Đạt Ma Tổ sư luận giảng lục- Phần 2: Ngộ tánh luận

25/11/2017 | Lượt xem: 633

TT.Thích Thông PhÆ°Æ¡ng giảng tại TV Trúc Lâm Đà Lạt 

NGỘ TÁNH LUẬN 

CHÁNH VÄ‚N:

Xét về đạo, lấy tịch diệt làm thể, còn tu lấy lìa tÆ°á»›ng làm tông. Nên kinh nói: “Tịch diệt là Bồ-đề, vì diệt các tÆ°á»›ng”. Phật là giác, người có giác tâm, được đạo Bồ-đề, nên gọi là Phật.

 

Kinh nói: “Lìa tất cả các tÆ°á»›ng gọi là chÆ° Phật”, má»›i biết có tÆ°á»›ng là tÆ°á»›ng không tÆ°á»›ng, chẳng thể lấy mắt thấy, chỉ có thể dùng trí biết.

Nếu người nghe pháp này sanh má»™t niệm tín tâm, người này do phát Đại thừa mà vượt ra ba cõi.

Ba cõi là tham sân si. Ngược lại vá»›i tham sân si là giá»›i định tuệ, tức gọi vượt ba cõi. NhÆ°ng tham sân si cÅ©ng không có tánh thật, chỉ y cứ nÆ¡i chúng sanh mà nói. Nếu hay chiếu soi trở lại, thấy rành rõ tham sân si tánh nó là Phật tánh. Ngoài tham sân si không có Phật tánh nào khác.

 

Mở đầu phần luận, Tổ Ä‘i thẳng vào hai Ä‘iểm:

Đạo lấy tịch diệt làm thể, tu lấy lìa tÆ°á»›ng làm tông. Rõ được hai Ä‘iểm này thì thấy phần luận này.

Sao gọi lấy tịch diệt làm thể? Thường mình nghe nói học đạo lo Ä‘i tìm đạo để mà học, để mà hiểu biết. NhÆ°ng đạo còn học để hiểu biết là đạo trên danh từ, mà thể của đạo là gì? Phải thấy được chá»— Ä‘ó. Vào đầu Tín Tâm Minh, Tổ Tăng Xán nói:

      Chí đạo vô nan

      Duy hiềm giản trạch

Tức chá»— rốt ráo tá»™t cùng của đạo không khó, không ở Ä‘âu xa, ngay trÆ°á»›c mắt, chỉ ngại mình chọn lá»±a, vừa có tâm chọn lá»±a là trái vá»›i đạo và còn muốn hiểu đạo, là còn xa đạo. Vì hiểu nó thành ra cái bị hiểu, không phải đạo chân thật.

Có vị tăng hỏi Ngài Quy SÆ¡n:

- Thế nào là đạo?

Ngài Quy SÆ¡n Ä‘áp:

- Vô tâm là đạo.

Nếu giải thích cho hiểu, thì không phải đạo rồi. Ở Ä‘ây, Thiền sÆ° chỉ thẳng. NhÆ°ng nói vô tâm làm sao hiểu?

Vị tăng thưa:

- Con không hiểu.

Ngài Quy SÆ¡n bảo:

- Nếu không hiểu hãy nhận lấy cái không hiểu.

Trả lời khéo. Ông lo tìm hiểu đạo thế này thế kia là đạo bên ngoài rồi. Còn chính cái “tâm chẳng hiểu”, ông lại bỏ quên. Bởi vì có chá»— hiểu tức là có cái bị duyên, thuá»™c tâm sanh diệt. Còn chá»— “không hiểu”, tức không có chá»— nào để mình duyên, chính chá»— Ä‘ó là đạo.

Nên nói tịch diệt là đạo, tịch diệt là lặng lẽ, bặt các niệm, Ä‘ó má»›i là thể chân thật của đạo.

Tu lấy lìa tÆ°á»›ng làm tông. Phải nhá»› kỹ để tu hành. Mình tu cứ lấy “hữu tÆ°á»›ng” làm tông, nên tu phải có tÆ°á»›ng này tÆ°á»›ng kia, tức có sanh diệt. Đây tu là bặt mọi chá»— bám, không có chá»— nào để duyên, ngay Ä‘ó là “quê nhà muôn thuở”, là chá»— sống chân thật.

Còn có chá»— để duyên, dù cho tu hay cách mấy cÅ©ng là chạy bên ngoài. Lục Tổ nói: “XÆ°a nay không má»™t vật” được vào cá»­a; còn Ngài Thần Tú: “Có gÆ°Æ¡ng có bụi” còn đứng ngoài cá»­a vì còn có tÆ°á»›ng.

Có vị tăng hỏi Ngài Tào SÆ¡n:

- Trong mười hai giờ làm sao bảo nhậm?

Ngài Tào SÆ¡n Ä‘áp:

- Giống nhÆ° người qua làng cổ Ä‘á»™c, chẳng được dính giọt nÆ°á»›c.

Dính giọt nÆ°á»›c là chết, Ä‘ó là chá»— bảo nhậm. Đây cÅ©ng vậy, “lìa tất cả tÆ°á»›ng”, không chá»— nào bám được hết, Ä‘ó là chá»— tu chân thật.

Hiểu được vậy, mình má»›i thấy tông chỉ để tu hành.

Nên kinh nói: “Tịch diệt là Bồ-đề, vì diệt các tÆ°á»›ng”. Phật là giác, người có giác tâm, được đạo Bồ-đề nên gọi là Phật.

Bồ-đề không Ä‘âu khác, chính là tâm thể lặng lẽ. Ngay tâm thể lặng lẽ là Bồ-đề, chứ không thể tìm trong kinh luận, hay chá»— nào khác.

Vì Bồ-đề là giác, thì ngay tâm thể lặng lẽ sáng suốt là Bồ-đề. Nên nói Phật là giác, người có tâm giác ngá»™ viên mãn thì gọi là Phật. Mình nghe nói đến Phật thì tưởng Phật Thích Ca ở Ấn Độ, mà Đức Thích Ca ở Ấn Độ thì nhập Niết-bàn rồi, Phật chân thật chỉ ngay nÆ¡i tâm.

Giác ngá»™ thì cái giác ngá»™ Ä‘ó ở Ä‘âu? Ngoài tâm lấy gì giác ngá»™? Cái giác ngá»™ Ä‘ó không thể có trong chữ nghÄ©a sách vở. Nên kinh Ä‘iển, luận sá»› không thể ghi được cái giác ngá»™, không thể ghi được Bồ-đề, Phật này. Phật này phải ngay chính mình thôi. Người tu phải làm sao “tiêu cho được chữ Phật”. Má»™t Thiền sÆ° bảo: “Nói đến chữ Phật, phải súc miệng ba ngày”. Còn mình nghe nói Phật, lo giải thích để hiểu thì có cái tÆ°á»›ng để hiểu, thuá»™c về tâm duyên rồi, chÆ°a phải Phật thật.

Kinh nói: “Lìa tất cả tÆ°á»›ng tức gọi chÆ° Phật. Má»›i biết có tÆ°á»›ng là tÆ°á»›ng không tÆ°á»›ng, chẳng thể lấy mắt thấy, chỉ có thể dùng trí biết thôi.

Nếu người nghe pháp này, sanh được niệm tín tâm, người này do phát Đại thừa mà vượt ra ba cõi.

NhÆ° trên, lìa tất cả tÆ°á»›ng, bặt mọi chá»— duyên, ngay Ä‘ó là chá»— sống của chÆ° Phật rồi. Phật thành Phật là sống được chá»— Ä‘ó.

Sao có tÆ°á»›ng mà gọi là tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng? Đây là ngừa bệnh, có người cho lìa tất cả tÆ°á»›ng, không chá»— bám liền rÆ¡i vào niệm Ä‘oạn diệt, chấp không. Nên nói có tÆ°á»›ng là tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. Vì mình có thể chứng nghiệm được, rõ biết được, chứ không phải không có gì hết, nhÆ°ng vì chá»— Ä‘ó ngoài tưởng tượng, ngoài suy nghÄ© của tâm phàm phu nên gọi tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. NghÄ©a là không thể dùng tâm thức này để duyên, để hiểu đến được. Nói có tÆ°á»›ng tức chẳng phải không, nhÆ°ng nó là tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng tức chẳng phải có. Lìa hai bên “có - không”, chính Ä‘ó là Phật.

Nên nói chẳng thể dùng mắt thấy, chỉ có thể dùng trí biết.

Mắt thấy là thấy cái gì Ä‘ó, thuá»™c cái bên ngoài. Trí biết Ä‘ây là chỉ cho thầm biết, thầm nhận thôi, không thể suy nghÄ© biết theo thông thường. Nên Ä‘oạn sau nữa lại nói, cÅ©ng không thể dùng trí biết, nghÄ©a là không phải dùng trí để suy mà biết. Nếu còn dùng trí để suy mà biết cÅ©ng chÆ°a phải. Vì trí thì biết cái lý, mà “còn cái lý biết” cÅ©ng thuá»™c đối tượng.

Người tin được pháp này phát tín tâm, vượt ba cõi. Tín tâm này theo kinh Kim Cang: “Tín tâm thanh tịnh, ắt sanh thật tÆ°á»›ng”. Tin chắc có việc Ä‘ó, bặt hết niệm kia Ä‘ây, lòng tin này là lòng tin thanh tịnh. Còn mình tin mà còn kia Ä‘ây, hay dở, còn thấy ta người thì tin Ä‘ó chÆ°a phải là tin thanh tịnh. Má»™t niệm tín tâm mà bặt niệm kia - Ä‘ây, ta - người, phàm - thánh, ngay Ä‘ó tức sanh thật tÆ°á»›ng. Do sáng tỏ thật tÆ°á»›ng mà phát Đại thừa vượt ba cõi, thì chính tín tâm Ä‘ó vượt ba cõi.

Ba cõi là tham sân si. Ngược vá»›i tham sân si là giá»›i định tuệ, tức gọi vượt ba cõi.

Nói ba cõi là Dục giá»›i, Sắc giá»›i, Vô sắc giá»›i là giải thích theo danh từ, chữ nghÄ©a. Còn ở Ä‘ây, Ngài muốn chỉ thẳng cái nhân của ba cõi. Ba cõi chính là tá»± tâm, chứ không riêng ở Ä‘âu khác. Nên ba cõi là tham, sân, si. Vì còn tham, sân, si là còn Ä‘i trong ba cõi. Dứt tham, sân, si là ra ngoài ba cõi, chứ có gì Ä‘âu!

Ngược lại vá»›i tham, sân, si là Giá»›i - Định - Tuệ, nên gọi vượt ba cõi chuyển tham thành Giá»›i, chuyển sân thành Định, chuyển si thành Tuệ.

NhÆ°ng tham sân si cÅ©ng không có tánh thật, chỉ y cứ nÆ¡i chúng sanh mà nói. Nếu hay chiếu soi trở lại, thấy tham sân si tánh nó là Phật tánh, ngoài tham sân si không riêng có Phật tánh nào khác.

Vì tánh của tham sân si là Phật tánh, ngoài tham, sân, si không riêng có Phật tánh nào khác. Vì vậy, mình giác ngá»™ thì hết, còn nếu nó có tánh thật, mình muốn cho nó hết thì phải phá dẹp nó, thì có lúc nó cÅ©ng trồi lên.

Đây nói tánh của tham sân si là Phật tánh, Ä‘ó là ý nghÄ©a Đốn giáo Đại thừa. Bởi các huynh đệ xét kỹ tham, sân, si - ngoài tâm có tham không? Nếu không biết lấy gì tham, không biết lấy gì nổi sân, cÅ©ng nhÆ° không biết làm sao có si? Có biết nhÆ°ng biết lầm Ä‘ó là si. Vậy tham, sân, si đều mang tính biết trong Ä‘ó. Cây Ä‘á làm sao nổi tham, sân, si? Có tham, sân, si là có tính biết trong Ä‘ó. Có tính biết là có tính giác. Bởi vậy, nếu khéo ngay Ä‘ó mà xoay trở lại tức là giác. Mà tính giác là Phật tánh, nên Phật tánh nằm ngay trong tham, sân, si.

Bởi vậy, nếu ngay tham sân si mình giác trở lại thì nó liền hết. Có giác là không có phiền não, còn có phiền não là không có giác.

Có câu chuyện ông tÆ°á»›ng Ä‘i xuất gia vá»›i Ngài Đại Huệ thÆ°a:

- Bạch thầy! Hiện tại con Ä‘ã trừ sạch niệm hồng trần, xin thầy từ bi thu nhận con làm đệ tá»­, cho con xuất gia.

Sư bảo:

- Ông có gia Ä‘ình, tập khí ngoài đời nặng nề, ông chẳng thể xuất gia, hãy thong thả từ từ.

Ông thÆ°a:

- Bạch thầy, hiện tại cái gì con đều bỏ được cả, vợ con, thê thiếp, gia Ä‘ình đều không thành vấn đề đối vá»›i con, xin thầy cho con xuất gia ngay.

Sư vẫn bảo:

- Hãy thong thả từ từ.

Ông Ä‘ành chờ. Má»™t hôm, ông dậy rất sá»›m đến trong chánh Ä‘iện lá»… Phật. Ngài Đại Huệ thấy, bèn hỏi:

- TÆ°á»›ng quân vì sao dậy sá»›m đến lá»… Phật nhÆ° thế?

Ông bắt chÆ°á»›c dùng thi kệ thiền ngữ để Ä‘áp:

      Vì trừ lá»­a trong tâm,

      Dậy sá»›m lá»… sÆ° trưởng.

Ngài Đại Huệ bèn cười, dùng kệ Ä‘áp lại:

      Dậy sá»›m nhÆ° thế ấy,

      Chẳng sợ vợ ngủ người.

Ông vừa nghe liền nổi giận bảo:

- Lão quái này, sao nói năng xúc phạm đến người quá vậy?

Thiền sư Đại Huệ liền cười ha hả bảo:

      Nhè nhẹ phẩy chiếc quạt,

      Tánh lá»­a Ä‘ã cháy hừng.

      Nóng nảy hừng nhÆ° thế,

      Sao bảo buông xuống xong?

Đang nổi giận, ông nghe nói vậy, giá»±t mình tỉnh lại, bèn xấu hổ sám hối. Vậy khi nổi giận Ä‘ó là sân, ngay Ä‘ó tỉnh lại tức là giác. NhÆ° vậy, tánh sân tức là tánh Phật.

Mình nếu khéo ứng dụng trong khi tu, ngay khi khởi niệm tham, niệm sân, nhìn cho thật kỹ diá»…n tiến của cái sân Ä‘ó, của cái tham Ä‘ó coi ra sao? Diá»…n tiến nhÆ° thế nào? Nhìn kỹ má»™t lúc thì hết tham hết sân. Khi mình thấy được rõ ràng nó nhÆ° vậy, thì cái thấy được nó Ä‘âu phải là cái sân, Ä‘âu phải là cái tham. Ngay Ä‘ó tức giác rồi, thành ra không phải trừ nó mà nó tá»± hết. Sở dÄ© mình tham, sân là khi khởi niệm tham, sân, mình đồng hóa chính mình vá»›i niệm tham, sân, rồi theo nó hành Ä‘á»™ng. Còn Ä‘ây nhìn rõ kỹ nó rồi, mình Ä‘âu phải nó nữa, nên chuyển được. Để thấy rõ tham, sân, si không có thật tánh, khi giác liền rõ nó là Tánh Không thôi. Đó là y cứ chúng sanh mà nói, nếu hay chiếu xoay trở lại, rõ nó chính là Phật tánh. Ngoài tham, sân, si cÅ©ng không có Phật tánh nào khác.

Mình mê là bởi quên tánh giác má»›i khởi tham, sân, bây giờ giác được tham, sân thì trở về tánh giác. Nên ngoài tham, sân không có tánh giác nào khác; tham, sân, si tánh nó là không.

Tăng hỏi Ngài Bàn Khuê:

- Con có tánh sân quá không trị được, xin thầy có cách gì để trị?

Ngài Bàn Khuê bảo:

- Ông hãy Ä‘em ra Ä‘ây cho ta xem, ta trị cho.

Ngay Ä‘ây, Ä‘em tánh tham, sân, si ra xem, làm sao Ä‘em? - Không Ä‘em được, tức nó không có thật tánh, chỉ là đối duyên mà có, không duyên tức không, tức không tánh chứ gì nữa.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Kinh nói: “ChÆ° Phật từ xÆ°a đến nay thường ở nÆ¡i tam Ä‘á»™c nuôi lá»›n pháp lành mà thành Thế Tôn”.

Ba Ä‘á»™c là tham, sân, si.

Nói về Đại thừa, Tối thượng thừa là chá»— sở hành của Bồ-tát, không có chá»— nào là chẳng thừa, cÅ©ng không có chá»— thừa. Trọn ngày thừa mà chÆ°a từng thừa, Ä‘ây là Phật thừa. Kinh nói: “Không thừa là Phật thừa”.

 

Mình thường nói lìa ba Ä‘á»™c để tìm giác ngá»™, Ä‘ây Tổ dẫn kinh: “ChÆ° Phật từ xÆ°a đến nay thường ở nÆ¡i ba Ä‘á»™c nuôi lá»›n pháp lành mà thành Thế Tôn”. Để cho thấy rõ, ngoài ba Ä‘á»™c không có gì khác để tu hết. Sở dÄ© người tu là do có ba Ä‘á»™c má»›i tu, tu là tu ngay chá»— ba Ä‘á»™c, trái lại mình cứ lo tìm cái gì khác để tu. NhÆ° tìm pháp nhịn ăn, ăn lá cây, uống nÆ°á»›c để tu, nhÆ°ng ai đụng tá»›i cÅ©ng nổi nóng, lỡ có ai phê bình Ä‘ó là tu theo ngoại đạo thì nổi sân liền.

Vậy lo tìm cái gì khác để tu mà quên mất tu là chính ngay ba Ä‘á»™c. Nên mình giác được tá»™t cùng cái nguồn của ba Ä‘á»™c, không còn má»™t chút gì để lÆ°u lại dấu vết, tập khí của nó thì thành Phật. Nếu còn có dấu vết, tập khí thì hoặc thành Bồ-tát, A-la-hán, còn y nguyên thì thành chúng sanh. Vậy thôi!

Đại thừa hay Tối thượng thừa là chá»— sống của Bồ-tát, là chá»— không có chá»— nào thừa, mà cÅ©ng không có chá»— nào là chẳng thừa. Thừa là cá»— xe, ý chỉ chá»— tu, chá»— nào cÅ©ng là chá»— mình tu, nên nói trọn ngày thừa mà chÆ°a từng thừa. Đó má»›i là Phật thừa, cÅ©ng nhÆ° không thừa má»›i là Phật thừa.

Chá»— này má»›i là khó hiểu, thừa mà không thừa gì hết. Mình kẹt nào Thanh Văn thừa, Duyên Giác thừa, Bồ-tát thừa gọi là tam thừa. Hoặc ngÅ© thừa: Nhân thừa, Thiên thừa, Thanh Văn thừa, Duyên Giác thừa, Bồ-tát thừa. Mình cứ lo kẹt trong các thừa Ä‘ó hoài, phân biệt chia chẻ hÆ¡n thua, tôi tu Đại thừa, anh tu Tiểu thừa. Hoặc người tu Tiểu thừa nghe nói người ta tu Đại thừa thì tá»± ái, đả kích trở lại. Rốt cuá»™c rồi lẩn quẩn trong Ä‘ó, đả kích chê trách nhau, chỉ là phiền não, nuôi lá»›n bản ngã thôi. Nên Ä‘ây Tổ nói chá»— nào cÅ©ng thừa, mà không chá»— nào để thừa, tức là Ngài nhấn mạnh chỉ có má»™t tâm chân thật thôi, không có gì khác. Thanh Văn cÅ©ng là sống trở về tâm chân thật Ä‘ó. Duyên Giác cÅ©ng là sống trở về tâm chân thật. Bồ-tát cÅ©ng là sống trở về tâm chân thật Ä‘ó. Phật cÅ©ng là sống trở về tâm chân thật Ä‘ó, mà trọn vẹn vậy thôi.

Bỏ gốc này, cứ y trên thứ bậc phân biệt rồi kẹt trên thứ lá»›p, ở Ä‘ây mình vượt qua mọi thứ lá»›p, chỉ là sáng tỏ lại tâm chân thật Ä‘ó thôi, là vượt ngoài các thừa, Ä‘ó là Tối thượng thừa, vì nó không còn thứ lá»›p.

Nên kinh Pháp Hoa nói: “Chỉ má»™t thừa này thật, có hai chẳng phải chân”. Chỉ có má»™t việc này thật, còn có hai dù cho nói thừa này, thừa kia, cÅ©ng chÆ°a phải thật. Tâm thể làm sao có thứ lá»›p mà nói thừa này thừa kia. Thứ lá»›p chỉ là tạm đặt thôi. Hiểu nhÆ° vậy, má»›i thấy ý nghÄ©a Phật muốn dạy, cuối cùng mình phải quên niệm thứ lá»›p Ä‘ó.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Nếu người biết được sáu căn chẳng thật, năm uẩn là giả danh, khắp thân mà cầu nó quyết là không chá»— cố định, thì phải biết người này là tỏ hiểu lời Phật.

Kinh nói: “Hang ổ năm uẩn gọi là thiền viện. Bên trong chiếu soi tỏ hiểu tức là cá»­a Đại thừa”, há chẳng sáng tỏ sao? Chẳng nhá»› tất cả pháp gọi là thiền định. Nếu rõ lời này, Ä‘i đứng ngồi nằm đều là thiền định.

Biết tâm là không, gọi là thấy Phật. Tại sao? Mười phÆ°Æ¡ng chÆ° Phật đều do không tâm, chẳng thấy nÆ¡i tâm gọi là thấy Phật.

Xả tâm không tiếc thì gọi là đại bố thí. Lìa các Ä‘á»™ng định gọi là đại tọa thiền. Tại sao? Phàm phu má»™t bề Ä‘á»™ng, Tiểu thừa má»™t bề định.

Ra khỏi tọa thiền của phàm phu, Tiểu thừa, thì gọi là đại tọa thiền.

 

Sáu căn không thật là sao? Năm uẩn giả danh là sao? Đây phải biết bằng trí tuệ chân thật của mình, chứ không phải biết theo cái hiểu thông thường trên chữ nghÄ©a.

Bởi vì sáu căn là đồng má»™t thể giác thôi, nhÆ°ng vì mình mắc kẹt nÆ¡i mắt, tai, mÅ©i, lưỡi, thân, ý nên thành ra sai biệt. Chỉ má»™t thể giác, mà vì mắc kẹt nÆ¡i sáu căn thành ra thấy, nghe, hiểu, biết riêng biệt. Nên mắt không thể nghe được, tai không thấy được.

Kinh Lăng Nghiêm nói người chứng được viên thông thì dùng lẫn nhau, sáu căn há»— dụng, dùng mắt nghe cÅ©ng được, dùng tai thấy cÅ©ng được.

Chứng Đạo Ca:

      Tâm là căn, pháp là trần

      Cả hai nhÆ° vết Ä‘óng trên gÆ°Æ¡ng.

      Vết nhÆ¡ trừ sạch, ánh sáng hiện

      Tâm pháp cùng quên, tánh tức chân.

Đây nói tâm là căn ở trong, trần là pháp bên ngoài. Vậy căn - trần, tâm - pháp hai cái đối nhau. Trong thể giác này mê mờ chia thành hai, có tâm có pháp, có trong có ngoài, là có vết rồi. Vết nhÆ¡ trừ sạch, ánh sáng hiện trở lại thì ngay Ä‘ó quên cả tâm, quên cả pháp, thì tánh tức là chân chứ không gì khác. NghÄ©a là ngay ánh sáng của gÆ°Æ¡ng Ä‘âu có tỳ vết gì, ánh sáng của gÆ°Æ¡ng Ä‘âu có trong ngoài, nhÆ°ng khi có vết bụi Ä‘óng trên gÆ°Æ¡ng, chá»— hạt bụi Ä‘óng thì tối, nên thấy có trong mặt gÆ°Æ¡ng, có ngoài mặt gÆ°Æ¡ng, lau sạch hạt bụi rồi lấy gì trong ngoài?

Mình cÅ©ng vậy, khi hết cái mê kẹt trong mắt tai này rồi thì Ä‘âu thấy có trong có ngoài, có tâm có pháp. Nó đồng là má»™t thể biết, thấy cÅ©ng là biết, nghe cÅ©ng là biết, ngá»­i cÅ©ng biết, nếm cÅ©ng biết, xúc cÅ©ng biết, nhÆ°ng khi kẹt trong mắt tai thành ra có sai biệt, có sáu cái. “Má»™t thể biết” mà chia thành sáu cái, nên gọi là vết Ä‘óng trên gÆ°Æ¡ng.

Bây giờ mình tu để quên sáu cái Ä‘ó, sống trở về má»™t thể chân thật, nhÆ°ng còn nhá»› có “sáu” có “má»™t” cÅ©ng là chÆ°a phải, nên kinh Lăng Nghiêm gọi là quên sáu mất má»™t. Bởi khi mình quên sáu trở về má»™t tức là chÆ°a sống được vá»›i cái má»™t, khi mình sống trọn vẹn trong cái má»™t thì còn nói gì là sáu là má»™t nữa? Nên còn thấy bỏ sáu trở về má»™t cÅ©ng vẫn là chÆ°a phải thật.

Dù cho mình tỏ ngá»™ được tánh thấy, tỏ ngá»™ được tánh nghe, nhÆ°ng còn thấy có tánh thấy, có tánh nghe, kinh Lăng Nghiêm cÅ©ng gọi là mặt trăng thứ hai. Bởi vì còn thấy sáu cái, chÆ°a quên được sáu, phải quên sáu mất má»™t má»›i là chân tâm hiện tiền.

Năm uẩn giả danh là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức chỉ có tên chứ không có thật thể.

Sắc là chỉ cho bốn đại trong thân này, chỉ là do bốn đại hòa hợp mà có, chứ không có thể thật. Nói Ä‘Æ¡n giản hÆ¡n, sắc thân này có là do đối vá»›i tâm mà có, nhÆ° danh sắc tức là sắc đối vá»›i danh. Nếu thân này mà không có tâm thì ra nghÄ©a địa, hai cái Ä‘i vá»›i nhau má»›i thành lập. Nên nói không thật tánh là nhÆ° vậy, nghÄ©a là không thể đứng riêng má»™t mình mà có được.

Thọ, Tưởng, Hành, Thức cÅ©ng vậy. Thật ra bốn thứ này cÅ©ng đồng má»™t thể biết, nhÆ°ng do chá»— mê mờ của mình nên tác dụng có thô, có tế, tạm chia ra vậy thôi. Những cái biết thô do xúc cảm bên ngoài gọi là thọ. Còn tế hÆ¡n chút nữa là tưởng. Tưởng là các xúc qua rồi, nhÆ°ng trong đầu này nó nhá»› lại, hoặc ngồi Ä‘ây mà tưởng chuyện tÆ°Æ¡ng lai.

Hành là những ý nghÄ© thầm lặng bên trong, khó thấy hÆ¡n.

Qua tá»›i Thức, là những cái phân biệt bên trong còn tế nhị hÆ¡n nữa.

Tạm chia ra bốn để mình dá»… nhận, chứ không phải thật sá»± có bốn thể Thọ, Tưởng, Hành, Thức riêng, mà chỉ là má»™t thể biết, nhÆ°ng cái dụng có thô có tế.

Nên Thọ không phải đứng riêng mình mà có. Thọ tức phải thọ cái gì, phải có đối tựơng má»›i Thọ, phải có xúc má»›i thọ, còn không xúc lấy gì thọ? Nếu xúc vá»›i cái êm ấm thì nó thọ vui, xúc vá»›i cái không êm ấm thì nó không vui là thọ khổ, còn xúc vá»›i cái bình thường thì thọ không vui không khổ. Nếu không có xúc, không đối tượng thì Thọ cÅ©ng không chá»— đứng, nên gọi giả danh.

Tưởng cÅ©ng luôn luôn phải có đối tượng để tưởng. Tưởng là luôn luôn tưởng về quá khứ, hiện tại, vị lai. Lìa quá khứ, hiện tại, vị lai, mình tưởng là tưởng cái gì?

Bây giờ ngồi thiền, mình “tưởng cái gì chÆ°a từng có đối tượng”, thì không chá»— để tưởng. Mà không chá»— để tưởng, thì ngay Ä‘ó tưởng lặng liền, không tánh liền, rõ ràng vậy thôi.

Hành cÅ©ng vậy, là cái niệm niệm thầm thầm bên trong này. NhÆ°ng niệm, thì cÅ©ng “có gì” Ä‘á»ƒ niệm, chứ không thể niệm suông. Vậy cho nên, không đối tượng thì niệm cÅ©ng không.

