Lời Huấn Từ của Hòa Thượng Tôn Sư tại Lễ Truyền Thống Thiền Phái Trúc Lâm VN

Khi giác được rồi có hai lợi ích lớn: Thứ nhất, biết vọng tưởng thì vọng tưởng bị mình biết không phải mình, cái hay thấy biết vọng tưởng chính là mình. Thứ hai, nương hơi thở vô ra, biết thân này sống nhờ hơi thở. Mạng người đã sống trong hơi thở thì làm sao nghĩ thân này là thật, mạng sống lâu dài?

Nhờ tu thiền chúng ta thấy được lẽ thật. Tuy chưa giác ngộ gì nhiều nhưng đang giác, không phải mê. Chỉ  có ngồi yên lại mới thấy lẽ thật của muôn sự muôn vật. Như vậy ý nghĩa tu thiền là để soi sáng lại bản thân mình. Thấy thân vô thường tạm bợ là phá được chấp ngã về thân. Thấy những niệm khởi hư dối không thật, không phải mình thì phá được chấp ngã về tâm. Phá được chấp ngã về thân và tâm rồi, đó là nhân giải thoát Niết-bàn. Như vậy gốc tu rất đơn giản, không phải chuyện xa xôi.

Tăng Ni gan dạ thì phải thấy rõ mục đích tu của mình, làm sao cả ngày tâm tỉnh giác, không chạy theo mê lầm, dần dần đi tới giác ngộ giải thoát. Bây giờ đa số người tu đặt cuộc sống vật chất lên trên đạo. Trên chứ không phải bằng. Nếu bằng thì cái gì đúng đạo lý mình làm, không đúng đạo lý mình không làm. Tôi thấy có một số vị, việc không đúng đạo lý vẫn làm, như vậy là không giữ được mục đích giác ngộ giải thoát của người tu rồi.

Cả một cuộc đời chúng ta hy sinh, nhất là mấy vị tu trẻ, mấy mươi năm ở thế gian, nếu không tu thì cũng hưởng này hưởng nọ với người ta, bây giờ bỏ hết tất cả, vô chùa phải có cái gì cao siêu hơn. Không lẽ tu rồi cũng chạy theo đuôi người đời, hưởng những cái thừa của người ta thì vô lý quá. Phải làm cái gì cao siêu hơn thế gian mới đáng hy sinh cả cuộc đời mình.

Chủ trương của tôi là Tăng Ni phải tu hành làm sao để giữ đúng giá trị là Tăng bảo, là quý báu cao siêu hơn đời. Phải nghĩ, mình tu là làm cái gì siêu thoát, không thể sống tầm thường. Thà không tu, sống như người đời còn có lợi, ở trong đạo mà không có tâm đạo, chỉ có hình thức thì lỡ cả đời, lỡ cả đạo, không cái nào ra cái nào. Được làm người không phải dễ, được làm người mà đi tu càng khó hơn. Phải làm sao chính trong cái khó đó, đi cho đến nơi đến chốn, đạt được kết quả như Phật như tổ mới gọi là biết tu.

Người xưa biết rõ những điều này, nên đã chỉ bảo chúng ta dè chừng các thứ bệnh, làm chướng ngại đời tu của mình:

Thứ nhất là bệnh khinh lờn. Khi mới bước chân vào đạo, cư sĩ cũng như xuất gia, lúc đầu phấn khởi hăng hái, coi như việc đạt đạo ở trước mắt, không xa. Nhưng qua năm thứ hai, thứ ba, những phấn khởi, hăng hái buổi ban đầu giảm dần, rồi khinh lờn, coi thường. Vì vậy, người xưa thường nhắc: “Nhất niên Phật tại tiền, nhị niên Phật thăng thiên”. Năm đầu mới vào đạo, chúng ta thấy việc đạt đạo không khó, nhưng qua năm thứ hai, thứ ba hay nhiều năm nữa, tinh thần phấn khởi hăng hái buổi ban đầu giảm xuống lần lần, rồi đạo càng ngày càng xa.

Người tu sĩ khi mới xuất gia có ý nguyện nhất định phải giải thoát ngay trong hiện đời. Nhưng khi xuất gia được vài ba năm hơi quen rồi, thỉnh thoảng cũng có chuyện hơn thua, chuyện phải quấy, tâm ban đầu yếu đi từ từ, có khi quá yếu đến nỗi bị rầy chê. Đó là vì chúng ta không giữ được tâm ban đầu. Phật tổ thường dạy người tu phải nhớ tâm ban đầu. Nếu chúng ta giữ được nó thì đạo không xa, việc giải thoát không khó, còn quên thì đạo càng ngày càng xa, việc giải thoát càng ngày càng khó.

