vá»›i những gì chúng ta Ä‘ang có, nhÆ°ng má»™t khi nhận ra bản chất thật của kiếp người là giả dối, tạm bợ, mong manh, thái tá»­ liền bỏ lại mọi thứ để Ä‘i tầm đạo và tu tập được. Chúng ta hiện nay nhìn Ä‘i nhìn lại chỉ có ba bốn người, của cải giỏi lắm là vừa đủ ăn, có dÆ° chăng thì cÅ©ng chút ít chứ không thể bằng vua được, nhÆ°ng lại bị nó chi phối và khổ sở quá chừng! CÅ©ng vì những thứ Ä‘ó mà ngày này buồn, ngày kia vui, ngày nọ khổ, xá»™c xệch đủ thứ hết. Đó là vì chÆ°a giác ngá»™ được sá»± thật của kiếp người, chÆ°a giác ngá»™ được bản chất thật của những thứ tạm bợ chung quanh cuá»™c sống chúng ta.

Nếm trải trường đời, con người Ä‘ã có được vài kết luận, tuy khôi hài, nhÆ°ng lại phản ánh Ä‘úng sá»± thật Ä‘ang xảy ra: “Khi chÆ°a cÆ°á»›i thì chồng nói vợ nghe. CÆ°á»›i nhau rồi thì vợ nói chồng nghe. Sống vá»›i nhau má»™t thời gian rồi thì vợ chồng nói nhau mà cả xóm làng người ta đều nghe inh ỏi.” Có nhiều người ban đầu khổ sÆ¡ sÆ¡ thì còn mắc cỡ, giấu giếm. NhÆ°ng đến lúc khổ quá, không giấu nổi nữa nên phải thÆ°a thiệt để xin quý thầy giúp đỡ. Quý thầy vẫn thường khuyên. Qúy vị phải nhìn thật kỹ để thấy rõ bản chất thật của cuá»™c sống, có vậy má»›i không bị nó lừa. Thá»­ má»™t lần tìm không gian yên tÄ©nh, bình tâm tỉnh trí để nhìn về cha mẹ, ông bà của mình. XÆ°a kia quý vị cÅ©ng có má»™t thời trẻ trung nhÆ° mình, cÅ©ng mÆ¡ má»™ng, thêu dệt đủ thứ... NhÆ°ng khi về sống vá»›i nhau thành gia Ä‘ình, có con, có cháu rồi thì cÅ©ng chỉ lo làm, lo ăn để duy trì cuá»™c sống chứ có rảnh Ä‘âu để ngồi Ä‘ó mà tÆ¡ tưởng nhÆ° thời trẻ con nữa. Qua rồi thời tÆ¡ tưởng ảo vọng, má»›i nhận ra sá»± thật của đời sống gia Ä‘ình trong cuá»™c đời này chỉ là má»™t sá»± nÆ°Æ¡ng nhau để sống mà thôi. Đã có ông bà bố mẹ trải qua cho ta học lấy kinh nghiệm, nhìn Ä‘úng sá»± thật để sống Ä‘úng, không bị tÆ¡ tưởng sai lầm của tuổi trẻ thì sẽ bá»›t Ä‘i được những ná»—i khổ Ä‘au không Ä‘áng có.

Sinh ra trong đời, không phải nhất thiết ai cÅ©ng phải có Ä‘ôi bạn, phải có gia Ä‘ình má»›i sống được. Có những người đầy đủ nghị lá»±c, không cần sá»± nÆ°Æ¡ng tá»±a nào bên ngoài, má»™t mình họ cÅ©ng có thể tá»± sống ổn định và tốt đẹp được thì họ sẽ không cần phải có Ä‘ôi bạn hay lập gia Ä‘ình. Nếu có người chÆ°a đủ Ä‘iều kiện, chÆ°a thể sống má»™t mình thì họ cần có má»™t người thứ hai để cùng chung gồng gánh, lo cho nhau để ổn định cuá»™c sống, thế thôi. Sá»± thật của nó không có gì huyền ảo xa xôi nhÆ° mình tÆ¡ tưởng. Cứ nhìn vào cuá»™c đời Ä‘ã được sống trải của cha mẹ, ông bà mình thì sẽ thấy ra rất rõ. Thá»±c tế cuá»™c sống của quý vị chỉ là má»™t sá»± nÆ°Æ¡ng vào nhau để xây dá»±ng cuá»™c sống. Người này Ä‘i buôn thì người kia Ä‘i xe thồ. Người này lãnh đạo thì người kia nấu ăn... Rành rành má»™t sá»± thật là nÆ°Æ¡ng vào nhau để xây dá»±ng cuá»™c sống. Mọi thứ tÆ¡ tưởng, dệt má»™ng lá»›n lao của thời non trẻ đều không có thật. Biết vậy thì quý vị trẻ nên bình tâm để thấy ra và luôn ghi nhá»› rằng, trong cuá»™c sống, quý vị không thể sống má»™t mình thì có Ä‘ôi bạn cÅ©ng chỉ để nÆ°Æ¡ng vào nhau xây dá»±ng sá»± sống thế thôi, không có gì giống những ảo tưởng xa xôi nhÆ° mình nghÄ©. Nếu không thấy rõ nhÆ° thế, suốt ngày cứ thêu dệt tÆ¡ tưởng nhiều quá thì sẽ bị nó lừa gạt mình, chính nó sẽ Ä‘Æ°a mình Ä‘i đến khổ Ä‘au. Bởi khi ảo tưởng, dệt tÆ¡ tưởng là Ä‘ánh mất Ä‘i cái thấy biết sá»± thật về cuá»™c đời này, Ä‘ánh mất mình, yếu Ä‘uối, bị cuá»™c sống lừa gạt, Ä‘Æ°a đến các khổ Ä‘au. Còn nếu quý vị thấy rõ sá»± thật cuá»™c sống rồi thì đừng tÆ¡ tưởng, cứ bình thường mà sắp xếp mọi việc, cứ bình dị, ổn định mà sống thì tâm mình sẽ được ổn định, không dao Ä‘á»™ng. Do bình tÄ©nh, không dao Ä‘á»™ng nên có nghị lá»±c. Hôm nào Ä‘ó lỡ mất lòng nhau thì mình cÅ©ng cảm thấy bình thường. Mọi người có niềm nỡ, vui vẻ thì chúng ta cÅ©ng cảm thấy bình thường. Ở hoàn cảnh nào, gặp cái gì chúng ta cÅ©ng bình thường hết. Từ Ä‘ó, các cái khổ sẽ không đến được vá»›i mình nữa. Nếu không nhÆ° thế, chúng ta sẽ bị Ä‘au khổ dài dài. Má»™t Ä‘iều nữa cần phải nhá»›, chúng ta có sống hết lòng, có ham muốn và dốc hết sức, có hoàn hảo 100%, nhÆ°ng khi nhắm mắt, những thứ Ä‘ó mình không mang theo được. Má»›i biết, mọi thứ trên đời này nó chỉ có má»™t giá trị nhất định nào Ä‘ó thôi. NhÆ°ng nếu chúng ta vắt kiệt sức, Ä‘em trọn cả cuá»™c sống này để theo Ä‘uổi những thứ mà mình không Ä‘em theo được, nó sẽ không còn giá trị khi mình nhắm mắt, nhÆ° thế thì lãng phí quá. Đó là chúng ta Ä‘ã đốt thiêu sá»± sống, thiêu rụi má»™t giá trị lá»›n lao cả đời mình để Ä‘uổi theo má»™t thứ tạm bợ, mong manh.