Thức cÅ©ng vậy, có vị Thiền sÆ° bảo: “Cho ông suy nghÄ©, nhÆ°ng “suy nghÄ© cái không suy nghÄ©” thì ông nghÄ© xem”. Suy nghÄ© luôn luôn phải có đối tượng để suy nghÄ©, không đối tượng lấy gì suy nghÄ©? Để thấy suy nghÄ© chỉ là cái đối duyên mà có, lìa duyên thì nó là tánh không, rõ ràng nó là giả danh không thật.

Khi mình xét thấu nhÆ° vậy, má»›i thật sá»± là cái thấy của chính mình, má»›i phá được tình chấp. Còn hiểu theo chữ nghÄ©a thì đụng Ä‘âu vẫn dính Ä‘ó.

Vậy sáu căn không thật, năm ấm cÅ©ng giả danh, thì trong Ä‘ó cái gì là cái thể thật? Nên Ä‘ây nói: “Khắp thân tìm cầu nó, ắt không có chá»— nhất định”. NghÄ©a là trong toàn thân này tìm cầu nó không thể chỉ ra chá»— nào là nhất định nó. Liền rõ nó là thể giác thôi, chứ không có bốn hay sáu cái. Chính là thể giác nên nó không nhất định chá»— nào, mà đụng Ä‘âu nó cÅ©ng biết, toàn thân chá»— nào cÅ©ng là tai, mắt.

Chá»— này, Ngài Đạo Ngô Ä‘áp cho Ngài Vân Nham rất là hay.

Vân Nham:

- Đức đại bi ngàn tay ngàn mắt thì mắt nào là mắt chánh?

Ngài Đạo Ngô:

- NhÆ° người ban Ä‘êm vói tay lại phía sau mò chiếc gối.

Ngài Vân Nham:

- Tôi hiểu rồi.

Đạo Ngô:

- Ông hiểu sao?

Ngài Vân Nham:

- Khắp thân là tay, mắt.

Đạo Ngô:

- Dù nói tá»™t lời cÅ©ng chỉ nói được tám phần.

Ngài Vân Nham:

- SÆ° huynh thì sao?

- Toàn thân là tay, mắt.

Ban Ä‘êm, vói tay lại phía sau mò chiếc gối, không có Ä‘èn Ä‘uốc gì hết, thì cái gì thấy mà mò? Vậy tay cÅ©ng là mắt.

Khi nói “khắp thân là tay mắt” người ta nghe nhÆ° vậy nhÆ°ng vẫn còn tưởng tượng khắp thân chá»— nào cÅ©ng là tay mắt, dÆ°á»›i bàn chân cÅ©ng có mắt thì giống quái nhân rồi, nên phải hiểu được ý. Nói toàn thân là tay mắt cÅ©ng là má»™t lối nói thôi, mình phải chứng nghiệm, thể giác tròn khắp.

Vua Trang Tông khi đến vá»›i Ngài HÆ°ng Hóa, nói:

 - Trẫm thâu Trung Nguyên được hạt châu vô giá.

 HÆ°ng Hóa nói:

- Xin bệ hạ cho xem.

Vua lấy tay vuốt từ đầu đến chân, ngay Ä‘ó Ngài HÆ°ng Hóa nói:

- Ngọc báu đấng quân vÆ°Æ¡ng, ai mà dám trả giá.

Đây chỉ cho thể giác tròn khắp, đụng đến Ä‘âu cÅ©ng là nó hết, chá»— Ä‘ó làm sao nói đến được? Phải tá»± chứng nghiệm thôi, Ä‘âu thể trả giá tá»›i lui.

Người hiểu được Ä‘iều này là Ä‘ã tỏ hiểu lời Phật.

Kinh nói: “Hang ổ năm uẩn gọi là thiền viện. Bên trong chiếu soi tỏ hiểu tức là cá»­a Đại thừa”, há chẳng sáng tỏ sao? Chẳng nhá»› tất cả pháp gọi là thiền định. Nếu rõ lời này, Ä‘i đứng ngồi nằm đều là thiền định.

Chính thiền viện là ngay nÆ¡i thân này, cá»­a Đại thừa là ngay nÆ¡i tâm. Chẳng nhá»› tất cả pháp má»›i gọi là thiền định.

Đây là chá»— sống của mình. Dù cho nói là định thế nào Ä‘i nữa mà còn có chá»— để định thì chÆ°a phải thiền định thật. Bởi chẳng nhá»› tất cả pháp tức là không có chá»— nào để mình duyên, mà không chá»— nào để duyên tức là định chứ còn gì nữa. Ngay Ä‘ó má»›i là định chân thật, tức không có đối tượng gì để cho mình biết. Nếu còn tưởng cái này, quán cái kia dù cho nói định cÅ©ng chÆ°a phải thật định. Bởi vì còn có chá»— để nhá»› quán, nếu mất chá»— quán Ä‘ó thì sao? Hết định liền.

Còn Ä‘ây không chá»— gì để nhá»›, không chá»— quán, có gì Ä‘âu mà “còn - mất”. NhÆ° vậy má»›i là thiền định. Thấy được vậy thì Ä‘i đứng, nằm ngồi gì cÅ©ng đều là thiền định, Ä‘ó má»›i là chá»— định của nhà thiền, nhất là Thiền tông.

Biết tâm không, gọi là thấy Phật. Tại sao? Mười phÆ°Æ¡ng chÆ° Phật đều do không tâm, chẳng thấy nÆ¡i tâm gọi là thấy Phật.

Bởi có tâm thấy là có tưởng, có bóng dáng của trần, nếu không có tâm tÆ°á»›ng gì để thấy, ngay Ä‘ó là gì? Thì ngay Ä‘ó là cái biết Phật chứ gì nữa. Đây là chỉ Phật thật. Còn có tâm tÆ°á»›ng để thấy là còn có trần trong Ä‘ó, không phải tâm thể chân thật mà là thức.

Xả thân không tiếc thì gọi là đại bố thí.

Đây là bố thí Ba-la-mật. Xả thân là buông chấp ngã, nên kinh Kim Cang dạy: “Bố thí vô sở trụ”. Buông thân không còn thấy có ta nữa má»›i gọi là đại bố thí. Đọc kinh mình thấy các vị Bồ-tát có khi bố thí cả mắt, tay, đầu thì thấy nhÆ° là các Ngài không sáng suốt. Phật bố thí cho cọp Ä‘ói ăn nữa, mình thấy không hiểu nổi. NhÆ°ng Ä‘ó má»›i là “sạch hết chấp ngã”, không còn thấy có ta. Còn mình bố thí thì còn nghÄ© là nên hay không nên làm.

Buông xả cái Ta má»›i là đại bố thí, bố thí đến bờ kia. Còn bám chắc vào cái Ta này, dù cho nói bố thí thế nào Ä‘i nữa, buông xả thế nào Ä‘i nữa cÅ©ng chÆ°a tá»™t hết nghÄ©a bố thí.

Lìa các Ä‘á»™ng định gọi là đại tọa thiền? Tại sao? Phàm phu má»™t bề Ä‘á»™ng, Tiểu thừa má»™t bề định. Ra khỏi tọa thiền của phàm phu, Tiểu thừa thì gọi là đại tọa thiền.

Lìa các Ä‘á»™ng định má»›i gọi là đại tọa thiền, còn thấy có Ä‘á»™ng có định, bỏ cái Ä‘á»™ng đạt được cái định, định Ä‘ó cÅ©ng là định trong đối Ä‘ãi, chÆ°a phải là đại tọa thiền. Nên phàm phu má»™t bề Ä‘á»™ng, Tiểu thừa má»™t bề định. Phàm phu luôn luôn Ä‘uổi theo duyên, Ä‘uổi theo trần, nắm bắt mãi, chạy mãi, nên má»™t bề Ä‘á»™ng.

Còn Tiểu thừa chán cái Ä‘á»™ng nên dừng nÆ¡i định thôi, do Ä‘ó là tá»± ngăn mình vá»›i cái Ä‘á»™ng. Do chán cái Ä‘á»™ng mà dừng ở định, nên thấy Ä‘á»™ng là chÆ°á»›ng, tá»± ngăn mình vá»›i cái Ä‘á»™ng, tâm cÅ©ng chÆ°a tròn được.

Ở Ä‘ây là đạt được tá»± tánh vốn lặng lẽ chÆ°a từng có Ä‘á»™ng, chÆ°a từng có định, dù cho ở trong Ä‘á»™ng mà nó vẫn định. Vậy thì ở chá»— nào nó cÅ©ng định, nhÆ° vậy má»›i là tròn khắp, nên nói dù cho trời long đất lở cÅ©ng chÆ°a từng biến đổi. Đó má»›i là tá»± tánh định, má»›i là đại tọa thiền.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Nếu khởi được cái lãnh há»™i này thì tất cả các tÆ°á»›ng chẳng cầu mà tỏ hiểu, tất cả các bệnh chẳng trị mà tá»± khỏi. Đây gọi là đại thiền định.

 

Lãnh há»™i được chá»— này thì đối vá»›i tất cả tÆ°á»›ng không cầu lìa mà vẫn tá»± lìa, không cần cầu sáng tỏ mà nó cÅ©ng tá»± tỏ sáng, mọi bệnh không cầu khỏi mà tá»± khỏi. Tá»± tánh Ä‘ó xÆ°a nay lặng lẽ rồi. Sở dÄ© mình có cầu mở vì có trói, mà trói là ai trói mình? Tá»± mình trói thôi, rồi cầu mở. Giờ sáng tỏ rồi, Ä‘âu có cái ta nào trong Ä‘ó, ngay Ä‘ó tá»± mở, chứ không phải có cái gì khác để mở cho mình.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Há»… người Ä‘em tâm cầu pháp là mê, người chẳng Ä‘em tâm cầu pháp là ngá»™. Chẳng dính mắc văn tá»± gọi là giải thoát. Chẳng nhiá»…m sáu trần gọi là há»™ pháp. Ra khỏi sanh tá»­ gọi là xuất gia. Chẳng thọ thân sau gọi là đắc đạo. Chẳng sanh vọng tưởng gọi là Niết-bàn. Chẳng ở vô minh gọi là đại trí tuệ. Chá»— không phiền não gọi là Bát Niết-bàn. Chá»— không tâm tÆ°á»›ng gọi là bờ kia.

Khi mê thì có bờ này, khi ngá»™ thì không bờ này. Tại sao? Vì phàm phu má»™t bề trụ ở Ä‘ây. Nếu người giác ngá»™ Tối thượng thừa, tâm chẳng trụ ở Ä‘ây, cÅ©ng chẳng trụ ở kia, nên hay lìa khỏi bờ này và bờ kia. Nếu thấy bờ kia khác vá»›i bờ này, thì tâm của người ấy Ä‘ã không được thiền định.

 

Thường mình tu hành là Ä‘em tâm cầu pháp, Tổ cho Ä‘ây là người mê. Vì tâm chính là pháp rồi, còn cầu gì nữa. Cho tâm là má»™t thứ, pháp là má»™t thứ, nên Ä‘em tâm để học pháp, thì Ä‘ó là pháp bên ngoài. Sá»± thật, tâm chính là pháp không còn có pháp nào khác, nếu còn có pháp nào khác ngoài tâm thì Ä‘ó không phải là pháp thật. Nếu có pháp ngoài tâm là có sanh rồi, mà có sanh là có diệt, có được có mất.

Nếu người tu thiền khéo, ngay khi Ä‘em tâm cầu pháp, mình phải ngá»™ trở lại, “chính tâm Ä‘ang cầu” Ä‘ó là cái gì? Thì khỏi cầu liền tá»± sáng.

Bài kệ Phật truyền pháp cho Ngài Ca-diếp:

      Pháp gốc là pháp không pháp

      Pháp không pháp cÅ©ng là pháp.

      Nay trao không pháp này

      Má»—i pháp Ä‘âu từng pháp.

Pháp gốc là pháp không pháp, mà pháp không pháp cÅ©ng là pháp. Nói giống đọc thần chú, nhÆ°ng Ä‘ó là truyền tâm pháp. Bởi pháp gốc là pháp gì? Pháp là chỉ chung hết, muôn sá»± muôn vật, nhÆ°ng Ä‘ó chỉ là pháp ngọn thôi. Pháp gốc chỉ cho tâm thể. Nó là tâm thể, nên không là má»™t pháp gì hết, không có chá»— để cho mình khởi hiểu nó. Chính tâm thể của mình rồi làm sao hiểu nó? Nếu hiểu nó, tức thành pháp bị hiểu, bị biết.

NhÆ°ng nghe nói vậy, mình tưởng Ä‘âu “pháp gốc không pháp” này là hoàn toàn không có gì. Nên Phật lại nói “pháp không pháp cÅ©ng là pháp”. Tuy nói nó “không pháp” nhÆ°ng không giống lông rùa, sừng thỏ, chỉ có danh từ thôi. Mà ở Ä‘ây, chúng ta có thể tá»± chứng nghiệm được, nên cÅ©ng có thể nói nó là Pháp. Đây khẳng định, pháp này tuy là pháp không nhÆ°ng mình có thể chứng ngá»™ được. Song chá»— chứng nghiệm này, người phải tá»± thầm nhận thôi, không phải suy nghÄ© tá»›i được. Nếu khi thầm nhận được cái không pháp này, má»›i thấy rằng má»—i má»—i pháp trÆ°á»›c mắt không còn ngăn ngại nữa, không còn pháp nào làm mình mê lầm được, mà má»—i pháp má»—i pháp đều chỉ về tâm thể thôi.

Kinh Kim Cang, Đức Phật nói: “Ta ở chá»— Phật Nhiên Đăng không chút pháp có thể được” thì nó má»›i là Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Là không có má»™t chút pháp có thể được má»›i gọi là Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chứ không phải không có chút pháp gì để được là hoàn toàn không có gì, rÆ¡i vào cái chấp Ä‘oạn diệt.

Vậy cho mình thấy rõ, người Ä‘em tâm cầu pháp là mê. NhÆ°ng chẳng Ä‘em tâm cầu pháp là ngá»™, Ä‘úng chÆ°a? Nên người học thiền là phải thấy thấu qua chữ nghÄ©a, theo chữ nghÄ©a mà hiểu là cÅ©ng lầm luôn!

Thá»±c ra chẳng Ä‘em tâm cầu pháp cÅ©ng là vÆ°á»›ng má»™t bên, bên kia là “Ä‘em”, bên này là “chẳng Ä‘em”, còn kẹt có không, làm sao gọi ngá»™! Phải lìa cả hai bên má»›i thật ngá»™. Mình không khéo, nghe vậy rồi chấp má»™t bên, vậy thôi tôi không Ä‘em tâm cầu pháp gì hết, bỏ không học gì nữa, là rÆ¡i vào má»™t bên.

Chẳng dính mắc văn tá»± gọi là giải thoát.

Mình không chấp trên văn tá»± chữ nghÄ©a chết, mà phải mở lối Ä‘i sống. Nếu bám chấp trên danh tá»± là không giải thoát. Do Ä‘ó, Ngài Thần Tán má»›i Ä‘ánh thức ông Bổn sÆ°. Bổn sÆ° Ä‘ang ngồi xem kinh, có con ong chui qua cá»­a sổ, Ngài bèn đọc bài kệ:

      Cá»­a không chẳng chịu ra

      Quá ngu chui cá»­a sổ.

      Trăm năm dùi giấy cÅ©

      Biết ngày nào ra khỏi

Giống mình bây giờ vùi đầu trong chữ nghÄ©a, ngày nào được ra? Ở Ä‘ây, mình phải xét cho thật kỹ, chữ nghÄ©a thuá»™c về cái vô tri, còn tâm là linh tri, mà cái linh tri, làm sao nằm trong cái vô tri chữ nghÄ©a mà mình vùi trong Ä‘ó để tìm nó? Nên mình phải khéo vượt qua chữ nghÄ©a mà thấy trở lại chá»— linh tri sáng ngời ngay chính mình Ä‘ó, má»›i gọi là giải thoát. Cứ bám chết trên chữ nghÄ©a, lo phân tích văn tá»±, lấy những cái Ä‘ó làm chá»— hiểu của mình, là không thấy được lẽ thật.

Chẳng nhiá»…m sáu trần gọi là há»™ pháp.

Nói theo kinh Kim Cang, vô trụ má»›i là há»™ pháp, còn dính nÆ¡i trần là dẫn giặc vào nhà cÆ°á»›p của nên gọi lục tặc.

Nhiều khi mình nghÄ© tôi há»™ pháp thế này há»™ pháp thế kia, nhÆ°ng xét kỹ coi há»™ pháp hay phá pháp? Buông ra là dính cái này cái kia rồi, thành phá pháp chứ không phải há»™ pháp.

Ra khỏi sanh tử mới gọi xuất gia.

Xuất gia ở Ä‘ây Ngài muốn nhấn mạnh là phải ra khỏi tam giá»›i, Ä‘ó má»›i thật là nghÄ©a xuất gia, chứ không phải mình má»›i cạo tóc mặc áo tràng vào thì chÆ°a hết nghÄ©a xuất gia. Bởi vì đầu cạo, mặc áo cà-sa, ở trong chùa, thân giống nhÆ° xuất gia nhÆ°ng tâm còn ở tại gia, dính kẹt đủ thứ. Nên theo Tổ nhÆ° vậy chÆ°a Ä‘áng tá»± hào.

Các vị xuất gia phải học kỹ chá»— này. Xuất gia có ba nghÄ©a: xuất thế tục gia, xuất tam giá»›i gia, xuất phiền não gia, không phải má»›i cạo tóc xong là đủ nghÄ©a.

Chẳng thọ thân sau gọi là đắc đạo.

Tức sống ngay hiện tiền chứ không còn phải thọ thân sau, không còn có chá»— để sanh lại, má»›i gọi là đắc đạo, không phải đắc đạo là mình được cái này cái kia.

Chẳng sanh vọng tưởng gọi Niết-bàn. Chẳng ở vô minh gọi là đại trí tuệ. Chá»— không phiền não là Bát Niết-bàn.

Niết-bàn là chá»— bặt vọng tưởng thôi. Má»™t niệm được lặng là má»™t niệm Niết-bàn, còn niệm niệm được lặng là niệm niệm Niết-bàn. Niết-bàn ngay tá»± tâm chứ không phải có ở má»™t chá»— nào khác, không phải là có má»™t cõi Niết-bàn. Trí tuệ thì chẳng ở vô minh. Chá»— không phiền não là Bát Niết-bàn.

NghÄ©a gốc chữ Niết-bàn là chỉ cho trạng thái thổi tắt, lá»­a Ä‘ang cháy hừng há»±c, thổi tắt được nguá»™i lạnh gọi Niết-bàn. Sau này, trong nhà Phật dùng chữ Niết-bàn chỉ cho trạng thái thổi tắt lá»­a phiền não. Thổi tắt được hoàn toàn gọi Bát Niết-bàn tức viên tịch.

Chá»— không tâm tÆ°á»›ng gọi là bờ kia. Khi mê thì có bờ này, khi ngá»™ không bờ này. Tại sao? Vì phàm phu má»™t bề trụ ở Ä‘ây, nếu người giác ngá»™ Tối thượng thừa, tâm chẳng trụ ở Ä‘ây, cÅ©ng chẳng trụ ở kia, nên hay lìa khỏi bờ này bờ kia. Nếu thấy bờ kia khác vá»›i bờ này, thì tâm của người ấy Ä‘ã không được thiền định.

Bờ kia là chá»— không tâm tÆ°á»›ng, chứ không phải có chá»— nào gọi là bờ kia để cho mình đến. NghÄ©a là không phải có bờ kia khác vá»›i bờ này rồi mình phải bỏ bờ này đến bờ kia. Nếu trong tâm còn thấy tÆ°á»›ng bờ kia, tức thành bờ này rồi. Là còn trong sanh tá»­.

Do Ä‘ó học hiểu theo chữ nghÄ©a, phải bỏ bờ này đến bờ kia, trong tâm còn thấy có bờ này bờ kia thì bao giờ đến Niết-bàn?

Nên trong Bát-nhã tâm kinh gọi là Tâm kinh trí tuệ rá»™ng lá»›n đến bờ kia.

Nếu người giải theo chữ nghÄ©a danh từ là cái trí tuệ rá»™ng lá»›n đến nÆ¡i bờ kia Niết-bàn, Ä‘ó má»›i gọi là trí tuệ Bát-nhã; sá»± thật nếu trí tuệ mà còn thấy có bờ này, bờ kia, thì có là Bát-nhã chÆ°a?

Trí tuệ mà còn có bờ này, bờ kia thì không phải trí tuệ Bát-nhã rồi.

Đây, bờ này, bờ kia là chỉ ngay tâm thôi chứ không gì khác. Mê tâm là bờ này, giác được tâm là bờ kia. Thấy được chá»— Ä‘ó má»›i gọi trí tuệ Bát-nhã.

Nên mê thì có bờ này, khi ngá»™ thì không bờ này. Người giác ngá»™ Tối thượng thừa vượt cả bờ này bờ kia, không trụ Ä‘ây cÅ©ng không trụ kia; còn thấy có bờ này bờ kia thì còn có dời đổi, có sanh tá»­, trái vá»›i thiền định vì còn Ä‘á»™ng tâm.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Phiền não gọi là chúng sanh. Tỏ ngá»™ gọi Bồ-đề. CÅ©ng chẳng má»™t mà chẳng khác, chỉ cách có mê ngá»™ thôi. Khi mê có thế gian để ra, khi ngá»™ không thế gian có thể ra.

Trong pháp bình đẳng chẳng thấy phàm phu khác vá»›i Thánh nhân.

Kinh nói: “Pháp bình đẳng là phàm phu chẳng hay vào, Thánh nhân chẳng hay hành. Pháp bình đẳng Ä‘ó chỉ có Bồ-tát và Phật NhÆ° Lai hay hành”. Nếu thấy sanh khác vá»›i tá»­, Ä‘á»™ng khác vá»›i tịnh đều gọi là bất bình đẳng. Chẳng thấy phiền não khác vá»›i Niết-bàn Ä‘ó gọi là bình đẳng. Tại sao? Phiền não và Niết-bàn đồng là má»™t tánh không.

Do Ä‘ó người Tiểu thừa vọng Ä‘oạn phiền não, vọng vào Niết-bàn, bị Niết-bàn ngÆ°ng trệ. Bồ-tát biết rõ phiền não tánh nó là không, tức chẳng lìa không, nên thường ở Niết-bàn.

 

Đây Ngài nói rõ phiền não là chúng sanh, tỏ ngá»™ là Bồ-đề, cho thấy hai cái không phải má»™t, cÅ©ng không phải khác, chỉ có cách mê vá»›i ngá»™, cÅ©ng chỉ là má»™t tâm vậy thôi. Tâm phiền não gọi là chúng sanh, tâm tỏ ngá»™ gọi là Bồ-đề. Bồ-đề hay chúng sanh là ở nÆ¡i tâm chứ không phải ở nÆ¡i danh từ, chữ nghÄ©a. Mình cứ lo phân biệt Bồ-đề, giác ngá»™ thế này thế kia, rốt cuá»™c rồi không thấy Bồ-đề Ä‘âu hết.

Khi mê thấy có thế gian, có xuất thế gian, nên má»›i bỏ thế gian để ra khỏi, gọi xuất thế gian. NhÆ°ng khi ngá»™ rồi, thế gian hay xuất thế gian chỉ ở nÆ¡i má»™t tâm thể thôi. Còn thấy ra khỏi thế gian là còn ở trong mê.

Trong nhà thiền không giải thích theo kiểu chữ nghÄ©a Ä‘ây kia, nhÆ° câu chuyện Đức Phật thấy Bồ-tát Văn Thù Ä‘ang đứng ở ngoài cá»­a, bảo:

- Văn Thù! Văn Thù! Sao ông chẳng vào cá»­a?

Ngài Văn Thù thÆ°a:

- Con chẳng thấy có má»™t pháp ở ngoài cá»­a, vì sao bảo con vào cá»­a?

Văn Thù là căn bản trí, trí chân thật sẵn nÆ¡i mình, thì có trong ngoài gì Ä‘âu mà bảo ra - vào? Nếu còn thấy có ra - vào là còn trí sai biệt, đối Ä‘ãi. Thấy được trí chân thật Ä‘ó rồi, thì hằng ngày luôn sống trong Ä‘ó rồi, còn vào Ä‘âu nữa?

Mình nói vào là nói theo danh từ phÆ°Æ¡ng tiện, giả tạm thôi, chứ không phải thật có chá»— vào. Nếu có chá»— vào thì có chá»— ra, mà có ra - vào là có sanh tá»­. Nên khi mê thì có thế gian có thể ra, khi ngá»™ thì không có thế gian có thể ra.

Trong pháp bình đẳng, chẳng thấy phàm phu khác vá»›i Thánh nhân.

Người thường nghe nói vậy cÅ©ng dá»… mắc kẹt, bác không có phàm thánh gì hết, là lầm. Nói chẳng thấy phàm phu khác vá»›i Thánh nhân, là bởi “trong pháp bình đẳng”. Vậy phải thấy gì là pháp bình đẳng?

Thấy được pháp bình đẳng má»›i rõ phàm phu chẳng khác vá»›i Thánh nhân. Không rõ pháp bình đẳng, rồi cứ ở trong pháp sai biệt mà hiểu, dá»… lầm.

Kinh nói: “Pháp bình đẳng là phàm phu chẳng hay vào, Thánh nhân chẳng hay hành. Pháp bình đẳng Ä‘ó chỉ có Bồ-tát và Phật NhÆ° Lai hay hành”. Nếu thấy sanh khác vá»›i tá»­, Ä‘á»™ng khác vá»›i tịnh đều gọi là bất bình đẳng.

Để thấy rõ, pháp bình đẳng Ä‘ó là chá»— sống của chÆ° Phật, chá»— sống của chÆ° Đại Bồ-tát, chứ không phải chá»— của trí phàm có thể đến được. Do vậy, Ä‘ây không phải là Ä‘Æ¡n giản, mình lấy trí phàm phu của mình rồi bài bác không có phàm thánh là lầm, mà không phàm thánh là phải thấy được trong pháp bình đẳng Ä‘ó. Chính vì vậy, trong nhà thiền, người triệt ngá»™ phải quên được niệm phàm thánh, má»›i thấu suốt được chá»— trọn vẹn này. Ngài Quy SÆ¡n khi gần tịch nói:

- Ta khi tịch sẽ xuống núi làm con trâu, hông bên phải đề năm chữ “Quy SÆ¡n Tăng Linh Há»±u”. Vậy lúc Ä‘ó nên gọi con trâu là phải? Hay gọi Quy SÆ¡n tăng là phải?

Người nghiên cứu thiền, đến chá»— này không thể hiểu nổi, tu hành làm Tổ nhÆ° Ngài, rốt cuá»™c sao phải làm con trâu? NhÆ°ng phải đến được chá»— sống vượt qua phàm thánh này má»›i nói được câu Ä‘ó. Nói làm con trâu Ä‘âu phải Ngài làm con trâu, nhÆ°ng người còn kẹt trong niệm phàm thánh liền thắc mắc, phải gọi là gì Ä‘ây? Gọi con trâu sao được, Tổ thì sao gọi con trâu? Mà hiện làm con trâu sao gọi là Quy SÆ¡n? Nếu người thấu suốt, vượt qua niệm phàm thánh thì chỉ hét má»™t tiếng bỏ Ä‘i thôi, còn lo suy nghÄ© cái nào phải là kẹt rồi.

Chẳng thấy phiền não khác vá»›i Niết-bàn Ä‘ó gọi là bình đẳng. Tại sao? Phiền não và Niết-bàn đồng là má»™t tánh không. Do Ä‘ó, người Tiểu thừa vọng Ä‘oạn phiền não, vọng vào Niết-bàn, bị Niết-bàn làm ngÆ°ng trệ. Bồ-tát biết rõ phiền não tánh nó là không, tức chẳng lìa không, nên thường ở Niết-bàn.

Bình đẳng ở Ä‘ây là bặt cả niệm hai bên phiền não - Niết-bàn. Tức là phải thấy tá»™t thể không của các pháp, không còn niệm lấy bỏ má»›i là bình dẳng. Bỏ phiền não đạt Niết-bàn là còn dời đổi, dời đổi sao gọi bình đẳng được. Đây Tổ giải thích, vì phiền não Niết-bàn đồng má»™t tánh không. Người Tiểu thừa vọng Ä‘oạn phiền não, vọng vào Niết-bàn, nên bị Niết-bàn làm ngÆ°ng trệ. Vì thấy có phiền não để dẹp, Niết-bàn để vào. NhÆ° vậy, Tổ nói Ä‘ó là vọng thôi, vì còn Ä‘oạn cái này vào cái kia là còn hai bên, nên bị Niết-bàn làm ngÆ°ng trệ.

Còn người đạt được pháp bình đẳng này thì Niết-bàn và phiền não cÅ©ng đồng tâm thể Ä‘ó, đồng má»™t tánh không thôi, ngay phiền não là Niết-bàn rồi có gì phải dứt cái này đến cái kia?