Khi mới vào đạo cạo tóc xuất gia, đối với Hòa thượng, Thượng tọa thì khép nép cung kính, đối với các sư huynh thì nể nang dễ dạy. Nhưng ở đến một năm, hai năm, ba năm sau, thấy các Hòa thượng, Thượng tọa có khi quên cúi đầu, cho đến khi được sai bảo không vâng làm nữa. Vì bệnh khinh lờn này nên việc tu không tiến. Vì vậy, Phật bảo chúng ta phải nhớ tâm ban đầu. Đó là bệnh thứ nhất của người tu.

Thứ hai là bệnh tự mãn. Tự mãn là được ít mà cho là đủ. Có những người tu học được ít bộ kinh, tụng được hai thời công phu, bái sám rành rẽ, coi như bao nhiêu đó là đủ cho mình làm Phật sự, rồi hài lòng tự mãn với cái mình đã được, lấy đó làm sở trường mà không cố gắng nỗ lực tiến tu. Như vậy tự khép mình trong phạm vi hẹp hòi để rồi chịu cả một đời tu không tiến nổi.

Thiền sư Thanh ở Dũng Tuyền dạy chúng rằng: “Tôi ở trong đây bốn mươi chín năm còn có khi tẩu tác, các ông chớ nói to, người kiến giải thì nhiều, người hành giải thì ít, muôn người không có một. Kiến giải ngôn ngữ cần biết suốt, nếu thức tình chưa hết sẽ bảo đi trong luân hồi vậy”. Ngài là một thiền sư đã ngộ đạo, Ngài nói đã ở bốn mươi chín năm trên núi Dũng Tuyền còn có khi tẩu tác, tức là tâm chạy bậy như trâu hoang, huống nữa là những người mới vào đạo một hai năm, coi như mình xong việc, ăn to nói lớn tưởng như là thánh, đó là điều không nên. Đó là bệnh thứ hai của người tu.

Thứ ba là bệnh thụ hưởng. Có một số người tu được một thời gian năm năm, mười năm, thọ giới làm trụ trì, coi như mình xứng đáng là người lãnh đạo tín đồ, rồi tự hài lòng. Từ sự tự hài lòng đó sanh ra thụ hưởng, tức là nghĩ tới việc vui đùa, chạy theo dục lạc, mà không nghĩ tới việc tiến tu. Đó là điều rất nguy hiểm cho đạo. Chúng ta tu cốt làm sao dứt sạch các phiền não, mà phiền não phát xuất từ dục lạc. Nếu chúng ta còn thụ hưởng dục lạc thì phiền não làm sao sạch được? Vì vậy nên người nào tu hành mà nặng về hưởng thụ, người đó thế nào cũng bị dục lạc làm chủ. Bị dục lạc làm chủ thì đời này không thể tiến được, mai kia cũng khó trả nợ áo cơm đàn-na tín thí. Đó là bệnh thứ ba của người tu.

Nếu chúng ta không làm đúng lời Phật tổ dạy thì rất uổng một đời tu, lại còn làm cho thiên hạ chê cười, đạo lý cao siêu của Phật trở thành vô giá trị. Thế nên việc lớn chưa sáng chúng ta phải luôn luôn nỗ lực tiến tu, không có quyền nghĩ rằng mình tu cho có chừng để rồi đời sau tu nữa. Chúng ta phải quyết chí sáng được việc lớn ngay trong đời này, nếu chưa xong ít ra cái mê cũng mòn cũng mỏng, để sau này tiếp tục tu một cách dễ dàng.

Tăng Ni phải nhớ rằng trên đường tu không phải chỉ có một hai thời khóa tụng, vài ba việc công đức cho là đủ, mà tu cốt làm sao thấy được đạo, sống với đạo mới mong thoát ly sanh tử, chớ không phải việc đơn giản. Quý vị luôn nhớ như thế để nỗ lực nhiều hơn, đừng hài lòng, đừng tự mãn, để rồi phải chiêu họa đời sau. Đó là điều thiết yếu.

Hôm nay là ngày cuối năm, Tăng Ni tự kiểm lại thấy qua một năm, tu không tiến được bước nào, phải lập nguyện cho mạnh, lập chí cho vững để vươn lên, không để yếu hèn như năm cũ nữa. Như vậy mới xứng đáng là người tu có trọng trách làm lợi mình, lợi người. Đó là điều tôi mong mỏi nhất.