Để ý má»™t chút sẽ thấy, những người nào cùng trang lứa vá»›i mình, nhÆ°ng họ Ä‘iềm đạm, nhẹ nhàng, tỉnh táo, luôn tÆ°Æ¡i vui, chan hòa mà vẫn định tÄ©nh. Khi gặp nghịch cảnh, người Ä‘ó không dá»… khổ, và ai khổ sẽ tìm tá»›i họ để sẻ chia. Ngược lại, nếu người tÆ¡ tưởng, bồng bá»™t, lăng xăng lá»™n xá»™n, vá»™i vá»™i vàng vàng, dá»… học Ä‘òi theo những thứ bên ngoài xã há»™i thì nhÆ° người mất Ä‘à, Ä‘ùng má»™t chút việc là yếu xìu liền, sống không muốn nổi. Nếu thấy rõ nhÆ° vậy thì chúng ta sẽ định tÄ©nh, ổn định được cuá»™c đời mình, không để những thứ tÆ¡ tưởng, vẻ vời lừa gạt để rồi phải chịu khổ Ä‘au má»™t cách Ä‘áng thÆ°Æ¡ng vô ích.

Cùng má»™t sá»± việc xảy ra, nếu lòng ta an tÄ©nh thì thấy rất bình thường, không có gì Ä‘áng cả, mọi chuyện vẫn nhẹ nhàng, vui vẻ. NhÆ°ng nếu gặp lúc lòng mình bận rá»™n thì mọi thứ rắc rối có ra, sá»± thể trở nên phức tạp, rối rắm, khổ Ä‘au. Má»™t thoáng tâm an, chúng ta Ä‘ã cảm nhận được giá trị đặc biệt nhÆ° thế. Huống nữa chân trời giác ngá»™ trọn vẹn, giá trị Ä‘ó lá»›n lao biết dường nào! Nếu ai Ä‘ó Ä‘ã có lần kinh nghiệm giá trị của sá»± an tÄ©nh tuyệt đối, thể nghiệm được chân trời giác ngá»™ thì sẽ cảm nhận được giá trị lá»›n lao kia, sẽ thấy rõ cuá»™c sống của chúng ta được sinh ra Ä‘ây chỉ là má»™t khoảng để mình hoàn thành sá»± giác ngá»™, làm má»™t khoảng giác ngá»™ trên chặng đường giác ngá»™ lâu dài của mình. Đó là việc chính, mọi thứ còn lại chỉ để ổn định cuá»™c sống tạm thời thôi, không có gì lá»›n lao cả.

Khi thái tá»­ còn ở trong cung Ä‘iện, có đầy đủ những thứ mà người đời ham muốn, nhÆ°ng Ngài lại cảm thấy không có gì Ä‘áng để vui cả. Ngài quyết định giã từ mọi thứ, vượt thành xuất gia tầm đạo. Nếu chÆ°a đủ duyên từ giã mọi thứ để Ä‘i xuất gia, còn sống trong đời thì nên nhìn nhận cho rõ bản chất thật của mọi thứ và định tÄ©nh trở lại để bá»›t Ä‘i sá»± dính mắc, sá»± chi phối của cuá»™c đời, cuá»™c sống sẽ bá»›t Ä‘au khổ. Đó là quý vị Ä‘ã khéo léo vận dụng để học theo phần nào công hạnh của đức từ phụ chúng ta.