Bồ-tát thấy rõ phiền não tánh nó là không, không lúc nào lìa không, nên thường ở Niết-bàn. Do Ä‘ó, khi các Ngài thị hiện vào trong cõi này Ä‘á»™ chúng sanh, có lúc hiện ra tÆ°á»›ng phiền não nhÆ°ng vẫn hằng ở trong Niết-bàn. Mình nghe nói, cÅ©ng hiện tham sân để Ä‘ánh thức mọi người, nhÆ°ng thành tham, sân thật, thì không phải.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Niết-bàn: Niết là chẳng sanh, Bàn là chẳng tá»­, ra khỏi sanh tá»­, ra bát Niết-bàn, tâm không đến Ä‘i, tức vào Niết-bàn. Má»›i biết Niết-bàn là tâm không, chÆ° Phật vào Niết-bàn là ở chá»— không vọng tưởng. Bồ-tát vào đạo tràng là ở chá»— không phiền não.

Chá»— không nhàn (rảnh rang vô sá»±) là không tham, sân, si. Tham là Dục giá»›i, sân là Sắc giá»›i, si là Vô sắc giá»›i. Nếu má»™t niệm tâm sanh tức vào ba cõi, nếu má»™t niệm tâm diệt tức ra ba cõi. Má»›i biết ba cõi sanh diệt, muôn pháp là không, đều do má»™t tâm.

Phàm nói má»™t pháp Ä‘ó tợ là phá vật vô tình, ngói Ä‘á cây tre. NhÆ°ng nếu biết rõ tâm là giả danh không có thật thể, liền biết tâm của chính mình là chẳng phải có chẳng phải không. Tại sao?

Phàm phu má»™t bề sanh tâm, nên gọi là có. Tiểu thừa má»™t bề diệt tâm nên gọi là không. Bồ-tát và Phật chÆ°a từng sanh tâm, cÅ©ng chÆ°a từng diệt tâm, gọi Ä‘ó là tâm chẳng phải có chẳng phải không.

Tâm chẳng phải có chẳng phải không, Ä‘ây gọi là Trung đạo.

 

Tâm không còn thấy đến Ä‘i má»›i là vào Niết-bàn. Vậy để rõ Niết-bàn là tâm không, tâm rá»—ng rang vô sá»± không má»™t vật. ChÆ° Phật vào Niết-bàn là chá»— không vọng tưởng. Bồ-tát vào đạo tràng là không phiền não. NhÆ°ng chá»— nào là không vọng tưởng? Chá»— nào là chá»— không phiền não? Không khéo dá»… mắc kẹt, không vọng tưởng mà có chá»— thì sao? “Có chá»—” tức thành có vọng rồi. Bởi vì có chá»— tức là tâm duyên đến được, nghÄ© đến được, mà tâm nghÄ© đến được thì có vọng tưởng.

Vậy chá»— không vọng tưởng là chá»— nào? Trên danh từ tạm nói nhÆ° vậy, chứ không phải thật sá»± có chá»—, còn thấy có chá»— không vọng tưởng, chính ngay Ä‘ó là vọng tưởng rồi. CÅ©ng nhÆ° thấy có chá»— không phiền não là có phiền não trong Ä‘ó. Bởi có chá»— là tâm đến được, thì có chá»— bị thấy rồi. Đây là phải hiểu qua chữ nghÄ©a.

Hiểu chá»— này, liền rõ câu chuyện của ông Tam Tạng Đại NhÄ© vá»›i Ngài Huệ Trung.

Hai lần đầu Ngài Huệ Trung thá»­:

Lần thứ nhất:

- Ông hãy nói ta ở Ä‘âu?

- Ngài là Quốc sÆ° sao đến cầu Thiên Tân xem khỉ giỡn?

Lần thứ hai:

- Ngài là Quốc sÆ° sao lại đến bến Ä‘ò Tây Xuyên xem Ä‘ò Ä‘ua?

Bởi vì hai lần đầu Ngài Quốc sÆ° muốn thá»­, nên khởi tâm đến cầu Thiên Tân, đến bến Ä‘ò Tây Xuyên. Khi Ngài vừa nghÄ© đến cầu Thiên Tân, “trong này” liền có tÆ°á»›ng cầu Thiên Tân, nên ông Tam Tạng thấy được.

Lần thứ ba, Ngài không nghÄ© gì hết, má»›i bảo ông Tam Tạng:

- Ông thá»­ nói xem, bây giờ ta ở Ä‘âu?

Tam Tạng Đại NhÄ© không tìm Ä‘âu ra. Không nghÄ© gì hết, thì có tÆ°á»›ng gì trong này Ä‘âu mà tìm! Ông Tam Tạng trầm ngâm, suy nghÄ© cố tìm. Ngài thúc:

- Sao, ông hãy nói xem ở Ä‘âu?

- Xin Ngài chờ má»™t chút.

NhÆ°ng rồi cÅ©ng không tìm Ä‘âu ra, vì Ngài Ä‘âu có khởi nghÄ©, làm sao có tÆ°á»›ng mà tìm thấy được. Chính chá»— Ä‘ó má»›i là chá»— không phiền não, chá»— không vọng tưởng.

Chá»— ông Tam Tạng Đại NhÄ© không thấy Ngài Huệ Trung, chá»— Ä‘ó tham, sân, si làm sao đến được. Vậy không phải Niết-bàn, đạo tràng là gì? Nói chá»— nhÆ°ng thật sá»± không có chá»—. Thấy có chá»— là thuá»™c có duyên rồi. Đây Tổ giải thích: tham là Dục giá»›i, sân là Sắc giá»›i, si là Vô sắc giá»›i. Còn trong tham, sân, si là còn trong tam giá»›i, má»™t niệm tâm diệt là ra tam giá»›i.

NhÆ°ng nếu giải thích theo chữ nghÄ©a e cÅ©ng mắc kẹt. Má»™t niệm tâm diệt là diệt ở Ä‘âu? Nói diệt Ä‘ây là không có chá»— khởi niệm, tâm không có chá»— khởi liền ra tam giá»›i. Còn thấy có chá»— tâm diệt, là mắc kẹt. Má»™t niệm không chá»— khởi, tam giá»›i hiện chá»— nào? Nên nói diệt là nhÆ° vậy, chứ không phải thật có chá»— diệt.

Má»›i biết ba cõi sanh diệt, muôn pháp là không, đều do má»™t tâm.

NhÆ° vậy, tâm có chá»— sanh, có chá»— khởi thì vào tam giá»›i. Tâm không có chá»— sanh, không có chá»— khởi thì ra tam giá»›i. Ra là ngay ná»™i tâm, chứ không phải có chá»— để ra. Còn thấy có chá»— để ra là cÅ©ng trở lại tam giá»›i nhÆ° thường.

Phàm nói má»™t pháp Ä‘ó tợ phá vật vô tình ngói Ä‘á cây tre. NhÆ°ng nếu biết rõ tâm giả danh không có thật thể, liền biết tâm của chính mình không phải có, không.

Mình tưởng phải bỏ hết các vật vô tình nhÆ° ngói, Ä‘á, cây, tre thì má»›i thành má»™t pháp. NhÆ°ng hiểu theo cách Ä‘ó là lầm. Bỏ hết, thì cÅ©ng là tâm lấy bỏ. Tâm lấy bỏ sao gọi là má»™t pháp?

Nên ngay tất cả các vật có trÆ°á»›c mặt mà không có Ä‘á»™ng niệm, chính Ä‘ó là trở về má»™t pháp chân thật. Chứ không phải nói má»™t pháp là phá bỏ hết cái này. Nếu biết rõ tâm là giả danh, không có thật thể, liền biết tâm nhà mình không kẹt bên có, không kẹt bên không. Nên nói không là gì, nhÆ°ng nó không phải hoàn toàn không, mà chính là “không phải có, không phải không”. Chỉ có Ä‘iều, người Tá»± chứng nghiệm má»›i biết, nói có nói không cÅ©ng là đứng bên ngoài bàn thôi.

Phàm phu má»™t bề sanh tâm, nên gọi là có. Tiểu thừa má»™t bề diệt tâm nên gọi là không.

Phàm phu thấy gì cÅ©ng thật nên má»™t bề sanh tâm, Tiểu thừa thấy gì cÅ©ng giả nên má»™t bề diệt tâm, là còn nằm trong sanh diệt, bởi chÆ°a rõ sanh diệt là giả tÆ°á»›ng. Mà tá»± tánh xÆ°a nay vốn là thanh tịnh, còn thấy có sanh có diệt thì không Ä‘úng.

Bồ-tát và Phật chÆ°a từng sanh tâm cÅ©ng chÆ°a từng diệt tâm gọi là tâm chẳng phải có chẳng phải không. Tâm chẳng phải có chẳng phải không, Ä‘ây gọi là Trung đạo.

Còn thấy có - không, sanh - diệt là còn nằm ở hai bên, chÆ°a phải Trung đạo, chÆ°a thấy tâm thể chân thật.

Đây phải thấy tá»™t được tÆ°á»›ng sanh diệt là không thật. Muốn thấy chá»— Ä‘ó phải đạt đến chá»— niệm chÆ°a khởi. Khi chÆ°a khởi niệm, sanh diệt nằm ở chá»— nào? Không sanh lấy gì mà diệt? Nên gọi chẳng phải có chẳng phải không.

Người tu thiền chÆ°a qua được cái “có - không” này là chÆ°a vào được cá»­a thiền, dù cho nói hay cách mấy cÅ©ng vẫn là đứng ngoài cá»­a. Qua được có - không này má»›i vào được cá»­a thiền.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Đem tâm học pháp, tâm pháp đều mê. Chẳng Ä‘em tâm học pháp, tâm pháp đều ngá»™. Phàm mê là mê ở nÆ¡i ngá»™, ngá»™ là ngá»™ nÆ¡i mê. Người chánh kiến biết rõ tâm là rá»—ng không, tức vượt mê ngá»™. Không có mê ngá»™ má»›i là chánh giải chánh kiến.

Sắc chẳng tá»± là sắc, do tâm nên thành sắc. Tâm chẳng tá»± là tâm, do sắc nên thành tâm. Má»›i biết tâm sắc hai tÆ°á»›ng đều là sanh diệt.

Có đối vá»›i không, không là không đối vá»›i có. Đó gọi là chánh kiến. Xét chân kiến là không chá»— nào chẳng thấy, cÅ©ng không có chá»— thấy. Thấy đầy khắp cả mười phÆ°Æ¡ng mà chÆ°a từng có thấy. Tại sao? Vì không có chá»— thấy, vì thấy mà không thấy, vì thấy chẳng phải thấy.

Chá»— thấy của phàm phu đều là vọng tưởng. Nếu lặng lẽ không thấy má»›i gọi là thật thấy.

Tâm cảnh đối nhau, cái thấy sanh ở trong. Nếu trong chẳng khởi tâm, thì bên ngoài chẳng sanh cảnh. Cảnh và tâm đều sạch, má»›i thật là thật thấy.

 

Đem tâm học pháp là mê. Bởi Ä‘em tâm học pháp thì có tâm có pháp, tức thấy ngoài tâm có pháp để học, là có cái thứ hai, do Ä‘ó gọi là mê.

Đây là nói Ä‘em tâm học pháp là còn đối bên ngoài. NhÆ°ng kinh Lăng Nghiêm còn nói tế nhị hÆ¡n: “Tá»± tâm thủ tá»± tâm, phi huyá»…n thành pháp huyá»…n”. Vì Ä‘em tâm giữ tâm, là biến tâm Ä‘ó thành ra cái bóng thứ hai “bị giữ”, nên nó không phải pháp huyá»…n mà thành ra pháp huyá»…n. “Tá»± tâm” rồi, còn nghÄ© phải giữ gìn nó, thì cái gì giữ gìn nó? Biến nó thành ra cái bị giữ, bóng thứ hai chứ gì?

Nên nó không phải là “pháp huyá»…n” mà thành ra “pháp huyá»…n”, huống nữa là đối vá»›i pháp bên ngoài, nên nói Ä‘em tâm học pháp là mê.

Chẳng Ä‘em tâm học pháp là ngá»™. Đây muốn nhắc mình cái gì? Học là học không chá»— học, Ä‘ó má»›i là thật học. Đó là học trở về chính mình. Học mà có chá»— học là hÆ°á»›ng bên ngoài, nên gọi mê.

Phàm mê là mê đối vá»›i ngá»™, cÅ©ng nhÆ° ngá»™ là ngá»™ nÆ¡i mê.

Mê ngá»™ không có thể thật. Mê là mê cái ngá»™, ngá»™ là ngá»™ cái mê thì có cái gì khác trong Ä‘ó? Chỉ là má»™t thể nhÆ°ng khác tên. Do quên cái ngá»™ thì mê, rõ mê thì ngá»™, Ä‘âu có cái thứ hai trong Ä‘ó.

NhÆ°ng mình thường mắc kẹt nÆ¡i mê ngá»™.

Người chánh kiến biết rõ tâm là rá»—ng không, tức vượt mê ngá»™. Không có mê ngá»™ má»›i là chánh giải chánh kiến.

Đây là chá»— tế nhị trong lúc tu hành. Mình còn thấy có niệm mê, niệm ngá»™ tức là chÆ°a khỏi mê. Dù cho mình thấy ngá»™ được cái mê, nhÆ°ng còn thấy có cái mê để ngá»™, cÅ©ng chÆ°a hết mê.

Bởi chÆ°a hết mê nên má»›i còn thấy có cái mê để cho mình ngá»™; ý niệm mê ngá»™ còn, là chÆ°a thật sạch cái mê. Người má»›i tỏ ngá»™ thường chÆ°a qua được chá»— này.

Ví dụ, nếu còn thấy có chá»— tối để Ä‘èn soi tá»›i thì sao? Tức là chÆ°a hết tối. Lục Tổ nói há»… có sáng thì không có tối, còn có tối thì không có sáng. Chứ không có dùng cái sáng mà soi cái tối. Còn dùng cái sáng để soi cái tối, thì cái tối chÆ°a hết.

Đây cÅ©ng vậy, còn thấy cái mê để cho mình ngá»™ là còn chÆ°a triệt ngá»™, là còn chút mê trong Ä‘ó, nên phải vượt qua cả tình mê ngá»™.

Có vị tăng hỏi Ngài Giáp SÆ¡n:

- Từ trÆ°á»›c có lập ý Tổ, ý kinh, vì sao giờ Hòa thượng bảo không?

Giáp SÆ¡n Ä‘áp:

- Ba năm chẳng ăn cÆ¡m, trÆ°á»›c mắt không người Ä‘ói.

Có Ä‘ói má»›i cầu ăn, mình có cầu má»›i có pháp lập ra, nếu mình không cầu thì lập cái gì?

Tăng:

- Đã là không người Ä‘ói tại sao con chẳng ngá»™?

Giáp SÆ¡n:

- Chỉ vì mê ngá»™ Ä‘uổi Xà-lê.

Vì ông còn kẹt trong ý niệm mê ngá»™ nên không ngá»™ được.

SÆ° nói kệ:

      Rõ ràng không pháp ngá»™

      Pháp ngá»™ Ä‘uổi người mê.

      Duá»—i thẳng hai chân ngủ

      Không ngụy cÅ©ng không chân.

Không có pháp ngá»™ nào khác, nhÆ°ng vì mình bị pháp ngá»™ Ä‘uổi theo mình, thành ra mình mê. Buông cả hai, vượt qua ý niệm mê ngá»™, ngay Ä‘ó là yếu chỉ, chứ không nói là ngụy, là chân. Không còn ý niệm mê ngá»™ má»›i là cái hiểu chân chánh, cái thấy chân chánh.

Sắc chẳng tá»± là sắc, do tâm nên thành sắc, tâm chẳng tá»± là tâm, do sắc nên thành tâm. Má»›i biết tâm sắc, hai tÆ°á»›ng đều là sanh diệt.

Thấy được chá»— này má»›i rõ các pháp ngay khi sanh tức là vô sanh, “Đương sanh tức bất sanh”.

Tâm và sắc hai cái nÆ°Æ¡ng nhau mà có, không có tá»± tánh, cho nên gọi là do tâm nên thành sắc, do sắc nên thành tâm.

Bởi không có tâm thì cái gì biết sắc? Sắc có Ä‘ó cÅ©ng nhÆ° không vậy thôi. Còn không có sắc, làm sao rõ được tâm? Tâm nó hiện chá»— nào mà rõ được? Nên do sắc thành tâm. NhÆ°ng tâm ở Ä‘ây là chỉ cho tâm gì? Đây là tâm sanh diệt, là tâm đối Ä‘ãi, chÆ°a phải là tâm chân thật; tâm chân thật thì có sắc hay không có sắc, nó vẫn là nó.

Để rõ sắc và tâm này, chỉ nÆ°Æ¡ng nhau tạm thành, không có tá»± tánh. Thấy rõ nhÆ° vậy, lìa ý niệm đối Ä‘ãi, thì ngay khi nó sanh là không sanh.

Ngài Tá»­ Bá có dạy quán các pháp không sanh:

“Nói về các pháp không sanh nghÄ©a là sao? Bởi tâm chẳng tá»± là tâm, do trần mà phát biết. Trần chẳng tá»± là trần, do tâm mà lập trần. Do tâm mà lập trần, do trần mà phát biết, thì cái biết quả thật là có sao? Do tâm mà lập trần, vậy trần quả thật là có sao? Tâm và trần Ä‘ã là không, cái gì gọi là cùng chung hòa hợp? Nếu cho là không nhân thì Ä‘âu có lẽ ấy. Cho nên, tôi lấy Ä‘ó mà biết, núi sông quả đất, vốn đều là không sanh. Cho là có sanh, là do tình chấp thôi, chứ chẳng phải lý”.

Do tâm lập trần, do trần phát biết. Hai cái vốn nÆ°Æ¡ng nhau mà lập, vậy quả thật là có sao? Nếu quả thật có, Ä‘âu đợi có tâm má»›i lập trần, Ä‘âu đợi có trần má»›i lập tâm.

Mình gọi căn cảnh đối nhau hòa hợp trong Ä‘ó sanh ra thức, Ä‘ây Ngài nói hai cái đều rõ không thật, vậy cái gì là cái cùng chung hòa hợp, mà mình gọi hòa hợp? Nếu cho là không nhân, cÅ©ng không được. Rõ ràng, núi sông quả đất đều là pháp vô sanh, vốn tá»± là không sanh, do tình chấp của mình thành ra, rồi mình tưởng có sanh. Thấy rõ nhÆ° vậy, ngay nÆ¡i tất cả các cảnh hiện tiền này, liền rõ được vô sanh. Đâu cần trừ dẹp gì? Còn người thấy trần thật, má»›i khởi niệm diệt trần để định. NhÆ°ng chính tâm khởi niệm diệt Ä‘ó, là Ä‘á»™ng rồi. NhÆ° vậy thấy trần là thật, má»›i bảo trần quấy rối mình. NhÆ°ng sá»± thật trần Ä‘âu có quấy rối, chỉ do tâm mình chấp thôi. Nếu thật sá»± trần cảnh là cái quấy rối mình, làm mình dao Ä‘á»™ng, thì tại sao các vị Tổ, các vị Thiền sÆ°, các Ngài cÅ©ng thấy những cảnh Ä‘ó mà các Ngài không Ä‘á»™ng, mà mình thấy mình Ä‘á»™ng? Rõ ràng cảnh không sanh Ä‘á»™ng, Ä‘á»™ng là do tại mình chấp.

Có là có đối vá»›i không, không là không đối vá»›i có. Đó là chân kiến, chân kiến là không chá»— nào chẳng thấy, cÅ©ng không có chá»— thấy. Thấy khắp cả mười phÆ°Æ¡ng mà chÆ°a từng có thấy. Vì không có chá»— thấy, vì thấy mà không thấy, vì thấy chẳng phải thấy.

Chân kiến là thấy suốt qua cả có không, không kẹt trong có không. Đây Tổ giải thích thêm, chân kiến là không chá»— nào chẳng thấy, mà không có chá»— thấy. Thấy hết không có chá»— nào chẳng thấy, mà lại không có chá»— thấy. Thấy được chá»— này má»›i là thấu suốt được chá»— chân thật.

Sao gọi là không chá»— nào chẳng thấy, mà không có chá»— thấy? Nói không có chá»— nào để thấy, để chỉ lìa hết các duyên, không có bạn bè gì hết, nên không có chá»— thấy. NhÆ°ng nó lại thấy tất cả, thấy tất cả mà không lÆ°u lại dấu vết gì trong Ä‘ó, nên gọi thấy tất cả mà không chá»— gì để thấy.

Đó là tinh thần vô trụ trong kinh Kim Cang: “Mắt thấy sắc không dính sắc, tai nghe tiếng mà không dính tiếng”. Thấy nghe tất cả mà không dính cái gì hết má»›i là thật thấy. Nên Ä‘ây nói, thấy khắp mười phÆ°Æ¡ng mà chÆ°a từng có thấy. Lìa hết các duyên, không dừng chá»— nào hết, vừa dừng là có chá»—. Mình vì cần có chá»— má»›i có thấy, nên không chá»— thì không thấy, Ä‘ó là cái thấy sanh diệt.

Tổ má»›i giải thích “vì không chá»— thấy”, nghÄ©a là thấy mà không kẹt nÆ¡i duyên, “thấy mà chẳng phải thấy”, thấy nguyên vẹn là thấy thôi, chứ không thêm bá»›t gì trong Ä‘ó. NhÆ° vậy má»›i là thật thấy.

Chá»— thấy của phàm phu đều là vọng tưởng, nếu lặng lẽ không thấy má»›i gọi là thật thấy.

Chá»— thấy của phàm phu là cần có duyên để thấy, hết duyên thì không thấy, Ä‘ó gọi là vọng tưởng. Nếu lặng lẽ không thấy má»›i thật thấy. “Lặng lẽ” là không có tÆ°á»›ng thấy, thấy mà không có tÆ°á»›ng thấy Ä‘ó là thật thấy.

Chá»— này người có kinh nghiệm công phu thì cảm nhận dá»… dàng, còn nghe theo chữ nghÄ©a thì rất là khó hiểu, vì nói thấy mà không thấy.

Có vị tăng hỏi Ngài Nam Nhạc:

- Vì sao gÆ°Æ¡ng Ä‘úc thành tượng rồi chẳng thấy có chiếu soi?

SÆ° Ä‘áp:

- Tuy không chiếu soi mà dối y má»™t Ä‘iểm cÅ©ng chẳng được.

Người tu, công phu có chiếu soi là còn có duyên, còn có pháp để mình chiếu soi. NhÆ° vậy, lúc chiếu soi là có giác, khi không chiếu soi liền mê. Đó là có gián Ä‘oạn. Còn đến lúc này là không có niệm chiếu soi nữa, nhÆ°ng lúc nào cÅ©ng hằng giác. Nên có Ä‘iểm gì thoáng qua liền lá»™ rõ trong Ä‘ó, “Tuy không chiếu soi mà dối y má»™t Ä‘iểm cÅ©ng chẳng được”. Vì luôn luôn lúc nào nó cÅ©ng rá»—ng sáng, nên có hạt bụi thoáng qua cÅ©ng lá»™ rõ, chứ không cần khởi chiếu soi gì hết. Đến Ä‘ó má»›i gọi là vô công dụng đạo.

Tâm cảnh đối nhau, cái thấy sanh ở trong. Nếu trong chẳng khởi tâm, ngoài chẳng sanh cảnh, tâm cảnh đều sạch, Ä‘ó má»›i gọi là chân kiến (thật thấy).

NghÄ©a là trong chẳng khởi tâm, ngoài chẳng sanh cảnh, tâm cảnh đều sạch, không còn cái thấy hai bên, cái thấy dá»±a vào vật nữa, nhÆ° vậy má»›i thật sá»± là tá»± do. Tức là không còn cái thấy phải nÆ°Æ¡ng có tâm cảnh đối nhau, mà Ä‘ây là bặt niệm trong ngoài, chẳng còn thuá»™c Ä‘ây hay kia thì thấy chỉ là thấy thôi, nhÆ° vậy má»›i là thật thấy. Còn cái thấy mà có trong - ngoài thì chÆ°a phải là cái thấy chân thật.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Khi khởi cái hiểu này má»›i gọi là chánh kiến. Chẳng thấy tất cả pháp má»›i gọi là được đạo. Chẳng hiểu tất cả pháp má»›i gọi là hiểu pháp. Tại sao? Vì thấy và chẳng thấy đều chẳng thấy. Vì hiểu và chẳng hiểu đều là chẳng hiểu. Cái thấy của không thấy má»›i gọi là cái thấy thật. Cái hiểu của không hiểu má»›i gọi là cái hiểu lá»›n. Xét cái thấy chân chánh là chẳng những thấy nÆ¡i thấy mà cÅ©ng thấy nÆ¡i chẳng thấy. Còn cái hiểu chân thật Ä‘ó là chẳng phải thẳng hiểu nÆ¡i hiểu mà cÅ©ng hiểu nÆ¡i không hiểu. Phàm có chá»— hiểu đều gọi là chẳng hiểu. Không chá»— hiểu má»›i gọi là hiểu chân chánh. Hiểu và chẳng hiểu đều chẳng phải hiểu.

Kinh nói: “Chẳng bỏ trí tuệ thì gọi là ngu si”. Do tâm là không, hiểu và chẳng hiểu đều là chân. Do tâm là có, hiểu và chẳng hiểu đều là vọng. Nếu khi hiểu thì pháp theo người. Nếu khi chẳng hiểu thì người theo pháp. Nếu pháp theo người thì phi pháp thành pháp. Nếu người theo pháp thì pháp thành phi pháp. Nếu người theo pháp, pháp đều là vọng. Nếu pháp theo người, pháp đều là chân.

Do Ä‘ó, Thánh nhân cÅ©ng chẳng Ä‘em tâm cầu pháp, cÅ©ng chẳng Ä‘em pháp cầu tâm, cÅ©ng chẳng Ä‘em tâm cầu tâm, cÅ©ng chẳng Ä‘em pháp cầu pháp.

 

Đây Ngài nói rõ, khởi cái hiểu nhÆ° vậy nghÄ©a là không còn kẹt có - không, tâm - cảnh, trong - ngoài thì má»›i gọi là chánh kiến, tức là cái thấy chân chánh.

Người nghe nhÆ° vậy có khi cÅ©ng hiểu lầm. NghÄ©a là khởi cái hiểu nhÆ° vậy là chánh kiến, mà chánh kiến lại là có khởi hay sao? Nếu có khởi thì có Ä‘á»™ng, có Ä‘á»™ng tức có sanh diệt, sao gọi là chánh kiến?

Cho nên, chá»— này nếu giải thích theo chữ nghÄ©a thì mắc kẹt liền. Ở Ä‘ây nói khởi là khởi mà không có chá»— khởi, không có chá»— bị thấy thì cái Ä‘ó má»›i gọi là chánh kiến. Còn khởi mà có chá»— khởi thì chÆ°a phải. Thấy chá»— này chính là thấy chá»— “thổ địa không thấy được Ngài Nam Tuyền”.

Nam Tuyền má»™t hôm tá»›i thăm Trang sở. Khi vừa tá»›i Ä‘ó thì thấy ông Trang chủ Ä‘ang lo sắp đặt Ä‘ón tiếp Ä‘àng hoàng, Ngài nói:

- Lão Tăng thường Ä‘i Ä‘âu không có báo trÆ°á»›c cho ai, sao ông biết mà Ä‘ón tiếp?

Ông Trang chủ nói:

- Đêm rồi có thổ địa báo hôm nay Hòa thượng tá»›i.

Ngài liền nói:

- Lão Tăng tu hành vô lá»±c còn bị quá»· thần xem thấy.

Ông thị giả Ä‘i theo Ngài má»›i hỏi:

- Hòa thượng Ä‘ã là thiện tri thức, vì sao còn bị quá»· thần xem thấy?

Ngài nói:

- Trước thổ địa để phần cơm.

Nhiều người nghe vậy má»›i giải thích, Ngài Nam Tuyền tu hành còn dở, còn bị Thổ địa thấy tâm. NhÆ°ng chính Ä‘ó là chá»— dở của mình mà không hay. Mình thấy theo cái thấy phàm phu của mình. Bởi vì chính Ngài nói nhÆ° vậy là để Ä‘ánh thức mình, nhÆ°ng mình lại bị kẹt trong ngôn ngữ của Ngài. Ngài nói: “Lão Tăng tu hành vô lá»±c bị quá»· thần xem thấy” Ä‘ó là muốn nhắc mình tu mà còn để quá»· thần xem thấy là chÆ°a đắc lá»±c, chÆ°a phải là chá»— chân thật, mà phải “thấy chá»— quá»· thần không thấy được”, Ä‘ó má»›i là chá»— chân thật. Mình thấy được nhÆ° vậy má»›i thấy Ngài Nam Tuyền, còn thấy theo chá»— thổ địa thấy là cái bóng của Ngài Nam Tuyền thôi, Ä‘âu phải là Ngài.

Thá»±c sá»± mình đối vá»›i Ngài còn xa lắc xa lÆ¡. Ngài Ä‘i tá»›i có thổ địa Ä‘ón tiếp, mình thì ai Ä‘ón? Bởi vậy, nhiều khi mình suy theo cái thấy của mình thành ra cạn cợt.

CÅ©ng nhÆ° câu chuyện của Ngài Động SÆ¡n:

Má»™t hôm xuống nhà bếp thấy Tăng chúng làm bếp hÆ¡i sÆ¡ sót nên cÆ¡m gạo rÆ¡i vãi ra dÆ°á»›i đất, Ngài má»›i khởi niệm nhắc. Thổ địa liền hiện lên đảnh lá»… Ngài, thÆ°a:

- Con là Thổ địa. Con tìm Ngài Ä‘ã hai mÆ°Æ¡i năm rồi để đảnh lá»… mà không thấy được. Hôm nay má»›i thấy Ngài.

Tức là Ngài khởi niệm nhắc nhở Ä‘ó nên Thổ địa má»›i thấy, thấy má»›i hiện lên đảnh lá»…, còn hai mÆ°Æ¡i năm nay tìm mà tìm không thấy được.

Nhiều người cÅ©ng nói là Ngài Động SÆ¡n tu dở còn bị Thổ địa xem thấy, nhÆ°ng quên rằng hai mÆ°Æ¡i năm Thổ địa không thấy. Đáng lẽ mình thấy là thấy chá»— Ä‘ó, tức là chá»— hai mÆ°Æ¡i năm mà Thổ địa không thấy. Vậy thì hai mÆ°Æ¡i năm Ä‘ó Ngài ở Ä‘âu mà Thổ địa không thấy? Thấy là phải thấy tá»™t chá»— Ä‘ó, má»›i gọi là “chân kiến”.

Chẳng thấy tất cả pháp má»›i gọi là được đạo. Chẳng hiểu tất cả pháp má»›i gọi là hiểu pháp.

Không thấy tất cả pháp má»›i gọi là được đạo. NhÆ°ng không thấy tất cả pháp thì sao gọi là được đạo? Ý là không có chá»— gì để thấy. NhÆ°ng chá»— này nếu giải thích má»™t bên cÅ©ng dá»… mắc kẹt. Bởi vì Lục Tổ có má»™t bài kệ, Ngài nói: “Chẳng thấy tất cả pháp mà còn thấy không, giống nhÆ° mây nổi che khuất mặt trời”. Chẳng thấy tất cả pháp mà còn thấy không tức là còn có cái không ở trÆ°á»›c mặt thì cÅ©ng chÆ°a phải là được đạo. Bởi nhÆ° vậy là cÅ©ng còn có chá»—. Phải không có chá»— gì để thấy, để hiểu mà ngay Ä‘ó không mê má»›i gọi là thật.

Thấy và chẳng thấy đều chẳng thấy. Hiểu và chẳng hiểu đều chẳng hiểu. Cái thấy của không thấy má»›i là cái thấy thật. Cái hiểu của không hiểu má»›i là cái hiểu lá»›n.

Thấy và chẳng thấy đều là hai bên nên đều chẳng thấy. Bởi vì thấy là có tÆ°á»›ng, có đối tượng, còn không thấy thì lờ mờ, thuá»™c hai bên nên đều chẳng thấy. CÅ©ng vậy, hiểu và chẳng hiểu đều là chẳng hiểu. Còn chính cái thấy của không thấy má»›i là cái thấy thật, cái hiểu của không hiểu má»›i là cái hiểu lá»›n. NghÄ©a là sao?

NghÄ©a là chá»— thấy hay chẳng thấy đều thấy. Hiểu hay không hiểu đều hiểu. Vượt qua cả hai bên đối Ä‘ãi thấy và chẳng thấy, Ä‘ó má»›i gọi là thật thấy. Còn cái thấy mà có thấy có chẳng thấy thì Ä‘ó chÆ°a phải là “hằng thấy” nên chÆ°a phải thật thấy.

NhÆ°ng chính mình lại mắc kẹt trên cái thấy có thấy, có chẳng thấy. Do Ä‘ó trong kinh Lăng Nghiêm khi Phật khai thị cho Ngài A-nan, qua Ä‘oạn “thất xứ trÆ°ng tâm” - bảy chá»— gạn hỏi tâm, đến cuối cùng Phật bảo: “Cái tâm suy nghÄ© không phải tâm ông”, Ngài A-nan chá»›i vá»›i hỏi Phật: “Vậy cái gì là tâm con, con không có tâm sao?”. Phật bảo:

“Tôi không bảo ông chấp cái ấy không phải là tâm. NhÆ°ng ông phải chính ở nÆ¡i tâm ông mà suy xét cho chín chắn. Nếu rời tiền trần có tánh phân biệt thì Ä‘ó má»›i là chân tâm của ông. Còn nếu tánh phân biệt mà lìa tiền trần không có tá»± thể thì Ä‘ó chỉ là sá»± phân biệt bóng dáng tiền trần. Tiền trần không thường trụ. Vậy khi chúng biến diệt, tâm nÆ°Æ¡ng vào tiền trần ấy cÅ©ng đồng nhÆ° lông rùa sừng thỏ, ắt là pháp thân của ông cÅ©ng đồng vá»›i Ä‘oạn diệt thì còn gì để chứng Vô sanh pháp nhẫn”.

Đây Phật nói rõ, nếu rời tiền trần mà có phân biệt, tức không mất tánh phân biệt thì Ä‘ó má»›i là chân tâm, còn tâm mà có tiền trần thì có phân biệt, không tiền trần thì không có phân biệt. Vậy khi tiền trần mất, tâm phân biệt Ä‘ó cÅ©ng giống nhÆ° lông rùa sừng thỏ, không có gì hết, thì lấy gì chứng Vô sanh pháp nhẫn?

NhÆ° vậy, để rõ Phật không bảo chúng ta bỏ cái tâm phân biệt này, gạt nó qua má»™t bên, dẹp nó. NhÆ°ng mình phải chín chắn xét kỹ, phân biệt nhÆ° thế nào mà có tiền trần hay không tiền trần nó vẫn có, Ä‘ó má»›i là thật. Nếu nó chỉ phân biệt nÆ°Æ¡ng theo tiền trần má»›i có, không tiền trần không có thì không phải thật, vậy thôi. Bởi vì phân biệt là cÅ©ng từ tâm mà có Ä‘âu phải từ cái gì khác, nhÆ°ng vì trong lúc mê nên phân biệt này chỉ có đối vá»›i tiền trần thôi, không tiền trần nó liền mờ, liền mất, liền vắng nên chÆ°a phải thật. Khi có tiền trần, không tiền trần mà tánh phân biệt vẫn không mất thì Ä‘ó má»›i là chân tâm.

Trong giáo lý Nguyên thủy, Phật chÆ°a nói tá»›i chá»— này. Phật chỉ nói tá»›i vô ngã thôi, tức chỉ cái tâm phân biệt là hÆ° dối, không thật, chÆ°a nói tá»›i khi lìa tiền trần mà tánh phân biệt không mất thì Ä‘ó là cái gì? NhÆ°ng thật sá»± khi hoàn toàn vô ngã thì thì “cái gì rõ biết là vô ngã”? Phật chÆ°a nói tá»›i chá»— Ä‘ó là để cho người đến Ä‘ó thì tá»± biết. Đó là ý sâu của Phật.

Đây cÅ©ng vậy, nếu là cái thấy chân thật Ä‘ó thì thấy hay chẳng thấy đều thấy hết. CÅ©ng vậy, hiểu, có hiểu có chẳng hiểu thì không phải thật hiểu. Còn thật hiểu ở Ä‘ây chỉ cho tỏ hiểu, tỏ ngá»™ (không phải cái hiểu thông thường) dù hiểu hay không hiểu nó cÅ©ng vẫn sáng tỏ.

Ngài dẫn kinh “chẳng bỏ trí tuệ thì gọi là ngu si”. Mình thường thường nói là có trí tuệ thì má»›i không ngu si, Ä‘ây nói chẳng bỏ trí tuệ gọi là ngu si, tức là giữ trí tuệ gọi là ngu si?

Chính chá»— Ä‘ó là chá»— tế nhị. Bởi vì còn thấy có trí tuệ để bám, tức thấy có trí tuệ thứ hai là mê mất chính nó, nên gọi là ngu si. Cho nên cách nói, nghe nhÆ° ngược mà lại có lý.

Do tâm là không, hiểu và chẳng hiểu đều chân. Do tâm là có, hiểu và chẳng hiểu đều vọng.

Tức là do tâm rá»—ng rang, hiểu và chẳng hiểu đều chân. Còn tâm có, tức có tÆ°á»›ng thì hiểu chẳng hiểu đều là vọng, vì hiểu là Ä‘á»™ng, không hiểu thì lờ mờ. Còn nếu tâm là không thì hiểu, chẳng hiểu nó đều rá»—ng rang, sáng tỏ nên đều là chân.

Nếu khi hiểu thì pháp theo người. Nếu khi chẳng hiểu thì người theo pháp. Nếu pháp theo người thì phi pháp thành pháp. Nếu người theo pháp, pháp thành phi pháp.

Đó chính là chá»— sống của mình.

Pháp theo người nghÄ©a là mình làm chủ trở lại tất cả các pháp, là “chuyển vật”, mà không mất mình. Vậy cho nên, phi pháp cÅ©ng thành pháp. Còn người theo pháp thì bị pháp chuyển, tức quên mình theo vật. Nên Ngài Nham Đầu có nói: “Theo vật là hạ, chuyển vật là thượng”.

Nếu người theo pháp, pháp đều là vọng. Nếu pháp theo người, pháp đều là chân.

Do Ä‘ó Thánh nhân cÅ©ng chẳng Ä‘em tâm cầu pháp, cÅ©ng chẳng Ä‘em pháp cầu tâm, cÅ©ng chẳng Ä‘em tâm cầu tâm, cÅ©ng chẳng Ä‘em pháp cầu pháp.

NghÄ©a là quên niệm Ä‘ây là tâm, là pháp, bặt niệm phân biệt hai bên. Thường mình có tâm cầu pháp vì còn thấy có pháp ngoài tâm, có tâm có pháp. Còn ở Ä‘ây, chính pháp Ä‘ó là tâm rồi, vì “pháp bổn pháp vô pháp”, pháp Ä‘ó là tâm chứ không phải chỉ cho cái gì khác, nhÆ° vậy còn cầu gì khác nữa?

Cho nên, cuối cùng quên cái thấy là tâm, là pháp, ngay Ä‘ó lặng lẽ sáng ngời thì cái Ä‘ó là gì?

 

CHÁNH VÄ‚N:

Do Ä‘ó tâm chẳng sanh pháp, pháp chẳng sanh tâm. Tâm pháp cả hai đều lặng nên thường ở trong định.

Tâm chúng sanh sanh thì Phật pháp diệt. Tâm chúng sanh diệt thì Phật pháp sanh.

Đã biết tất cả pháp má»—i má»—i đều chẳng thuá»™c nhau, Ä‘ó gọi là người đắc đạo. Biết rõ tâm chẳng thuá»™c tất cả pháp thì người này là thường ở nÆ¡i đạo tràng.

 

Tâm chẳng sanh pháp tức là không có chá»— gì khác để khởi, pháp chẳng sanh tâm tức không chá»— để biết. NhÆ° vậy tâm - pháp cả hai đều lặng thì thường ở trong định, tức không còn niệm trong - ngoài nữa. Định mà còn có trong ngoài tức là còn có nhập xuất, thì chÆ°a phải là “thường định”.

Tâm chúng sanh (mà) sanh thì Phật pháp diệt. Tâm chúng sanh diệt thì Phật pháp sanh.

NhÆ° vậy có cái này thì không có cái kia. Để thấy rõ hai cái Ä‘ó chỉ là danh từ thôi, chứ thể cÅ©ng là má»™t không có hai.

Đã biết tất cả pháp má»—i má»—i chẳng thuá»™c nhau, Ä‘ó gọi là người đắc đạo.

Biết rõ má»—i má»—i pháp đều chẳng thuá»™c nhau, không pháp gì thuá»™c pháp gì hết, nghÄ©a là tá»± nó vốn không có pháp nào đến vá»›i pháp nào, chỉ do vọng tưởng xen vào mà thành sanh chuyện. Tâm vọng tưởng chen vào tức là xen cái “tôi” vào trong Ä‘ó. Má»—i má»—i pháp đều nguyên vẹn, nó là nó thôi, không có gì khác, mình xen cái tôi vào nên sanh chuyện Ä‘ây kia, phức tạp.

Thí dụ cái hoa, cái bàn, nó vẫn là cái hoa cái bàn, mình thấy vẫn là thấy thôi, không xen cái tôi vào thì không có gì. NhÆ°ng nếu có xen cái tôi vào thì có cái hoa của “tôi thấy”, có cái hoa của “anh thấy” tức thành cách biệt. Nếu má»—i người cÅ©ng đều thấy cái hoa mà không xen cái tôi vào thì chỉ là má»™t cái thấy chân thật, là “gặp nhau” liền.

Biết rõ tâm chẳng thuá»™c tất cả pháp thì người này thường ở nÆ¡i đạo tràng.

Biết rõ nhÆ° vậy, không xen tâm vào trong Ä‘ó thì luôn luôn chá»— nào cÅ©ng đạo tràng hết, chá»— nào cÅ©ng sáng ngời thì Ä‘âu có bỏ chá»— này mà lấy chá»— kia.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Khi mê thì có tá»™i, khi tỏ hiểu thì không tá»™i. Tại sao? Vì tá»™i tánh nó là không. Nếu khi mê thì không tá»™i thấy có tá»™i. Nếu khi tỏ hiểu thì tức tá»™i là chẳng phải tá»™i. Tại sao? Vì tá»™i không có chá»— nÆ¡i.

Kinh nói: “Các pháp là không tánh, chân thật mà dụng chá»› có nghi, nếu nghi liền thành tá»™i. Tại sao? Vì tá»™i nhân nghi ngờ mê lầm mà sanh. Nếu người khởi cái hiểu này thì tá»™i nghiệp đời trÆ°á»›c liền Ä‘ó tiêu diệt”.

 

Nếu hiểu rõ chá»— này thì má»›i thấy được ý nghÄ©a chân thật sám hối, tức “thật tÆ°á»›ng sám hối”.

Nói khi mê thì có tá»™i, tỏ hiểu thì không tá»™i; mê thì không tá»™i thấy có tá»™i, khi hiểu thì có tá»™i thấy không tá»™i, tức là sao? NhÆ° vậy thì khi hiểu rồi tá»™i không có hay sao? Chá»— Ä‘ó phải hiểu thật kỹ, không khéo thành ra bác nhân quả, thì năm trăm kiếp làm chồn!

Bởi vì Ä‘ây là để nói rõ cho mình thấy, tánh tá»™i không thật, không phải tá»™i là cái nó sẵn có ở nÆ¡i mình tá»± thuở nào, mà tá»™i là cái do mình huân tập sau này, do bên ngoài mà có, tức khi khởi niệm thì má»›i tạo thành tá»™i. Còn bây giờ nếu mình tỏ hiểu được, thấu suốt được trÆ°á»›c khi khởi niệm, thì chá»— trÆ°á»›c khi khởi niệm Ä‘ó, tá»™i ở chá»— nào? Có khởi niệm thì má»›i thấy có tá»™i, có phÆ°á»›c. Còn trÆ°á»›c khi khởi niệm thì lấy gì phân tá»™i phÆ°á»›c? Cho nên, thấy được trÆ°á»›c khi khởi niệm thì tá»™i liền tiêu diệt là tiêu diệt ở chá»— Ä‘ó. Tức là thấy được chá»— Ä‘ó thì tá»™i không còn trói buá»™c được mình, không còn ngăn ngại được tá»± tánh mình, thì tiêu diệt là nhÆ° vậy, không phải thấy rồi là mất tá»™i. NghÄ©a là mình thấy được nhÆ° vậy là mình tỏ suốt qua tá»™i nghiệp, không bị nó làm chi phối, làm che mờ.

Chính vì vậy, các vị đạt đạo, nhÆ° Tổ SÆ° Tá»­, Tổ Huệ Khả khi các Ngài gặp những chuyện quả báo đời trÆ°á»›c đến (nhÆ° Tổ SÆ° Tá»­ bị vua Kế Tân giết, Tổ Huệ Khả chết ở trong khám), trong những lúc nhÆ° vậy, các Ngài cÅ©ng vẫn sống trong tá»± tánh, cÅ©ng vẫn sáng ngời, không vì những cái Ä‘ó nó che mờ, làm ngăn ngại, trói cá»™t, mà các Ngài vẫn thấy tánh rõ ràng. NhÆ° vậy thì tá»™i có cÅ©ng nhÆ° không. Tiêu diệt là nhÆ° vậy, không có nghÄ©a là thấy rồi tá»™i thành không, không có gì hết. Phải hiểu nhÆ° vậy thì má»›i hiểu được nghÄ©a thật, nếu không thì bác nhân quả: “Hiểu rồi thì không có tá»™i gì hết!”, liền bị đọa!

Để thấy rõ, nếu mình xét thấu suốt được tá»± tánh của mình trÆ°á»›c khi khởi niệm thì dù cho có tá»™i nặng bao nhiêu Ä‘i nữa, khi Ä‘ó tá»™i nghiệp bám vào chá»— nào? Sống được chá»— trÆ°á»›c khi khởi niệm Ä‘ó thì tá»™i có ngăn che mình được sao? NhÆ° vậy, dù tá»™i nghiệp có sâu có dày, thấu suốt được chá»— trÆ°á»›c khi khởi niệm, sống được chá»— Ä‘ó thì mình cÅ©ng chuyển được tá»™i. Đó chính là “thật tÆ°á»›ng sám hối”.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Khi mê thì sáu thức, năm ấm đều là pháp phiền não sanh tá»­. Khi ngá»™ thì sáu thức, năm ấm đều là pháp Niết-bàn không sanh tá»­.

Người tu đạo thì chẳng cầu đạo ở bên ngoài. Tại sao? Vì biết rõ tâm chính là đạo.

Nếu khi nhận được tâm thì không tâm có thể được. Nếu khi nhận được đạo thì không đạo có thể được. Nếu nói Ä‘em tâm cầu đạo để được đều gọi là tà kiến.

 

Tổ nói rõ, khi mê thì năm ấm sáu thức - tức ngay thân tâm này đều là pháp phiền não sanh tá»­, còn khi ngá»™ thì cÅ©ng ngay thân tâm này là pháp Niết-bàn không sanh tá»­, cho nên người tu đạo thì chẳng cầu đạo bên ngoài. Ngài giải thích lý do, bởi vì nhận biết rõ chính tâm là đạo thôi, ngoài tâm không có gì khác nữa. Cho nên khi nhận được tâm thì không tâm có thể được, khi nhận được đạo thì không đạo có thể được.

Đây để thấy rõ, năm ấm sáu thức này là không tá»± tánh, “vô ngã”. Tức là nó không hẳn là pháp sanh tá»­ cÅ©ng không hẳn là pháp Niết-bàn, mà tùy theo người dùng. Nếu mình khéo dùng, khéo sáng tỏ được thì ngay năm ấm sáu thức này là pháp Niết-bàn không sanh tá»­, nếu không thì là pháp sanh tá»­, vậy thôi. NghÄ©a là Niết-bàn hay sanh tá»­ cÅ©ng là ngay cái biết hiện tiền Ä‘ây thôi chứ không gì khác.

Bởi vì sáu thức tức sáu cái biết ở nÆ¡i sáu căn này, năm ấm là gồm thân và tâm, cÅ©ng là cái biết của thọ, cái biết của tưởng, hành, thức, cÅ©ng là nằm trong thân tâm này. Nếu biết mà biết theo duyên thì gọi là sanh tá»­, còn biết mà lìa duyên là Niết-bàn. Cho nên, ngay thân tâm này là Niết-bàn, cÅ©ng ngay thân tâm này là sanh tá»­.

Vậy nên trong nhà thiền luôn luôn nhắc mình là phải trở về thôi, vừa có cầu là sai. NhÆ° ông tăng trong há»™i Đức SÆ¡n bị Ä‘ánh là cÅ©ng nói lên ý này.

Trong buổi tối tham thiền, Ngài Đức SÆ¡n bảo rằng:

- Buổi tối hôm nay không cho ai được quyền ra thÆ°a hỏi. Nếu ai ra thÆ°a hỏi sẽ bị ăn gậy.

Ông tăng vừa bÆ°á»›c ra lá»… bái, Ngài liền đập cho má»™t gậy.

Ông tăng liền thắc mắc:

- Hòa thượng bảo rằng ai ra thÆ°a hỏi sẽ bị ăn gậy, nhÆ°ng con chÆ°a thÆ°a hỏi, con má»›i lá»… thôi, tại sao Hòa thượng lại Ä‘ánh?

Ngài Đức SÆ¡n má»›i hỏi:

- Ông là người xứ nào?

Ông thÆ°a:

- Con là người xứ Tân La (tức Triều Tiên).

Ngài liền bảo:

- Ông chÆ°a bÆ°á»›c chân xuống thuyền là Ä‘ã Ä‘áng ăn gậy rồi (huống nữa tá»›i Ä‘ây lá»…).

Bởi vì Triều Tiên cách Trung Quốc là bao xa, khi bÆ°á»›c chân xuống thuyền là để Ä‘i cầu bên ngoài, nên Ngài Ä‘ánh là để nhắc phải nhá»› trở lại chính mình.

CÅ©ng vậy, Ngài Tu Ngung ở Đầu Tá»­ vừa lên tòa thì có má»™t vị tăng bÆ°á»›c ra định thÆ°a hỏi, Ngài bảo:

- Lầm!

Ông tăng liền thÆ°a:

- Chá»— nào là lầm?

Ngài bảo:

- Rõ ràng chẳng tin ta nói.

Vừa má»›i bÆ°á»›c ra thôi, Ngài bảo “Lầm!”, vì bÆ°á»›c ra là để chi? - Để hỏi. Mà bÆ°á»›c ra để hỏi, là muốn tìm hiểu, là bỏ quên cái sẵn có, cho nên Ngài bảo “lầm”. NhÆ°ng ông tăng chÆ°a sáng tỏ, còn hỏi lầm chá»— nào nữa. Nên Ngài nói: “Rõ ràng chẳng tin ta nói”. Quả tang là quá lầm!

Do Ä‘ó, “khi nhận được tâm thì không tâm có thể được, khi nhận được đạo thì không đạo có thể được”. Vì chính tâm là đạo rồi thì còn được gì khác nữa. Nếu có “tâm để được tâm” nữa thì thành ra hai tâm: má»™t tâm nhận và má»™t tâm được, cÅ©ng là má»™t lá»›p vọng thứ hai.

CÅ©ng vậy, nếu nhận được đạo mà có đạo để được, tức có tâm - có đạo thì cÅ©ng thành hai cái, nên Ä‘ây nói được là được cái sẵn có thôi chứ không gì khác.

Vì vậy, Ngài Hoàng Bá có dạy: “Giả sá»­ cho người tinh tấn tu hành trải qua ba vô số kiếp, trải qua hết các địa vị (Thập Tín, Thập Hạnh, Thập Hồi HÆ°á»›ng, Thập Địa v.v...) cùng vá»›i người do má»™t niệm mà chứng được thì cÅ©ng chỉ là chứng cái sẵn có vậy thôi”.

NhÆ° vậy ngay nÆ¡i thân tâm này, ngay nÆ¡i năm ấm sáu thức này mà khéo nhận thì ngay Ä‘ây chân thật đầy đủ trong Ä‘ó, còn nếu không khéo nhận thì chỉ thấy sanh tá»­ thôi. Vì vậy, sanh tá»­ hay Niết-bàn chân thật cÅ©ng ngay trong vô thường này chứ không Ä‘âu khác.

Có vị tăng hỏi Ngài Triệu Châu:

- Theo lời thầy chỉ dạy, khi thế giá»›i này hoại thì tánh này chẳng hoại. Vậy thế nào là tánh này?

Ngài Triệu Châu liền Ä‘áp:

- Bốn đại, năm ấm.

Ông tăng thắc mắc ngay:

- Cái ấy vẫn là hoại, còn thế nào là tánh này?

Ngài xác định trở lại:

- Bốn đại, năm ấm.

Ông tăng khi nghe dạy thế giá»›i hoại thì tánh này chẳng hoại, nghÄ© rằng ngoài thế giá»›i này có tánh chẳng hoại nào Ä‘ó để mình tìm, mình hiểu. Cho nên, Triệu Châu muốn phá kiến chấp Ä‘ó, Ngài Ä‘áp ngay: “Bốn đại, năm ấm”. Tánh chẳng hoại Ä‘ó vốn nằm ngay nÆ¡i bốn đại năm ấm này, rời bốn đại năm ấm mà có thì không phải thật. NhÆ° vậy để thấy ý nghÄ©a không thể có cái để được.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Khi mê thì có Phật, có pháp. Khi ngá»™ thì không Phật, không pháp. Tại sao? Ngá»™ tức là Phật pháp.

Xét người tu đạo, thân diệt đạo thành. CÅ©ng nhÆ° là cây sanh thì vỏ phải hủy.

Hiện đời thân nghiệp báo này niệm niệm vô thường không có má»™t pháp nhất định, chỉ là tùy niệm tu hành. CÅ©ng chẳng được chán sanh tá»­, cÅ©ng chẳng được mến sanh tá»­, chỉ là ở trong niệm niệm chẳng được vọng tưởng thì ngay hiện đời chứng Hữu dÆ° Niết-bàn, khi chết vào Vô sanh pháp nhẫn.

 

Tổ nói rõ, khi mê thì có Phật có pháp, khi ngá»™ thì không Phật không pháp. Vậy khi ngá»™ rồi thì không có Phật pháp hay sao? Khi ngá»™ thì Phật pháp bỏ ở Ä‘âu mà không có?

Đây phải hiểu thật kỹ. Bởi vì khi mê thì còn thấy ngoài tâm có Phật, có pháp, nhÆ°ng ngá»™ thì không thấy có Phật pháp gì khác nữa, mà ngay chính tâm là Phật, chính tâm là pháp, nên không Phật pháp là vậy.

Cho nên, Ngài giải thích “Ngá»™ tức là Phật pháp”. Phật pháp chính là tâm tỏ ngá»™ Ä‘ó rồi. Nếu còn thấy có Phật pháp để ngá»™ là còn có sở đắc, tức ngoài tâm có pháp để ngá»™, là còn có cái “ta” ngá»™ được pháp Ä‘ó, còn chÆ°a rời khỏi cái “ngã”. Ở Ä‘ây, chính ngá»™ là Phật pháp thì còn cái gì khác để ngá»™, để được nữa. Cho nên, không thấy có Phật pháp nào riêng khác, không có cái thứ hai nữa.

Mình học theo chữ nghÄ©a, Phật pháp là pháp của Phật, là pháp giác ngá»™, Cho nên, luôn luôn tìm hiểu để ngá»™, để sáng tỏ Phật pháp. NhÆ° vậy là thấy có mình Ä‘i tìm, có Phật pháp để hiểu, tức ngoài mình có pháp khác. Do Ä‘ó, mình thường thường cứ lo Ä‘i tìm hiểu hoài mà không hiểu được, nhiều khi sanh chán, thấy sao tu lâu năm rồi mà không tỏ ngá»™ Phật pháp gì hết.

Chính ngày xÆ°a ông thị giả của Thiền sÆ° Điểu Khòa (có chá»— gọi là Điểu Sào) cÅ©ng trong tình trạng này. Ông xuất gia theo Ngài Điểu Khòa má»™t thời gian mà chÆ°a tỏ ngá»™ nên má»™t hôm ông từ giã ra Ä‘i. Ngài Điểu Khòa má»›i hỏi:

- Ông Ä‘i Ä‘âu?

Ông thÆ°a:

- Con vì pháp mà xuất gia, đến Ä‘ây ở vá»›i Hòa thượng má»™t thời gian rồi mà Hòa thượng không từ bi chỉ dạy gì hết, cho nên hôm nay con xin từ giã Ä‘i học Phật pháp.

Điểu Khòa bảo:

- À tưởng gì, chứ nếu nói về Phật pháp ta trong Ä‘ây cÅ©ng có chút ít.

Ông hỏi:

- Thế nào là Phật pháp của Hòa thượng?

Ngay Ä‘ó, SÆ° má»›i bứt má»™t sợi lông vải trên chiếc áo mình Ä‘ang mặc Ä‘Æ°a lên thổi cái phù, ngay Ä‘ó ông thị giả liền ngá»™ Phật pháp.

Vậy thì Phật pháp có ở Ä‘âu? Ngay Ä‘ó cái gì biết cầm lên thổi, cái gì thấy? Chính ngay Ä‘ó mà ngá»™ được thì thấy Phật pháp liền. Còn mình cứ lo Ä‘i tìm Phật pháp trong sách vở cho nên tìm hoài không thấy được. Cái Ä‘ó má»›i là Phật pháp sống, còn Phật pháp trong sách vở Ä‘ó là Phật pháp chết.

Người tu đạo thì thân diệt đạo thành, cÅ©ng nhÆ° cây sanh thì vỏ phải hủy.