7. Học đạo.

Thái tá»­ Ä‘ã trải qua quá trình tầm đạo và học đạo vá»›i nhiều vị tiên nhÆ¡n. Những gì các vị tiên nhÆ¡n chứng được thì Ngài đều chứng đạt được. Dù vậy, Ngài nhận thấy những sở chứng Ä‘ó vẫn chÆ°a phải là chá»— rốt ráo, chÆ°a xứng ý những gì Ngài mong mỏi. Vì thế Ngài Ä‘ã từ giã và tìm đến cá»™i Bồ đề để thiền định. Cuối cùng đạt được đạo quả. Sá»± quyết tâm của ngài Ä‘ã cho chúng ta bài học, má»™t khi Ä‘ã học đạo, tu hành thì phải tìm Ä‘úng đường, học hiểu rồi phải tÆ° duy và thá»±c hành đến nÆ¡i đến chốn chứ không phải học cho có, làm ná»­a vời. Có khi do hời hợt, thiếu tính tÆ° duy chính chắn nên quá dá»… dàng tin tưởng. Nghe quảng cáo là tin liền, đụng cái gì mình cÅ©ng tin được hết. Nghe nhiều người đồn Ä‘ãi Ä‘iều gì Ä‘ó hay hay là tin ngay mà thiếu Ä‘i sá»± cân nhắc, suy xét cho tá»›i nÆ¡i tá»›i chốn. Dá»… tin thì cÅ©ng dá»… quên và thá»±c hành cÅ©ng thiếu sá»± mạnh mẽ, dứt khoát nên không Ä‘i đến Ä‘âu cả. Khi nghe má»™t Ä‘iều gì Ä‘ó, chúng ta phải tÆ° duy coi có Ä‘úng chánh lý không, Ä‘iều Ä‘ó có mang lại niềm an lạc cho mình và mọi người hay không, có Ä‘Æ°a đến sá»± giác ngá»™ giải thoát hay không, rồi sau Ä‘ó má»›i tin và ứng dụng, thá»±c hành. Đừng gấp gáp, vá»™i vàng, dá»… tin. Nếu nghe rồi tin và thá»±c hành liền thì thường là chỉ được má»™t thời gian thôi, sau Ä‘ó sẽ cảm thấy chán mỏi, bỏ cuá»™c, không làm nữa và Ä‘i tìm cái khác má»›i lạ hÆ¡n. Cuối cùng cả đời không được gì cả, chÆ°a nói đến việc lầm đường lạc lối. Đó là do thiếu tÆ° duy Ä‘Æ°a đến niềm tin không vững, dẫn đến chí nguyện của mình không dứt khoát, không kiên quyết nên không Ä‘Æ°a đến kết quả nào cả. Được nhÆ° vậy là quý vị Ä‘ã biết học theo cách lập chí tầm đạo và tu tập của đức Phật. Khi Ä‘i học đạo thì phải tìm cho Ä‘úng con đường. Khi tìm ra con đường Ä‘úng chân lý rốt ráo rồi thì phải gan dạ, kiên quyết thá»±c hành cho đến nÆ¡i đến chốn. Cụ thể Ngài Ä‘ã học qua và thấy rõ những sở chứng Ngài Ä‘ã đạt được Ä‘ó chÆ°a phải rốt ráo, chÆ°a Ä‘áp ứng Ä‘úng nhÆ° những gì Ngài Ä‘ang khắc khoải trong lòng nên Ä‘ã từ giã, quyết tâm đến cá»™i bồ đề tọa thiền. Ngài nói rằng, nếu nhÆ° không chứng đạo thì thà bỏ thân xác ngay cá»™i bồ đề chứ không đứng dậy. Đó là má»™t sá»± quyết tâm mạnh mẽ và dứt khoát. Nhờ vậy, đến Ä‘êm thứ bốn mÆ°Æ¡i chín, khi sao mai vừa mọc thì Ngài Ä‘ã chứng được đạo quả bồ đề viên mãn. Nếu có được tâm kiên quyết, mạnh mẽ, dứt khoát nhÆ° vậy thì chắc chắn rằng, chúng ta cÅ©ng sẽ có những bÆ°á»›c tiến Ä‘áng kể trong công phu tu tập của mình.

 

 

8. Thành đạo.

Lúc vừa thành đạo, Ngài vẫn ngồi yên dÆ°á»›i cá»™i bồ đề suốt bảy ngày để khám phá sá»± sâu mầu trong thiền định mà Ngài Ä‘ã chứng được. Có nhiều người không hiểu Ngài ngồi làm gì, nhÆ°ng khi chúng ta Ä‘ã ngồi thiền, Ä‘ã tu tập có tiến bá»™ rồi thì rất dá»… thâm hiểu Ä‘iều này. Đây là Ä‘iểm mà chúng ta cần phải lÆ°u tâm học tập. Nhiều lúc mình ngồi thiền thấy an lạc má»™t chút là vá»™i mừng quá, xả thiền ra Ä‘i khoe lung tung cho là Ä‘ã chứng đạt cái gì Ä‘ó rồi. Trong khi Ä‘ó đức Phật Ä‘ã thành Phật, Ä‘ã thành tá»±u quả vị viên mãn mà Ngài vẫn ngồi yên lại để khám phá cho tá»™t cùng sá»± sâu mầu trong Ä‘ó. Bởi vì cái tâm sâu mầu Ä‘ó rất vi diệu, cao siêu và rá»™ng lá»›n vô vàn. Nếu không chính chắn thì không thể nào thể nghiệm thấu Ä‘áo suốt thông hết được. Có nhiều vị Thiền sÆ° trÆ°á»›c sau ngá»™ đến mười mấy lần mà vẫn còn dụng công miên mật. Khi chÆ°a thành Phật thì việc giác ngá»™ ấy chÆ°a xong. Cho nên khi tu tập thiền định, có thể nhận bản tâm rồi thì cÅ©ng cần phải lặng lẽ tiếp tục miên mật công phu. NÆ°Æ¡ng theo Ä‘à tiến Ä‘ó, ngay chá»— cảm nhận Ä‘ó, sống thẳng bằng sá»± thể nghiệm Ä‘ó để chúng ta tu tiến thêm, nhÆ° vậy sẽ vững vàng tiến mãi. Nếu má»›i được má»™t chút thì lo Ä‘i khoe, Ä‘i nói rồi cho là Ä‘ã chứng đắc thì sẽ làm chÆ°á»›ng ngại con đường tiến đạo và sanh nhiều bệnh hoạn. NhÆ° là cho mình Ä‘ã chứng đạo rồi nên không cần tinh tấn công phu nữa. NhÆ°ng không biết rằng, nói chứng đạo theo kiểu Ä‘ó là bào chữa cho cái cố tật lười tu hành của mình rồi làm biếng không chịu công phu để được tiến bá»™ hÆ¡n nữa. Vi tế hÆ¡n, khi vừa thấy có sở chứng thì liền thành chÆ°á»›ng ngại cản trở bÆ°á»›c tiến đạo của mình. Má»™t Ä‘iều quan trọng không kém là khi chúng ta Ä‘i nói ra mình Ä‘ã chứng đắc nhÆ° thế thì có chá»— khởi tâm. Đó là Ä‘iều kiện để chÆ°á»›ng duyên ùa tá»›i khiến cho mình bị chÆ°á»›ng ngại, khó công phu để được tiến hÆ¡n. Cho nên cần nhá»› rằng, khi Ä‘ã viên thành đạo quả, Ä‘ã thành Phật rồi, nhÆ°ng má»™t tuần lá»… đầu đức Phật vẫn ngồi yên để tiếp tục khám phá sá»± sâu mầu, cái ảo diệu mênh mông, sâu xa trong đạo cả Ngài Ä‘ã chứng đạt được. Ai từng đến trong Ä‘ó rồi má»›i thấy rõ được Ä‘ây quả là má»™t Ä‘iều rất tâm đắc, không thể thiếu khi chúng ta Ä‘ã có công phu, có bÆ°á»›c tiến, có chá»— sống đặc biệt. Trên đường học đạo và tu tập, chúng ta cần lÆ°u tâm học theo Ä‘iều đức Phật Ä‘ã ứng dụng thá»±c hành. Phải thận trọng, Ä‘iềm đạm để dụng công tu tập cho tá»›i nÆ¡i tá»›i chốn. Không nên má»›i được chút ít mà cho là Ä‘ã đạt được đủ rồi, nhÆ° thế sẽ ngăn cản bÆ°á»›c tiến của mình, thật rất lãng phí, Ä‘áng tiếc!