Thí dụ nhÆ° mình Æ°Æ¡m hạt lúa hay hạt cam chẳng hạn, khi cây mọc thì vỏ phải mục, phải hoại Ä‘i, mầm kia má»›i nảy lên được. Còn nếu vỏ cứ bao cứng thì cây không thể mọc được. Thí dụ rất là hay. Ở Ä‘ây cÅ©ng vậy, “thân diệt đạo thành”. Nhiều người nghe chá»— này hiểu không kỹ nên tu muốn hủy hoại thân này cho nó khổ, nó tiêu Ä‘i thì má»›i được đạo, Ä‘ó là lầm.

Đây nói thân diệt đạo thành, ý muốn chỉ rằng, mình phải dám can đảm quên cái “ngã” này, không lầm cái “ta” này, không kẹt cái ta sanh diệt này thì má»›i có thể sáng được đạo. Còn nhá»›, còn luyến cái ta sanh diệt này quá thì khó thấy được đạo.

Hiểu chá»— này mình má»›i thấy, ai mà nói tu hay, ngá»™ đạo mấy Ä‘i nữa mà còn ngã mạn quá, còn chấp ngã quá thì xin xét lại. Vì người hiểu đạo cao thì lòng chấp ngã càng nhẹ bá»›t má»›i Ä‘úng, hiểu đạo cao mà chấp ngã càng nặng là sai.

Kinh Kim Cang, Phật có ví dụ rất hay: “Người sáng, trÆ°a, chiều Ä‘em hằng sa thân mạng để bố thí, trải qua hàng trăm ngàn kiếp nhÆ° vậy cÅ©ng không bằng người thọ trì bốn câu kệ kinh Kim Cang”.

Má»™t ngày, sáng - trÆ°a - chiều Ä‘em thân mạng không phải là má»™t mà hằng hà sa thân mạng, thân mạng Ä‘âu mà nhiều vậy? Má»™t mạng mà bố thí thì nó Ä‘ã mất rồi còn Ä‘âu tá»›i hằng hà sa thân mạng?

Ngầm chỉ thân mạng này hay cái ngã này không thành vấn đề, không quan trọng nữa đối vá»›i mình. Mình phải dám quên cái ngã này, quên thân mạng này thì má»›i có thể sống được vá»›i tánh Kim Cang Bát-nhã. Thọ trì Kim Cang Bát-nhã là sống trở về vá»›i tánh Kim Cang Bát-nhã, Ä‘ó má»›i quý, còn bám chắc vào thân mạng này thì khó thấy được chá»— chân thật kia. Vậy nên nói bố thí vô số thân mạng mà không bằng thọ trì bốn câu kệ kinh Kim Cang.

Cho nên, Ä‘ây nói “thân diệt đạo thành” là vậy. CÅ©ng nhÆ° Æ°Æ¡m cây, vỏ mục nát thì cây má»›i nảy mầm, mình quên cái ngã này má»›i sáng được đạo. NhÆ° Ä‘ang yên lặng sắp sáng đạo mà chợt có con rắn bò tá»›i thì sao? Giật mình, nhá»› tá»›i cái ngã này v.v... thì hết sáng được.

Ý nghÄ©a chân thật là nhÆ° vậy.

Hiện đời thân nghiệp báo này niệm niệm vô thường không có má»™t pháp nhất định.

NghÄ©a là không có má»™t lúc nào nó dừng, không có má»™t chút gì để mình có thể bám được. Nó vô thường từng niệm, không má»™t chút gì để mình có thể dừng lại trên thân này. Thấy được nhÆ° vậy, tu hành dá»… dàng. Cho nên:

Chỉ là tùy niệm mà tu hành. Chẳng được chán sanh tá»­, cÅ©ng chẳng được mến sanh tá»­.

Chán sanh tá»­ để cầu cái gì khác tức bỏ cái này lấy cái khác, thì vẫn còn trong niệm lấy - bỏ, cÅ©ng còn bóng dáng của cái ngã. Cho nên, ở Ä‘ây không được chán cÅ©ng không được thích mà chỉ là “tùy niệm tu hành”.

NhÆ° các Tổ nói là:

      Theo dòng nhận được tánh.

      Không mừng cÅ©ng không lo.

Theo dòng tâm niệm trôi chảy này mà nhận được tánh, không mừng cÅ©ng không lo. Tức là ngay trong từng tâm niệm này mà chẳng được vọng tưởng.

Ở trong niệm niệm chẳng được vọng tưởng thì ngay hiện đời chứng Hữu dÆ° Niết-bàn, khi chết vào Vô sanh pháp nhẫn.

Tức là ngay trong má»—i niệm, má»—i niệm Ä‘ó mà mình chẳng khởi vọng tưởng thì niệm niệm sáng ngời thôi. Và nếu từng niệm, từng niệm không vọng tưởng thì trăm ngàn muôn ức niệm cÅ©ng là má»™t niệm thôi. Vì niệm niệm không vọng tưởng thì niệm niệm là nhÆ° nhau, gọi là niệm niệm nhÆ° nhÆ°, ngay Ä‘ó hiện đời chứng Hữu dÆ° Niết-bàn. Sở dÄ© có vọng tưởng nên có niệm sanh, có niệm sanh nên có niệm diệt, tức Ä‘ó là sanh tá»­.

Vậy nên, ngay thân hiện đời Ä‘ây cÅ©ng chứng Niết-bàn, không phải đợi hoại thân này má»›i có Niết-bàn. Đó là má»™t lẽ thật. NghÄ©a là Niết-bàn mình có thể thể nghiệm ngay nÆ¡i thân còn sống Ä‘ây, không phải đợi sau khi chết má»›i có. NhÆ°ng vì còn sót thân này nên gọi là “hữu dÆ°” (còn thừa lại), bỏ thân này má»›i gọi là vào “vô dÆ°”.

NhÆ° vậy, Tổ dạy Ä‘Æ¡n giản: Trong niệm niệm chỉ là chẳng được vọng tưởng thôi.

Do dó Thiền sÆ° Vô Nghiệp thường ai đến hỏi, SÆ° chỉ bảo: “Chá»› vọng tưởng!” là xong. Bởi vì mình tham thiền, niệm Phật, tu thoại đầu, mà nếu cứ vọng tưởng hoài thì sao? Tham thoại đầu mà cứ khởi vọng tưởng hoài thì cÅ©ng không tham tá»›i Ä‘âu. Niệm Phật mà cứ khởi vọng tưởng hoài thì cÅ©ng không niệm tá»›i nhất tâm được. CÅ©ng vậy, tham thiền mà cứ khởi vọng tưởng hoài thì cÅ©ng không thể tham cho thấu triệt. Cho nên, “chá»› vọng tưởng” là căn bản.

NhÆ°ng câu nói dá»… dàng, Ä‘Æ¡n giản nên người ta thấy tầm thường, bởi vì nói ra là mình hiểu liền. Chính vì vậy, các Tổ có khi các Ngài không nói dá»… dàng mà nói bằng những cái khó hiểu để cho mình bặt suy tÆ°.

NhÆ° Lâm Tế hỏi Ngài Hoàng Bá: “Thế nào là đại ý Phật pháp?”, thay vì nói “chá»› vọng tưởng”, SÆ° chỉ Ä‘ánh má»™t gậy. Đánh má»™t gậy tức “chá»› vọng tưởng”. Bặt hết vọng tưởng thì thấy đại ý Phật pháp liền. Đơn giản. Hiểu vậy má»›i thấy Phật, Tổ dạy cÅ©ng căn bản, cÅ©ng chá»— nhÆ° nhau nhÆ°ng mình chấp trên chữ nghÄ©a nên có sai khác.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Mắt mà chẳng dính nÆ¡i sắc thì mắt là cá»­a thiền. Tai mà chẳng dính nÆ¡i tiếng thì tai là cá»­a thiền. Nói tóm lại, thấy sắc mà có tánh thấy sắc chẳng dính thì thường giải thoát, còn thấy sắc tÆ°á»›ng là thường trói buá»™c. Chẳng bị phiền não trói buá»™c tức gọi là giải thoát, chứ không có cái giải thoát nào riêng khác nữa.

Người mà khéo quán sắc thì sắc chẳng sanh tâm, tâm chẳng sanh sắc, tức sắc và tâm cả hai đều thanh tịnh.

Khi không vọng tưởng thì má»™t tâm là má»™t cõi Phật. Khi có vọng tưởng thì má»™t tâm là má»™t địa ngục. Chúng sanh tạo tác vọng tưởng, do tâm sanh tâm nên thường ở địa ngục. Bồ-tát quán sát vọng tưởng, chẳng do tâm sanh tâm nên thường ở cõi Phật.

Nếu chẳng do tâm sanh tâm thì tâm tâm vào không, niệm niệm về lặng, từ má»™t cõi Phật đến má»™t cõi Phật. Nếu do tâm sanh tâm thì tâm tâm chẳng lặng, niệm niệm về Ä‘á»™ng, từ má»™t địa ngục trải qua má»™t địa ngục.

Chá»— này mình quán sát cho thật kỹ. Kinh nói là mắt thấy sắc thì dính sắc, tai nghe tiếng thì dính tiếng, theo Ä‘ó mà bị trói buá»™c luân hồi sanh tá»­. NhÆ°ng hãy xét kỹ, thấy là ở mắt, còn sắc là ở bên ngoài, cÅ©ng nhÆ° nghe là ở tai, tiếng thì ở bên ngoài, vậy thì cá»› gì lại gọi là nhiá»…m? Nói nhiá»…m là do cái gì? Chỉ tại “tưởng” thôi. Chính do tưởng tượng mà thành nhiá»…m. Nếu không tưởng thì thấy sắc chỉ là sắc, nghe tiếng vẫn là tiếng thôi, có gì mà gọi là nhiá»…m, là dính? Thì ngay nÆ¡i mắt, ngay nÆ¡i tai là cá»­a vào thiền.

NhÆ° ngay khi Ngài Câu Chi Ä‘Æ°a ngón tay lên là có “cá»­a vào thiền” không? Chính là cá»­a vào thiền! Hoặc nhÆ° ngay lá»— tai - gọi liền dạ, cÅ©ng là cá»­a vào thiền. Bởi vậy, có vị tăng (tức Cảnh Thanh) hỏi Ngài Huyền Sa:

- Con má»›i vào Tòng lâm, xin thầy chỉ dạy cho con đường vào.

Ngài Huyền Sa má»›i bảo:

- Vậy chá»› ông có nghe tiếng nÆ°á»›c suối Yển Ä‘ang chảy chăng? (vì Ä‘ó là gần nÆ¡i Yển Khê)

Cảnh Thanh thưa:

- Dạ nghe.

Sư bảo:

- Hãy ngay Ä‘ó mà vào.

Nghe tiếng suối chảy, ngay Ä‘ó mà vào! Không Ä‘âu khác hết. Mình cứ lo tìm con đường vào, tức lo tìm cái để hiểu. Mà lo tìm cái để hiểu thì hết vào. Còn Ä‘ây, ngay tiếng suối chảy Ä‘ó mà “nghe rõ ràng không mê” thì ngay Ä‘ó vào chá»› có gì? CÅ©ng vậy, ngay ngón tay Ä‘Æ°a lên mà “thấy rõ ràng không mê” thì ngay Ä‘ó vào, có gì khác. Còn nếu mình thấy ngón tay Ä‘Æ°a lên mà thấy theo ngón tay thôi, lấy ngón tay để làm chá»— hiểu Ä‘ó gọi là mê. Nghe tiếng suối chảy, lấy Ä‘ó làm chá»— hiểu, Ä‘ó cÅ©ng là mê.

Nói tóm lại, thấy sắc mà có tánh thấy sắc chẳng dính thì thường giải thoát, còn thấy sắc tÆ°á»›ng là thường trói buá»™c.

Thấy sắc mà có tánh thấy sắc là sao?

Tức là thấy sắc mà không quên tánh thấy, không lầm vá»›i sắc thì ngay Ä‘ó là giải thoát. Lầm vá»›i sắc tức tá»± mình trói buá»™c, không ai vào Ä‘ó mà trói.

Đây nếu ngay năm ấm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức xét thấu thật kỹ. Cả năm ấm đều vô ngã, không có cái “ta” gì trong Ä‘ó.

Vậy trong Ä‘ây, ai nói, ai nghe? Thấy được chá»— này là thấy đạo liền. Đó là cá»­a vào thiền chá»› không gì khác.

Chẳng bị phiền não trói buá»™c tức gọi là giải thoát chứ không có cái giải thoát nào riêng khác nữa.

Trói buá»™c là tại sao mà bị trói buá»™c, lá»—i là tại chá»— nào? Tại “xen cái tôi” vào. Nếu ngay Ä‘ó thấy nghe tất cả mà không xen cái tôi vào thì ngay Ä‘ó là giải thoát tá»± thuở nào rồi.

Bởi vì tâm vốn không có hình tÆ°á»›ng gì hết thì làm gì trói nó? Chính vì mình tưởng tượng có cái tôi trong này, xen nó vào trong Ä‘ó thành ra giống nhÆ° trói vậy thôi.

Người khéo quán sắc thì sắc chẳng sanh tâm, tâm chẳng sanh sắc, tức sắc và tâm cả hai đều thanh tịnh.

Khi không vọng tưởng thì má»™t tâm là má»™t cõi Phật. Khi có vọng tưởng thì má»™t tâm là má»™t địa ngục. Chúng sanh tạo tác vọng tưởng, do tâm sanh tâm nên thường ở địa ngục. Bồ-tát quán sát vọng tưởng, chẳng do tâm sanh tâm nên thường ở cõi Phật.

Thường mình nói do sắc mà sanh tâm, tức do cảnh sắc mà làm mình Ä‘á»™ng tâm, mình đổ lá»—i tại sắc. NhÆ°ng ở Ä‘ây quán kỹ, không do sắc mà sanh tâm, cÅ©ng không do tâm mà sanh sắc. Tại sao? - Sắc là vô tri, vô tri làm sao sanh ra cái tâm là cái hữu tri? Nên sanh Ä‘ó chỉ là mình tưởng, là vọng tưởng thôi. Đất Ä‘á làm sao sanh tâm được? Còn tâm là cái hữu tri, hữu tri làm sao sanh ra vô tri được? Xét thấu nhÆ° vậy thì hai cái vốn là không đến nhau, ngay Ä‘ó là vô sanh. Thấy nhÆ° vậy thì cả hai vốn là thanh tịnh tá»± thuở nào.

Cho nên, dừng cái tưởng thì ngay Ä‘ó là giải thoát.

Khi không vọng tưởng thì má»™t tâm là má»™t cõi Phật, còn khi có vọng tưởng thì má»™t tâm là má»™t địa ngục. Bởi vì khi có vọng tưởng thì tâm có yêu có ghét, có phiền não, thì tâm Ä‘ó là địa ngục, tức là tối tăm. Còn tâm mà không vọng tưởng thì má»™t tâm Ä‘ó là cõi Phật, má»™t tâm ngay Ä‘ó là sáng suốt.

NhÆ° vậy, má»™t niệm không vọng tưởng thì má»™t niệm là má»™t cõi Phật, còn niệm niệm mà không vọng tưởng thì từ má»™t cõi Phật đến má»™t cõi Phật. Thấy được chá»— này, mình má»›i thấy đọc kinh Di Đà lý thú. Kinh nói người được sanh về Cá»±c Lạc, buổi sáng các Ngài lấy hoa để trên tay Ä‘i qua mười phÆ°Æ¡ng cõi Phật cúng dường chÆ° Phật, xong rồi trở về mà cÅ©ng không trá»… bữa cÆ¡m, thấy khó hiểu nổi. NhÆ°ng nếu hiểu nhÆ° Ä‘ây thì thấy rõ rất Ä‘Æ¡n giản - tức niệm niệm không vọng tưởng thì má»™t ngày mình Ä‘i qua khắp các cõi Phật, mà Ä‘i qua khắp các cõi Phật rồi trở về cÅ©ng trong má»™t niệm thôi. Có gì khó hiểu? Cho nên, Tổ sÆ° nói Bồ-tát quán sát vọng tưởng, chẳng do tâm sanh tâm nên thường ở cõi Phật. Tức cõi Phật là ở ngay nÆ¡i tâm mình. Ngay Ä‘ây tâm mình không vọng tưởng thì nhìn gì cÅ©ng sáng ngời, cÅ©ng phóng hào quang. Còn tâm có vọng tưởng thì nó tỏa ra khí “ba Ä‘á»™c” nên ai đụng tá»›i là sanh chuyện. Bởi vậy, nếu mình chỉ lo trang nghiêm bên ngoài mà không lo trang nghiêm tá»± tâm thì dá»… sanh phiền não, hết trang nghiêm. Do Ä‘ó, kinh Kim Cang nói: “NhÆ° Lai nói trang nghiêm tức chẳng phải trang nghiêm, Ä‘ó gọi là trang nghiêm”. Tức trang nghiêm Ä‘ó, là trang nghiêm tá»± tâm. Đó má»›i gọi là chân thá»±c trang nghiêm.

Nếu chẳng do tâm sanh tâm thì tâm tâm vào không, niệm niệm về lặng, từ má»™t cõi Phật đến má»™t cõi Phật.

Nếu do tâm sanh tâm thì tâm tâm chẳng lặng, niệm niệm về Ä‘á»™ng, từ má»™t địa ngục trải qua má»™t địa ngục.

Niệm niệm về lặng tức là sao? Tức niệm niệm không có chá»— để duyên, không chá»— để sanh, thì từ má»™t cõi Phật đến má»™t cõi Phật. Còn niệm niệm về Ä‘á»™ng tức là có chá»— để duyên, có chá»— để sanh thì từ má»™t địa ngục trải qua má»™t địa ngục.

NhÆ° vậy, địa ngục hay cõi Phật là chỉ cách nhau trong má»™t niệm thôi. Ngay má»™t niệm này mà mình giác ngá»™ là xong chứ không phải truy tìm Ä‘âu khác ở ngoài. Ý nghÄ©a “đốn giáo” trong nhà thiền là nhÆ° vậy.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Nếu má»™t niệm tâm dấy lên tức là có hai niệm thiện ác, có thiên đường, địa ngục. Nếu má»™t niệm tâm chẳng dấy lên tức không có hai nghiệp thiện ác, cÅ©ng không có thiên đường, địa ngục. Vì thể chẳng phải có chẳng phải không. Ở phàm là có, ở Thánh tức không. Thánh nhân không có tâm ấy nên trong lòng rá»—ng suốt, cùng vá»›i trời đồng lượng.

 

NghÄ©a là má»™t niệm mà khởi thì có hai nghiệp thiện ác. Có thiện ác thì có thiên đường, địa ngục. Có thiện ác thì còn có chá»— để sanh, tức còn có chá»— bị thấy thì chÆ°a phải chá»— chân thật.

Chính vì vậy, Vân CÆ° - Đạo Ưng được thiên thần cúng dường mà Ngài Động SÆ¡n còn phải kêu lại để nhắc thêm.

Má»™t tuần lá»… không thấy Đạo Ưng đến thọ trai, Hòa thượng Động SÆ¡n má»›i hỏi:

- Cả tuần nay sao không thấy ông đến thọ trai?

Đạo Ưng thưa:

- Có thiên thần đến dâng cÆ¡m.

Ngài Động SÆ¡n liền quở:

- Sẽ bảo rằng ông vẫn còn kiến giải chÆ°a quên. Thôi chiều ông hãy đến Ä‘ây.

Chiều SÆ° đến, Ngài Động SÆ¡n liền gọi:

- Am chủ Ưng!

Sư liền:

- Dạ!

Động Sơn liền bảo:

- Chẳng nghÄ© thiện chẳng nghÄ© ác là cái gì?

Ngay Ä‘ó SÆ° liền bặt niệm. Từ Ä‘ó SÆ° về am, qua ba ngày sau Thiên thần đến tìm không ra, hết cúng dường.

Bởi vì lúc trÆ°á»›c SÆ° còn niệm thiện, thiên thần thấy nên má»›i đến cúng dường. Đến Ä‘ây thì bặt hết niệm thiện ác, còn thấy gì nữa, cho nên hết đến cúng dường. NhÆ°ng hết đến cúng dường, Ä‘ó má»›i là chá»— Thiền sÆ° tán thán, còn có chá»— để đến cúng dường thì chÆ°a được tán thán.

Còn niệm thiện ác thì còn có chá»— sanh. Thiện thì sanh lên, ác thì Ä‘i xuống. Cho nên nói còn hai nghiệp thiện ác thì còn thiên đường, địa ngục.

Do Ä‘ó, bây giờ mình thá»­ khởi má»™t niệm mà không kẹt thiện ác hai bên, khởi thá»­ xem! Khởi lên là kẹt liền, hoặc thiện hoặc ác, hoặc có hoặc không, hoặc Ä‘á»™ng hoặc tịnh. Mà kẹt hai bên là có tÆ°á»›ng. Cho nên, má»™t niệm mà tâm chẳng khởi thì không có hai niệm thiện ác, thì không có thiên đường, địa ngục, tức không có chá»— sanh. Đó má»›i là vô sanh.

Vì thể chẳng phải có chẳng phải không.

Cái thể của niệm là chẳng phải có chẳng phải không.

Bởi vậy, khi người hỏi đến chá»— này mà mình nói có hoặc không thì không thể được.

NhÆ° có người hỏi: “Nghe nói “thá»±c tại” là có hay không?”, nếu theo câu hỏi mà trả lời là mắc kẹt, vì người hỏi Ä‘ã sai mà mình theo Ä‘ó trả lời thì càng sai thêm.

Vì nếu nói có là thành ra có tÆ°á»›ng, tức bị thấy. Nếu nói không thì nó “rõ ràng thường biết”, sao nói không? Nên không thể nói có hoặc không được, chỉ người tá»± chứng nghiệm thôi.

Ở phàm là có, ở Thánh tức không. Thánh nhân không có tâm ấy nên trong lòng rá»—ng suốt, cùng vá»›i trời đồng lượng.

Ở phàm tức phàm phu thì thấy nhÆ° có, vì phàm phu khởi niệm nhiều, khởi niệm này niệm kia nên thấy nhÆ° có. Ở Thánh thấy tưởng nhÆ° không, vì nghÄ© rằng Thánh không khởi niệm. Thì Ä‘ó là đứng trên niệm có - không của mình mà thấy, cÅ©ng còn mắc kẹt trên có - không. Còn bậc Thánh nhân thì không có tâm ấy, tức không còn tâm có - không nên trong lòng rá»—ng suốt, cùng vá»›i trời đồng lượng. Bặt được tâm có - không Ä‘ó thì má»›i thật sá»± là rá»—ng suốt, thênh thang không giá»›i hạn. Cùng vá»›i trời đồng lượng là nói lên không ngằn mé, không có giá»›i hạn. Đó má»›i gọi là chá»— chân thật. Còn có chá»— để thấy tức còn chá»— để so sánh thì chÆ°a phải. Đến Ä‘ây bặt luôn cả niệm trong - ngoài nên má»›i nói cùng trời đồng lượng.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Từ Ä‘ây trở xuống đều là việc chứng nghiệm trong đại đạo, chẳng phải là cảnh giá»›i của phàm phu và Tiểu thừa.

 

Đây là Tổ sÆ° nhấn mạnh lại để mình phải chú ý cho thật kỹ. Phần trên là Ngài nói để khai thị cho mình rõ. Bắt đầu từ Ä‘ây là chá»— phải thể nghiệm không phải chá»— để lý luận. Cho nên, chá»— này không phải học để Ä‘i ra nói hoặc để che đậy tâm lá»—i lầm của mình. NhÆ° sống mà buông lung phóng túng rồi mượn những lời này để che đậy thì không phải. CÅ©ng nhÆ° không phải đứng bên ngoài mà bàn việc này.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Khi tâm nhận được Niết-bàn tức chẳng thấy có Niết-bàn. Tại sao? Vì tâm chính là Niết-bàn. Nếu ngoài tâm còn thấy có Niết-bàn, Ä‘ây gọi là tà kiến.

Tất cả phiền não là hạt giống của NhÆ° Lai, vì nhân phiền não mà được trí tuệ. Chỉ có thể nói phiền não sanh NhÆ° Lai mà chẳng thể nói phiền não là NhÆ° Lai.

Cho nên, thân tâm là ruá»™ng đất, phiền não là hạt giống, trí tuệ là mầm, NhÆ° Lai dụ cho lúa. Phật ở trong tâm nhÆ° mùi hÆ°Æ¡ng ở trong cây. Phiền não nếu hết thì Phật từ trong tâm hiện ra. Còn mục thối nếu hết thì mùi hÆ°Æ¡ng từ trong cây bay ra. Tức biết ngoài cây thì không có mùi hÆ°Æ¡ng, cÅ©ng nhÆ° ngoài tâm không có Phật. Nếu ngoài cây mà có mùi hÆ°Æ¡ng tức Ä‘ó là hÆ°Æ¡ng của cây khác. Còn ngoài tâm mà có Phật tức là Phật của ai khác.

 

Khi tâm mà chứng nghiệm được Niết-bàn rồi thì không thấy có Niết-bàn nào khác nữa. Tại sao? Bởi vì “chính tâm là Niết-bàn” thì còn thấy Niết-bàn nào nữa?

Thường khi mình chÆ°a chứng Niết-bàn thì mình thấy ngoài tâm có Niết-bàn, nên má»›i Ä‘em tâm tu để chứng Niết-bàn. NhÆ°ng Ä‘ó là lúc còn mê. Còn khi chứng Niết-bàn rồi thì chính tâm Ä‘ó là Niết-bàn.

Tuy nhiên, chá»— này mà đứng ngoài để lý luận thì lý luận cách mấy cÅ©ng không tá»›i được. Phải là người ở trong cảnh thôi. Bởi vì khi tâm lặng lẽ, vô sanh tức Ä‘ó là Niết-bàn chứ gì nữa? Niết-bàn là vô sanh. Còn nếu ngoài tâm có Niết-bàn, là có chá»— để duyên, để nghÄ©, Ä‘ó là thuá»™c về cái bị biết rồi, tức là hết Niết-bàn.

Tất cả phiền não là hạt giống của NhÆ° Lai, vì nhân phiền não mà được trí tuệ” - Chá»— này người học phải nhận cho thật kỹ, nếu hời hợt thì quÆ¡ Ä‘Å©a cả nắm rất nguy hiểm!

Bởi vì nói tất cả phiền não là hạt giống của NhÆ° Lai rồi cho phiền não là NhÆ° Lai, nên mặc tình sanh phiền não, không cần phải trừ phiền não, Ä‘ó là người nói lý suông mà chÆ°a thật sống.

Tổ nói, vì nhân phiền não mà được trí tuệ, và nhấn mạnh, Ä‘ây là chá»— quan trọng: “chỉ có thể nói phiền não sanh NhÆ° Lai mà không thể nói phiền não là NhÆ° Lai”.

Vì sao? Vì nhân phiền não, mình má»›i có giác ngá»™ để tiến lên, tức dùng trí tuệ để soi sáng phiền não. Nếu không có phiền não thì tu hành làm chi. NhÆ°ng nếu nói phiền não là NhÆ° Lai là phỉ báng Phật! Chá»— này cần phải chú ý!

NhÆ° Lai thì không có phiền não. NhÆ° Lai có phiền não sao gọi là NhÆ° Lai?

Nói phiền não là NhÆ° Lai, NhÆ° Lai là phiền não, rồi mặc tình khởi phiền não, mặc tình tạo nghiệp. NhÆ° vậy là tá»± dối mình, dối người. Đó là thiền bệnh.

Nhân phiền não mà sanh NhÆ° Lai. Bởi vì có tâm má»›i có phiền não, cây Ä‘á Ä‘âu khởi phiền não được. Ngay khi khởi phiền não Ä‘ó, nó vốn mang tính “biết” trong Ä‘ó, biết má»›i khởi được, mà có tính biết tức có tính giác. Nó khởi phiền não được tức nó giác được. Cho nên, ngay khi khởi phiền não, ngay tính “biết” Ä‘ó mà mình giác trở lại tức là trí tuệ chứ gì. NhÆ° vậy, ngay phiền não mà sanh NhÆ° Lai, phiền não sanh trí tuệ là vậy. Không thể rời phiền não mà có trí tuệ, vì phiền não cÅ©ng từ tính “biết” Ä‘ó mà khởi, trí tuệ cÅ©ng từ cái biết Ä‘ó mà phát, Ä‘âu ngoài Ä‘ó mà có được. Ngoài cái biết tức ngoài tâm thì không có phiền não. Ngoài tâm cÅ©ng không thể có trí tuệ. Nếu có tức là trí tuệ trong sách vở. Trí tuệ sống thì phải ngay nÆ¡i tá»± tâm thôi. Tá»± tâm khởi phiền não, tá»± tâm giác ngá»™.