Tuần thứ hai, Ngài Ä‘i ra ngồi ngay vị trí ngôi tháp bên trái bây giờ và nhìn về cá»™i bồ đề má»™t tuần lá»… không chá»›p mắt để tỏ lòng biết Æ¡n cá»™i cây Ä‘ã che chở cho mình thành đạo. Đức Phật không quên má»™t Æ¡n nhỏ dù Ä‘ó chỉ là người má»™t lúc xâu chỉ qua kim dùm. NhÆ°ng vì sao Ngài lại đặc biệt biết Æ¡n cây bồ đề tá»›i má»™t tuần lá»… ngồi nhìn nhÆ° vậy? Bởi vì cá»™i bồ đề là nÆ¡i che mát, che chở cho Ngài tọa thiền để thành được đạo quả. Vì sao nÆ¡i giúp cho mình thành đạo quả lại được đặc biệt biết Æ¡n nhiều nhÆ° vậy? Nếu ai Ä‘ã dụng công tu tập má»™t cách rốt ráo, có kết quả, quý vị sẽ thấy rõ Ä‘iều này. Ví dụ chÆ° tăng ni đệ tá»­ ai cÅ©ng kính quý Hòa Thượng tôn sÆ°, ai cÅ©ng biết Æ¡n Hòa Thượng Ä‘ã dạy dá»—, chỉ cho con đường tu tập để thoát khổ, ai cÅ©ng nói rằng, nếu không gặp Hòa Thượng thì không biết cuá»™c đời mình ra sao, sẽ trôi dạt nhÆ° thế nào... NhÆ°ng đối vá»›i những vị nhập thất có tiến bá»™ Ä‘áng kể đến trình bạch lên Hòa Thượng, chÆ°a nói nên lời là Ä‘ã bậc khóc, hoặc có vị thì cười òa bởi sá»± cảm nhận đạo lý chân thật hòa cùng lòng biết Æ¡n sâu xa, vô hạn không nói nên lời. Cảm nhận ân đức có mức Ä‘á»™ thì còn nói được, nhÆ°ng nếu sâu sắc hÆ¡n thì chÆ°a thốt nên lời Ä‘ã phá cười, bậc khóc. Khi chúng ta ứng dụng lời dạy của Hòa Thượng để tu tập má»™t cách triệt để, có sá»± tiến bá»™ Ä‘áng kể thì sẽ cảm nhận được sâu sắc lòng từ của Ngài Ä‘ã dạy dá»—, Ä‘ã ban cho mình, má»›i cảm nhận sâu sắc con đường Ngài Ä‘ã chỉ dạy cho mình là nhÆ° thế nào. Và càng tiến sâu thì sá»± cảm nhận Ä‘ó càng sâu kín, càng mạnh mẽ trong ná»™i tâm khiến cho chÆ° Tăng Ni phải bậc khóc hoặc bậc cười. Chỉ có khi Ä‘ã giác ngá»™ má»›i cảm nhận sâu sắc và hết được ý vị của đạo lý chân thật, cảm niệm sâu xa đến nÆ¡i Ä‘ã giúp chúng ta thành nên đạo cả ấy. Cho nên sau khi thành đạo, đức Phật Ä‘ã ngồi nhìn cá»™i bồ đề má»™t tuần không chá»›p mắt. Không phải biết Æ¡n bình thường mà Ngài cảm nhận sâu sắc nÆ¡i Ngài ngồi được thành đạo. Chính sá»± thành đạo này nên Ngài má»›i có sá»± cảm nhận và biết Æ¡n sâu sắc Ä‘ó.

Ngài Trích Thủy nói có ba hạng đệ tá»­. Hạng bậc thượng là nÆ°Æ¡ng theo lời dạy của thầy mà tiến bá»™, vÆ°Æ¡n lên. Hạng bậc trung là khen ngợi lòng từ bi của Thầy mình. Hạng bậc hạ thì lợi dụng uy tín của thầy mình. Người nÆ°Æ¡ng theo lời dạy của thầy để tu tiến, để giác ngá»™ thì ngài Trích Thủy nói Ä‘ó là hạng đệ tá»­ bậc thượng. Chỉ khi nào nÆ°Æ¡ng theo lời dạy của Thầy mình để công phu tu tập, chúng ta má»›i thể nhận sâu xa sá»± giác ngá»™. Có tu tiến được nhÆ° thế thì chúng ta má»›i cảm Ä‘á»™ng và biết Æ¡n sâu xa được. Đó má»›i xứng Ä‘áng là người đệ tá»­ Ä‘úng nghÄ©a của thầy mình. Ở Ä‘ây chúng ta học được má»™t Ä‘iều trọng yếu, muốn biết Æ¡n má»™t cách sâu xa đối vá»›i đức Phật, vá»›i chÆ° Tổ, vá»›i Hòa Thượng tôn sÆ° thì chúng ta phải khéo vận dụng lời dạy của quý ngài để dụng công, để tu hành má»™t cách triệt để. NhÆ° thế chúng ta má»›i có được má»™t sá»± tiến bá»™ thá»±c sá»± từ ná»™i tâm, má»›i cảm nhận sâu sắc cái Æ¡n lá»›n vòi vọi của quý ngài đối vá»›i mình. Càng tu tiến, chúng ta càng thông cảm, càng từ bi vá»›i mọi người, muốn giúp cho người khác cÅ©ng được tiến bá»™ nhÆ° mình. Khi tu hành tiến bá»™ Ä‘áng kể, tâm mình trở nên quảng đại, cảm nhận được má»™t niềm an lạc nhẹ nhàng, tinh tế, sâu xa thì chúng ta sẽ cảm nhận rất rõ và biết từng cái Æ¡n nhỏ không thiếu sót. Đó là chúng ta Ä‘ã học được hạnh biết Æ¡n và đền Æ¡n từ má»™t tâm thể giác ngá»™ nhÆ° quý Ngài.

9. Niết bàn.

Lúc sắp thị tịch, đức Phật vào rừng sala, dÆ°á»›i cây song thọ và thị tịch. Vùng Ä‘ó là má»™t nÆ¡i rất nghèo của đất nÆ°á»›c Ấn Độ. Vì sao đức Phật lại chọn má»™t nÆ¡i nghèo nhÆ° vậy để thị tịch? Song song vá»›i nhiều lý do trong kinh diá»…n tả, có má»™t lý do chúng ta cần lÆ°u tâm. Bởi Ä‘ó là nÆ¡i khó khăn, nghèo khổ, lạc hậu cho nên đức Phật chọn nÆ¡i ấy thị tịch để gieo duyên cho vùng đất Ä‘ó. Khi mọi người đến chiêm bái Ngài, người dân nÆ¡i Ä‘ó được hưởng phÆ°á»›c hoặc sanh tín tâm, thiện căn tăng trưởng, dần dần Ä‘i đến giác ngá»™. Nếu ngược lại, ngài chọn đến trung tâm má»™t thành phố lá»›n để thị tịch cho nhiều người đến viếng mình để mình được nổi tiếng, lo Ä‘ám cho mình được lá»›n lao, đầy đủ... Vậy là Ngài Ä‘ã vì mình, Ä‘ã chọn cho mình rồi. Còn đằng này đức Phật Ä‘ã chọn nÆ¡i nghèo khó nhất để thị tịch, để mang lại lợi lạc cho dân chúng khó khăn. Đó là Ngài nghÄ© đến người khác mà chọn cho mọi người, là má»™t sá»± quên mình mà nghÄ© đến cho chúng sanh, là má»™t sá»± dấn thân thá»±c sá»±. Hiện nay phần Ä‘ông chúng ta được phân công Ä‘i Ä‘âu Ä‘ó để làm việc thì thích chọn chá»— giàu sang, tiện nghi để cÆ°ng chìu tá»± ngã, phục vụ cho tấm thân tứ đại này được êm ấm. Ngược lại, nếu người có tâm thÆ°Æ¡ng người, vì người khác khó khổ để làm từ thiện thá»±c sá»± thì sẽ muốn Ä‘i vào vùng nào Ä‘ó thật khó khăn, nghèo thiếu. Dù nÆ¡i Ä‘ó dân còn thiếu văn hóa, không biết cách xá»­ sá»± tốt, không biết mang Æ¡n mình, đời sống còn dÆ¡ dáy, bẩn thỉu, còn mất vệ sinh, cÆ¡ sở vật chất tồi tệ, không được tiện nghi, Ä‘i đến Ä‘ó sẽ vất vả cho mình, nhÆ°ng chúng ta vẫn rất thích Ä‘i đến nÆ¡i ấy. Đó là chúng ta Ä‘ã vì người thá»±c sá»± chứ không nghÄ© về mình, không thích quan trọng mình mà chỉ nghÄ© về người khác khổ, người Ä‘ang cần mình giúp. Vậy là Ä‘ã biết quên mình để phụng sá»±, để dấn thân, để cho ra má»™t cách thá»±c sá»±. Đó là chúng ta Ä‘ang học theo hạnh Phật. Còn nghÄ© về mình nhiều quá thì trái vá»›i hạnh Phật, là không được niềm vui nhÆ° đức Phật Ä‘ã đạt được.