NhÆ° vậy, má»™t phiền não là má»™t ánh sáng trí tuệ. Nhiều phiền não thì ánh sáng trí tuệ càng sáng rá»±c lên. Thấy rõ nhÆ° vậy má»›i là khéo tu. Má»—i phiền não là má»™t ánh sáng trí tuệ thì còn phiền não nào khởi được? Sở dÄ© nó có khởi là vì thiếu ánh sáng trí tuệ, khởi mà không hay không biết. Cho nên không sợ phiền não, chỉ sợ không giác kịp. Nếu giác rõ thì ngay phiền não là sanh trí tuệ. Bỏ phiền não mà Ä‘i tìm trí tuệ thì trí tuệ Ä‘ó dùng để làm gì?

Hiểu được nhÆ° vậy má»›i thấy rõ ý nghÄ©a thiền ở ngay nÆ¡i chính mình. Nếu không, mình học theo chữ nghÄ©a sách vở nói: “Dùng trí tuệ để phá phiền não”, cho nên phải dẹp phiền não mà cầu trí tuệ. NhÆ°ng dẹp phiền não qua má»™t bên cầu trí tuệ thì trí tuệ Ä‘ó ở Ä‘âu mà cầu?

Phật ở trong tâm nhÆ° mùi hÆ°Æ¡ng ở trong cây. Phiền não nếu hết thì Phật từ trong tâm hiện ra. CÅ©ng nhÆ° mục thối nếu hết thì mùi hÆ°Æ¡ng từ trong cây bay ra. Tức biết ngoài cây thì không có mùi hÆ°Æ¡ng, cÅ©ng nhÆ° ngoài tâm không có Phật. Nếu ngoài cây mà có mùi hÆ°Æ¡ng tức Ä‘ó là hÆ°Æ¡ng của cây khác. Còn ngoài tâm mà có Phật tức là Phật của ai khác.

Ngoài tâm mà có Phật tức Ä‘ó là Phật của ai khác hay Phật danh tá»± chữ nghÄ©a, Ä‘ó là Phật chết. Phật sống là ở ngay nÆ¡i tá»± tâm.

Đây mình khéo nhận rõ ràng: phiền não hết thì Phật từ tâm hiện ra, tức là khéo nhận tánh giác ngay trong phiền não này. NhÆ°ng mình không có hồ đồ, nhận bừa phiền não cho là Phật. Cho nên má»›i nói “Phiền não hết thì Phật hiện ra”, ngay phiền não mà sanh NhÆ° Lai. NhÆ°ng phiền não hết thì Phật má»›i hiện, không phải nhận bừa phiền não mà cho là Phật rồi mặc tình tạo nghiệp, Ä‘ó gọi là phỉ báng NhÆ° Lai, chê bai chánh pháp.

Phiền não hay Phật, Ä‘ó là hai cái tên để nói lên lúc mê và lúc giác vậy thôi. Lúc mê thì tâm lầm lẫn cho nên theo cảnh khởi, nhất là lầm chấp cái ngã này nên mang cái ngã mà khởi đầy đủ phiền não. Khi giác thì cÅ©ng ngay nÆ¡i tâm này sáng trở lại, thấu rõ được lẽ thật thì hết phiền não. Nên cÅ©ng ngay nÆ¡i tâm mà khởi phiền não, ngay nÆ¡i tâm mà giác. Vì vậy, phiền não và Phật cÅ©ng ngay nÆ¡i tâm này, không ở Ä‘âu khác. Phải thấy lại ngay nÆ¡i tá»± tâm mình, Ä‘ó là gốc.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Trong tâm có ba Ä‘á»™c, Ä‘ó là cõi nÆ°á»›c nhÆ¡ nhá»›p. Còn trong tâm không ba Ä‘á»™c, Ä‘ó là cõi nÆ°á»›c thanh tịnh.

Kinh nói: “Giả sá»­ cõi nÆ°á»›c chẳng thanh tịnh, nhÆ¡ nhá»›p đầy dẫy mà chÆ° Phật Thế Tôn hiện ra trong Ä‘ó thì không có việc này”.

NhÆ¡ nhá»›p chẳng sạch Ä‘ó là vô minh ba Ä‘á»™c. ChÆ° Phật Thế Tôn tức là tâm thanh tịnh giác ngá»™. Tất cả nói năng không gì chẳng phải Phật pháp. Nếu hay không có chá»— nói thì trọn ngày nói đều là đạo. Còn nếu hay có chá»— nói tức trọn ngày im lặng mà chẳng phải đạo.

Thế nên NhÆ° Lai, nói chẳng nÆ°Æ¡ng theo im, im chẳng nÆ°Æ¡ng theo nói, nói chẳng lìa im. Ngá»™ được nói im này thì đều ở trong tam-muá»™i (chánh định). Nếu biết thời mà nói thì nói cÅ©ng giải thoát. Còn nếu chẳng biết thời mà im thì im cÅ©ng bị trói buá»™c. Thế nên, nói mà lìa tÆ°á»›ng thì nói cÅ©ng gọi là giải thoát, còn im mà nếu dính vá»›i tÆ°á»›ng thì im cÅ©ng là trói buá»™c.

 

Đây là chá»— sống của mình.

Trong tâm mà có ba Ä‘á»™c thì cõi nÆ°á»›c là nhÆ¡ nhá»›p, còn trong tâm không ba Ä‘á»™c thì cõi nÆ°á»›c là thanh tịnh. Để thấy rõ cõi nÆ°á»›c nhÆ¡ nhá»›p hay thanh tịnh gốc là từ trong tâm, không phải bên ngoài. Đây là muốn mình luôn luôn phải soi lại gốc nÆ¡i tá»± tâm mình.

Tổ dẫn kinh nói, nếu cõi nÆ°á»›c Phật không thanh tịnh, nhÆ¡ nhá»›p đầy dẫy mà chÆ° Phật Thế Tôn hiện ra trong Ä‘ó thì không có lẽ ấy. Nếu nói nhÆ° vậy mình nghe có trái vá»›i hiện tại không. Hiện tại Phật Thích Ca ra đời ở cõi mình Ä‘ây thì có nhÆ¡ nhá»›p không? NhÆ°ng Ä‘ây Ngài nói má»™t cách xác định, nếu cõi nÆ°á»›c bất tịnh thì không có việc Ä‘ó.

Cho nên, ở Ä‘ây muốn nói chÆ° Phật Thế Tôn này là Pháp thân chân thật. Pháp thân chân thật hiện ra khi tâm thanh tịnh. Nếu tâm nhÆ¡ nhá»›p mà muốn thấy thì khó thấy được. Còn Phật Thích Ca hiện ra Ä‘ây là ứng hóa.

Do tâm mình nhÆ¡ nhá»›p nên mình thấy Phật hiện ra ở trong cõi nhÆ¡ nhá»›p. NhÆ°ng nếu tâm mình thanh tịnh thì ngay cõi này mình cÅ©ng thấy thanh tịnh. Bởi vậy, trong kinh Duy-ma-cật, khi Ngài Xá-lợi-phất nói: “Phật hiện ra đời thì cõi Phật là trang nghiêm thanh tịnh, tại sao cõi này nhÆ¡ nhá»›p, gò nổng đủ thứ?”. Khi Ä‘ó Phạm vÆ°Æ¡ng Loa Kế má»›i nói: “Đó là tại cái thấy của Ngài còn phân biệt chá»› theo cái thấy của tôi thì cõi Phật Thích Ca này là trang nghiêm thanh tịnh, đất bằng lÆ°u ly hết”. Ngay Ä‘ó, Phật ấn ngón chân má»™t cái thì cả pháp há»™i đều thấy cõi Ta-bà này thanh tịnh trang nghiêm tốt đẹp.

NhÆ° mình trong lúc công phu thanh tịnh chợt phát hiện ra cái chân thật sáng ngời này thì lúc Ä‘ó thấy cả cảnh vật chung quanh đều sáng ngời, đều thanh tịnh. Còn nếu thấy nhÆ¡ nhá»›p thì chắc lúc Ä‘ó không sáng nổi. Đó là kinh nghiệm rõ ràng. Nên Ä‘ây Tổ nói rõ, chÆ° Phật Thế Tôn mà hiện ra trong cõi nÆ°á»›c nhÆ¡ nhá»›p đầy dẫy thì không có việc Ä‘ó.

Cõi nÆ°á»›c nhÆ¡ nhá»›p chính là ba Ä‘á»™c. Còn chÆ° Phật Thế Tôn chính là tâm giác ngá»™ thanh tịnh, không phải chỉ cho thân tÆ°á»›ng. Hiểu được chá»— này mình má»›i thấy Phật pháp có ý nghÄ©a rất thá»±c tế, mình có thể chứng nghiệm được chÆ° Phật NhÆ° Lai ngay hiện tại Ä‘ây không phải đợi Ä‘i qua cõi Phật nào khác. Khi tâm có ba Ä‘á»™c, mình biết rõ ràng tâm có ba Ä‘á»™c. Khi tâm không có ba Ä‘á»™c, thanh tịnh sáng ngời, mình cÅ©ng biết rõ ràng thanh tịnh sáng ngời. NhÆ° vậy, ai vào Ä‘ó để gạt mình được? Chính chá»— Ä‘ó gọi là Phật pháp hiện thá»±c, vượt ngoài thời gian. Đây gọi là “nhân địa tu hành của ba đời chÆ° Phật”.

Kinh Viên Giác Ä‘ã nói rõ, khi Ngài Văn Thù hỏi thế nào là nhân địa tu hành ban đầu của ba đời chÆ° Phật, Phật nói chính là tánh viên giác thanh tịnh xÆ°a nay. Sở dÄ© chÆ° Phật thành Phật là do giác ngá»™ được tâm này, sống được trọn vẹn vá»›i tâm này. Còn sống chÆ°a trọn vẹn thì hoặc thành Bồ-tát, hoặc thành Thanh Văn.

Có thấy rõ được nhân chân thật thì tu hành má»›i không lầm lạc. Nếu lấy nhân sanh diệt để tu mà cầu quả bất sanh bất diệt Ä‘ó là trái nhau.

Tất cả nói năng không gì chẳng phải Phật pháp.

Chá»— này nghe để mà sống, không phải nghe để mà nói. Nghe nói tất cả nói năng đều là Phật pháp rồi mặc tình nói hoài, lo lý luận mãi, Ä‘ó là Phật pháp hÆ¡n thua.

Nếu hay không có chá»— nói thì trọn ngày nói đều là đạo. Còn nếu hay có chá»— nói tức trọn ngày im mà chẳng phải đạo.

Nói mà không chá»— nói má»›i trọn ngày nói đều là đạo. Mình luôn luôn nói là có chá»— nói. Nói thiền, nói đạo cÅ©ng là có chá»— nói, tức luôn nhằm vào hÆ°á»›ng gì, có mục Ä‘ích gì, phải có chá»— duyên nên không phải đạo. Ở Ä‘ây là nói suốt ngày mà lìa duyên, nói mà không dừng ở chá»— nói, nhÆ° vậy má»›i suốt ngày nói đều là ngôn ngữ tam-muá»™i. Còn mình luôn luôn là nói mà có chá»— dừng, có chá»— duyên, có lý này lý kia để mà nói, nên khi bị bác thì nổi sân. Đó là có chá»— nói.

Vì vậy Tổ nói, nếu hay có chá»— nói thì trọn ngày im lặng cÅ©ng chẳng phải đạo. Im lặng thì nó cÅ©ng nhắc hoài chá»— Ä‘ó. Tức là bên ngoài thì im lặng nhÆ°ng trong thì nó cứ lải nhải hòai, Ä‘ó chỉ là im lặng má»™t cách gượng ép thôi, chÆ°a phải thật.

NhÆ° Lai nói chẳng nÆ°Æ¡ng theo im, im chẳng nÆ°Æ¡ng theo nói, nói chẳng lìa im. Ngá»™ được nói im này thì đều ở trong tam-muá»™i.

Chá»— này là chá»— khó hiểu.

Nói chẳng nÆ°Æ¡ng theo im, im chẳng nÆ°Æ¡ng theo nói là sao? Tức là nói mà không đối vá»›i im để mà nói, im không phải đối vá»›i nói mà im. Vì nói do đối vá»›i im mà khởi nói, là Ä‘á»™ng. Còn im Ä‘ó, mà là im của dừng cái nói thì Ä‘ó là im đối vá»›i cái Ä‘á»™ng, chÆ°a phải thật im. Đó là tạm dừng cái nói bên ngoài vậy thôi chứ “vẫn còn cái nói bên trong”. Miệng thì im nhÆ°ng trong vẫn nói đủ Ä‘iều, tính toán đủ thứ. Nói chẳng lìa im tức không có hai tÆ°á»›ng đối Ä‘ãi. Ngá»™ được nói im này là thường ở trong tam-muá»™i.

Đây là chá»— khó bắt chÆ°á»›c được. Tức nói là trọn vẹn trong nói, im là trọn vẹn trong im. NhÆ° vậy thì không có đối Ä‘ãi, nên nói - im đều là tá»± tánh dụng, đều ở trong tam-muá»™i.

Nếu im mà đối vá»›i nói, tức dừng cái nói để im thì kẹt trong tÆ°á»›ng lặng. Còn nói mà đối vá»›i im, tức là hết im mà nói là khởi Ä‘á»™ng thì kẹt trong tÆ°á»›ng Ä‘á»™ng. Vậy là hai bên.

Nếu biết thời mà nói thì nói cÅ©ng giải thoát, còn nếu chẳng biết thời mà im thì im cÅ©ng bị trói buá»™c. Thế nên nói mà lìa tÆ°á»›ng thì nói cÅ©ng là giải thoát, còn im mà nếu dính tÆ°á»›ng thì im cÅ©ng là trói buá»™c.

Biết thời mà nói, biết thời mà im thì má»›i Ä‘úng.

Biết thời ở Ä‘ây tức là nói mà không có tâm nói, vô tâm. Không khởi tâm thì nói cÅ©ng giải thoát. Nếu nói mà có tâm nói tức dính chá»— này chá»— kia nên trói buá»™c. Nói hay im đều vô tâm thì má»›i giải thoát.

Vì vậy, Ngài nói “Nói mà lìa tÆ°á»›ng thì nói cÅ©ng giải thoát, im mà dính tÆ°á»›ng thì im cÅ©ng trói buá»™c”. Lìa tÆ°á»›ng tức vô tâm, dính tÆ°á»›ng tức có tâm. Vô tâm thì nói hoài cÅ©ng giải thoát. Có tâm thì dù im cÅ©ng trói buá»™c.

NhÆ° vậy, lá»—i là ở chá»— “dính tÆ°á»›ng hay không dính tÆ°á»›ng”, không phải ở chá»— nói hay im. Phải thấy kỹ! Mình cứ nghÄ©, nói hoài thì tâm Ä‘á»™ng, thôi thì im. NhÆ°ng im mà dính tÆ°á»›ng thì cÅ©ng kẹt luôn.

Trong nhà thiền, có câu chuyện bốn vị tu tịnh khẩu. Bốn vị cá vá»›i nhau ai mở miệng trÆ°á»›c thì thua. Họ đốt cây Ä‘èn rồi ngồi tịnh khẩu suốt Ä‘êm. NhÆ°ng đến khuya cây Ä‘èn hết dầu sắp tắt thì má»™t ông chịu không nổi, nói:

- Cây Ä‘èn sắp tắt rồi.

Anh thứ hai bèn nhắc:

- Chúng ta tịnh khẩu sao anh nói?

Anh thứ ba nói:

- Hai anh thua rồi.

Anh thứ tư:

- A! Chỉ có tôi là không nói.

Vậy là sao?

Câu chuyện vừa vui vừa tế nhị. Bốn vị tịnh khẩu mà coi nhÆ° chỉ có tịnh ở miệng, tạm dằn thôi mà trong tâm thì chÆ°a lặng, rối bời ở trong. Hẹn nhau im mà rốt cuá»™c ai cÅ©ng nói. Vậy mà cÅ©ng tá»± cho mình thắng: “Chỉ có tôi là không nói”, vậy ai nói Ä‘ó? Chính mình tá»± mâu thuẫn vá»›i mình. Đó là im mà còn dính tÆ°á»›ng nên chÆ°a phải thật im.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Xét về văn tá»±, bản tánh nó là giải thoát. Văn tá»± chẳng hay đến trói buá»™c. Trói buá»™c cÅ©ng tá»± xÆ°a nay chẳng có đến văn tá»±.

Pháp không có cao thấp. Nếu thấy cao thấp thì không phải pháp.

Phi pháp là bè. Còn pháp là bè của người. Người nÆ°Æ¡ng theo bè Ä‘ó liền được qua nÆ¡i phi pháp, Ä‘ó chính là pháp.

 

Thường thì mình nói văn tá»± hay làm trói buá»™c, ngăn ngại mình, nên nghe bảo phải vượt văn tá»±. NhÆ°ng văn tá»± chữ nghÄ©a làm ngăn ngại mình hay cái gì làm ngăn ngại?

Thá»±c ra nếu xét cho kỹ, văn tá»± có biết gì mà trói buá»™c mình? Chỉ do mình tá»± bám vào nó rồi khởi tưởng phân biệt thành trói. Thí dụ tên “chân nhÆ°” thì có gì làm trói mình? NhÆ°ng nghe nói “chân nhÆ°” rồi mình tưởng “chân nhÆ°” là cái gì Ä‘ó, rồi suy tìm, quán xét mong mỏi, cầu xem “chân nhÆ°” là cái gì, thành ra bị trói. Nếu biết “chân nhÆ°” là chỉ cho tá»± tâm, rõ tá»± tâm mình liền cởi mở. NhÆ° vậy thì tá»± nó giải thoát từ thuở nào Ä‘âu có trói buá»™c gì. Biết rõ nó chỉ là cái tên thôi thì có gì trói? Còn cái biết thì nó vẫn sáng ngời tá»± thuở nào. NghÄ© bị trói nên cố lìa, càng cố lìa thì càng bị trói, vì còn nghÄ© đến nó cho nó là thật.

NgÅ© Tổ Diá»…n lúc chÆ°a tỏ ngá»™ còn ở vá»›i Bổn sÆ°. Ngài lạy kinh Pháp Hoa, lạy từng chữ rất thành tâm. Khi lạy tá»›i chữ “thỉ” (nghÄ©a là cứt) Ngài liền nghi: “Chữ cứt mà cÅ©ng lạy sao?”. Ngài Ä‘em lên hỏi Bổn sÆ° thì thầy nói: “Ta cÅ©ng không giải quyết được. Chắc là ông có căn khí Đại thừa. Thôi ông hãy Ä‘i tìm các vị Thiền sÆ° mà tham vấn”. Sau Ngài Ä‘i tham thiền má»›i giải quyết được vấn đề này.

Đó là kẹt trên chữ. Chữ “cứt” cÅ©ng là chữ thôi thì có gì nhÆ¡ sạch. Chỉ có tâm mình khởi nghÄ© cho là nhÆ¡ liền thành nhÆ¡. Ngay khi mình thấy chữ “cứt” Ä‘ó, thì ánh sáng trong sạch sáng ngời, có gì nhÆ¡ nhá»›p. Tức là ngay khi thấy Ä‘ó mình rõ trở lại tánh thấy thì sáng thôi. Còn thấy chữ “cứt” liền khởi phân biệt là nhÆ¡ thì quên mất cái sáng suốt Ä‘ó, liền có nhÆ¡ sạch. Vậy gọi là trói. Trói là do tá»± tâm phân biệt của mình chứ không phải do chữ.

Pháp không có cao thấp. Nếu thấy có cao thấp thì không phải pháp.

Rõ ràng pháp không có cao thấp. Do mình phân biệt hoặc do căn cÆ¡ mình thôi. Thấy có cao thấp thành ra phi pháp.

Phi pháp là bè. Còn pháp là bè của người. Người nÆ°Æ¡ng theo bè Ä‘ó liền được qua nÆ¡i phi pháp thì Ä‘ó chính là pháp.

Phi pháp là bè, nÆ°Æ¡ng theo bè Ä‘ó liền qua được phi pháp thì Ä‘ó chính là pháp.

Thấy cao thấp, ngay cái thấy Ä‘ó là phi pháp. NhÆ°ng ngay khi thấy Ä‘ó là phi pháp, xét trở lại thì thành pháp thôi. NhÆ°ng nếu còn thấy có pháp, còn thấy có phi pháp, còn thấy giác trở lại thì cÅ©ng còn là kẹt ở pháp và phi pháp, chÆ°a thật là tá»± tại. Phải thấy “người” Ä‘i qua trong Ä‘ó thì má»›i thật. Cho nên, còn giác trở lại tức chÆ°a rời hai bên, còn chá»— để soi lại. Đây là chá»— tế nhị phải thấy cho kỹ.

Ở Ä‘ây, Tổ nói phi pháp là bè, pháp là bè của người, hai cái cÅ©ng là bè hết, nên phải vượt qua cả hai má»›i là chân thật. Còn kẹt bè pháp hay phi pháp là cÅ©ng chÆ°a được tá»± tại.

     

CHÁNH VÄ‚N:

Nếu theo thế tục mà nói thì có nam nữ, quý tiện. Còn lấy đạo mà nói thì không có nam nữ, quý tiện.

Do Ä‘ó thiên nữ ngá»™ đạo mà chẳng có biến đổi hình nữ. Xa-nặc rõ được chân Ä‘âu có đổi tên hèn.

Đây vốn chẳng phải nam nữ, quý tiện, đều do má»™t tÆ°á»›ng. Thiên nữ ở trong mười hai năm cầu tìm tÆ°á»›ng nữ trọn không thể được. Liền biết ở trong mười hai năm cầu tÆ°á»›ng nam cÅ©ng chẳng thể được. Mười hai năm Ä‘ó tức là mười hai nhập.

Lìa tâm không Phật. Lìa Phật cÅ©ng không tâm. CÅ©ng nhÆ° lìa nÆ°á»›c không có băng. CÅ©ng nhÆ° lìa băng không có nÆ°á»›c.

Thường nói lìa tâm là chẳng phải xa lìa nÆ¡i tâm mà chỉ khiến chẳng dính nÆ¡i tâm tÆ°á»›ng.

 

Nam nữ, quý tiện là dùng theo lời nói thế tục, tạm đặt ra nói vá»›i nhau để dá»… hiểu. Nói theo lý thật, trong Ä‘ó không có nam nữ, quý tiện. Đó là giả danh, giả tÆ°á»›ng.

Trong kinh Duy-ma-cật, bà thiên nữ đối Ä‘áp vá»›i Ngài Xá-lợi-phất má»™t cách thông suốt. Ngài Xá-lợi-phất má»›i hỏi sao bà không biến đổi thân nữ Ä‘i. Ngay Ä‘ó bà liền dùng sức thần biến Ngài Xá-lợi-phất thành thân của bà, biến bà thành Xá-lợi-phất. Xong bà hỏi: “Sao Ngài không biến đổi thân nữ của Ngài Ä‘i?”. Ngài Xá-lợi-phất dùng thần thông cách mấy cÅ©ng không biến được, vẫn mang thân nữ. Bà má»›i nói: “Tôi mười hai năm tìm tÆ°á»›ng nữ không ra. Ngài bảo biến là biến cái gì?”.

Đây Tổ dẫn ra, ngá»™ đạo chẳng biến hình nữ. Ý nói ngá»™ đạo là ở nÆ¡i tâm, không phải nÆ¡i tÆ°á»›ng. Còn thấy phải biến tÆ°á»›ng này để ngá»™ đạo thì còn kẹt trên tÆ°á»›ng. ChÆ°a thấy được tánh thật nên thấy có tÆ°á»›ng nam nữ, quý tiện. Đó chỉ là giả tÆ°á»›ng. Vì vậy, Bồ-tát Quán Thế Âm có ba mÆ°Æ¡i hai tÆ°á»›ng, khi hiện tÆ°á»›ng nam khi hiện tÆ°á»›ng nữ, khi hiện quý khi hiện tiện v.v... đủ hết. NhÆ°ng sá»± thật, Ngài Ä‘âu thuá»™c tÆ°á»›ng nam nữ, quý tiện gì. Thấy chá»— này là phải thấy qua tÆ°á»›ng nam nữ.

Ngài Quán Khê có lần đến hỏi bà ni Liá»…u Nhiên:

- Thế nào là chủ của Mạt SÆ¡n?

Bà Ä‘áp:

- Chẳng phải là tÆ°á»›ng nam nữ.

Sư bảo:

- Sao không biến Ä‘i?

Bà liền Ä‘áp:

- Chẳng phải thần cÅ©ng chẳng phải quá»· thì biến cái gì?

Quán Khê muốn gạn chá»— chủ Mạt SÆ¡n, bà Ä‘áp chẳng phải tÆ°á»›ng nam nữ. NhÆ°ng có khi nói nhÆ° vậy là do tình thức suy nghÄ© mà nói, hoặc do học lóm, nên SÆ° má»›i gạn lại lần nữa: “Sao không biến Ä‘i?”. Bà có chá»— thấy thật, chá»— sống thật nên má»›i Ä‘áp nhÆ° vậy. Tức Ä‘âu phải biến tÆ°á»›ng mà thành ra không có nam nữ, nguyên nó vốn tá»± là không có nam nữ. Nếu biến tÆ°á»›ng nam nữ cÅ©ng là nÆ°Æ¡ng trên cái ta giả dối, năm ấm hòa hợp này.

CÅ©ng vậy, Xa-nặc rõ được chân, ngá»™ được đạo cÅ©ng không đổi tên hèn, vì cái Ä‘ó không thuá»™c tên. Không phải mang tên này xấu, phải đổi lại thì má»›i ngá»™ đạo.

Trong nhà thiền, có Ä‘oạn Ngài Động SÆ¡n hỏi Tào SÆ¡n:

- Xà-lê tên gì?

Tào SÆ¡n thÆ°a:

- Bổn Tịch.

- Hãy nói lên trên nữa thá»­ xem!

- Chẳng nói.

- Vì sao chẳng nói?

- Chẳng tên Bổn Tịch.

Bổn Tịch cÅ©ng chỉ là tên, là cái giả thôi. Còn cái chân thật Ä‘âu có tên. Nếu còn kẹt tên là còn kẹt trên ngã, má»›i sanh ra thì Ä‘âu có tên gì. Đặt cho cái tên là tạm đặt vậy thôi, mà tên thì cÅ©ng đổi hoài. Vậy tên nào là tên thật của mình?

Đây vốn chẳng phải nam nữ quý tiện, đều do má»™t tÆ°á»›ng. Thiên nữ trong mười hai năm tìm cầu tÆ°á»›ng nữ trọn chẳng thể được. Liền biết ở trong mười hai năm cầu tÆ°á»›ng nam cÅ©ng chẳng thể được. Mười hai năm Ä‘ó tức mười hai nhập.

Chá»— chân thật vốn không phải nam nữ, quý tiện, đều do má»™t tÆ°á»›ng - Ä‘ó là thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng. TÆ°á»›ng nam, tÆ°á»›ng nữ đều không thể được, chỉ là giả tÆ°á»›ng thôi. Người thấy tánh phải thấy tá»™t qua tÆ°á»›ng nam nữ, không dừng trên bất cứ hình thức gì, không dừng trên bất cứ tên gì thì má»›i thấu suốt. Còn kẹt trên tÆ°á»›ng, trên tên là còn kẹt trên cái giả ngã.

Ở Ä‘ây, Tổ nói mười hai năm là chỉ cho mười hai nhập. Trong mười hai nhập này tìm tÆ°á»›ng nam, tÆ°á»›ng nữ rốt ráo không thể được. Cái thấy, cái nghe thì có tÆ°á»›ng nam nữ gì? Cái ngá»­i, cái nếm có tÆ°á»›ng nam nữ gì? Chỉ vì mình khi mang thân nam thì “gán cái ngã mình vào tÆ°á»›ng nam”, khi mang tÆ°á»›ng nữ thì “gán cái ngã mình vào tÆ°á»›ng nữ”. Vì vậy, mà bị nó che mờ cái chân thật. Mình phải quên những tÆ°á»›ng Ä‘ó để trở về tánh chân thật. Do Ä‘ó ở Ä‘ây gọi là “Ngá»™ tánh luận”.

Lìa tâm không Phật. Lìa Phật cÅ©ng không tâm. CÅ©ng nhÆ° lìa nÆ°á»›c không có băng. CÅ©ng nhÆ° lìa băng không có nÆ°á»›c. Thường nói lìa tâm là chẳng phải xa lìa nÆ¡i tâm mà chỉ khiến chẳng dính nÆ¡i tâm tÆ°á»›ng.

Lìa tâm không Phật, lìa Phật không tâm, cÅ©ng nhÆ° băng và nÆ°á»›c. Băng, nÆ°á»›c tÆ°á»›ng tuy khác: băng thì Ä‘óng cứng, nÆ°á»›c thì trôi chảy, nhÆ°ng cÅ©ng đồng má»™t thể: thể Æ°á»›t. Thể Æ°á»›t không có Ä‘óng cứng hay trôi chảy gì hết. CÅ©ng vậy, tâm và Phật là hai cái tên khác nhÆ°ng đồng má»™t thể “biết”. “Biết” mà không theo duyên thì hợp vá»›i Phật. Còn biết mà theo duyên thì hợp vá»›i chúng sanh, vậy thôi. Cho nên, tâm - Phật vốn không hai. Muốn thấy Phật, muốn giác phải “ngay nÆ¡i tâm mà giác”, không thể tìm cái giác ở Ä‘âu khác.