Nói gì đến chuyện xa xôi, chỉ cần lên xe là chọn chá»— tốt nhất cho mình, còn người khác thì mặc kệ. Vào nÆ¡i công sở thì chọn việc dá»… dàng, nhẹ nhàng nhất, còn việc khó khăn nặng nhọc thì để Ä‘ó, ai làm thì làm... Xét lại sẽ thấy, má»—i má»™t ý niệm hay hành Ä‘á»™ng nhỏ, con người thường nghÄ© về mình, vì mình nhiều hÆ¡n là nghÄ© đến người khác hay tập thể. Vì thế chúng ta khó có được niềm vui trong cuá»™c sống. Những việc này rất gần, quý vị chiêm nghiệm lại sẽ thấy học theo không khó. Thí dụ chiều nay quý vị rời thiền viện về lại thành phố Đà Nẵng, về nhà mình. Thế là xuống phà mình tranh thủ chọn chá»— mát nhất để ngồi, ai làm gì mặc kệ, nhÆ° vậy là nghÄ© cho mình, là chÆ°a học được công hạnh của Phật, không có được niềm vui cao thượng. Ngược lại, chúng ta nghÄ© rằng, chá»— Ä‘ó ai cÅ©ng thích hết. Mình ngồi lên Ä‘ó cảm thấy mát mẻ thích thú nhÆ° thế nào thì người khác ngồi vào Ä‘ó cÅ©ng sẽ cảm nhận thích thú nhÆ° vậy. Người khác ngồi vào Ä‘ó họ được vui là mình cảm thấy vui cho nên chá»— mát, chá»— yên Ä‘ó mình mời quý vị lá»›n tuổi ngồi, riêng mình còn khỏe mạnh thì đứng ngồi vào Ä‘âu cÅ©ng được. Vậy là Ä‘ã biết học hạnh không nghÄ© cho mình mà chỉ nghÄ© cho người khác và dá»… có được niềm vui cao thượng. TÆ°Æ¡ng tá»±, lên xe, tranh thủ chọn cái ghế nào tốt và êm để ngồi trÆ°á»›c, Ä‘ó là nghÄ© cho mình, là chúng ta chÆ°a học được hạnh từ bi của đức Phật. Nếu chúng ta từ tốn, nhẹ nhàng, biết rằng chá»— mình thích thì người khác cÅ©ng thích. Nhường chá»— Ä‘ó cho người khác được ngồi, họ cảm thấy vui là mình vui, còn mình thì ngồi chá»— nào cÅ©ng được. Đó là chúng ta Ä‘ã thể hiện đạo lý ngay đời sống rồi. Khi không tỉnh giác, soi xét để nhận ra được Ä‘iều này thì chúng ta thường coi trọng mình quá. Vì thế lòng mình trở nên nhỏ hẹp, đời sống ích ká»·, nhỏ nhoi, từ Ä‘ó cuá»™c sống dá»… sanh phiền phức, bá»±c bá»™i, khổ não. Nếu không coi trọng mình quá thì tá»± chúng ta cảm thấy không có gì quan trọng, cần thiết. Từ Ä‘ó lòng tá»± mở rá»™ng, thường ban cho người khác những gì tốt nhất, vá»›i mình thì bình thường, nhÆ° thế nào cÅ©ng được. Khi ban được cho người khác những Ä‘iều tốt thì chúng ta cảm thấy rất vui. Niềm vui này rá»™ng lá»›n, cao thượng.

Có lần má»™t vị giáo sÆ° đến hỏi quý thầy:

- ThÆ°a Thầy, khi mình giúp cho người khác má»™t Ä‘iều tốt thì Ä‘ó là việc thiện. Đúng rồi. NhÆ°ng Ä‘ó chỉ là quan niệm thiện thôi chứ Ä‘âu có gì để trắc nghiệm được nó là thiện. Hoặc có người làm má»™t việc không tốt thì Ä‘ó là ác. Thì cÅ©ng là má»™t quan niệm thôi. Nếu không có quan niệm Ä‘ó thì Ä‘âu phải thá»±c là ác? NhÆ° vậy thì dá»±a vào Ä‘âu để biết việc Ä‘ó là thiện hay ác?

Câu hỏi rất hay, giáo sÆ° cho rằng tất cả hành Ä‘á»™ng thiện ác trên đời chỉ là má»™t quan niệm. Nếu không có quan niệm thì thiện ác Ä‘âu có? Nếu không có quan niệm, không có căn cứ thì thiện ác lẫn lá»™n. Cuối cùng con người làm thiện và làm ác giống nhau sao? Nếu vậy thì há»—n loạn làm sao?

Quý thầy nói:

- Nếu giáo sÆ° chỉ nhìn theo hiện tượng bên ngoài thì Ä‘úng nhÆ° giáo sÆ° nói, thiện ác chỉ là quan niệm thôi. Nếu muốn trắc nghiệm thiện và ác thì giáo sÆ° phải nhìn lại ná»™i tâm, căn cứ vào Ä‘ó thì sẽ thấy rành rẽ được. Cụ thể, khi làm má»™t việc gì Ä‘ó mà khi tỉnh táo lại, bình tâm lại, chúng ta tá»± cảm thấy trong lòng mình xao xuyến, khó chịu, không xứng Ä‘áng, không an ổn, cảm giác thấy sao mà mình làm má»™t việc ghê gá»›m quá vậy, thấy mình thấp hèn, dá»… sợ... Tất cả cảm giác Ä‘ó cho chúng ta nhận biết việc làm trÆ°á»›c Ä‘ó là ác, không được thiện. TÆ°Æ¡ng tá»±, làm má»™t việc gì Ä‘ó mà khi tỉnh táo lại, bình tâm lại mà chúng ta tá»± cảm thấy rằng việc làm Ä‘ó rất xứng Ä‘áng, cảm thấy vui nhè nhẹ trong lòng, không xao xuyến khó chịu, thấy cuá»™c sống có ý vị, không cảm thấy trái vá»›i lòng mình, không hề thấy xấu hổ vá»›i mọi người... Tất cả những biểu hiện Ä‘ó cho chúng ta biết việc làm trÆ°á»›c Ä‘ó là hiền thiện. Sá»± cảm nhận Ä‘ó, cái tâm Ä‘ó không ai có thể chối cãi hay trốn tránh Ä‘i Ä‘âu được. Hôm nào giết người về là thấy trong lòng run, khó chịu liền, làm sao chạy trốn Ä‘i Ä‘âu được vá»›i tâm trạng Ä‘ó! Chính cái tâm ấy cho chúng ta biết Ä‘ó là việc làm ác rồi. Chính tâm Ä‘ó cho chúng ta biết được việc làm của mình là ác hay thiện. Thí dụ mình Ä‘i ăn trá»™m của ai được cái gì Ä‘ó cảm thấy trong lòng vui rá»™n, há»›n hở. Tá»›i khi xài hết rồi, không còn gì nữa, cứ tưởng mọi chuyện êm xuôi không có gì. Cho đến khi lá»›n tuổi làm ông làm bà trong nhà, nằm yên tÄ©nh nhá»› lại thì trong lòng cảm thấy, sao thuở nhỏ mình hèn hạ nhÆ° vậy, sao lại Ä‘i ăn cắp của người ta để người ta phải khổ dữ vậy, không phải của mình mà Ä‘i lấy trá»™m, mình là người không xứng Ä‘áng... Càng yên tÄ©nh, càng hay ra, càng thấy rõ và càng cảm thấy xốn xang trong lòng. Chính tâm trạng Ä‘ó cho chúng ta biết được việc làm Ä‘ó là ác. Còn nếu quý vị lên xe nhường chá»— ngồi cho những người lá»›n tuổi. Xuống Ä‘ò, những người nào yếu thì mình dìu họ Ä‘i. Hoặc gặp ai khó khăn, nếu trong khả năng có được thì giúp đỡ người khác... Về già ngồi gẫm nhá»› lại những việc Ä‘ó tá»± nhiên trong lòng thấy phấn chấn, vui vẻ thì biết được Ä‘ó là việc làm thiện rồi. Tâm thái an tÄ©nh Ä‘ó sẽ cho chúng ta biết được việc làm kia là thiện hay ác. NhÆ°ng đợi làm rồi má»›i biết, già rồi má»›i hay ra thì Ä‘ã quá muá»™n màn, không còn cÆ¡ há»™i sá»­a sai. Muốn sống tốt, chúng ta phải biết kịp thời việc làm Ä‘ó là thiện hay ác ngay khi mình suy nghÄ©, hành Ä‘á»™ng. Muốn thế, phải có má»™t tâm tỉnh giác thường trá»±c má»›i cho chúng ta khả năng biết được kịp thời. Và giác biết thường trá»±c, không mê lầm, Ä‘ó là tu Phật. Chúng ta Ä‘ã nhận biết nhÆ° thế rồi thì hằng ngày nên bình tâm tỉnh trí để kiểm lại ná»™i tâm của mình. Nếu cảm thấy Ä‘iều gì Ä‘ó chÆ°a xứng Ä‘áng, biết việc làm Ä‘ó chÆ°a ổn thì nên sá»­a đổi. Điều gì xứng Ä‘áng rồi thì biết Ä‘ó là việc tốt, chúng ta nên phát huy cho được tốt hÆ¡n. Ngay việc chọn nÆ¡i thị tịch của đức Phật chúng ta Ä‘ã học được công hạnh dấn thân, cho ra thá»±c sá»±. Khi quên mình để dấn thân, cho ra thì sẽ cảm nhận được niềm an vui, biết Ä‘ó là việc làm cao thượng. Khi cõi lòng được an vui thanh thoát nhÆ° vậy thì biết chúng ta Ä‘ã học Ä‘úng theo thiện pháp, theo hạnh giác ngá»™ mà đức Phật Ä‘ã chỉ dạy, sẽ Ä‘Æ°a đến má»™t đời sống an ổn, tÆ°Æ¡i vui.

III. CẦN BIẾT CÁCH HỌC.

Đức Phật dạy, ví nhÆ° người ăn xoài, phải biết bỏ Ä‘i vỏ và há»™t mà chỉ ăn phần cÆ¡m của nó. Nếu thấy xoài ngon rồi ăn luôn cả vỏ lẫn há»™t, Ä‘ó là người không biết ăn xoài. TÆ°Æ¡ng tá»±, khi học má»™t Ä‘iều gì Ä‘ó thì phải biết chọn lá»±a học những kinh nghiệm được Ä‘úc kết lại, Ä‘ã Ä‘Æ°a đến thành tá»±u rồi chứ không nhất thiết phải tuần tá»± Ä‘i theo hết tất cả những gì người Ä‘ó Ä‘ã trải qua. CÅ©ng vậy, chúng ta học theo cuá»™c đời đức Phật là học theo những kinh nghiệm Ngài Ä‘ã trải qua, Ä‘ã Ä‘úc kết thành tá»±u được trí giác tròn đủ. Hôm nay mình học theo để được giác ngá»™, ngay trọng tâm trí giác để học, để tu, để đạt được nhÆ° ngài. Không phải rập khuôn theo kiểu 100%. Theo kiểu thấy rằng trÆ°á»›c khi thành Phật, Ngài là vị thái tá»­ có gia Ä‘ình rồi má»›i Ä‘i tu, bây giờ học theo Phật, mình cÅ©ng lập gia Ä‘ình rồi má»›i Ä‘i tu. Không phải nhÆ° vậy mà quý vị nào thấy đủ duyên thì có quyền Ä‘i tu sá»›m chứ không nhất thiết phải có gia Ä‘ình rồi má»›i Ä‘i tu được. Không phải thấy đức Phật trÆ°á»›c khi thành đạo ngài Ä‘ã Ä‘i tu tiên rồi chúng ta bắt buá»™t phải học theo, bây giờ mình cÅ©ng phải tìm mấy vị tiên để tu trÆ°á»›c rồi má»›i tu Phật sau. Không nhất thiết phải nhÆ° thế. Học theo kiểu Ä‘ó là chúng ta không biết ăn xoài nên ăn luôn cả vỏ lẫn há»™t. Học theo cuá»™c đời đức Phật là chúng ta học những kinh nghiệm Ngài Ä‘ã thị hiện trải qua, Ä‘úc kết lại cho mình thấy rõ kết quả, mặt nào nên tránh, Ä‘iều gì nên học theo. Chúng ta phải biết tÆ° duy học theo những kinh nghiệm của Ngài để ứng dụng tu tập đạt được kết quả nhÆ° Ngài chứ không phải rập khuôn 100%. Cho nên thiền sÆ° Quảng Trí ở Việt Nam có nói bài kệ:

...Nam nhi tá»± hữu xung thiên chí
HÆ°u hÆ°á»›ng NhÆ° Lai hành xứ hành.