Thường mình nghe nói lìa tâm, tưởng rằng phải lìa bỏ cái tâm. Cho nên, ngồi thiền cố dẹp cho nó sạch, không khéo thành bệnh.

Nói xa lìa tâm rồi mình cố dẹp, cố Ä‘uổi. NhÆ°ng càng cố dẹp, cố Ä‘uổi thì nó càng lăng xăng. Bởi vì dẹp Ä‘uổi tức khởi tâm khác, khởi tâm dẹp tâm. Vậy là có tâm thứ hai thì làm sao hết!

Ở Ä‘ây là không dính không kẹt nÆ¡i tâm tÆ°á»›ng thôi. Vì khi tâm có tÆ°á»›ng là thuá»™c về cái “bị biết”. Đó là tâm duyên cảnh, có cảnh nên có tÆ°á»›ng bị biết. Đây phải biết đến chá»— “không biết” Ä‘ó, tức chá»— không có tÆ°á»›ng để duyên, là lìa tÆ°á»›ng, không bỏ tÆ°á»›ng mà lìa tÆ°á»›ng, không khởi tâm lìa mà các tÆ°á»›ng tá»± lìa. Chá»— này là chá»— tế nhị trong công phu tu. Mình thấu được chá»— này thì thấu được chá»— sâu xa trong nhà thiền, chá»— mà “quá»· thần cÅ©ng không thấy nổi”. Vì không có tÆ°á»›ng “bị biết” thì lấy gì thấy. Còn có tÆ°á»›ng bị biết tức có tâm tÆ°á»›ng là thuá»™c về cái bóng.

CÅ©ng chính chá»— này mà Quốc sÆ° Huệ Trung Ä‘ánh thị giả.

Hôm Ä‘ó SÆ° Ä‘ang ngủ thì Ngài Đơn Hà đến thăm, hỏi thị giả (Ngài Đam Nguyên):

- Quốc sÆ° có nhà không?

Thị giả không nói theo thông thường mà Ä‘áp:

- Ở thì có ở nhÆ°ng không tiếp khách.

Ngài Đơn Hà nói:

- Thật là sâu xa thay!

Thị giả:

- Mắt Phật còn không thấy.

Ngài Đơn Hà liền khen:

- Thật là rồng sanh rồng con, phụng sanh phụng con!

Sau Ä‘ó Quốc sÆ° thức dậy. Thị giả thuật lại. SÆ° liền Ä‘ánh cho ba gậy Ä‘uổi ra.

Người ngoài đọc chá»— này khó hiểu được. Thị giả có lá»—i gì mà bị Ä‘ánh? Chá»— Quốc sÆ° ngủ là chá»— gì? Đó là chá»— “có nhà mà không tiếp khách”, tức không tiếp duyên thì có chá»— gì để thấy? Đơn Hà thấy được ý của thị giả nên má»›i khen: “Thật là sâu xa thay!”. Thị giả nói: “Mắt Phật còn không thấy”, trong ấy Ä‘âu có tÆ°á»›ng gì thì làm sao thấy. NhÆ°ng SÆ° thức dậy, thị giả thuật lại, tức là “Ä‘em tin tức” từ bên ngoài vào, nghÄ©a là có duyên, là bị thấy, nên Quốc sÆ° Ä‘ánh cho ba gậy Ä‘uổi ra.

Mình thấy là phải thấy thấu đến chá»— Quốc sÆ° ngủ thì tÆ°á»›ng tá»± lìa. Còn nếu cố gắng trừ dẹp thì càng thêm lăng xăng. Nói “xa lìa tâm” là chỉ mình “không có dính tâm tÆ°á»›ng”, Ä‘ó là yếu chỉ cần nhá»›.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Kinh nói: Chẳng thấy tÆ°á»›ng gọi là thấy Phật”, tức là lìa tâm tÆ°á»›ng.

Lìa Phật thì không tâm. Nói Phật từ tâm ra, tâm hay sanh Phật. NhÆ°ng Phật từ tâm sanh mà tâm chÆ°a từng sanh Phật.

CÅ©ng nhÆ° cá sanh ở nÆ°á»›c mà nÆ°á»›c chẳng sanh cá. Muốn xem cá thì chÆ°a thấy cá trÆ°á»›c thấy nÆ°á»›c.

Còn muốn xem Phật thì chÆ°a thấy Phật trÆ°á»›c Ä‘ã thấy tâm.

Liền biết Ä‘ã thấy cá liền quên nÆ°á»›c. Đã thấy Phật thì quên tâm.

Nếu chẳng quên tâm là còn bị tâm làm mê lầm. Nếu chẳng quên nÆ°á»›c là còn bị nÆ°á»›c làm mờ.

 

Đây Tổ dẫn kinh: “Chẳng thấy tÆ°á»›ng gọi là thấy Phật”, nghÄ©a là phải lìa tâm tÆ°á»›ng, thấy suốt qua tÆ°á»›ng, không dừng lại trên tÆ°á»›ng nào, thì chính cái thấy Ä‘ó là gì? Ngay Ä‘ó lìa tâm tÆ°á»›ng tức thấy Phật.

Lìa Phật thì không tâm. Nói Phật từ tâm ra, tâm hay sanh Phật. NhÆ°ng Phật từ tâm sanh mà tâm chÆ°a từng sanh Phật.

Tổ nói: “Phật từ tâm sanh mà tâm chÆ°a từng sanh Phật”. Bởi vì nếu tâm sanh Phật thì sao? Thì có Phật ngoài tâm, tức có tâm, có Phật, là có hai. Vậy là chÆ°a thấy tánh.

Ở Ä‘ây, Tổ ví dụ giống nhÆ° cá sanh ra ở nÆ°á»›c nhÆ°ng nÆ°á»›c không sanh cá. Cho nên, muốn xem cá, trÆ°á»›c chÆ°a thấy cá thì thấy nÆ°á»›c. Thấy cá rồi, phải quên nÆ°á»›c. Nếu nhá»› nÆ°á»›c, thấy nÆ°á»›c hoài thì quên mất cá, không thấy rõ cá.

Muốn thấy Phật thì chÆ°a thấy Phật trÆ°á»›c Ä‘ã thấy tâm. NhÆ°ng thấy Phật thì phải quên tâm. Nếu không quên tâm thì bị tâm làm mê lầm. Nếu thấy Phật rồi mà còn nhá»› tâm để quán, để thấy thì còn có Phật bị thấy, chÆ°a phải là Phật thật. Người tu thiền phải khéo chá»— này. Thường tu thiền dạy là phải chiếu soi lại nguồn tâm, cho nên trÆ°á»›c là thấy tâm. NhÆ°ng nếu còn chá»— để chiếu soi trở lại là còn chá»— bị chiếu, còn bóng thứ hai, chÆ°a phải là chân thể.

Cho nên, nhiều người khi quán tá»›i Ä‘ó thấy tâm lặng lẽ liền nghÄ©: “Chân tâm mình rồi!”. Không ngờ là lầm mà không hay. Lầm chá»— nào? Khi mình quán thấy tâm lặng lẽ thì chính tÆ°á»›ng lặng lẽ Ä‘ó là cái bị thấy, làm sao gọi là bản tâm, là chân tâm được? Cho nên, thấy tÆ°á»›ng lặng lẽ rồi phải quên tÆ°á»›ng lặng lẽ Ä‘ó thì má»›i là má»™t thể sáng ngời, rõ ràng thường biết. Đó má»›i là thật. Còn có chá»— bị thấy, bị chiếu thì dù là lặng lẽ cÅ©ng chÆ°a phải thật. Nên ở Ä‘ây thấy Phật thì phải quên tâm là nhÆ° vậy.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Chúng sanh và Bồ-đề cÅ©ng nhÆ° là băng vá»›i nÆ°á»›c. Nếu bị ba Ä‘á»™c thiêu đốt gọi là chúng sanh. Nếu được ba giải thoát thanh tịnh gọi là Bồ-đề. Bị mùa Ä‘ông Ä‘óng cứng gọi là băng. Được mùa hạ chảy tiêu gọi là nÆ°á»›c. Nếu bỏ băng thì không riêng có nÆ°á»›c. Nếu bỏ chúng sanh thì không riêng có Bồ-đề. Thì biết rõ tánh của băng tức là tánh nÆ°á»›c. Tánh nÆ°á»›c tức là tánh băng. Tánh chúng sanh tức là tánh Bồ-đề.

Chúng sanh và Bồ-đề đồng má»™t tánh. CÅ©ng nhÆ° ô đầu và phụ tá»­ đồng chung má»™t rá»…, chỉ vì thời tiết chẳng đồng. Do mê cảnh khác nên có chúng sanh, Bồ-đề hai tên khác.

Do Ä‘ó rắn hóa rồng không đổi vảy. Phàm biến thành Thánh chẳng có đổi mặt.

Chỉ biết tâm, là trí ở trong; chiếu soi nÆ¡i thân, là giá»›i bên ngoài.

Thật chúng sanh Ä‘á»™ Phật, Phật Ä‘á»™ chúng sanh, Ä‘ó gọi là bình đẳng.

 

Băng và nÆ°á»›c đều đồng má»™t thể “Æ°á»›t”, cÅ©ng nhÆ° chúng sanh và Bồ-đề cÅ©ng đồng má»™t thể “biết”. NhÆ°ng nếu “biết” mà phân biệt theo duyên gọi là chúng sanh. “Biết” mà lặng lẽ lìa duyên gọi là Bồ-đề. Bởi vì lặng lẽ mà biết thì Ä‘âu có mê, tức Ä‘ó là Bồ-đề. Còn biết mà sanh diệt theo duyên là “biết” Ä‘á»™ng, Ä‘á»™ng tức là chúng sanh. Cho nên, phân biệt theo tên thì mình thấy có khác: có cái biết chúng sanh, cái biết Bồ-đề, có thức - có trí.

CÅ©ng má»™t thể Ä‘ó mà khi mê thì gọi là thức, khi giác là trí. Nghe nói chuyển thức thành trí rồi tưởng là chuyển thành cái khác thì không phải. Hiểu nhÆ° vậy má»›i thấy chá»— tu của mình thá»±c tế, ngay Ä‘ây thôi.

Tổ ví dụ cÅ©ng nhÆ° ô đầu và phụ tá»­ là hai vị thuốc bắc, tuy hai tên nhÆ°ng đồng má»™t rá»…, tùy thời tiết thành có hai. CÅ©ng vậy, do cảnh khác, quên mình theo cảnh nên có chúng sanh - Bồ-đề hai tên khác nhau. Giác ngá»™ trở lại thì vốn không hai.

Do Ä‘ó nói “Rắn hóa rồng không đổi vảy, phàm biến thành Thánh chẳng đổi mặt”, thể là không hai.

Làm Trời, làm người, làm ngạ quá»·, súc sanh v.v... cho đến làm Phật, làm Tổ có ngoài thể “biết” này không? Xét kỹ xem! Ngoài thể “biết” này mà làm Phật thì lấy gì làm Phật? Ngoài thể “biết” này mà làm Bồ-tát thì lấy gì làm Bồ-tát? Ngạ quá»·, súc sanh cÅ©ng không ngoài thể “biết”. Chỉ má»™t thể “biết” nhÆ°ng do mê ngá»™ mà thành có sai khác thôi. Thấy thấu “thể không hai” này là thấy tánh.

Biết tâm, là trí ở trong; chiếu nÆ¡i thân, là giá»›i bên ngoài.

Không có gì khác mà biết tâm, chỉ là trí thầm biết thầm nhận. Còn chiếu nÆ¡i thân, là giá»›i bên ngoài tức chiếu soi nÆ¡i thân, ngăn ngừa những lá»—i lầm bên ngoài.

NhÆ°ng vá»›i người thật sá»± thấu suốt được thể thì thấy thấu suốt trong ngoài, không kẹt bên trong, bên ngoài. Vậy má»›i thật sá»± là thấy tánh, không còn ranh giá»›i.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Chúng sanh Ä‘á»™ Phật là phiền não sanh tỏ ngá»™. Phật Ä‘á»™ chúng sanh là tỏ ngá»™ diệt phiền não. Đó biết rõ, chẳng phải không phiền não, cÅ©ng chẳng phải không tỏ ngá»™. CÅ©ng để biết, chẳng phải không do phiền não mà sanh tỏ ngá»™, cÅ©ng chẳng phải không do tỏ ngá»™ mà diệt phiền não.

Nếu khi mê thì Phật Ä‘á»™ chúng sanh. Nếu khi ngá»™ thì chúng sanh Ä‘á»™ Phật. Tại sao? Phật chẳng tá»± thành, đều do chúng sanh Ä‘á»™. ChÆ° Phật lấy vô minh làm cha, tham ái làm mẹ. Vô minh, tham ái đều là tên khác của chúng sanh. Chúng sanh và vô minh cÅ©ng nhÆ° tay mặt và tay trái, trọn không có riêng khác.

 

Đoạn này Tổ giải thích rá»™ng ý nghÄ©a của phần trên “Chúng sanh Ä‘á»™ Phật, Phật Ä‘á»™ chúng sanh, Ä‘ó gọi là bình đẳng”.

Do phiền não mà sanh tỏ ngá»™ thì gọi là chúng sanh Ä‘á»™ Phật. Do tỏ ngá»™ diệt phiền não là Phật Ä‘á»™ chúng sanh. NhÆ° vậy thì cái nào Ä‘á»™ cái nào? PhÆ°Æ¡ng tiện mà nói Ä‘á»™ vậy thôi.

Khi còn mê tạm gọi là có Ä‘á»™. Khi rõ rồi, thật sá»± cÅ©ng má»™t thể Ä‘ó thôi, có gì Ä‘á»™ gì. Nếu thấy có cái này Ä‘á»™ cái kia tức có hai cái, nên mê thì thấy có phiền não, có tỏ ngá»™, rõ ràng. Mê do phiền não mà sanh tỏ ngá»™ nên “chẳng phải không do phiền não mà sanh tỏ ngá»™, cÅ©ng chẳng phải không do tỏ ngá»™ mà diệt phiền não”, không phải phiền não tá»± nhiên diệt. NhÆ°ng Ä‘ó là lúc mê. Còn thấy lấy tỏ ngá»™ diệt phiền não, là còn trong cái thấy sanh diệt. Sá»± thật không có cái thể của phiền não sanh cÅ©ng không có cái thể của phiền não diệt. Nếu có “thể” phiền não sanh tức có “thể” của tỏ ngá»™ riêng khác để diệt phiền não, là có hai cái. Diệt rồi bỏ ở Ä‘âu? Đó là cái thấy sanh diệt.

Nếu khi mê thì Phật Ä‘á»™ chúng sanh. Nếu khi ngá»™ thì chúng sanh Ä‘á»™ Phật. Tại sao? Phật chẳng tá»± thành, đều do chúng sanh Ä‘á»™.

Mình học thiền có khi nghe nói Phật là cái sẵn có tá»± xÆ°a nay, không do tạo tác mà thành, không do tu mà được, nên cho tu là dÆ° thừa. Đó là nói lý suông. Nên Tổ má»›i nói: “Phật chẳng tá»± thành, đều do chúng sanh Ä‘á»™”.

Trong nhà thiền cÅ©ng nói: “Không có Di Lặc trời sanh, Thích Ca tá»± nhiên”, phải do công phu tu nhiều đời má»›i được thành. NhÆ°ng thành là thành cái sẵn có. Phải hiểu nhÆ° vậy.

ChÆ° Phật lấy vô minh làm cha, tham ái làm mẹ. Vô minh, tham ái đều là tên khác của chúng sanh. Chúng sanh và vô minh cÅ©ng nhÆ° tay mặt và tay trái, trọn không có riêng khác.

Do tham ái, vô minh nên là chúng sanh. Do sạch hết vô minh, tham ái nên là Phật. Nên nói vô minh là cha, tham ái là mẹ. Nếu rời bỏ cái này thì Phật ở Ä‘âu? Ngoài cái này mà tìm Phật là Phật trong sách vở, chữ nghÄ©a.

Chúng sanh và vô minh nhÆ° tay phải tay trái. Đó là để phá niệm hai bên. Mình thường nghe nói “Hồi đầu thị ngạn” - xoay đầu là bờ. Đây cÅ©ng vậy, chỉ là trở tay. Ngay cái biết này mà theo duyên thì mê, lìa duyên thì giác.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Khi mê là ở bờ này. Khi ngá»™ là ở bờ kia.

Nếu biết rõ tâm rá»—ng không chẳng thấy tÆ°á»›ng thì lìa cả mê ngá»™.

Đã lìa mê ngá»™ cÅ©ng không có bờ kia. NhÆ° Lai chẳng ở bờ này, cÅ©ng chẳng ở bờ kia, chẳng ở giữa dòng. Ở giữa dòng tức là người Tiểu thừa. Còn bờ này là phàm phu. Bờ kia là Bồ-đề.

 

Nếu mê má»™t niệm hiện tiền ngay Ä‘ây, Ä‘ó là bờ này. Nếu giác má»™t niệm hiện tiền này là bờ kia. Bờ này, bờ kia cÅ©ng ngay má»™t niệm hiện tiền này. Quên được niệm mê - giác, bờ này - bờ kia má»›i thấy tánh. Còn thấy có bờ kia để đến thì rõ ràng Ä‘ang ở bờ này. Là chÆ°a khỏi được niệm hai bên.

CÅ©ng vì vậy, Tổ nói: “NhÆ° Lai chẳng ở bờ này, chẳng ở bờ kia, chẳng ở giữa dòng”. Nói bờ này bờ kia chỉ là phÆ°Æ¡ng tiện. Người không khéo thì kẹt trên danh từ. Đây phải hiểu rõ.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Phật có ba thân: hóa thân, báo thân và pháp thân.

Nếu chúng sanh khi thường làm việc lành Ä‘ó là hóa thân. Khi hiện tu trí tuệ Ä‘ó là báo thân. Hiện giác ngá»™ vô vi Ä‘ó là pháp thân.

Thường hiện bay vọt nÆ¡i mười phÆ°Æ¡ng, tùy nghi mà cứu giúp Ä‘ó là Phật hóa thân.

Nếu mà Ä‘oạn hoặc, ở Tuyết sÆ¡n thành đạo, Ä‘ó là Phật báo thân.

Không nói, không lời, không làm, không được, trong lặng thường trụ, Ä‘ó là Phật pháp thân.

Nếu luận về chá»— chí lý thì má»™t Phật còn không có, Ä‘âu được có ba. Đây gọi ba thân là chỉ y cứ nÆ¡i trí của người, người có thượng, trung, hạ mà nói.

Người trí bậc hạ vọng dấy làm phÆ°á»›c lá»±c, vọng thấy Phật hóa thân. Người trí bậc trung thì vọng Ä‘oạn phiền não, vọng thấy Phật báo thân. Người trí bậc thượng thì vọng chứng Bồ-đề, vọng thấy Phật pháp thân.

Người trí bậc thượng thượng thì bên trong chiếu soi tròn lặng, sáng tỏ được tâm tức là Phật, chẳng đợi tâm mà được trí Phật.

Thì biết rõ ba thân cùng vá»›i muôn pháp đều chẳng có thể chấp lấy, chẳng có thể nói. Đây tức là tâm giải thoát, thành tá»±u nÆ¡i đại đạo.

 

Thường nói Phật có ba thân: hóa thân (hay còn gọi ứng thân), báo thân và pháp thân. Đây là phÆ°Æ¡ng tiện mà nói để trừ lầm chấp của má»™t số người.

Vì khi Phật nhập Niết-bàn rồi, nhiều người thắc mắc không biết Phật nhập Niết-bàn rồi thì còn gì nữa không, Ä‘âm ra hoảng sợ, hoặc rÆ¡i vào chấp Ä‘oạn diệt - nhập Niết-bàn là hết.

Cho nên, phÆ°Æ¡ng tiện mà giải thích Phật có ba thân. Nhập Niết-bàn chỉ là báo thân nhập, báo thân phÆ°Æ¡ng tiện tạm ẩn, còn pháp thân là thân thường trụ thì Ä‘âu có nhập xuất. Từ pháp thân Ä‘ó ứng hiện ra đầy đủ diệu dụng. Không phải nhập Niết-bàn rồi là không còn gì hết.

Chính thể giác không tÆ°á»›ng vô vi Ä‘ó là pháp thân. Trong thể giác Ä‘ó mà sáng ngời không mê thì gọi là báo thân. Từ thể Ä‘ó mà ứng dụng khắp hết mọi cá»­ chỉ hành Ä‘á»™ng, Ä‘á»™ng dụng Ä‘ó là hóa thân. Cho nên, tuy nói ba nhÆ°ng gốc chỉ là má»™t thể giác chân thật. Còn kẹt trên danh từ thì tưởng có ba thân, thành ra có ba cái ngã? Đó là lầm.

Ngài Lâm Tế nói: “Má»™t ánh sáng thanh tịnh trên má»™t tâm niệm của ông, chính Ä‘ó là ngôi nhà Phật pháp thân. Má»™t ánh sáng không phân biệt trên má»™t tâm niệm của ông, chính Ä‘ó là Phật báo thân trong ngôi nhà của ông. Má»™t ánh sáng không sai biệt trên má»™t tâm niệm của ông, Ä‘ó là Phật hóa thân trong ngôi nhà của ông. Ba thân này chính là người Ä‘ang nghe pháp ở trÆ°á»›c mắt của ông Ä‘ây. Chỉ vì người không rong ruổi lo tìm kiếm bên ngoài mà có được công dụng này”.

CÅ©ng ngay trên má»™t tâm niệm thôi, ánh sáng thanh tịnh Ä‘ó là Phật pháp thân, ánh sáng không phân biệt là Phật báo thân, còn ánh sáng không sai biệt là Phật hóa thân.

Ngay Ä‘ây nếu mình dừng được niệm rong ruổi lo tìm kiếm bên ngoài, thì ngay má»™t niệm hiện tiền mình đủ ba thân.

Nếu người nghe nói ba thân rồi tưởng tượng có thân phóng hào quang, Ä‘ó là tưởng tượng theo cái ngã của mình. Đó là “Ä‘em tâm phàm phu mà suy lường cảnh giá»›i Phật”, thì cảnh giá»›i Phật cÅ©ng thành phàm. Thân mà có mắt, tai, mÅ©i, lưỡi v.v... thì lúc nào Ä‘ó cÅ©ng phải diệt. Có tÆ°á»›ng thì có diệt.

Nên “nói về chá»— chí lý, má»™t Phật còn không có, Ä‘âu được có ba”. Chá»— tá»™t lý là thật tÆ°á»›ng vô tÆ°á»›ng tức không có hình tÆ°á»›ng, nên không có thân nhÆ° mình tưởng, thì nói gì có ba. Cho nên, nói ba thân là phÆ°Æ¡ng tiện, là y cứ theo người mà tạm lập.

Người trí bậc hạ vọng dấy làm phÆ°á»›c lá»±c, vọng thấy Phật hóa thân.

Người trí bậc trung vọng Ä‘oạn phiền não, vọng thấy Phật báo thân.

Người trí bậc thượng vọng chứng Bồ-đề, vọng thấy Phật pháp thân.

Người trí kém, tu tạo phÆ°á»›c lành nên vọng thấy Phật hóa thân có tÆ°á»›ng tốt.

Còn người trí bậc trung thì vọng Ä‘oạn phiền não, thấy Phật báo thân trí tuệ sáng ngời. NhÆ°ng sao phiền não mà vọng Ä‘oạn? - Sá»± thật, phiền não không thật thể. Chỉ ngay cái biết hiện tiền Ä‘ây mà theo duyên thì sanh phiền não, còn lìa duyên mà sống trở về tá»± tánh là giác, là Bồ-đề. Vậy thì có phiền não gì mà Ä‘oạn, mà trừ? Chỉ là trừ lầm chấp. Vì vậy, gọi là vọng Ä‘oạn. Vọng Ä‘oạn nên vọng thấy Phật báo thân.

Người trí bậc thượng, thấy có Bồ-đề để chứng, nên vọng chứng Bồ-đề, vọng thấy pháp thân. Vì vậy, mình tu hành phải cẩn trọng. Nhiều người nói: “Tôi tu thấy pháp thân rồi”. NhÆ°ng không biết rằng Ä‘ó là còn má»™t lá»›p mê. Pháp thân là cái gì mà thấy? Thấy có cái gì để thấy, để nhận là không phải.

Người trí bậc thượng thượng thì bên trong chiếu soi tròn lặng, sáng tỏ được tâm tức là Phật, chẳng đợi tâm mà được trí Phật. Thì biết rõ ba thân cùng vá»›i muôn pháp đều chẳng có thể chấp lấy, chẳng có thể nói. Đây tức là tâm giải thoát, thành tá»±u nÆ¡i đại đạo.

Người trí bậc thượng thượng thì không còn thấy thân nào khác, chỉ là bên trong chiếu soi tròn lặng. Chính tâm là Phật rồi thì Ä‘âu còn đợi gì mà được trí của Phật nữa. Nên Ä‘ây nói: “Chẳng đợi tâm mà được trí Phật”. Còn Ä‘em tâm đợi tức là chÆ°a sống được trong pháp thân này.

Do Ä‘ó biết rõ ba tâm cùng muôn pháp đều không thể chấp lấy, không thể dùng lời nói ngôn ngữ mà diá»…n tả được đến. Thấy đến tá»™t chá»— Ä‘ó má»›i gọi là tâm giải thoát, thành tá»±u đại đạo. Còn thấy có chá»— được, chá»— đến là còn lá»›p mê.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Kinh nói rằng: “Phật chẳng nói pháp, chẳng Ä‘á»™ chúng sanh, chẳng chứng Bồ-đề”, chính Ä‘ây gọi là pháp thân.

Chúng sanh tạo nghiệp. Nghiệp chẳng tạo chúng sanh. Đời nay tạo nghiệp, đời sau thọ báo không có lúc giải thoát. Chỉ có bậc chí nhân, đối trong thân này chẳng tạo các nghiệp nên chẳng thọ báo. Kinh nói rằng: “Các nghiệp chẳng tạo thì tá»± nhiên được đạo” há là lời hÆ° dối thay.

Nguời hay tạo nghiệp. Nghiệp chẳng hay tạo người. Người nếu tạo nghiệp, nghiệp vá»›i người cùng sanh. Người nếu chẳng tạo nghiệp, nghiệp vá»›i người cùng diệt. Má»›i biết nghiệp do người tạo, người do nghiệp sanh. Người nếu chẳng tạo nghịêp tức là nghiệp không do Ä‘âu mà sanh người. CÅ©ng nhÆ° người hay hoằng đạo, đạo chẳng hay hoằng người.

Hiện nay người phàm phu thường thường tạo nghiệp rồi vọng nói là không có báo, há là ít nhất chẳng khổ thay?

Nếu lấy cái ít nhất để mà bàn, thì tâm trÆ°á»›c tạo tâm sau thọ báo, Ä‘âu có lúc nào giải thoát.

Nếu tâm trÆ°á»›c chẳng tạo thì tâm sau không thọ báo, tức Ä‘âu có vọng thấy nghiệp báo.

 

Phật pháp thân thì không có tạo tác, nên kinh nói là Phật không có nói pháp, không Ä‘á»™ chúng sanh, không chứng Bồ-đề.

Chúng sanh tạo nghiệp. Nghiệp chẳng tạo chúng sanh.

Nếu nghiệp chẳng tạo chúng sanh. Vậy ai có mặt Ä‘ây? Đó là muốn chỉ nghiệp chẳng tá»± có. Nó vốn không phải là cái có sẵn tá»± bao giờ. Do chúng sanh mê lầm mà tạo ra.

Nếu đời nay tạo nghiệp thì đời sau thọ báo không lúc nào mà giải thoát.

Nghiệp không có thật, không có chủ nhÆ°ng lại hay có quả báo. Phải hiểu được chá»— này, nếu không, nghe nói nghiệp tánh vốn không rồi tha hồ tạo nghiệp. Tạo nghiệp rồi nói nghiệp không, không có quả báo. Đó là bác nhân quả, “năm trăm kiếp làm chồn” khó tránh khỏi!

Nói nghiệp tánh vốn không, là đối vá»›i người Ä‘ã giác ngá»™ không còn tạo nghiệp thì làm gì có báo. Còn bây giờ tạo rồi má»›i nói vốn không, không có báo, Ä‘ó là kiểu “trốn nợ”.

Cho nên, Ä‘ây má»›i nói “Chỉ có bậc chí nhân ở trong thân này chẳng tạo nghiệp nên chẳng thọ báo”.

Người tu hành cần phải xét kỹ. Nghiệp cÅ© Ä‘ã tạo, thọ báo chÆ°a hết, lại tạo thêm nghiệp má»›i, chủng tá»­ cÅ© chÆ°a sạch lại huân thêm chủng tá»­ má»›i vào, rồi bảo là nó vốn không, là bóng dáng thôi, không thật. Nó không thật nhÆ°ng mình có tác ý thì nó Ä‘ã huân vào trong tàng thức, ít lâu sẽ hiện ra. Nhất là lúc ngồi thiền hay nhập thất thì các chủng tá»­ này dá»… hiện ra. Cho nên, có tạo, có huân vào, huân vào rồi muốn quên, muốn quên nhÆ°ng lại huân vào v.v... Ä‘ó là việc làm tốn công thôi.