NghÄ©a là, làm trai có chí xông trời thẳm, đừng có bÆ°á»›c theo bÆ°á»›c NhÆ° Lai Ä‘ã Ä‘i qua. CÅ©ng nhÆ° con ngá»—ng chúa nó chỉ uống sữa và chừa nÆ°á»›c lại. “Đừng theo” ở Ä‘ây không có nghÄ©a là mình bỏ Phật mà Ngài khuyên chúng ta phải biết học Phật. Không nhất thiết phải rập khuôn 100% mà chỉ học lấy chất liệu giác ngá»™ mà đức thế tôn Ä‘ã trải qua kinh nghiệm và chỉ lại cho chúng ta. Học được nhÆ° vậy là chúng ta biết cách học theo cuá»™c đời giác ngá»™ của đức từ phụ chúng ta.

IV. KẾT LUẬN.

Má»™t hôm, đức Phật cầm má»™t nắm lá trong tay, hỏi ngài A-nan và đại chúng “Các vị thấy nắm lá trên tay đức Thế Tôn so vá»›i lá ngoài rừng là nhiều hay ít?”. Ngài A nan thÆ°a: “Bạch đức Thế Tôn, nắm lá trên tay đức Thế Tôn là quá ít so vá»›i lá ngoài rừng.” Đức Phật bảo, cÅ©ng thế, những gì Ngài nói ra chỉ nhÆ° nắm lá ở trong tay, còn những gì Ngài biết, Ngài cảm nhận được thì nhÆ° lá ngoài rừng. Má»™t số Ä‘iểm quý Thầy vừa nêu qua, Ä‘ó chỉ là má»™t ít công hạnh bình dị, gần gÅ©i để quý vị có thể dá»… dàng học theo được thôi. Cuá»™c đời đức Phật còn vô vàn Ä‘iều hay, chúng ta chÆ°a đủ sức để học hỏi và làm theo hết được. Bài học từ cuá»™c đời đức Phật quá rá»™ng lá»›n, sâu xa, chúng ta khó học hết. Chỉ đến khi nào thành Phật thì chúng ta má»›i cảm nhận hết được cảnh giá»›i Phật, má»›i học xong bài học cuá»™c đời đức Phật. Cho nên, trong khả năng của mình, học má»™t phần nào Ä‘ó mà cảm nhận và thá»±c hành được, Ä‘ó là quý vị Ä‘ã tu tiến. Tuy bài học cuá»™c đời đức Phật có dài, có nhiều, nhÆ°ng nếu chúng ta nhận chân, thể nghiệm, sống được bằng tâm giác ngá»™, khi tâm giác tròn đủ là chúng ta Ä‘ã học xong bài học của Ngài rồi.

Ngày Phật Đản, mùa Phật Đản chúng ta cảm niệm đến Ngài, tôn kính Ngài, cúng dường Ngài không gì hÆ¡n là cần phải biết học hỏi, tu tập theo công hạnh của Ngài để mình được giác ngá»™ phần nào. Đó là kết quả thiết thá»±c nhất để chúng ta dâng lên cúng dường Ngài trong mùa Phật Đản.

ĐĐ.Thích Tâm Hạnh


Các bài đã đăng

Chuyên đề

Illegal mix of collations (latin1_swedish_ci,IMPLICIT) and (utf8_general_ci,COERCIBLE) for operation '='
fetch_all(

array (
  0 => '
            select
				advertisment.id,
                advertisment.page_name,
				media.name_1 AS name,
                media.description_1 AS description,
				media.url,
				media.image_url
			from
				media
				inner join advertisment on advertisment.item_id=media.id
			where
                advertisment.page_name="0"
				and advertisment.region = "Quảng cáo phải"  
				and advertisment.start_time<"1526872812" 
				and advertisment.end_time>"1526872812"
				and type="ADVERTISMENT"
                and status != "HIDE"
				and portal_id="#default"
			order by
				advertisment.position DESC
			limit 
				0,5
       ',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/db.php:29,
get_items(
array (
  0 => 'advertisment.page_name="0"',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/forms/list.php:14,
parse_layout(
array (
  0 => 'list',
)
) at packages/backend/modules/ColumnLayout/forms/list.php:8,
on_draw() at cache/pages/chi-tiet.portal=default.cache.php:1852,
run() at index.php:17

Illegal mix of collations (latin1_swedish_ci,IMPLICIT) and (utf8_general_ci,COERCIBLE) for operation '='
fetch_all(

array (
  0 => '
            select
				advertisment.id,
                advertisment.page_name,
				media.name_1 AS name,
                media.description_1 AS description,
				media.url,
				media.image_url
			from
				media
				inner join advertisment on advertisment.item_id=media.id
			where
                advertisment.page_name="chi-tiet"
				and advertisment.region = "Quảng cáo phải"  
				and advertisment.start_time<"1526872812" 
				and advertisment.end_time>"1526872812"
				and type="ADVERTISMENT"
                and status != "HIDE"
				and portal_id="#default"
			order by
				advertisment.position DESC
			limit 
				0,5
       ',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/db.php:29,
get_items(
array (
  0 => 'advertisment.page_name="chi-tiet"',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/forms/list.php:15,
parse_layout(
array (
  0 => 'list',
)
) at packages/backend/modules/ColumnLayout/forms/list.php:8,
on_draw() at cache/pages/chi-tiet.portal=default.cache.php:1852,
run() at index.php:17

Video giới thiệu

Tập:
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • 27
  • 28
  • 29
  • 30
  • 31
  • 32
  • 33
  • 34
  • 35

Tìm kiếm

Ảnh đẹp

Ảnh đẹp
Ảnh đẹp
Ảnh đẹp
Ảnh đẹp
Ảnh đẹp

Lịch

Thống kê truy cập

  • Lượt truy cập: 03385
  • Đang online: 20