Trong nhà thiền, các Ngài dạy rõ ràng “Tùy duyên tiêu nghiệp cÅ©” mà không tạo thêm nghiệp má»›i.

Kinh nói rằng: “Các nghiệp chẳng tạo thì tá»± nhiên được đạo”.

Nếu còn tạo nghiệp thì còn sanh. Tạo nghiệp bất Ä‘á»™ng tức nghiệp thiền định cÅ©ng còn sanh. NhÆ° các vị ngoại đạo tu thiền định sanh lên cõi trời Nhị thiền, Tam thiền v.v..., còn nghiệp thì còn sanh, khi hết tuổi thọ thì rá»›t trở lại. Chỉ hết nghiệp thì má»›i hết sanh.

NhÆ°ng nghiệp từ Ä‘âu mà tạo? Thường nói do thân, khẩu, ý. NhÆ°ng gốc nghiệp là do Ä‘á»™ng niệm. TrÆ°á»›c khi Ä‘á»™ng niệm, nghiệp bám vào chá»— nào?

Do Ä‘ó kinh Kim Cang dạy phải Ä‘á»™ chúng sanh vào Vô dÆ° Niết-bàn. Chúng sanh Ä‘ây tức chỉ cho những tâm niệm, Ä‘Æ°a nó về chá»— trÆ°á»›c khi Ä‘á»™ng niệm liền mất hết bóng dáng thì Ä‘âu có tạo nghiệp, là hàng phục được tâm.

Người hay tạo nghiệp. Nghiệp chẳng hay tạo người. Người nếu tạo nghiệp, nghiệp vá»›i người cùng sanh. Người nếu chẳng tạo nghiệp, nghiệp vá»›i người cùng diệt.

Nếu mình tạo nghiệp, có nghiệp vá»›i mình cùng sanh. Cho nên, mình sanh ra, Ä‘ã có nghiệp. Mình không tạo nghiệp, nghiệp cùng mình diệt, không có chá»— sanh.

Mới biết nghiệp do người tạo, người do nghiệp sanh.

Hai cái qua lại tức đều không có thật thể.

Người nếu chẳng tạo nghiệp tức là nghiệp không do Ä‘âu mà sanh người. CÅ©ng nhÆ° người hay hoằng đạo, đạo chẳng hay hoằng người.

Nếu không tạo nghiệp thì Ä‘âu có chá»— sanh, ngay Ä‘ó là giải thoát.

Đạo là lý chân thật. Mình hay hoằng đạo, mình làm sáng được đạo. Đạo không hoằng, không ngăn mình, cÅ©ng nhÆ° không làm cho mình sáng.

Hiện nay, người phàm phu thường thường tạo nghiệp rồi vọng nói là không có báo, há là ít nhất chẳng khổ thay? Nếu mà lấy cái ít nhất để bàn thì tâm trÆ°á»›c tạo, tâm sau thọ báo, Ä‘âu có lúc nào giải thoát. Nếu tâm trÆ°á»›c chẳng tạo thì tâm sau không thọ báo, tức Ä‘âu có vọng thấy nghiệp báo.

Đây là chá»— sống chân thật của người tu, không phải chá»— lý luận. Lý luận cÅ©ng không khỏi nghiệp. Còn không tâm thì không cần lý luận cÅ©ng giải thoát.

Chính vì vậy mà Thiền sÆ° Quảng Trí thời Lê trong Luận về chăn trâu, Ngài có má»™t Ä‘oạn để cảnh tỉnh những người nói suông:

“Chá»› nói ta là người Ä‘ã giác xong rồi, Ä‘ã giải ngá»™ rồi thì nghiệp không thể trói buá»™c. Nói nghiệp không thể trói buá»™c là không phải nói nó có mà thành không, chính do nó không mà tá»± không. Mình sống Ä‘ã theo cảnh liền Ä‘á»™ng thì khi chết làm sao chẳng theo nghiệp thọ sanh?

Cho nên, nói, trÆ°á»›c mắt má»™t niệm mà hiện tÆ°á»›ng sân thì Ä‘ó là hình ảnh con rắn dữ, trÆ°á»›c mắt má»™t niệm mà hiện tÆ°á»›ng tham thì chính Ä‘ó là giống nòi của ngạ quá»·”.

 

CHÁNH VÄ‚N:

Kinh nói rằng: “Tuy tin có Phật, mà nói Phật khổ hạnh Ä‘ó là tà kiến. Tuy tin có Phật, mà nói Phật bị quả báo “kim thÆ°Æ¡ng, mã mạch” Ä‘ó gọi là lòng tin chÆ°a có đầy đủ, gọi là nhất-xiển-đề”.

Hiểu pháp thánh thì gọi là Thánh nhân. Hiểu pháp phàm thì gọi là phàm phu. Chỉ hay xả bỏ pháp phàm, đến pháp Thánh tức là phàm phu thành Thánh nhân.

Người ngu ở thế gian chỉ muốn xa cầu Thánh nhân mà chẳng tin tâm trí tuệ tỏ hiểu Ä‘ó là Thánh nhân.

Kinh nói: “Trong người vô trí chá»› nói kinh này”.

Kinh nói rằng tâm chính là pháp. Người vô trí chẳng tin tâm này tỏ hiểu pháp thành Thánh nhân, chỉ muốn xa cầu học ở bên ngoài, mến má»™ những việc ánh sáng, mùi hÆ°Æ¡ng, màu sắc của tượng Phật ở trong hÆ° không, đều đọa vào tà kiến, tâm thành cuồng loạn.

Kinh nói: “Nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng tức thấy NhÆ° Lai”.

Tám muôn bốn ngàn pháp môn trọn do má»™t tâm mà khởi. Nếu trong tâm tÆ°á»›ng được thanh tịnh giống nhÆ° hÆ° không liền ra khỏi gốc bịnh tám muôn bốn ngàn phiền não ở trong thân tâm.

Phàm phu ngay hiện đời lo chết, no thì lo Ä‘ói, đều gọi là lầm to.

Do Ä‘ó Thánh nhân chẳng có lo tính trÆ°á»›c, cÅ©ng chẳng nghÄ© lo về sau, chẳng luyến ở ngay hiện tại, niệm niệm trở về vá»›i đạo. Nếu người chÆ°a tỏ ngá»™ được lý to lá»›n này thì cần phải sá»›m cầu Ä‘iều lành của cõi trời, cõi người, không để cho mất cả hai.

 

Tổ dẫn kinh nói rằng: nói Phật khổ hạnh là tà kiến. Vậy mình có tà kiến không? Rồi nói Phật bị quả báo ăn lúa ngá»±a, bị kim thÆ°Æ¡ng Ä‘âm chân, là hạng nhất-xiển-đề, chÆ°a đủ lòng tin. Vậy là sao?

Ở Ä‘ây mình phải hiểu “cái gì là Phật?” Nếu hiểu Phật là ông hoàng ở Ấn Độ Ä‘i tu, tám mÆ°Æ¡i tuổi nhập Niết-bàn, Ä‘ó là Phật có sanh diệt. CÅ©ng vậy, Phật khổ hạnh, Phật thọ quả báo Ä‘ó là Phật hóa thân, báo thân. Còn Phật pháp thân có tÆ°á»›ng gì mà khổ hạnh, mà thọ quả báo? Đó là muốn mình thấu suốt được Phật chân thật.

Hiểu pháp Thánh thì gọi là Thánh nhân. Hiểu pháp phàm thì gọi là phàm phu. Chỉ hay xả bỏ pháp phàm đến pháp Thánh tức là phàm phu thành Thánh nhân.

Nếu mình thấy thật có pháp phàm, pháp Thánh, bỏ pháp phàm để được pháp Thánh, Ä‘ó là Thánh chÆ°a? Còn niệm lấy - bỏ làm sao Thánh được. Cho nên, phải hiểu được ý, không thể chấp trên văn tá»±. Tỏ hiểu được thì ngay phàm tức là Thánh. Còn không tỏ hiểu thì ngay Thánh tức phàm.

Thánh là ở ngay tâm. Phàm cÅ©ng ngay nÆ¡i tâm. Ngay nÆ¡i tâm không kẹt dính, duyên bên ngoài thì tức Thánh, còn kẹt duyên bên ngoài là phàm. Không phải bỏ phàm để cầu Thánh. Rời tâm thì Thánh ở Ä‘âu để cầu? Nếu cầu được là Thánh của ai, không phải của chính mình. Thánh tức là tâm sáng suốt không mê. Vậy thôi.

Tổ dẫn kinh nói, vá»›i người vô trí chá»› nói kinh này, vì dá»… hiểu lầm. Vô trí thì nghe nói Thánh là nÆ¡i tâm mình thôi, liền bác không có Thánh, Ä‘ó là lầm.

Kinh nói rằng, tâm chính là pháp. Người vô trí chẳng tin tâm này tỏ hiểu pháp thành Thánh nhân, chỉ muốn xa cầu học ở bên ngoài, mến má»™ những việc ánh sáng, mùi hÆ°Æ¡ng, màu sắc của tượng Phật ở trong hÆ° không, đều đọa vào tà kiến, tâm thành cuồng loạn.

Kinh nói: “Nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng tức thấy NhÆ° Lai”.

Người vô trí không tin chính tâm mình là pháp, tâm mình là Thánh, chỉ lo mến thích những hình thức bên ngoài, nghÄ© là Thánh phải có hào quang, có hÆ°Æ¡ng thÆ¡m, có màu sắc rá»±c rỡ đẹp đẽ. Chính vì vậy, có khi ma hiện tá»›i làm sao biết là phàm là Thánh? Thí dụ ma hiện hình Phật phóng hào quang rồi mình tưởng là Phật thì rÆ¡i vào cảnh ma. Cho nên, có tÆ°á»›ng, có hình đều là hÆ° vọng không thật, hiện ra rồi cÅ©ng mất. Tức có hiện thì có ẩn, không phải cái thường trụ. Còn cái không tÆ°á»›ng, sáng suốt luôn luôn ở nÆ¡i mình, cái Ä‘ó má»›i thường trụ, má»›i chân thật. Rõ được cái Ä‘ó thì không ai gạt được mình. TÆ°á»›ng thì dá»… gạt, vì mình chÆ°a được thiên nhãn, ma có hiện ra cÅ©ng Ä‘âu biết ma hay Phật.

Vì vậy, Tổ dẫn kinh Kim Cang “Nếu thấy các tÆ°á»›ng chẳng phải tÆ°á»›ng, tức thấy NhÆ° Lai”. Là mình phải ngay nÆ¡i tÆ°á»›ng mà lìa tÆ°á»›ng. Tức thấy tất cả các tÆ°á»›ng mà không dừng ở má»™t tÆ°á»›ng gì hết. Chính cái thấy Ä‘ó là chá»— sống trở về của NhÆ° Lai. Thấy tất cả mà không dừng ở má»™t cái gì thì Ä‘âu có kẹt tÆ°á»›ng nào, Ä‘ó chính là tâm thênh thang rá»™ng lá»›n. Còn mình nghe nói tâm trùm pháp giá»›i rồi ngồi thiền tưởng tâm mình rá»™ng khắp pháp giá»›i. Đó là tưởng thôi, còn tâm trùm pháp giá»›i chính là chá»— này.

Thấy tất cả mà Ä‘i qua hết, không dừng chá»— nào thì chính là thênh thang rá»™ng lá»›n. Còn nếu có dừng lại tức chá»— Ä‘ó là giá»›i hạn.

Thấy được nhÆ° vậy thì tám muôn bốn ngàn pháp môn trọn do má»™t tâm này khởi thôi. Sở dÄ© lập tám muôn bốn ngàn pháp môn là để đối trị tám muôn bốn ngàn phiền não. Gốc từ mê tâm này chấp càn, chấp bÆ°á»›ng thân tâm này làm ngã, mà sanh khởi mọi phiền não. Từ phiền não Ä‘ó má»›i lập nhiều pháp môn để đối trị. Nếu ngá»™ trở lại tá»± tâm này tức qua hết mọi pháp môn.

Phàm phu thì ngay hiện đời cứ lo chết, no thì lo Ä‘ói, đều gọi là lầm to.

Lầm to là sao? Lầm bám vào cái ngã hÆ° dối này nên cứ lo cho nó thôi. Nó Ä‘ang sống Ä‘ây mà cứ lo giữ, sợ chết. Do bám giữ cái ngã này nên Tổ gọi là lầm to, vì cố giữ mà giữ không được nên sợ. CÅ©ng vậy, Ä‘ang no lo Ä‘ói, bám giữ vào cái ngã này mà lo, lo sợ mất nó chứ không gì hết. NghÄ©a là cứ lo cái sanh diệt, cái không thật mà tưởng là mình, là lầm!

Cho nên, Thánh nhân chẳng có lo tính trÆ°á»›c cÅ©ng chẳng nghÄ© lo về sau, chẳng luyến ngay hiện tại mà niệm niệm trở về vá»›i đạo.

Thánh nhân thì biết rõ ở trong Ä‘ây có cái chân thật hằng hữu nÆ¡i mình. Cái ngã này chỉ là cái sanh diệt thôi. Cho nên, mọi cái trên thế gian này không có gì so sánh kịp vá»›i cái chân thật Ä‘ó. Các Ngài chỉ thuận mà sống trở về vá»›i cái Ä‘ó là chính, còn cái này còn mất là tùy theo duyên. Mình thì lo tính trÆ°á»›c sau cÅ©ng vì cái ngã này, vì còn nhá»› tá»›i nó, tức còn lá»›p mê.

Nếu người chÆ°a tỏ ngá»™ được lý to lá»›n này thì cần phải sá»›m cầu Ä‘iều lành của cõi trời, cõi người, không để cho mất cả hai.

Tổ nói rất có lý có sá»± chứ không phải nói má»™t bên.

Tổ dạy nếu mình chÆ°a thấu được lý này thì phải cầu cái thiện, cái lành ở cõi trời, cõi người. Nếu không, lý này Ä‘ã chÆ°a nắm rõ, rồi bác bỏ thiện ác luôn thì cả hai không được gì hết. Vậy má»›i thấy, người sống được chân thật là nói nhÆ° vậy, còn người nói lý thì sao? - Thấy thẳng Ä‘ây thôi, gạt qua má»™t bên hết, thiện ác cÅ©ng không thật, bỏ hết. NhÆ°ng nếu người chÆ°a thấy được lý này mà bỏ luôn thiện ác nữa thì sao? - Thì xuống địa ngục, cho nên mất cả hai.

Vì vậy mà Ä‘oạn trÆ°á»›c Tổ có nhắc, từ Ä‘ây trở về sau là phần của người chứng ngá»™, không phải phần để lý luận. Người sống thật trong này má»›i nói được nhÆ° vậy, còn mình hiểu má»™t bên mà nói theo lý là mắc kẹt.

Trên là phần ngá»™ tánh, tức cốt yếu là mình phải tỏ ngá»™ được má»™t tâm chân thật này thì mình liền giải quyết xong mọi vấn đề, mọi phiền não trong Ä‘ó. Người sống thật được thì không có lầm lẫn hay mắc kẹt má»™t bên.

Tiếp theo là mấy bài kệ ngồi thiền ban Ä‘êm:

 

CANH MỘT

  Nhứt canh Ä‘oan tọa kiết-già phu

  Di thần tịch chiếu mẫn đồng hÆ°

  Khoáng kiếp do lai bất sanh diệt

  Hà tu sanh diệt diệt vô dÆ°

  Nhứt thiết chÆ° pháp giai nhÆ° huyá»…n

  Bản tánh tá»± không na dụng trừ

  Nhược thức tâm tánh phi hình tượng

  Trạm nhiên bất Ä‘á»™ng tá»± chân nhÆ°.

 

Giải thích:

Câu 1: Canh má»™t, “Ä‘oan tọa” là ngồi kiết-già ngay ngắn.

Câu 2: Tinh thần an ổn lặng mà soi, “tịch chiếu” là vừa lặng vừa soi, “mẫn” là bặt hết mọi tÆ°á»›ng đồng vá»›i hÆ° không, tức không có mọi tÆ°á»›ng, ranh giá»›i.

Câu 3: Nhiều kiếp từ xÆ°a đến nay vốn chẳng sanh diệt.

Câu 4: Đâu cần Ä‘em cái sanh diệt làm cho nó diệt, không còn thừa. Nó vốn là không sanh diệt rồi Ä‘âu cần diệt cái sanh diệt nữa.

Câu 5: Tất cả các pháp đều nhÆ° huyá»…n thôi.

Câu 6: Bản tánh vốn là không Ä‘âu cần dụng trừ. Tức nó nhÆ° huyá»…n, huyá»…n tức là không Ä‘âu cần cố tâm trừ.

Câu 7: Nếu biết rõ tâm tánh vốn không tÆ°á»›ng mạo.

Câu 8: Trong lặng không Ä‘á»™ng tá»± nó là chân nhÆ°.

Đó là muốn chỉ, thấy suốt chá»— không hình dáng, bặt mọi chá»— duyên thì chân nhÆ° hiện ngay Ä‘ó.

 

CANH HAI

   Nhị canh ngÆ°ng thần chuyển minh tịnh

   Bất khởi ức tưởng đồng chân tánh

   Sum la vạn tượng tính quy không

   Cánh chấp hữu không hoàn thị bệnh

   ChÆ° pháp bản tá»± phi không hữu

   Phàm phu vọng tưởng luận tà chánh

   Nhược năng bất nhị kỳ cÆ° hoài

   Thùy đạo tức phàm phi thị thánh.

 

Giải thích:

Câu 1: Canh hai lắng thần càng sáng tỏ thanh tịnh.

Câu 2: Không khởi nhá»› tưởng tức đồng chân tánh.

Câu 3: Tất cả mọi cảnh tượng bên ngoài đều trở về không.

Câu 4: NhÆ°ng nếu còn chấp có cái không nữa cÅ©ng là bệnh. NghÄ©a là tất cả sum la đều trở về không, nhÆ°ng còn chấp không cÅ©ng là bệnh.

Câu 5: Các pháp vốn chẳng phải là không hay có. Có không là do mình khởi niệm thôi, các pháp tá»± nó không nói là có hay không. Tức bặt niệm có không.

Câu 6: Do phàm phu vọng tưởng nên má»›i luận bàn là tà là chánh, là có là không.

Câu 7: Nếu hay trong lòng giữ được chá»— bất nhị.

Câu 8: Ai bảo rằng ngay phàm Ä‘ây không phải là Thánh? Ngay Ä‘ây bặt niệm có - không thì phàm tức là Thánh.

 

CANH BA

  Tam canh tâm tịnh đẳng hÆ° không

  Biến mãn thập phÆ°Æ¡ng vô bất thông

  SÆ¡n hà thạch bích vô năng chÆ°á»›ng

  Hằng sa thế giá»›i tại kỳ trung

  Thế giá»›i bản tánh chân nhÆ° tánh

  Diệc vô vô tánh tức hàm dung

  Phi đản chÆ° Phật năng nhÆ° thá»­

  Hữu tình chi loại tịnh giai đồng.

 

Giải thích:

Câu 1: Canh ba tâm thanh tịnh đồng vá»›i hÆ° không.

Câu 2: Trùm khắp đầy cả mười phÆ°Æ¡ng, không chá»— nào không thông suốt đến.

Câu 3: Tá»›i Ä‘ó thì núi sông, tường vách gì cÅ©ng không ngăn ngại được nó. Chá»— Ä‘ó nó thấu qua hết, không có gì chÆ°á»›ng nó.

Câu 4: Bao nhiêu thế giá»›i cÅ©ng ở ngay trong Ä‘ó thôi, không rời. Tức ngoài tâm không có pháp riêng. Không thấy có má»™t pháp nào thật nữa.

Câu 5: Ngay Ä‘ó thấy rõ bản tánh thế giá»›i tức tánh chân nhÆ° chứ không gì khác. Tức nó vốn là chân nhÆ°.

Câu 6: Bản tánh Ä‘ó, nó cÅ©ng là không, không tánh thì tức nó “hàm dung”, trùm khắp tất cả.

Câu 7: Chuyện này không phải chỉ riêng các Đức Phật biết được nhÆ° thế thôi.

Câu 8: Mà Ä‘ây là chá»— đồng có của tất cả loài hữu tình. Ai cÅ©ng đều có phần hết, không phải chuyện của chÆ° Phật.

NghÄ©a là quên được niệm kia - Ä‘ây thì mười phÆ°Æ¡ng thế giá»›i ngay trÆ°á»›c mắt. Còn mình vừa Ä‘á»™ng niệm thì liền thành ngăn ngại, vậy thôi. Chuyện này là chuyện ai cÅ©ng có thể làm được, sống được chứ không phải chỉ có chÆ° Phật thôi.

 

 

CANH TƯ

   Tứ canh vô diệt diệc vô sanh

   Lượng dữ hÆ° không pháp giá»›i bình

   Vô khứ vô lai vô khởi diệt

   Phi hữu phi vô phi ám minh

   Bất khởi chÆ° kiến NhÆ° Lai kiến

   Vô danh khả danh chân Phật danh

   Duy hữu ngá»™ giả Æ°ng năng thức

   Vị há»™i chúng sanh do nhược manh.

 

Giải thích:

Câu 1: Canh tÆ° không diệt cÅ©ng không sanh. Ngồi đến canh tÆ° rồi không có chá»— sanh hay diệt nữa.

Câu 2: Lượng nó đồng cả hÆ° không, bằng cả pháp giá»›i. Đến Ä‘ây thì không còn có ranh giá»›i.

Câu 3: Không còn có đến Ä‘i, khởi diệt gì nữa.

Câu 4: Chẳng còn có hay không, tối hay sáng.

Câu 5: Ngay Ä‘ây mà không dấy khởi mọi cái thấy nào khác nữa thì chính Ä‘ó là cái thấy của NhÆ° Lai.

Câu 6: Ngay trong Ä‘ó không có tên gì để đặt nữa thì chính Ä‘ó là tên Phật thật. Còn có chá»— để đặt tên tức còn có chá»— để mình hiểu được thì Ä‘ó là thức.

Câu 7: Chá»— này chỉ có người tỏ ngá»™ má»›i hay biết được thôi.

Câu 8: Bao nhiêu chúng sanh chÆ°a lãnh há»™i được thì cÅ©ng giống nhÆ° kẻ mù, nghe nói nhÆ°ng cÅ©ng nhÆ° mù. Chỉ có người tỏ ngá»™ má»›i tá»± hiểu.

Đến Ä‘ây là lặng lẽ vô niệm, không có gì để thấy, không có tên gì để đặt ra, để mà hiểu, tức nó thênh thang trùm khắp. Chỉ có người tá»± chứng má»›i biết.

 

CANH NÄ‚M

   NgÅ© canh Bát-nhã chiếu vô biên.

   Bất khởi nhứt niệm lịch tam thiên.

   Dục kiến chân nhÆ° bình đẳng tánh.

   Thận vật sanh tâm tức mục tiền.

   Diệu lý huyền áo phi tâm trắc.

   Bất dụng tầm trục linh bì cá»±c.

   Nhược năng vô niệm tức chân cầu.

   Cánh nhược hữu cầu hoàn bất thức.

 

Giải thích:

Câu 1: Đến canh năm, trí Bát-nhã chiếu khắp hết không bờ mé.

Câu 2: Không dấy lên má»™t niệm gì hết thì nó liền khắp cả tam thiên đại thiên thế giá»›i.

Câu 3: Muốn thấy được tánh chân nhÆ° bình đẳng Ä‘ó.

Câu 4: Dè dặt chá»› Ä‘á»™ng niệm sanh tâm thì ngay trÆ°á»›c mắt.

Câu 5: Lý mầu nhiệm sâu xa này không phải là chá»— tâm có thể lường biết được. Chá»— này không phải chá»— tâm suy nghÄ© đến được, hiểu biết đến được

Câu 6: Chẳng cần gì phải Ä‘uổi tìm khiến cho quá mệt nhọc, vì nó ngay nÆ¡i tâm mình. Nếu tìm kiếm bên ngoài thì nhọc nhằn.

Câu 7: Nếu hay ngay Ä‘ây mà vô niệm Ä‘ó là cầu chân thật.

Câu 8: Nếu còn có tâm cầu thì không biết. Nếu vô niệm Ä‘ó má»›i thật cầu. Còn có niệm cầu thì không biết.

Đến canh năm thì ngay Ä‘ó sờ sờ sáng ngời còn cầu gì nữa? Có cầu liền mất. Kỵ nhất là sanh tâm Ä‘á»™ng niệm. Sanh tâm Ä‘á»™ng niệm thì mất liền. Còn vô niệm thì nó sờ sờ trÆ°á»›c mắt sáng ngời.

Tóm lại: Phần “Ngá»™ tánh luận” này là để sáng tỏ được tá»± tánh chân thật của mình. Nói cho dài dòng, không gì khác hÆ¡n là nhấn mạnh ngay cái biết hiện tiền của mình Ä‘ây mà lìa tất cả tÆ°á»›ng, bặt mọi chá»— duyên, không còn có chá»— bám tức là tá»± tánh xÆ°a nay sờ sờ. Đó là ngá»™ tánh. Tức là toàn thể nó lá»™ bày không có gì che dấu. NghÄ©a là biết tất cả mà không có chá»— gì để biết, không có chá»— gì để duyên thì nó lá»™ bày. Còn có chá»— để duyên thì chính chá»— để duyên Ä‘ó nó che mờ, nó ngăn lấp. Cho nên, há»… có duyên liền bị mờ.

NhÆ° có ông tăng hỏi Thiền sÆ° Nhan:

- Thế nào là lý bản thường?

Thiền sÆ° Nhan Ä‘áp:

- Động.

Ông tăng lại hỏi:

- Khi Ä‘á»™ng thì thế nào?

SÆ° Ä‘áp:

- Chẳng phải lý bản thường.

Lý bản thường là cái luôn luôn hằng hữu nÆ¡i mình mà hỏi thì sao? Vừa khởi niệm hỏi đến nó tức Ä‘á»™ng rồi, Ä‘á»™ng thì hết bản thường. Còn không khởi niệm thì nó bản thường, luôn luôn hiện hữu!

 

 

 

Kinh - Luật - Luận

Illegal mix of collations (latin1_swedish_ci,IMPLICIT) and (utf8_general_ci,COERCIBLE) for operation '='
fetch_all(

array (
  0 => '
            select
				advertisment.id,
                advertisment.page_name,
				media.name_1 AS name,
                media.description_1 AS description,
				media.url,
				media.image_url
			from
				media
				inner join advertisment on advertisment.item_id=media.id
			where
                advertisment.page_name="0"
				and advertisment.region = "Quảng cáo phải"  
				and advertisment.start_time<"1526873176" 
				and advertisment.end_time>"1526873176"
				and type="ADVERTISMENT"
                and status != "HIDE"
				and portal_id="#default"
			order by
				advertisment.position DESC
			limit 
				0,5
       ',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/db.php:29,
get_items(
array (
  0 => 'advertisment.page_name="0"',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/forms/list.php:14,
parse_layout(
array (
  0 => 'list',
)
) at packages/backend/modules/ColumnLayout/forms/list.php:8,
on_draw() at cache/pages/chi-tiet.portal=default.cache.php:1852,
run() at index.php:17

Illegal mix of collations (latin1_swedish_ci,IMPLICIT) and (utf8_general_ci,COERCIBLE) for operation '='
fetch_all(

array (
  0 => '
            select
				advertisment.id,
                advertisment.page_name,
				media.name_1 AS name,
                media.description_1 AS description,
				media.url,
				media.image_url
			from
				media
				inner join advertisment on advertisment.item_id=media.id
			where
                advertisment.page_name="chi-tiet"
				and advertisment.region = "Quảng cáo phải"  
				and advertisment.start_time<"1526873176" 
				and advertisment.end_time>"1526873176"
				and type="ADVERTISMENT"
                and status != "HIDE"
				and portal_id="#default"
			order by
				advertisment.position DESC
			limit 
				0,5
       ',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/db.php:29,
get_items(
array (
  0 => 'advertisment.page_name="chi-tiet"',
)
) at packages/backend/modules/Advertisment/forms/list.php:15,
parse_layout(
array (
  0 => 'list',
)
) at packages/backend/modules/ColumnLayout/forms/list.php:8,
on_draw() at cache/pages/chi-tiet.portal=default.cache.php:1852,
run() at index.php:17

Video giới thiệu

Tập:
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • 27
  • 28
  • 29
  • 30
  • 31
  • 32
  • 33
  • 34
  • 35

Tìm kiếm

Ảnh đẹp

Ảnh đẹp
Ảnh đẹp
Ảnh đẹp
Ảnh đẹp
Ảnh đẹp

Lịch

Thống kê truy cập

  • Lượt truy cập: 03388
  • Đang online: 33